Verslag van een algemeen overleg over de eerste voortgangsrapportage groot project Ecologische Hoofdstructuur

30825EcologischehoofdstructuurNr.24VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld9januari2009DevastecommissievoorLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit1endevastecommissievoorVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieu-beheer2hebbenop27november2008overleggevoerdmetministerVerburgvanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitover:–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.18september2008–Eerstevoortgangsrappor-tagegrootprojectecologischehoofdstructuurincl.deantwoordenopfeitelijkevragenn.a.v.bovenstaandebrief(antwoordbriefministerLNVvan6november2008)(30825,nr.14);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.4juni2008metdeaanbiedingvanhetrapport«Robuusteverbindingenenwildehoefdieren»(29576,nr.40);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.20december2007metdereactieophetrapport«Robuusteverbindingenenwildehoefdieren»incl.reactieopbriefProvincieLimburg(LNV-07-373)(29576,nr.47);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.2oktober2008metdereactiememorandumverwervinggrond(30825,nr.15);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.2oktober2008methetartikelAgrarischDagbladoverversnelderealisatievannatuur(30825,nr.16);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.26september2008overdegrondprijsmonitor2007(29576,nr.72);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.25november2008methetverzoekcommissieomrapportaccountantsdienstLNV(30825,nr.18).Vanditoverlegbrengendecommissiesbijgaandgeredigeerdwoordelijkverslaguit.1Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),ondervoorzitter,Schreijer-Pierik(CDA),Atsma(CDA),voor-zitter,VanGent(GroenLinks),Poppe(SP),Waalkens(PvdA),Snijder-Hazelhoff(VVD),Jager(CDA),Ormel(CDA),Koopmans(CDA),VanderHam(D66),VanVelzen(SP),DeKrom(VVD),Samsom(PvdA),VanDijken(PvdA),Neppérus(VVD),Jansen(SP),Jacobi(PvdA),Cramer(ChristenUnie),Koppejan(CDA),Graus(PVV),Vermeij(PvdA),Zijlstra(VVD),Thieme(PvdD)enPolderman(SP).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),Mastwijk(CDA),TenHoopen(CDA),Vendrik(Groen-Links),Luijben(SP),Tang(PvdA),Boekestijn(VVD),Bilder(CDA),Biskop(CDA),Kos¸erKaya(D66),VanLeeuwen(SP),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Eijsink(PvdA),Depla(PvdA),VanBaalen(VVD),Kant(SP),Blom(PvdA),Ortega-Martijn(ChristenUnie),VanHeugten(CDA),Brinkman(PVV),Kuiken(PvdA),TenBroeke(VVD),Ouwehand(PvdD)enLempens(SP).2Samenstelling:Leden:VanGent(GroenLinks),VanderStaaij(SGP),Poppe(SP),Snijder-Hazelhoff(VVD),ondervoorzitter,Depla(PvdA),VanBochove(CDA),Koopmans(CDA),voorzitter,Spies(CDA),VanderHam(D66),VanVelzen(SP),Vietsch(CDA),Aptroot(VVD),Samsom(PvdA),Boelhouwer(PvdA),Roefs(PvdA),Neppérus(VVD),VanLeeuwen(SP),Jansen(SP),VanderBurg(VVD),VanHeugten(CDA),Vermeij(PvdA),Madlener(PVV),Ouwehand(PvdD),Bilder(CDA)enWiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie).Plv.leden:Vendrik(GroenLinks),VanderVlies(SGP),Polderman(SP),Remkes(VVD),Jacobi(PvdA),Hessels(CDA),Koppejan(CDA),Ormel(CDA),Kos¸erKaya(D66),Leijten(SP),Schreijer-Pierik(CDA),DeKrom(VVD),Timmer(PvdA),Waalkens(PvdA),Vos(PvdA),Zijlstra(VVD),Langkamp(SP),Gerkens(SP),VanBeek(VVD),Schermers(CDA),Besselink(PvdA),Agema(PVV),Thieme(PvdD),Vietsch(CDA)enOrtega-Martijn(ChristenUnie).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1268780809tkkst30825-24ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.241 Voorzitter:AtsmaGriffier:PeenVragenenopmerkingenuitdecommissiesDevoorzitter:IkheeteeniedervanhartewelkombijhetalgemeenoverlegmetdeministervanLNVoverdevoortgangsrapportageehs.DeehsisdoordeKameraangemerktalseenzogehetengrootproject.DatbetekentdatdeKamervanuitzijnverantwoordelijkheideenaantalrappor-teursheeftbenoemd,diekijkenofallesvolgensderegelsverloopt.Alvo-rensikhetwoordgeefaandeKamer,geefikeenvanderapporteurs,deheerWaalkens,hetwoordoverzijnbevindingen.DeheerWaalkens(PvdA):Voorzitter.Nuderapportagevoorligt,ishetaanderapporteursomtebekijkenofdeafsprakendiewijhebbengemaaktendievervatzijnindenotitievan26mei2008,indezerappor-tagezijnuitgewerkt.Hetisdebedoelingdatderapporteursnietmeerennietminderdandietoetsingdoen.Hetpolitiekedebatisuiteraardaandeledenvandefracties.SamenmetmevrouwSnijdervandeVVD-fractiehebikderapportagebeoordeeld.Wijsprekenonzecomplimentenuitvoordezeeersterappor-tage.HetstuksluitaanbijdebehoeftenvandeKameromtezienhoedevoortgangbijdeehsloopt.Overhetkwaliteitsborgingssysteemisonsgemelddathetopstartenvanhetsysteemcomplexeningewikkeldis.Omhetprojectinkwalitatievezintekunnenvolgen,vindenwijhetvanbelangdatwijzosnelmogelijkinzagekrijgeninhetkwaliteitsborgingssysteem.Omdeehsinkwantitatievezintekunnenvolgen,isdenulmetingessen-tieel,zoalswijinonzerapportageaandeKamerhebbengesteld.Wijwillenwetenhoewijverdergaanenwaternogaanopdrachtenligtdiewijsamenmetdemedeoverhedenopdekaartwillenzetten.Derapportagewintaansterktealswijzoweldenulmetingalshetkwaliteitsborgingssysteemnietteverindetijdvooruitschuiven.Dereste-rendelooptijdgeeftnogwelwatruimte,maarwijwillengraagdatdeministeronseind2009ietsmeldtoverbeideonderwerpen,meerdanernukanwordengemeld.Dankunnenwijonsoverderapportageover2010in2011eenoordeelvormen.Erzijnwatmisverstandenoverdeaccountantsrapporten.WijhebbeneenreactievandeministerontvangenopvragenuitdeKamer.Indelijstvanafsprakenstaatdatdeministerenhetkabinetnietzelfeenauditdienstopdrachtgeven,maardatdeKamerdebeschikkingkrijgtoverdeaccountantsrapportagesvandeprovincialerekeningenverantwoording.Hetisessentieeldatwijdieaccountantsrapportennietvanhetministerieofhetkabinetkrijgen,maardatderapportagesvandeprovincieswordenbegeleiddooraccountantsrapportenenerexternisgeaudit,dittenbehoevevandebetrouwbaarheidendejuistheidvandecijfers.Metbetrekkingtotdeplanologischebeschermingverkerenwijenigszinsinhetongewisse.Deministerzegtdatdeplanologischebeschermingniethaarcompetentieis,omdatdiebijdegemeentenligt.Wijzoudenechtergraagziendatdaarwaardebegrenzingisneergelegdbijdeprovincies,wijalsrapporteursdevingerwatscherperlangsdelijnkunnenleggen.Ditpunthebbenwijindebeoordelingvanderapportagenaarvorengebracht.Kortom:allecomplimentenvoorhetkabinet,deministerenhaardienstenvoorhetfeitdatzijzoveelmogelijkdegegevensleverenwaardatmogelijkis.BijdebeschrijvingvanhetproceskanernogweleentandjebijomdegedegenheidvanhetrapportdatwijmoetenmakenvoordeKamer,voordevolgenderapportagesoptevijzelen.Wijhopendatditgrootprojectleidttotmeerinzichtindeontwikkelingvandebouwvandeehs.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.242 Devoorzitter:IkzegderapporteursnamensdeKamercommissiedankvoorhetwerkdatzijhebbenverricht.Hetindividueleoordeelisuiteraardaandeverschillendefracties.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Voorzitter.Ikzalgeenopmerkingenmakenalsrapporteur,maarslechtsnamensdeVVD-fractie.Devoorzitter:Wijzijnwelbenieuwdnaaruwmeningoverhetwerkvanderapporteurs.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):IksluitmijvolledigaanbijhetbetoogvandeheerWaalkens.HetisvanbelangvoordecontrolerendetaakvandeKameromgoedinzichttehebbenineenprojectalsdeehs.WijvindenallemaaldatditprojectvanbelangisvoorNederland.Daarnaastisheteenomvangrijkprojectdatlogischerwijsgepaardgaatmetveelpubliekgeld.Deaanlei-dingvanhetverzoekomdeehstebenoemenalsgrootprojectwasdanookommeerinzichttekrijgenindevoortgangvanderealisatie,hetprocesrondomdeverwervingendeinrichtingendoelmatigheidvandebestedingomtrentdeehs.Ditlaatstepuntiszekerniethetminstbelang-rijkepunt,aangezieninhetverledenalvaakisgeblekendatheelgroteoverheidsprojectengevoeligzijnvoorgrotebudgetoverschrijdingen.VoordeVVD-fractieblijftvooropstaandatwijdoelmatigmoetenwerkenenzorgvuldigmoetenomgaanmetdepubliekemiddelenenmetderuimtendieeffectiefbijdragenaanhetbehoudvanonzebiodiversiteit.Blijkbaarwilookhetkabinetmeerzekerheid,geziendeinhoudendevraagstellingindetaakomschrijvingvanIBONatuur.Hetismerkwaardigomindezetaakomschrijvingtelezendatdevraagwordtgesteldofhetrealiserenvandeehsnogwelhetmeestefficiënteinstrumentisombiodi-versiteitsverliestegentegaan.Welkeconclusietrekthetkabinet,ooktenaanzienvanNatura2000,alshierovertwijfelsbestaanofalsblijktdathetonderzoekuitwijstdatditniethetgevalis?Natura2000gaatimmersookuitvaneenaaneengeslotennetwerkvannatuurgebiedenombiodiversi-teitsverliestegentegaan.Wijhebbengeconstateerddatderapportagevooreengrootdeeldeinfor-matiebevatwaaromdecommissieheeftgevraagd.Politiekgezienontbreekterechtereenaantalbelangrijkeaspectendieverbeteringbehoeven.Uitdevoortgangsrapportageblijktdatopditmomentnietpreciesduidelijkiswatderestanttaakstellingisvoordeehs,hoeveelruil-gronderis,hoeveelwerkeronderhandenisbijdeinrichtingenhoeveelnatuurbeheererbinnenenbuitendeehsplaatsvindt.Ditzijnvooronsschokkendeconstateringen.Hetlijktalsofdeministerenwijgeengoedzichthebbenopdestandvanzakenbijdeehs.Deministermeldtdatwijeennulmetingkrijgen;dieisessentieel.Wijkrijgenechterpasinnovember2010inzichtindenulmeting.Wijvindendatditsnellerenduidelijkerkan.Overdekwaliteitwordenopmerkingengemaaktenzorgengeuit.Dekwaliteitssturingvoordeehsisopditmomentzeercomplexenweinigeffectief,zosteltdeminister.Eeneffectievekwaliteitssturingisechtergewenst.WijzettendaarsteedsopinenwordenersteedsdoorhetMilieuenNatuurplanbureauopgewezendaterhiatenzijnophetgebiedvandekwaliteit.Datbrengtmijbijhetpunthoehetnupreciesmetdetaakstellingstaatenbijdevraagwaarwijnustaan.Vooronsisvooraldevraagrelevanthoehetmetderuilgrondengaat.Daaroverisnogalwatdiscussie.Watgebeurterbijvoorbeeldalseenprovincie100hectaregrondverwerfttenbehoevevandeehs,waarvan30hectareruilgrondis,dievervolgenswordtingezetvoorhetverplaatsenvaneenboerderij?Steldat20hectarebinnendeehs-begrenzingligt,heeftdeprovincieinhaarverantwoordingaandeministerdan100%of90%vanhaartaakstellinggerealiseerd?VolgensonsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.243 zijnernamelijkruilverliezen.Welkeeffectenhebbendieopdetaakstellingenophetbudget?Ookdeministerconcludeertdatdevoortgangvandeinrichtingvandeehsnogalachterblijft.DeVVD-fractievindthetnoodzakelijkomtewetenhoeveelhectareserbinnendebegrenzingvandeehsliggenenwelkdeelkanwordeningericht.Op31december2007moestnog123000hectarewordeningericht,waarvan20000hectareinuitvoeringwas.Ookmoesttoennogruim31000hectarewordenverworven.Daarbijmoetenwijnog15000hectareaanruilgrondenoptellen.Diegrondenliggenbuitendeehs.Opgeteldkan47000hectarenietwordeningericht.Watnietbinnendeehs-begrenzingligtofnognietisverworven,kannietwordeningericht.Alsonzecijferskloppen,ligtopditmoment56000hectarebinnendeehs.Dezegrondisinhandenvandeoverheid,maarisnognietingericht.Uiteenaantalplaatjesblijktdathetomtotaal100000hectaregaat,maardegrondendiebuitendebegrenzingliggen,kunnennietwordeningericht.Dannogblijfter56000hectareoverdiewelbinnendebegrenzingligt,maarnietisingericht.Datverbaastons.Waaromgaanwijdaarnietveelactieverensnellermeeaandeslag?Ikhebgelezendathetkabinetnietmeergrondenwilonteigenenvoornatuur.Deministerheeftooitgezegddatzijwildatermaximaal10%alstaakstellingwordtonteigend.Hoekanikdezeopmerkingplaatsen?Vanhoeveelhectaregaatzijuitalshetom10%gaat?MevrouwJacobi(PvdA):Voorzitter.Ikspreekallereerstmijnwaarderinguitvoorderapporteursenikdankhenvoordeduidelijkenotitie.Werkenaandeehsiswerkenaanmeernatuur.Wijzijnopdegoedeweg.Devoortgangsrapportagegeeftaanleidingopmerkingentemakenoververbeterpunten.Alseerstepuntnoemikde«nulmetingopkaart».Uitdevoortgangsrapportageblijktdatderestanttaakstellingvoordeehsnognietpreciesduidelijkis.Ikziedatalseenwittevlekindeinformatie-voorziening.Mijnfractiezougraagziendatdeministerditprobleemoplostdoormiddelvanhetproject«nulmetingopkaart»,datmedio2009totresultatenmoetleiden.Danisvolgendjaarduidelijkhoewijeenenanderkunnenaansturen.Ikvinddatdeministerwatlaatismethetproject«nulmetingopkaart»enikvraaghaarofdatwatnaarvorenkanwordengeschoven.DeaccountantsrapportenzijnnietnaardeKamergegaan.Deministerwilvanafmedio2010hetnieuwekwaliteitsborgingssysteemgereedhebben.Ookdatvindenwijaandelatekant,omdatdanpasin2011methetnieuwesysteemzalwordengewerktenwijpasin2012voorheteersteenrapportagezullenkrijgen.Alshetkan,zoueenjaareerdermoetenwordenopgestart,zodatdegewensteinformatieoverdegerealiseerdenatuur-kwaliteitmeteenkanwordenmeegenomen.Eenanderverbeterpuntishetmeerjarigperspectief.Decommissieheeftindeuitgangspuntennotitiebeschrevendatmeerjarigerealisatiecijfersoverdeehszoudenkunnenwordenweergegevenmeteenlijndiagram,zodatjeeentotaalbeeldzietenniet,zoalsnu,alleeneenrestant-taakstelling.Voorhetsturenopdiversiteitenophetgeheelzoudateenverbeterslagbetekenen.Graageenreactievandeminister.Dekwaliteitendebetrouwbaarheidvanderapportagesvandeprovincieslatentewensenover.DeAlgemeneRekenkamerheeftdaaroveraleerderopmerkingengemaakt.Ikzougraagvandeministerhorenhoezijopditgebiedverbeteringenkanbewerkstelligen.WijhebbenvolgendeweekeenoverlegoverhetILG.Misschienmoethetpuntdaaraandeordekomen,maarhetheeftookzekereenrelatiemetdeehs.Eenvolgendeopmerkingbetreftdebeschermingvandeehs.DenieuweWetruimtelijkeordeningisingegaanendeministerzegtterechtdatzijnietoverhetgemeentelijkedeelgaat.Tochzouheteengoedesuggestiezijn,tekijkenhoederuimtelijkeordeninguitpaktvoordeinmiddelsvast-gesteldebestemmingsplannen.WordternuwelofnietrekeningTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.244 gehoudenmetdebeschermingvandeehs?Ikzouhieringraaginzichtwillenhebbenvoordevolgenderonde.GraageenreactieopmijnvoorstelomdeVROM-inspectiedaarmeeaandeslagtelatengaan.Totslotmaaktmijnfractiezichzorgenoverhetparticulierbeheer.Dieontwikkelinggaatergtraag.Ishetnietmogelijkomhierpubliek-privatesamenwerkingteversnellen?Publiek-privatesamenwerkingwordtnietgebruiktbijhetrealiserenvannatuurdoelen,maarhetismisschieneenmogelijkheid,omdatervaakeenopstapelingisvangebiedsindelingen.Misschienhelptdithetparticulierbeheerteversnellen.DeheerJager(CDA):Voorzitter.Ikdankderapporteursvoorhuninbreng.Ikhebeenvraagaanderapporteursoverdeindicatoren.MevrouwJacobisprakreedsoverde«nulmetingopkaart».Deintentieisgoed,maardetimingisslecht.Hebbenderapporteurseenbeeldgekregenvandecijfersenhebbenzijwellichtsuggestiesvooronsomdaarmeeietstedoen?Misschienhebbenzijmeerontdektdanik.DeCDA-fractieheeftnaastmooieplaatjesookbehoefteaanhardehectaregegevens.Deprojectenleverenechteralleenvoordepeildatahardehectarecijfers.OpbasisvandeuitkomstenvandenulmetingzullenRijkenprovinciesgezamenlijkbezienofenzoja,opwelkewijzederestanttaakstellingenendaarmeedeprestatieafsprakenmoetenwordenaangepast.DeCDA-fractievindtdituiterstmerkwaardig.Degegevensdienuvoorhandenzijn,tonendatdeverwervingopschemaligtendeinrich-tingachterblijft.Deeltdeministeronzemeningdateenanalysevandieproblemenbijdeinrichtingalsleidraaddienttewordengebruiktendatdereedsverworvengebiedeneerstmaareensingerichtmoetenworden?Deministermelddetijdenshetalgemeenoverlegoverhetomzettenvanlandbouwgrondeninnatuurdatopditaspectbijdeeersterapportagezouwordeningegaan.Naarnublijkt,ontbreektdieinformatie.Deministergafookaandatdeprovinciescreatiefmethetomzettenvangrondenkunnenomgaan.Ookdatzienwijnognietterug.Deervaringleertdatveelondernemerswillenmeewerkenaanhetrealiserenvandeehs,mitsacceptabelevoorstellenwordengedaanenuitgevoerd.Hetvergrotenvanhuiskavels,eengoedbodvoordegrondenhetbeschikbaarhebbenvanalternatievelocatieszijnallemaalinstrumentendieonderne-mersinbewegingbrengen.Alsdevoorstellengoedzijn,ontstaateenstukjepubliek-privatesamenwerking.HetinstrumentariumvandeWILG,vrijwilligekavelruilenwaarnodiglandinrichting,isbeschikbaar.Hetlijktevenwelvooralteontbrekenaandaadkrachtingebiedsprocessen.Wijvragendeministerdiedaadkrachttetonendoormetbehulpvangegevens,waaruiteenmeerjarigperspectiefkanwordengegeven,deproblematiekoverdeinterichtenhectaresmetdeprovinciestebespreken.Wellichtkunnenderapporteursietszeggenoverdesuggestiesvoordeprovincies.InhetverlengdevandeproblematiekrondomdeinrichtingvraagtdeCDA-fractiezichafhoehetmetdeinventarisatiestaatvanalleplannenenprojectenvanprovinciesomhetresterendedeelvandeehsterealiserenenhoehetstaatmetdeuitvoeringvandemotie-Koppejanc.s.DeKamerzouhieroverditnajaarwordengeïnformeerd.Demotiestuurtaanopeenversnellingvandeevaluatievandeknelpunteninhetagrarischparticuliernatuurbeheer,waarbijnaastdeknelpuntenookoplossingsrichtingenmoetenwordengeïnventariseerd.DeCDA-fractieisvanmeningdathetnatuurbeleidertotnutoevooralopisgerichtomlandbouwennatuurtescheiden.Defractiezietgoedemogelijkhedenvoorhetsamengaanvandeverwervingvannatuur,hetlandschapendeeconomischgezonde,grond-gebondenlandbouw.Binnendeehsisnietalleenecologievanbelang,maarinveelehs-gebiedeniserbehoefteaanmultifunctionaliteit.Ikdenkdaarbijaanrecreatie,natuurendergelijke.Hetbeleidsuitgangspuntverwerving-inrichting-beheerblijktechtervaakeenbelemmerendefactorommeerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.245 agrariërstebetrekkenbijhetrealiserenvandenatuurdoelenvandeehs.Mijnfractievraagtzichafofherbezinningnietverstandigis.Deplanologi-schekadersdienenvoldoendeflexibiliteittehebbenvoorbredereafwe-gingendiekunnenleidentotaanpassingvanbegrenzingenennatuur-doelen.Daarinzouden,behalveecologischeaspectenenwaarden,ookeconomische,sociale,cultuurhistorische,maarooklandschappelijkewaardenenbelangenmoetenwordenbetrokken.Eentweedeactiewaarnaarveelwordtverwezen,iseennieuwebeheers-systematiek,deopvolgervanhetprogrammabeheer.KandeministerzowelquaprocesalsinhoudelijkdeKamerinformerenoverdestandvanzaken?KanbijdezerapportageookinzichtwordengegevenindewijzewaaropnatuurtyperingvanuitdeHabitatrichtlijnendeKaderrichtlijnWaterzijnomgevormdtotbeheertypenenwelkevoor-ennadelendatheefttenaanzienvandebiodiversiteitsdoelstellingenenhetmultifunctio-neelgebruikvangronden?Zijndeprovinciesopdehoogtevandeuitgangspuntenteromvormingvandesystematiek,tewetenbeleids-neutraalenbudgetneutraal,envanhetfeitdateencontractduurvanzesjaaropzichvoldoendewaarborgenbiedtvoorhetbereikenvanecologi-scheeffectiviteit?Isdeministermetonzefractievanmeningdatdeleefgebiedenbenaderingmeerrechtdoetaandeverbeteringvandebereikbaarheidenruimtelijkesamenhangvannatuurgebieden,metalsdoelhetbehoudvanbiodiversi-teit?DaarbijverwijsiknaardeNoord-AtlantischezonebinnendehabitatofbinnenNatura2000.Deehszoudaarvanimmerseenkleinonderdeelmoetenzijnennieteenopzichzelfstaandgegeven.Dezebenaderingdientuitgangspunttezijnvoorderealisatievanderobuusteverbindingenindeehs.Hetgrootsteknelpuntligtinhetdraagvlak.Provinciesproberenindedesbetreffendegebiedendraagvlakterealiseren,maarontmoetenvanwegedescheidingsomsproblemen.Ikhebeenopmerkingoverdebrievendiewijvandeministerhebbenontvangen.Hetbetrefteenbriefvan3september2008,nr.16eneenbriefvan2oktober2008,nr.15.Inbriefnr.16maaktdeministergewagvanhetfeitdatermogelijksprakeisvanstaatssteunbijdeverwervingvangronden.Deprovincieszijnhiervanopdehoogtegesteld.Inbriefnr.15wordtonderhetkopje«Europeesrecht»aangegevendatergeensprakezouzijnvanstaatssteunbijdeverwervingvangrondentenbehoevevandeehs.Ikhoorgraagofhiersprakeisvaneenmisverstand.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):DeCDA-woordvoerderzegtinhetbeginvanzijnbetoogdatwijmetdeverwervinggoedopschemaliggen.OnderkentdeCDA-fractieookdathettotaleaantalhectaresheelveelruilgrondenomvat?Dieruilgrondenzijnwelverworven,maarzezijnnognietvanbelangvoordeehs.DeheerJager(CDA):Datonderkenikenderapporteursmakeninhunrapportookmeldingvanhetfeitdat15000hectarebuitendeehs-begrenzingligt.Erisookopgemerktdatopditmoment15000hectaretotaalnietwordtbenut,eralshetwarekaalbijligtendaardooreenbelemmeringvormtvoordeverdereontwikkeling.DeheerVanderHam(D66):Voorzitter.Anderenhebbenhetalgezegd:deverwervinggaatinprincipegoed,maardeinrichtinggaatveelmindergoed.Voorongeveer100000hectaremoetdeinrichtingnogdaadwerke-lijkvanstartgaaneninhetverledenbehaalderesultatenbiedeninditgevalweinighoopvoordetoekomst.Detaakstellingtot2013bedraagt30000hectare,maarslechts2377hectareisgerealiseerdin2007.Alswijhethuidigetemponietdrastischversnellen,zijnwijnogdecennialangbezig.Hoekomtdat?Iserteweiniggeld,heefthetkabinetteweinigmiddelen,houdtmenzichnietaandeafspraken?Graaghoorikeennadereuiteenzettingvandeminister.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.246 Erzijnveelpartijenbetrokkenbijdeuitvoeringvandeehs.Eenbelangrijkprobleemisdathetagrarischnatuurbeheerisversnipperdendathetvooreengrootdeelbuitendeehsligt.Hetiswenselijkdatdeministerzichinzetomdesamenwerkingtussenboerenenterreinbeheerdersteversterkenomopdiemaniercontinuïteitenkwaliteittewaarborgen.Hetparticulierbeheerschietooknietergop.Dedoelstellingisomin2018meerdan42000hectareehsviaparticulierbeheertehebbengereali-seerd.Devoortgangblijftechterernstigachter.Welkespecifiekeengene-riekemethodeswendtdeministeraanomditprobleemtelijftegaan?Welkeextrastokachterdedeurheeftzijomhetparticuliernatuurbeheertochtelatenslagen?Rijk,provinciesenterreinbeherendeorganisatieswerkenaaneenbeter,eenvoudigerendoeltreffendersysteemvoordesturingvannatuur-kwaliteit.Deministerstreefternaarditsysteemin2010gereedtehebben.Hetsysteemkandanin2011wordeningezet.Evenalsderapporteursbenikvanmeningdatdittelangduurt.Wijzienditsysteemgraagafgerondin2009.VooreenoordeeloverdekwaliteitvandenatuuropditmomentverwijstdeministernaardeNatuurbalans2008.Datvindikinteressant,wantdaarinstaatnujuistdatdebiodiversiteitvandenatuurstelselmatigachteruitgaat.Deministermeldtinhaarbriefvan12september2008dat88%vandebeschermdehabitatinderdaadineenongunstigestaatverkeert.Ikhebgepleitvooreenwettelijkebeschermingvandeehs.DeministerzeibijeenvorigAOdatdiealruimtelijkbeschermdis.Datiswaar,maardatispuureenplanologischebescherming.Watmijnfractiebetreft,zoudiebeschermingviaeenintegraleNatuurwetbetermoetenwordenbewaakt.Hetrapportstelteufemistischdatdebegrenzingvanderobuusteverbin-dingin2008waarschijnlijknietwordtgehaald.Datisinderdaadzeeronwaarschijnlijk.Robuusteverbindingenzijnechtervanessentieelbelangvoorderealisatievandeehs,omdatdezeverbindingendesleutelzijntothetnetwerkwaarbinnendiersoortenmigreren.Deministerkannietduide-lijkgenoegzijnopditpunt.Watgaatzijpreciesdoen?Inhetverledenblekendeveleveranderingeninhetbeleideengrootprobleem.Alsdeehsinverschillendegebiedenverschillendwordtuitgelegdenuitgevoerdenditalsgevolgheeftdatdetreinstilblijftstaan,moetdeministerdetreinweeropgangbrengen,barrièresweghalenendichterophetprobleemgaanzitten.Hettotaleaantalgrutto’sismet35%afgenomen.Dedalendetrendvoorgrutto’senandereweidevogelsisnognietgestopt.Nederlandvervulteensleutelpositieindezen,omdat70%vandeEuropesegruttopopulatieinNederlandleeft.Opditmomentwordennieuwepakkettenvoorweide-vogelbeheerontwikkeld.Kandeministeraangevenwatdiepreciesinhoudenenwathaarstandpuntisoverdezegroteproblemen?DeheerJager(CDA):Bijhetweidevogelbeheerzienwijopditmomenteenlichteverbetering.InhetgebiedDeLageVenenwordtsamengewerkttussendelandbouworganisatieendenatuurorganisaties.Zoudatgebiedeenvoorbeeldkunnenzijn?Wijkunnenwelallerleipakkettenontwikkelen,maaralsmenindepraktijkgoedbezigis,isdatookeenmogelijkheid.DeheerVanderHam(D66):Hetisvangrootbelangdatooklokaleover-hedenergoednaarkijken.Somsmoetermaatwerkwordengeboden.Alseengoedresultaatisgeboekt,moetjeernietietsanderstegenoverzetten.IkonderschrijfdeopmerkingvandeheerJager.In1990ishetareaalnatuurnaeenjarenlangeafnamevoorheteerstweergaangroeien.Demilieuconditieszijnverbeterdendatisgoed,maarhetgewensteeffectvandeehsindevormvaneenverminderingvanhetaantalbedreigdesoortentreedtnogsteedsnietop.Graageenreactieopditpunt.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.247 Ikconstateerdathetrapportmetenigeregelmaataangeeftdaterbinnen-kortwordtgesprokenmetbepaaldeoverhedeneninstellingenombepaaldeproblemenaantepakkenofinkaarttebrengen.Ikhoopdatdeministerzosnelmogelijkeenmeerpraktischeuitwerkinggeeftaanhaardoelstellingeneninactiekomtopaldiepunten.Ikvindhetbehoorlijkvoorwaardelijketaal.Kandeministeraangeveninwelkeprovinciesdeinrichtingnietvandegrondkomt?Kanzijaangevenopwelkemanierzijnumetvoorranghetinrichtingstempozalverhogen?Datisimmersvankardinaalbelang.InformatieoverdetrendsendevoortgangmoetenvoortaanbeschikbaarkomenvoordeKamer,liefstjaarlijks.Verminderingvanhetaantalbedreigdesoortenmoetwordengerealiseerdendatkanonderanderedoordeehswettelijktebeschermen,bijvoorbeeldviadeNatuurbeschermingswet.Mochtdeministerdaartoenietovertehalenzijn–watikniethoop–danwillenwijgarantiesvoorhetbehoudenhetherstelvandekwaliteitvandeehs,zakendieslechtsmatigtotonvol-doendeplanologischbeschermdzijn.Wijgeloveninhetsamengaanvaneeneconomischeeneengroeneontwikkeling.Natuureneconomiewordenvaakalselkaarsvijandengezien,maarkunnenelkaaruitstekendaanvullen,juistalshetgaatomdeomzet,hetbezitvangrond,dewerkgelegenheid,detoegevoegdewaarde,debelastinginkomstenenallerleianderehardevormenvanmaatschappe-lijkebaten.Ikgeloofdatdeministerhetdraagvlakvoornatuurbeheerkanverbredendoorditaspectmeertebenadrukken.DeheerPolderman(SP):Voorzitter.HetisgoeddatdeKamerdeehsalsgrootprojectheeftopgepakt.Wijzijnnutenminsteeenbeetjeinstaatomdevingeraandepolstehouden.Derapportagegeeftechtereenonvol-ledigbeeld.Ditisheteerstejaarvandeehsalsgrootprojectendeprovin-ciesrapporterenvoorheteerst.Ditmaakthetacceptabeldatdeinformatienietvollediginzichtgeeft.Mijncollega’ssprakenaloverhetontbrekenvandenulmeting.Erontstaateenbeeld,maarhetisgeengeruststellendbeeld.Erissprakevanstagnatieenvanmindertempodaneigenlijkzoumoeten,endatopallefronten,zowelbijdeverwerving,deinrichtingalsbijhetbeheer.Inbestuurlijkjargonhoortmenvaakdekreet:hetlaaghangendfruitisnuwelgepluktennukomendemoeilijkeropgaven.Ditiseensignaaldathetallemaalnietzovlotgaatalswijzoudenwillen.Ikmaakeenvergelijkingmeteenlangeafstandsloper;datzaldeministeraanspreken.Jekuntzeggendaternetisgestart,maarjehebteentijd-schemanodig.Ookbijeenschaatswedstrijdvantienkilometerkunjeaannemendatjehetnietgaathalenalsjedeeersterondjesnietonderde36secondenrijdt.Jekunthetnooitzekerweten,wanterkaneenenormeeindsprintinzitten.Naarmatederitvordert,weetjeinteschattenofjehetgaathalenofniet.Ikbenblijdathetkabinetvasthoudtaanderealisatievandeehsin2018.In2018zalikhiernietmeeralsactiefpoliticuszitten,wantdanhoopikvanmijnpensioentegenieten.Ikzoudeministereerderwillenafrekenenopdevraagofzijdedoelstellingzalhalen.Netzoalsmenhalverwegedemarathonkanzeggenofmendedoelstellingzalhalen,kanmendatookbijditonderwerphalverwegedoen.Blijftdeministerafreken-baaropresultatenenblijftzijgedurendehaarperiodevolhoudendatdeehsin2018wordtvoltooid?DeheerJager(CDA):Misschienkandeministermethaarervaringinmarathonsaangevenofzijinstaatisaanheteindeenenormeeindsprintintezetten.DeheerPolderman(SP):Datiseengoedevraag,maarikwilvandeministerwetenofwijlangzamerhandniettoemoetennaarjaarlijksafre-kenbaredoelen,zodatwijdevingerbeteraandepolskunnenhouden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.248 WijhebbenoverdebiodiversiteitineeneerderdebatgezegddatdedoelendieinternationaalindeEuropeseCommissiezijngesteld,eigenlijknietkunnenwordengehaald.Ineeneerderdebatzeideministerdatzijgeentoverstokjehad.Mijnvraagisofzijookzondertoverstokjekanzeggendatzijdezedoelstellingin2018zalhalen.Naarmijnideeisdecruxvandekwestiedeplanologischezekerheid.Wijziennogsteedsgeenechtekaarten.Deplanologischezekerheidvandeverbindingszoneisnogsteedsnietopbestemmingsplanniveaugeregeld.BijdediscussieoverNatura2000hebbenwijdaaroverookmetdeprovin-ciesgesproken.Moetenereerstbeheerplannenkomenofmoetdebegrenzingeerstwordenvastgesteld?Diediscussiehebbenwijtoenminofmeerverloren,wantdeprovincieskunnennieteerstdebegrenzingvastleggenendandebeschermingregelen.Ikvinddatjammer.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Ditiseenbeetjevreemderedene-ring.Erismomenteel56000hectareaangekochtenbegrensd.Dieliggenindeehs,maarzijnnognietingericht.Erisdusveelmeermogelijk,datzitnietalleenvastopdeplanologischebescherming.IsdeSP-fractiemetmijvanmeningdatwijdaaropmoeteninzetten?Wijhorennualleenmaardatdekwaliteitnietwordtgehaald,maaralsernietwordtingericht,halenwijdiekwaliteitnooit.DeheerPolderman(SP):Datklopt.IkaarzeldeommevrouwSnijderopditpuntteinterrumperen,maarnuzijmijdevraagstelt,biedtmijdatdegelegenheiderietsovertezeggen.Deinrichtingblijftachter,omdatsommigestukkennietkunnenwordeningericht,omdatbepaaldedelennognietverworvenzijn.TijdenseenwerkbezoekinOverijsselhebbenwijdaarvaneenvoorbeeldgezien.Alsééneigenaarnietwilmeewerken,kunjehetgebiednietinrichtenzoalsjewilt,vooralvanwegehydrologischeomstandigheden.Danblijftdeinrichtingachter.Zolangwijblijvenvast-houdenaanhetideedatwijnietmogenonteigenen,blijftdateenlastigpunt.Ookiseenprobleemdatergrondenzijnverworvendiehelemaalnietindeehsliggen,dezogehetenruilgronden.Ikhebgelezendatslechtseenderdevandiegrondenindeehsligtendatwijtweederdealsruilgrondenmoetenzien.Datgeefteenvertekendbeeldbijdevraagofervoldoendegrondenzijnverworven.Alsjedegrondenallemaaloptelt,hebjeprimaverworven,maaralsdiegrondenergensandersliggen,zitjeklemmetdeinrichting.Dehectaresdiejewelhebt,maardienietindeehsliggen,kunjeimmersooknietalsehsinrichten.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Natuurlijkisereenkleinemargewaardatnietmogelijkis.Hetisechterwelheelvreemddaterreeds56000hectareisverworvendienietisingericht,maardatertocheersteengeringeraantalhectaresmoetwordenverworven.Hetkantochnietzozijndatjemet56000hectarehelemaalnietskunt?BijhetDwingelder-veldginghetbijvoorbeeldomenkelehectares,maaralsje56000hectarehebtverworven,kanhettochnietzozijndatjedienietkuntinrichten,terwijljeeennoggeringerdeelhoeftteverwerven?DeheerPolderman(SP):IkbenhetmetmevrouwSnijdereensdatdeinrichtingachterblijft.Ikzegalleendatdeinrichtingvansommigegebiedennietmogelijkis,omdatdeverwervingnogindeknoopzit.Deehsdientookeengrooteconomischdoel.Hetvestigingsklimaatenhetwoonklimaatwordenimmersopgewaardeerdalserkwalitatiefgoedenatuurindebuurtis.Hetbelangvandeehszouduseigenlijkgeenverschilvanmeninghoevenopleveren.Waaromwordtdiedannietalseenmeerlandelijksturingsmodelopgepakt?Alswijopdezelfdemanierandereinfrastructurelewerken,diewijookheelbelangrijkvinden,zoudeninrichten–ikdenkaandeBetuwelijnenallerleirijkssnelwegen–zouhetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.249 landerandersuitzien.DanzoudieBetuwelijnernooitzijngekomen.Ikzoudatopzichnietergvindenenzouzeggen:haddenwijhetzomaaraangepakt.Anderenvondendatechterniet.Waaromwordtergeentracé-besluitgenomen?Wijonderkennenimmersheteconomischbelangvandeehs.Waaromwordtdienietopdiemanierdoorgezet?Danhebjeineersteinstantieookeenzoeklocatienodig.In1990isbegonnenmetdeehsenwijwetennabijnatwintigjaarnogsteedsnietwaardeehsexactkomtteliggen.Datisredenvoorgroteongerustheid.Wijhebbengeziendatéénonwilligeeigenaardezaakenormkanvertragen.Hetideedaternietzoumogenwordenonteigend,moetdanookvolgensmijlangzamer-handopdehelling.GisterenhebbenwijbijhetVAONatuurwetteneenmotieaangenomenvandeheerCrameroverdemeerlandelijkebeschermingvandeehs.Deministerheeftdiemotiegeïnterpreteerdalsondersteuningvanhaarbeleid.Anderefractieshebbengevraagdwelkeinstrumentenbuitenhetbestemmingsplaneennogbeterebeschermingzoudenkunnenbieden.Ikhoordaarovergraagmeervandeminister.EenenandersluitaanbijdeopmerkingvandeheerWaalkensdatonduidelijkiswatdelandelijkebeschermingpreciesinhoudt.Ikmaakmijongerustoverdeversnipperingenhetstagnerenvanhetagrarischnatuurbeheer,inhetbijzonderhetweidevogelbeheer.Hetgaatomzeerversnipperdestukjesnatuur.Wijmoetenniethetrisicolopendaterveelnatuurwordtingekochtdatweinigsuccesvolisvoordeontwikke-lingvandeehs.Danvalthetdraagvlakwegendatzoujammerzijn.Gelukkigisernogeengrootdraagvlak;datmoetenwijvooralinstandhouden.Deinformatieoverdegrondprijsontwikkelingdateertvanvóórhetontstaanvandefinanciëlecrisis.Ikziedalendebewegingenopdewoningmarktenvraagmijafofdiebewegingenookopditpunteenrolkunnenspelen.Ineeneerderoverleghebikaandachtgevraagdvoorhetfeitdatwijietsandersindegrondmarktzitten,omdatdeStaateigenaarisvandeFortisBankNederland.Deministerschroktoenenwasnietvanplandaaropintegaan.Ikherhaalmijnvraag:inhoeverrebiedtdatgegevenmeerkansenomdossiersdievastzittenindeverwervingssector,lostetrekken?Heeftdeministerhiervanreedseeninventarisatiegemaakt?DeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.Ikvervangonzevastenatuur-woordvoerder,mevrouwVanGent.Zijzitindegrotezaalineeningewik-kelddebatmetdeministervanSZW.IkspreekmedenamensmevrouwOuwehand,dieziekis.Ikmoetwegenseenagendaprobleemrond13.00uurweg.Erwordtechtermeegeluisterdinmijnafwezigheid.Defractiesdieikvertegenwoordig,makenzichgrotezorgenoverdevoortgangvandeehs.Hetgrotemaatschappelijkebelangvandeehsstaatvooronsalseenpaalbovenwater.Herenderwordtnogweleensgetwij-feldofhetallemaalnuttigennodigis.Vooronsstaatdatnietterdiscussieenhetzougoedzijnalsdeministerhetbelangvaneensnellevoortgangvandeehsooknadezekabinetsperiodenogeenskrachtigonderstreept.Deuitrolendeverdereontwikkelingvandeehshaperen.DatlaatzichaflezenuitdejongsteNatuurbalans.Ikbegrijpuitdevoortgangsrappor-tagevandeministerdatopwegnaar2015eenkleine32000hectaremoetwordenverworven.Oppagina27vandeNatuurbalansstaatechtereenverwervingspotentieelvan60000hectare.Kandeministermijdatverschilpreciesduiden?Devoortgangsrapportagemoetineenvolgenderondeeenstukjestrakkerzijnopgesteld.Wijwetendatdeministergraagiedereenaandegemaakteafsprakenhoudt.Afspraakisafspraakendatgeldtookhier.Deministerkanzichopditterreinhelemaaluitleven.Wijvragenindevolgenderapportageheldere,strakketijdschema’svoorverwervingeninrichtingvangebieden,eenheldereweergavevandeafsprakendiedaarvoorzijnTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2410 gemaaktofnogmoetenwordengemaakt,wanneerdiewordengemaakt,alsmedewelkebudgettenbeschikbaarzijn.Wijmoetennugasgeven.ToendeheerPoldermansprakoverdesnelheidwaarmeesomsinditlandinfrastructuurkanwordenaangelegd,bedachtikdatwijbinnenkortmetministerEurlingssprekenoverdespoedwetWegverbreding.Mijnfractiezittewachtenopeenspoedwetehs.Kandeministerdaarwerkvanmaken?IksluitaanbijdevragenoverFortis.IkvroeglaatstdeministervanFinan-ciëndaarnaar.DegrondportefeuillevanFortiswordtbinnenkortverpatst.NuhebbenwijdekansomoverdeschoudervandeministervanFinan-ciënmeetekijkenwaterpreciesbijFortiszit.Misschienkandeverwer-vingvangrondeneenstuksneller.Hetspulisimmersvanons.Eerstdegrondportefeuillemeenemenendanverkopenennietandersom,wantdanmissenwijeenkans.IkhebvanhetCDAaltijdbegrepen–ikdenkaanDriesvanAgtenhetcoffeeshopbeleid–datpolitiekdekunstisvanhetpraktischhandelen.Datisbijdezeministeringoedehanden.Graageenreactie.Hetzelfdezouwellichtkunnengeldenvoorhetpost-najaarsnotacircus.HetismijdelaatstejarenopgevallendateropwegnaarKerstmisnogeenpotjegeldwas.Datgebeurtvakerbijdepartementen.Alsjenietopletalsvakminister,arresteertdeministervanFinanciëndatpotjeenkrijgenwijalshetjaarvoorbijiseenmooiefebruarinotawaarinstaatdater3mld.of4mld.isvrijgevallen.BijOCWhadmendatindegatenenprobeerdemennogweleenseenrijksmuseumopteknappenmetgelddatrondKerstmisvrijviel.IkvraagdeministerrondKerstmiseventebellenmetdeministervanFinanciën.Erkanwellichtwatextrabudgetvoordeehswordenbinnengehaald.Isdeministerdaartoebereid?Defractiesnamenswieikspreek,hechteneraandatdeoperatiein2015robuustenvolledigisafgerond.Graagkrijgikopdatpunthelderheidvandeminister.InzakedeinrichtingsluitikmijaanbijdeinbrengvandeheerVanderHam.Deachterstandbeloopt100000hectareenalshettempovaninrichtenopdezemanierdoorgaat,zijnwij40jaarbezig.Zo’nmarathongaatmijnfractienietaan.Wijvragendeministeromeendrastischeversnelling.Hiermoetechtvaartwordengemaakt.Hetzelfdegeldtvoorparticuliernatuurbeheer.Ookdatschietnietopenookdaarvoorgeldt:versnellingvandeuitvoering,meerdaadkracht,groterepolitiekeurgentieenscherpereafsprakenmetallebetrokkenen.Graaghooriktoezeggingenvandeminister.Erligteenoudeafspraakdatlandbouwgrondtendelemoetwordenomgezetinnatuur.ErligteenmotievanmevrouwOuwehanddiedatnogmaalsbevestigt.DiemotieisafgelopenzomerindeKameraange-nomen.Deministerwildiemotiegraaguitvoeren.Hetisechterdevraaghoezijdatgaatdoen.Bijdefeitelijkevragenisdaarnaargevraagd.ErligtimmerseenadviesvandeRaadvoorhetLandelijkGebiedomnietmeerdan10%vandegrondvoornatuurteonteigenen.Ditvraagtnadereuitlegvandeminister.InzakedegruttosluitikaanbijdescherpewoordendiedeheerVanderHamheeftgesproken.Dieontwikkelingbaartookmijnfractiezorgen.Ditgeldtookvooragrarischnatuurbeheer.Datisindeboezemvanmijnpolitiekepartijeenbelangrijkitem.Hetstemttreurigdatdebelangstellingdaarvoorteruglooptendathethapert,terwijlerookkansenliggenombuitendeehsverderenatuurontwikkelingtebevorderen.Graageensnellereactieenactievandeminister.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):DeheerVendrikzegtdateruiteinde-lijknogruim100000hectaremoetwordeningericht.Ishijmetmijvanmeningdatjealleenkuntinrichtenwatjeinmiddelshebtverworven?Datzijnminderhectares;ikhebdatrekensommetjeeerdergemaakt.IkdenknietdatdeheerVendrikwilinrichtenalsgrondnognietisgekocht.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2411 DeheerVendrik(GroenLinks):Erligteeninrichtingsopgavevan100000hectare.Datmoetheelsnelgoedgeregeldworden.Wijhebbenallemaalgesignaleerddatdeboelstagneertenhapertendatbaartookmijnfractiegrotezorgen.Deinrichtingsopgavegeldtzowelvoorgrondendiealinonsbezitzijnalsvoorgrondendieinonsbezitzullenkomen.Ermoetforsgasgegevenworden.Grondenverwerveniséénding,maarvoordeuiteinde-lijkedoelstellingvandeehs,hetbevorderenvanbiodiversiteitenrobuustenatuurinNederland,kanmenmijnfractiewakkermaken.Datstaatofvaltmetscherpeendoeltreffendeinrichtingsplannen.DeheerJager(CDA):DeheerDimas,EuropeescommissarisMilieu,zegtdatlandbouwgrondennietaltijdhoeventewordenomgevormd,maaralsaanvullingkunnendienentenbehoevevandeinstandhoudings-doelstellingen.Bijdevolgendevoortgangsrapportagezouinzichtelijkmoetenzijnwelkelandbouwgrondendaartoegeëigendzijnomdanvervolgensdedoelstellingenterealiseren.IsdeheerVendrikdatmetmijeens?DeheerVendrik(GroenLinks):AlsdeCDA-fractiebehoefteheeftaandieinformatie,benikdaarniettegen,wantikbennooittegengoedeinfor-matie.Ikproefechtereenkleinaddertjeonderhetgras,namelijkommisschiennetietstegemakkelijktebesluitenomlandbouwgrondenteveelindehuidigestaattelaten.Alshetbevorderlijkisvoordenatuur,staatmijnfractieopenvooreengesprek.Laatdieinformatiemaarkomen.Dankunnenwijerdaarnaeenpolitiekoordeelovervellen.AntwoordvanderapporteursDeheerWaalkens(PvdA):Voorzitter.Ikdankdecollega’svoordecompli-menten.IkzaldiecomplimentendoorgevenaanhetBOR.MevrouwSnijderenikhebbensamenmethetBORgekekenhoedevoorliggenderapportagepastbijdeuitgangspuntendiewijhebbenvastgesteld.Wijhebbennietmeergezienaancijfermateriaalofonderbouwingdandeledenhebbenontvangen.Wijhebbenpuurgekekennaarwaterligtendevertalinggemaaktnaarderapportage.DeheerJagervraagtofernogsuggestiesvanuithetcollegevanrappor-teurskunnenwordengedaan.Metbetrekkingtotdenulmetingzienwijmedio2009alshardedeadline,zodatwijdaaroverindevolgenderappor-tagekunnenoordelen.Hetkwaliteitsborgingssysteemmoetnaarvorenwordengehaald.Derapportagewordtalleenmaarsterkerdoorgoedepikettenteslaan.Desuggestieaandecollega’sisomdeministerscherpaanhaartoezeggingentehouden.AntwoordvandeministerMinisterVerburg:Voorzitter.IkdankdefractiesvoorhuninbrengineerstetermijneninhetbijzonderdeheerWaalkens,diemedenamensdeandererapporteurheeftgesproken.Ikdankderapporteursvoorhetwerkdatzijhebbengedaan.Zijhebbeneengoedbeeldgeschetst.Ikmaakeenenkeleopmerkingvooraf.ToendeKamerbeslootomvandeehseengrootprojecttemaken,hebikgezegdhetbelangdaarvantezien.Inhetcoalitieakkoordstaatdatdeehsin2018moetzijnafgerond.Daarstaatoverigens«kwantitatief»bij,maarwijhebbenerlater«kwalitatief»aantoegevoegd,medenaaraanleidingvandemotiewaaroverdeheerVendriksprak.MijnambitieisdeambitievandeKamerendeambitievandeKamerisdemijne,namelijkombeideaspectenin2018gerealiseerdtehebben.Niemanddoetaandatbelangafenikhebdaarovergeenenkeletwijfel.IkzieookhetbelangdatdeTweedeKamerhechtaanhetkunnenvolgenvandeontwikkelingen.TegelijkertijdhebikinhetgesprekmetderapporteursenmetdeKamerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2412 gezegddatikdebehoeftebegrijpommeetekunnenkijken,maardatwijnietmogenvergetendatwijinhetkadervandeWetinrichtinglandelijkgebiednujuistdeverantwoordelijkhedenvanaf1januari2007hebbengedecentraliseerd.Wijhebbeneenaantalgroteverantwoordelijkhedenbijdeprovincieneergelegd.Bijdieverantwoordelijkhedenenbevoegdhedenziteenstevigfinancieelbudgetvanmeerderemiljardeneuro’s.Naastdegroteverantwoordelijkheidiserookeenzekerebeleidsvrijheid,namelijkomeenbeetjetempoverschiltekunnenmakeninheteneofanderejaar.Dekansenopgrondverwervingofinrichtingkunnenimmershetenejaarpositieverzijndanhetanderejaar.Datverschiltperprovincie.OnzeDienstLandelijkGebiedmerktdatvantijdtottijd.Menkomtsomsineenpositieomgrondteverwerveneneenanderekeerluktdatnietzondereentehogeprijstemoetenbieden.DeKamerziterbovenopomervoortezorgendatonzeLNV-dienstengeenprijsopdrijvendeffecthebbenopdegrondprijs.Inhetgesprekmetderapporteurshebikgemelddatikeenaantalzakenkantoezeggenomtrentderapportagevandeprovincies,namelijkoverdeafsprakendiedeoverheidmetdeprovinciesheeftgemaakt.Voordeoverigeinformatiemoetikoverleggenmetdeprovincies.Datwilikook.Ikzegerééndingbij.Wijmoetenoppassendatwijnietzodanigbezigzijnmetmeten,monitoren,controlerenenafrekenendatdittenkostegaatvanhettempoenderealisatievandedoelstellingen.IkzegnietdatdeKamerdatvraagt,maarikwilenmoetditopmerken.Wijmoetenoppassenvooreenbureaucratiseringvanditproces,wantdiegaataltijdtenkostevanhettempo.Ikdankderapporteursvoordegemaaktecomplimenten,wanterishardgewerktaandezerapportage.Derapportageisprachtigverpaktenhele-maalaf.Erzitechtereenzekereongelijksoortigheidindekwaliteitvanderapportagesvandeverschillendeprovincies.Zijhebbennietallemaaldezelfdegegevensenwerkennietallemaalmetdezelfdesystematiek.Hetministerieenikhebbenbehoefteaanrapportagesdieopdemeestepuntenvergelijkbaarzijn,zodatwijinzichtenoverzichtkunnenhouden.Daarovergaikingesprek,maarikvinddatwijmoetenoppassendatwijprovinciesnietovervragenmetbetrekkingtotformat,monitor,rappor-tagesenzovoorts,waardoorhettempoeruitgaat.Ikverdeeldebeantwoordingindrieblokjes:ehsalgemeen,techniekengrondverwerving,enoverige.Erzijnopmerkingengemaaktoverdeplanologischebescherming.IkhebinmijnreactieopdeuitgangspuntennotitievandeKameralgezegddathetleverenvaninformatieopbestemmingsplanniveaunietalsverant-woordelijkheidvanhetRijkkanenmagwordengezien,medevanwegedegetraptewijzewaaropdeverantwoordelijkhedeninderuimtelijkeorde-ningzijnvormgegevenindenieuwewet.Ikziehetalseenverantwoorde-lijkheidvandeprovinciesomtoetezienopeenadequateverankeringvandebestemmingsplannen.Dithebikop2juli2008indeKamertegendeheerPoldermangezegd.Ikzegtoedatikin2009en2010laatonderzoekenhoedeehsdoorwerktindegemeentelijkebestemmingsplannen.Daarbijzalwordenonderzochttegenwelkeproblemengemeentenaanlopenbijdeplanologischeveran-keringvandeehsenwatmogelijkeoplossingenzijn.Daarmeeondersteunikgemeentenenprovinciesinhuntaakomdeehsplanologischteveran-keren.DeheerPoldermanvraagtwatnaasthetbestemmingsplaneenbeterebeschermingvoordeehskanbieden.Hethuidigestelseliseengoedewaarborgvoordeplanologischeverankering.Ikwijsophoofdstuk6vanderapportage,dathierovergaat.In2009ontvangtdeKamerdeAMvBRuimteinhetkadervandenieuweWetruimtelijkeordening.Daarinisdeehsopgenomen.DeheerPoldermanvraagtwaaromdeehsnietalseconomischdoelwordtopgepaktenwaaromergeentracébesluitwordtgenomenenvastgelegd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2413 Metdeehskunneninderdaadeconomischedoelenwordengediend.Erisweldegelijkaandachtvoor.Eenspeciaaltracébesluitisnietnodig,omdathethuidigestelselvoldoet.MevrouwSnijderlooptmethaarvraagvooruitophetIBONatuurenvraagtwatdeconclusiezouzijnvoorNatura2000alshetIBONatuurlaatziendatdeehsnietefficiëntis.Zijweetdateenpoliticusnooitmoetingaanopeenvraagmet«steldat».Ikzaldatnuooknietdoen.IkvindhetIBONatuurvangrootbelang.Hetisgoedomallesheelscherptegenhetlichttehoudenentekijkenofdehuidigeaanpakdemeesteffectieveenefficiënteis.Ookmoetwordennagegaanofdeinstrumentendiewijinzettengoedzijnofscherperkunnen,ofervoldoendebudgetis,hoehetzitmethettempoverschiltussenverwervingeninrichtingenhoehetzitmetdevergoedingvanhetbeheer.AldiezakenkomenaandeordeinhetIBONatuur,datindeeerstehelftvan2009wordtafgerond.Ikbenzeerbenieuwdnaardeconclusies.Zezullennatuurlijkdoorwerkenintalvanbesluitendiewijdaarnanemen.MevrouwSnijderheefteenrekensommetjegemaakt.Zijzegtdat56000hectarebinnendeehsinhandenisvandeoverheid,maarnognietisingericht.DeherenVanderHamenPoldermanhebbenbeidengesprokenoverdeversnippering.Somsbenjeinstaatomeenhoeveelheidhectaresteverwerven,terwijljeweetdatjedaarnaastnogmeerhectaresmoetverwerven.Hetisdandevraagwanneerdeschaalgroottevoldoendeisommetdeinrichtingtebeginnen.Somsishetnietkosteneffectiefomalsneltebeginnenmetinrichtenenmoetjeevenwachtentotjevoldoendeschaalgroottehebt.IkbenhetmetmevrouwSnijdereensdatverwervingeninrichtingnietteverbijelkaaruitdepasmogenlopen.Daaromisditeenvandepuntenvanaandachtdieikvantijdtottijdmetdeprovinciesbespreek.Ikspreekmetdeprovinciesoverdestandvanzaken,overhunambitiesenoverdeactiesdiezijdekomendetijdzullenuitvoeren,binnendevrijheiddiewijdeprovincieshebbengegevenomdeehsinzevenjaarteversnellenoftetemporiseren.DeheerPoldermanheefteenmooiemetafoor:detienkilometerschaatsen.JezoudanmoetenstartenalsBobdeJongenmeteengewel-digefinalemoeteneindigen.BijBobdeJonghangthetafvanhoehettussenzijnorenzit.InMoskouzagenwijdathetopditmomentredelijkgoedzittussendeorenvanBobdeJong.Ikhoudvanhetlopenvaneenmarathonmeteennegatievesplit.Datbetekentdatjedetweedehelftsnellerlooptdandeeerste.Daarbenikookwelopgebouwd,maarhetisnietzodatikhalverwegemerkhoedeeindsprintzalgaan.Eenbeetjemarathonloperkomtdaarpastussende32en35kilometerachter.Allemarathonlopersdiedaarnanogstukgaan,hebbenindevoorbereidingietsfoutgedaan.Wijdelendeambitieomdemarathonaftemaken.Alswijdaarnaastdeambitiehebbenommeteennegatievesplittelopen,moetenwijzelfsoppassendatwijaandefinishnietheelveelenergieoverhouden,wantwijzijnaleenheeleindopweg.DeheerVanderHamvraagtnaardewettelijkebescherming.DeheerCramerheeftdaarovergistereneenmotieingediend.Dieligtnogtamelijkversinhetgeheugen.Ikhebtoegezegddevoor-ennadelenvandeveran-keringvandeehsindeNatuurbeschermingswetmeetenemenbijhetplanvanaanpakvankomendvoorjaar;datzalikookdoen.DeheerVanderHamvraagtofhetprogrammavoorhetbeheersysteemin2009gereedkanzijn.Ikbendaarovernietoptimistisch.Deprovincieszijnheelhardaanhetwerkenzijnvoornemensomditin2010aftehebben.Erisweliswaarbehoefteaanvoortgang,maarikdenkdatwijervoormoetenzorgendaterdaneenbeheersysteemligtdateffectiefis,uitvoerbaarencontroleerbaar,maardatookbetaalbaaris.Erisopgemerktdatagrarischenparticuliernatuurbeheersomsnietopschietennietaltijdeveneffectiefis.Ikbenhetdaarmeeeens,maaralswijditbeheervervangen,moetenwijdatgoeddoen.Iedereenmoeternaarkijkenenerietsoverzeggen,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2414 zodaterstrakseenstelselisdatwerkteneffectief,betaalbaarencontro-leerbaaris.Wijmoetenbinneneenpaarjaarderesultatenkunnenzien.IkhebhiermeeookantwoordgegevenopdevraagvandeheerJager,dieverwijstnaardemotie-Koppejan.TotdietijdwordendeproblemendiezichvoordoeninhetProgrammaBeheerweggenomen.DeheerVanderHamvraagtwelkegeneriekeofspecifiekemethodeskunnenhelpenbijparticuliernatuurbeheer.Ikbenhetermeeeensdatwijgoedmoetenkijkenwaarhetmeesteffectiefaannatuur-enweidevogel-beheerkanwordengedaan.Datkanvaakveelbeterineengebieds-gerichteaanpakdanineenperceelsgerichteaanpak.Tochblijvenwijheelvaakoppercelengericht:alserteweinigmensenwillenmeedoen,wordterteweiniggedaanenalserteveelmensenwillenmeedoen,wordterteveelgedaan.Tochkomenwijerachterdatwijblijkbaarietsnietgoeddoen,omdateriederjaarmindergrutto’swordengeteld.Datishetijkpunt.Devraagisofdegoedeuitgangspuntenwordengebruikt.Eengruttokunjenietvasthouden.Jekuntnietzeggen:jijkomtvolgendjaarweerterugopditzelfdenest.Depraktijkmensenuitdenatuurbeschermingzeggendatjejenietalleenmoetfocussenopweidevogels,maardatjeookmoetkijkennaardeomgeving.Watzijndepredatoren,watzijndebedrei-gingen,welkevogelshoudenelkaarinstandindiegebieden?Ditvraagtomeenbredereenvooraleengebiedsgerichteaanpak.Ikziemetledeogenaandateralleenmaarmeergeldinwordtgestopt,wantikvraagmijafwatdepositieveresultatenzijn.DekenniskringWeidevogellandschapheeftgezegddatooknaardieanderebenaderingmoetwordengekekenendiewordtmeegenomeninhetnieuwesysteem.DeheerVanderHamvraagthoehetkomtdaternogsteedssprakeisvanverliesaanbiodiversiteitondanksdeehsenhetwerkinuitvoering.Wijzijnernogniet.DatheeftdezezomerookindeNatuurbalansgestaan.Hierendaarmoetenernogstapjeswordengezet,maarerzijnookposi-tieveberichtentemelden.Datbetekentnietdatwijachteroverkunnenleunen.Wijmoetenwelambitieuszijn.Wijmoetenechternietalleenmeldenwatnietgoedgaat,maarookwatwelgoedgaat.Datiseenextrastimulansomermeedoortegaan.Daarbijzijnallepartnersnodigdieeenbijdragekunnenleveren.DeheerVendrikspreektmedenamensdePartijvoordeDieren.WijwensenmevrouwOuwehandoverigensvanhartebeterschap;wijkunnenhaarhiernauwelijksmissen.DeheerVendrikenmevrouwSnijdervragenofikblijfvasthoudenaanhetkwantitatiefafrondenvandeehs.Inhetcoalitieakkoordstaatdekwantitatieveafrondingin2018geplandenwijhebbendatverbreedmeteenkwalitatieveafronding.Ikvinddatwijdieambitiemoetenhebbenenhouden.Daarvoorhebbenwijonderwegonzesportdrankjesechternogwelnodig.DeheerJagernoemtdebrieven15en16envraagtnaardestaatssteun.Bijdestartvandeehsenvanhettrajecthebbenwijafgesprokendatallegrondinprincipevrijwilligwordtverworven.Wijwetenechterallemaaldatbijgroteprojectenineengrotergebiedééneigenaarsomsnietwil.Danmoetje,omhetprocesenhetprojecttochdoorgangtelatenvinden,indefinalefasehetonteigeningsinstrumentkunnentoepassen.HetkabinetheeftdatbevestigdindebriefnaaraanleidingvanhetadviesvandeRaadvoorhetLandelijkGebied.Verwervingvandegrondisvrijwillig.DatheefttemakenmetdestaatssteungevoeligheidinBrussel.Alleenalsje,ondanksalleredelijkemaatregelendiejehebtgehanteerd,wordtbelemmerdindeverdereuitvoering,staathetonteigeningsinstrumentjetendienste.Wijhebbenafgesprokendatditbijmaximaal10%vandegrondenmag.Sommigeprovinciesvragenzichafofzijhetdaarmeeredden,maarandereblijvenruimonderde10%.Ikhebgezegddatereensoortvanvereveningofsalderingtussendeprovinciesmagplaatsvinden,maarikhoudhetplafondop10%vanhettotaal.DeheerWaalkensvraagtofikervoorkanzorgendatereenbegeleidendTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2415 schrijveneneenaccountantsverklaringvandeprovincieskomen.Ikwilhierovereerlijkzijn.Wijhebbenditnietafgesprokeninhetgesprekmetderapporteurs.Devraagisechterwellegitiem.OpditmomentoverlegikmethetIPOomafsprakentemakenoverdeborgingvandegegevensvandeWilg.IkzaldeKamerhieroverinformeren.VerschillendecommissieledenvragennaardebetrouwbaarheidvandegegevensennaardeafsprakendieikmetdeprovinciesmaakoverdeborgingvandebetrouwbaarheidvandegegevensinhetILG.HetIPObestudeertopditmomentdevoorstellendieikhebgedaan.Ikverwachtbinnenkorteenreactie,wantdebetrouwbaarheidvandegegevensmoetinordezijn.AlsikdereactievanhetIPOhebontvangen,zalikdeKamerinformeren.Mijnvoorstellengaanonderandereuitvaneencontrolevandefinanciëlecijfersdooreenaccountantendebeoordelingvandepresta-tiesdooreencomitévantoezichtaanheteindvaniedereILG-periode.DaarnaastwordendeILG-cijfersjaarlijksgecontroleerdinhetkadervandeprovincialejaarrekeningen.DeheerWaalkensvraagtwanneerhetnieuweborgingssysteemvoorkwaliteitenkwantiteiterkanzijn.Hetkwaliteitsborgingssysteemwordtsamenmetdeprovinciesontwikkeld,zodathetoptimaalkanwordengebruikt.Erwordtmaximaalgebruikgemaaktvandebestaandemonitor-systemen,zodatwijnietopnieuwhetwielhoevenuittevindenenergeenextrarapportagesnodigzijn.DeborgingvandekwantiteitverlooptviadeILG-afspraken.MevrouwJacobiendeheerWaalkensvragenofde«nulmetingopkaart»naarvorenkanwordengehaald.De«nulmetingopkaart»iseenomvang-rijkprojectdatvolgensdehuidigeplanningmedio2009gereedis.Ikhebmeermalenbijdeprovinciesbenadruktdatdezemetingzeerbelangrijkis,maarzijhebbenaangegevendatzijde«nulmetingopkaart»nieteerdergereedkunnenhebben.WijhebbendezeafspraakmetdeKamerenmetdeprovinciesgemaaktenikzaldeprovinciesaandezetoezegginghouden.MevrouwJacobivraagtoferverbeteringeninrelatietotdeILG-rappor-tagekunnenwordenbewerkstelligd.Metdeprovincieswordtgewerktaaneenverbeteringvanhethandboek,waarinduidelijkheidwordtgeschapenoverdefinities.Hierendaarblekenerinterpretatiekwestiestespelen.Ookdetijdigheidvanderapportagesvanprovinciesisvoormijeenaan-dachtspunt.DatkanhelpenbijderapportageaandeKamer.MevrouwSnijdervraagtzichafhoede10%onteigeningzichverhoudttotdeinrichtingsproblematiek.Ikziedierelatienietandersdandatereenrelatieismetdeinrichtingopschaal.MetbetrekkingtotdeachterstanddiedeKamerbespeurtinhetinrichten,hebikgezegddatereenrobuustgebiedmoetzijnominterichtenennietteveelversnippering.DeheerVendrikvraagthoedemotie-OuwehandprecieswordtuitgevoerdmethetoogophetadviesvandeRaadvoorhetLandelijkGebied.Ikhebhierovereenkabinetsreactiegestuurd.Wijhandhavendebestaandetaak-stellingvoornatuurendusookdemotie-Ouwehand.Deinzetismaximaal10%onteigenenenoptimaalvrijwilligeverwerving.MevrouwJacobivraagtofnietveelmeergebruikkanwordengemaaktvandepubliek-privatesamenwerking.Ikhebgepleitvoorintelligentekoppelingen.InNoord-Hollandloopteenbuitengewooninteressanttraject.Deprovinciewileengebiedgraagbinnendeehstrekken,maarhoefthetniettekopen.Zijwildatdeboerderijblijftbestaanendatdeboeractiefblijft.Alsdeprovincieafsprakenkanmakenmetdezeboeromdeinrichtingenhetbeheertedoeninhetkadervandeehs,kanhijzijngrondhoudenenwordthijbeloondvoordeinrichtingenhetonderhoud.Daardoorontstaateenwin-winsituatie.Ikvinddateenfantastischvoor-beeldvanhoehetookkan.DatpastpreciesbijdeopmerkingvandeheerVendrikdateendergelijkegangvanzakenbinnendeGroenLinks-fractieopsteunkanrekenen.Ditsoortoplossingenenditsoortintelligentekoppelstrategieënwilikveelmeerpropageren.IkhebdaaroveralmetdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2416 provinciesgesprokenenhoopdateenenanderdekomendetijdvormkrijgt,nogmeerdannualhetgevalis.MevrouwJacobivraagtnaareenlijndiagram.Erzitaleenmeerjaren-perspectiefinderapportage.IkgeefvoordeILG-onderdelenechterbewustgeenjaarlijkseschattingvooraf,omdatdieindeloopvandekomendezevenjaarvariabelis.Ikverwijsopditpuntnaardeschriftelijkebeantwoordingvanvraag19,waarikditantwoordhebtoegelicht.DeheerVanderHamvraagtinwelkeprovinciedeinrichtingnietvandegrondkomt,waardoordatkomtenwatikdaaraangadoen.Derapportageoverderealisatieperprovinciehebiktoegestuurdenmenkandaaruitzelfeenconclusietrekken.Ikhebbeginvolgendjaareengesprekmetdeprovincies.Ikbenmindervandeduimschroevendanvandeaanmoedi-ging.Ikmerkdatbijhetmarathonlopenook.Alseensupporterlangsdekantzegt«nou,stopmaar,hetzieternietuit»,wordjedaardoormindergestimuleerddanwanneeriemandzegt«jezietergeweldiguit,jegaathetzekerhalen,nogeenkleintandjeerbij».Datlaatstehelptveelmeer,zelfsopdetienkilometerenzelfsbijBobdeJong.DeheerPoldermanvraagtwaaromerzoveelruilgrondenzijn.Diegrondenzijnverreweghetgemakkelijkstteverwerven.Erisintoene-mendematebehoefteaanmeerspeelruimteenduszijnermeerhectaresruilgrondnodig.ErisgevraagdwanneerdeintroductievandenieuwebeheersystematiekProgrammaBeheerkomt.Voorheteindvanhetjaarzalhetstelselaanmijwordenaangeboden.DaarnazalikdeKamerinformeren.DeheerJagervraagtofdeprovinciesopdehoogtezijnvandeaspectenbeleidsneutraal,budgetneutraaleneenzesjaarcontractbijhetnieuweProgrammaBeheer.Hetantwoordisja.DeheerJagervraagtofdeleefgebiedenbenaderingkandienenalsoplos-singbijdeproblemendieontstaanbijdeimplementatievanderobuusteverbindingszones.Datkanhelaasniethelemaal.Hetzijntweeverschil-lendezaken,diewelallebeivanbelangzijn.Derobuusteverbindings-zoneszijnonderdeelvandeehsenschakelengrotekerngebiedenaanelkaar.Opdezewijzekanuitwisselingtussenverschillendeplant-endier-soortenplaatsvinden.Deleefgebiedenbenaderingiseengebiedsgerichteaanpakvanhetsoortenbeleid.Dezekanzowelbinnenalsbuitendeehsplaatsvinden.Degebiedsgerichteaanpakkanalsvoorbeelddienenvoordeimplementatievanderobuusteverbindingenenopdezewijzehetdraagvlakcreërenenvergroten.DeheerVanderHamvraagtwatwijdoenaanbegrenzingenrealiseringvanderobuusteverbindingen.Metdeprovincieszijnafsprakengemaaktdatdebegrenzingenin2008wordenafgerond.In2009kanerdanfullswingwordenverworven.BijdemidtermreviewvandeWetinrichtinglandelijkgebiedkunnenwijdandebalansopmaken.DeherenPoldermanenVendrikvragennaardegrondpositiebijFortis.Ikhebdevorigekeerwatandersopdezevraaggereageerd,maarhetpuntheeftmijngrotebelangstellingenaandacht.IkbendaaroveringesprekmetmijncollegavanFinanciën.Ikkanernunognietveeloverzeggen,maaralsheteenkanbijdragenaanhetander,moetenwijgeenkansenlatenlopen.IkbelmijncollegavanFinanciënniet,wantikkomhemiedereweekminstenséénkeertegen.DeheerVendrikvraagttotslotofikronddeKersteensmetdeheerBoswilbellenennoemdehetvoorbeeldvanOCW.HetzoumijverbazenalsOCWerpasmetdeKerstachterkomtdatmenietsmoetregelen.Wijwetendatallemaalaljarenenmakendaarvanopeenverstandigewijzegebruik.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2417 NaderegedachtewisselingDeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.Ikhebslechteherinneringenaanaldiekerendatwijbijdenajaarsnotahebbengeprobeerdextrageldteregelenvoordeehs.MinisterZalmzeidanaltijddatergeengeldwas,maarvervolgenskwamenwijerinfebruariachterdater3mld.overbleef.Deenigediedatgeldoptijdkanarresteren,isdeministervanLNVenikhoopdatzijdatgaatdoen.HetblijvenministersvanFinanciën:BosofZalm,datmaaktnietuit.Inverbandmetdetijdhebikslechtséénvraagendiebetreftdeachter-standvandeinrichting.Daarbijzitookhetpuntvandeonteigening.Ikbegrijpdathetlogischisdatindepraktijkwordtgewachttotdateengebiedisgecompleteerdvoordatdefinitiefmetdeinrichtingwordtbegonnen.Datduurtindepraktijkechterzeerlang.Vooreendeelkomtdaardeinrichtingsachterstandvan100000hectarevandaan.Volgensmijmoetditlandenineentoezeggingvandeministerdatzijtegenprovincieszalzeggendathetinrichtensnellermoetendater,alsdatnodigis,snellermoetwordenonteigendofsnellergebruikmoetwordengemaaktvanmogelijkhedentotruilverkaveling.Datzoueenminimaletoezeggingmoetenzijn.Ikzoudatindevolgendevoortgangsrapportagegraaginrelatiegebrachtwillenzientothetmaximumvan10%onteigening.Iksluitnietuitdathetplafondvan10%depraktijkvandeinrichtingbehoorlijkindewegkanstaan.Ikwildatgraagobjectiefnaastelkaarzienindevolgendevoortgangsrapportage.Opdatpunthoorikgraageentoezeg-ging.DeheerPolderman(SP):Voorzitter.Ikdankdeministervoorhaarbeant-woording.Zijheefteeninteressantcollegegegevenoverdemarathon.Zijiskennelijkdeskundig.Ikheballeenwillenvragenofdeministervolhoudtdatheteinddoelvan2018wordtgehaaldenofzijdaaropinhaarperiodekanwordenafgerekend.Wijhebbenalmoetenafzienvanonzedoelstel-lingomdebiodiversiteitoptewaarderenendeachteruitgangtegentehouden.DeEuropeseCommissiezegtimmersdatditniethaalbaaris.Mijnvraagiswanneerdeministerdaaropisafterekenen.Deministerzegtdatbijhetagrarischnatuurbeheereenmeergebieds-gerichtebenaderingmoetwordengekozen.Betekentditdatwijbuitendeehszullenkijken?Sommigeagrariërsnemeneenpakketaf,datnietbinnendeehsligt.Datisprima,maaralsheteengeïsoleerdgebiedbetreft,isdatnietsuccesvol,zoblijktuitallerapportagesoverhetweide-vogelbeheer.Betekenteenmeergebiedsgerichtebenaderingnuookdatwijmeeragrarischnatuurbeheerbuitendeehswillen?Inhoeverreisdateenbijdrageaanhetrealiserenvanonzehoofddoelstellingehs?IkbenblijdatdeministerietstoeschietelijkerreageertopmijnvraaginzakedegrondpositievanFortis.Vorigekeerreageerdezijwatver-krampt,maarikbenblijdatzijdeboodschapbeterheeftopgepaktdandevorigekeer.DeheerVanderHam(D66):Ikvoelmeeenbeetjeongemakkelijkalsdeministerzegtdathetnietnodigisdeduimschroevenaantedraaienenonteigeningtoetepassen.Zijwildegrondverwervingmeerinoverlegdoen.Alshetopdiemanierkan,isdatnatuurlijkfantastisch.2018isnogverweg,maarookrelatiefdichtbij.Natuurlijkisernogalletijdomintienjaarvanallestedoen.Ikwilechtervandeministerwetenwelkeinstru-mentenzijinhandenheeftomechtbehoorlijkteversnellen,alsdekomendejarenblijktdathetnietopschiet.Ikspreeknietinmarathon-metaforen–ikbennooitverdergekomendaneenbeetjezwemmen–maarikvinddaterwelietsachterdehandmoetzijn,ookalsextrastimu-lansvoordiepartijendiesomseenbeetjevertragen.Ikbenheteensmetwatdeministerzegtoververwervingenversnippe-ring.ZijzegtterechtdatsomshetjuistemomentmoetwordengekozenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2418 waaropgrondwordtverworven.Somskanechtereenkleinstukjelandallesophouden,waardoormennietopschemakomt.Hetisvanbelangdatopenigmomenteenknoopwordtdoorgehakt.Daarvoormoetmeergeldwordenuitgetrokken,ermoetonteigendwordenenermoetenhardereinstrumentenkomen.Ikgeefdeministeralleruimteomtetempo-riseren,maarikhoopdatzijopenigmomentharddurfttezijnalshetnietopschiet.Opditpuntwilikgraagdoordeministergerustgesteldworden.Ikconstateerdatdeministeropalleanderepuntenonzeongerustheidonderkentendeelt.DeheerJager(CDA):IkdankdeministerendeheerWaalkensvoorhunbeantwoording.Inzakedegebiedsbenaderingonderstreepikdatdieookwordttoegepastbijdeeconomischeontwikkelingen.Bijdescheepsbouwzalmenproberendetoeleveringsbedrijveninhetgebiedzelftevinden.Vaneenbedrijfdaterbuitenligt,probeertmenaftekomen,omdathetschadelijkisvanwegedeCO2-uitstootenvoordesamenhangbinnendescheepsbouwansich.Inonsheleecosysteemisingebakkendateengebiedsbenaderingvaakbeterisdaneensimpeleperceelbenadering.Ikonderschrijfdegedachtediedeministeropdatpuntuitspreekt.Geziendenoodzakelijkerobuustheidvoordeinrichtingvraagikwatindetussentijdwordtgedaanmetde15000hectareruilgrond.Allesopzijnbelooplaten,isnietgoedvoordenatuur,maarooknietvoordemensendieindieomgevingbezigzijnmetbepaaldeactiviteiten.Ikkanmijvoor-stellendaterietsmeerwordtgedaanmetde15000hectarediewijmoge-lijkwatlangeronderonshebben.Ikzouindetoekomstgraagnaderwillenonderzoekenofertochgeensamenhangzitinhetsoortenbeleidenderobuustheidvanhetsysteemindeverschillendegebieden.UiteindelijkzijndeNatura2000-gebiedenendeehsonderdeelvandeNoord-Atlantischezone.Hoewordendieinge-vuld?Alszeversnipperdblijven,schietenwijnietzoveelopmetwatwijinNederlanddoen.MevrouwJacobi(PvdA):Ikdankdeministerenderapporteurvoordebeantwoording.Deministerzegtdatzijhetdoelin2018zalhalen.Zijheeftechterveelgedelegeerdaandeprovincies.KandeministerietsconcreterzijnindeinformatievoorzieningvoordeKameroverdepreciezeafsprakendieertussendeministerendeprovincieszijnenwordengemaaktmetbetrekkingtothetbijsturen?Utrechtisbijvoorbeeldeenprovinciewaartotophedennietveelisterechtgekomenvandeehs-doelstelling.Daarvoorzijnreëleverklaringen,maarwatdoetdeministermetzo’nprovincie?Zijwilprognoseszienenzijheeftreferentiesnodig.Rondomdestedenmoeter18000hectarenatuurzijn;daarvanisnognietveelterechtgekomen.Hoemeermensenerwonen,destemoeilijkerhetwordt.Blijkbaarmoetendeafsprakengevarieerdzijn.Wijmoetendaarmetelkaaruitkomen.Ikwilgraagtransparantie.Deprovincieskomennietallemaalopdezelfdemanierdoordedeuralshetomrealisatiegaat.Ikbenblijdatdeministerin2009en2010laatonderzoekenhoedeehsdoorlooptindegemeentelijkeplannen.Ikwilechterookgraagwetenofdeehsindebestemmingsplannenisopgenomen.Zoudataspectinhetonderzoekkunnenwordenmeegenomen?DeministerzegtdathetProgrammaBeheernietin2009kanwordengerealiseerd,maarwelin2010.Waarligthetgroteknelpunt?DeministerheeftineenvorigoverlegeenrapportagetoegezegdoverhetprojectindenoordelijkeFrieseWouden,waarnegenhonderdboerenmeedoenineenpilotprogrammabeheer.Ikziedierapportagegraagvoor8december2008tegemoet.LigtdaarwellichteengoedemogelijkheidomditmodelversnelduittezetteninNederland?Ikhebnogeenopmerkingoverhetlijndiagram.Doorderapporteursisnietmeeraanbevolendaneengrafischevoorstelling.Watmijbetreft,sluitTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2419 dataanbijmijnopmerkingdaterreferentiesenprognosesnodigzijn.DiekunnenopeenhalfA4’tjewordengezet,danontstaatereengoedbeeld.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Deministerheeftmijnvraaginzakederuilgrondennietbeantwoord.Ikhebgevraagdhoeveelinvloeddie15000hectareheeftopdetaakstelling.Wijgaanervanuitdaterruil-verliezenzullenzijn.Ikkanmijnietvoorstellendaterprecies15000hectarebinnendeehskomt.Bij15000hectareruilgrondgaathetom150agrarischebedrijvenvan100hectare.Dathangtergensbovendemarktendaargebeurtnunietsmee.DeministermaakteenopmerkingoverhetIBO-rapport.HetkabinetweetdatdeTweedeKamerhetgrootprojectehsheeftaangekondigd.Wijkrijgenalveelinzage.Hetkabinetsteltzichzelfdevraagofhetrealiserenvandeehsnogwelhetmeestefficiënteinstrumentisomhetbiodiversi-teitsverliestegentegaan.Hettriggertonsalshetkabinetzichzelfdievraagstelt.Deministervraagtwanneerervoldoendeschaalisomtotinrichtingovertegaan.Deministerweettochookhoeveelhectare56000is?Natuurmo-numentenheeftonsvoorgerekenddatditveelmeermoetzijn,namelijk100000hectare.Natuurmonumentenheeftdaarvooreenplaatjegemaakt.Inhethuidigetempoduurthetnogveertigjaar.Ikheballeen56000hectareeruitgelicht.Menkanzichvoorstellendatmijnfractieisgeschrokken,pasopdeplaatswilmakenmetdeverwervingenalleenergiewilinzettenvoordeinrichtingvandegebieden.Wijwillenkwali-teit.Deministerzegtdatdekwantitatievedoelstellingblijft.DeVVD-fractieheeftalvakergezegddatdekwaliteitsdoelstellinghetallerbelangrijksteis.Daarommoetnuwordeningezetopdeinrichting.Ikhebgevraagdwatdegrondslagvande10%onteigeningis.DeVVD-fractiewilgeenonteigening,maardie10%hangtwelbovendemarkt.Deministerzegtdathetom10%vandetotaleehsgaat.Detotaleehsomvat728000hectare,maarhetaantalhectaresvoordeverwervingtenbehoevevandeehsbedroegaltijd275000,omdateralveelnatuurwas.Ishetlaatsteaantalhetuitgangspunt?ErontbreektindebeantwoordingvandeministereenantwoordopdevraagvandeheerJageroverdestaatssteunendeEuropeseCommissie.IndelaatstebriefvandeministerstaatdatbijdeEuropeseCommissienognaderegedachtevormingplaatsvindt,dienaarverwachtingindenabijetoekomsttotmeerduidelijkheidzalleiden.Erisdusnoggeenduidelijkheidover.MinisterVerburg:Voorzitter.Allefractiessprekenoverdeinrichtingenwillenvolgendjaarzienhoeverhetdaarmeestaat.DeheerVendrikpleitvooreenversnellingvandeonteigening.Ikzaldatnietdoen.Ikhoudmijaandelijndiewijhiervoorhebbenafgesproken.Hetinstrumentruilverka-velingkanwordeningezetendatzettendeprovinciesookinwaardatevidentis.DeheerPoldermanvraagtofikin2018kanwordenafgerekendopresul-taat.Hijheeftzelfaangekondigddathijmetpensioengaat,maarwellichtverwachthijdatikin2018nogopdezeplaatszit.Ikdenkdatdatmomentkomtbijdemidtermreviewin2010.In2010zalereenbeeldzijn,wantdanzijnderesultatenbeschikbaarvanhetinterdepartementaalbeleids-onderzoekNatuur.Wijkunnendanbekijkenwaarmoetwordenbijge-stuurd.TegendeheerVanderHamzegikdatikbijdeprovinciesdewortelendestokzalproberentehanteren.Natuurlijkbenikeindverantwoordelijk,maarindeWilghebbenwijdeverantwoordelijkheidbijdeprovinciesgelegdendeprovincies,volgensmijterecht,speelruimtegegeven.Diespeelruimtehebbenprovinciesnodig.DeheerVanderHamwijstopdeinrichtingensteltdathetschadelijkisalseenoftweegrondeigenarenblijvenvertragen.Voordatdoelbestaatechterdemogelijkheidom10%teTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2420 onteigenen.Daarmeekunnenwijgoeduitdevoeten.Afentoewordtdedrukineenprovinciewelerghoog,maarikhebalgezegddaterwatmijbetreftgesaldeerdofverevendmagwordenalsdatlangsdejuisteroutegebeurt.MevrouwSnijderzegtdatermet15000hectarenietsgebeurt.DeheerJagerzegthetietsanders.Die15000hectarebestaatuitruilgronden.Erwordthierendaargeruildenhierendaarge-ofverkocht.Datlooptgrossomodorond.Erzijngeengroteruilverliezen.Flexibiliteitisnodig.DeDienstLandelijkGebiedmoetimmersderuimtehebbenomophetjuistemomentopdegrondmarktintekunnenkopenenmoetruilgrondhebbenomeenbedrijftekunnenverplaatsenofomaaniemanddiewilverkopen,ietsanderstekunnenbieden.Dierekenruimtezijnnodig.DeheerPoldermanvraagtofhetmogelijkisomaanagrarischnatuur-beheertedoenbuitendeehs.Ditisinderdaadmogelijk.Ikhebgezegddatikvoorheteindvanhetjaarhieroverinformatiekrijg.IkzalkijkenwanneerikdeKamereennieuweopzetkansturen,waarinditpuntzalstaan.Ditkaneventueelbeginvolgendjaarzijn.IkhebdevorigekeernietverkramptgereageerdopdevragenrondFortis.Daarvoorwasgeenenkeleaanleiding.Ikvondhettoengeengepastmoment,omdatwijvolopindefinanciëlecrisiszaten.InhetkadervanhetafsplitsenenverkopenvandelenvanFortisishetechterverstandig–ikbendaarookmeebezig–tebekijkenhoedegrondpositieisenhoehetkabinetdaarmeeverstandigkanomgaan.TegendeheerVanderHamhebikalgezegddatikdewortelendestokzalhanteren.BijdeIBO-Natuurmidtermzullenwijzienwelkeprovincieroemverdientenwelkeprovincienogindefasevandoemzit.Geenenkeleprovinciewilachterblijven.Elkeprovincieheeftdeverantwoordelijkheidopzichgenomenenwildieopeengoedemanierwaarmaken.DevraagvanmevrouwJacobihebikreedsbeantwoord.Wijsturenregel-matigbijindegesprekken,maarikganietopdestoelvandeprovincieszitten.Deprovincieshebbeneengroteverantwoordelijkheid.Natuurlijkwisselenwijinformatieuitennatuurlijksprekenwijelkaaraan.Zohoortdatindegoedeenrobuusteverhoudingtussenrijksoverheidenprovin-cies.MevrouwJacobispreektover18000hectaregroenindestad.Datmoet16000hectarezijn.Deontwikkelingligtnietachter,maarlooptkeurigopschema.Hetschemawordtdusgehaald.OverdenoordelijkeFrieseWoudenkrijgtdeKamervoordebegrotings-behandelingeenbrief.Ikzegtoedatiknaarhetlijndiagramzallatenkijken.Wijmoetenechteroppassendatwijnietteveelfocussenopderapportages.Hetwerkmoetimmersindegebiedenenindeprovinciesgebeuren.MevrouwSnijderspreektoverhetIBO-onderzoek.Ikvindhetgeweldigsterkvaneenkabinet,eenKamer,eenprovincieofeenbedrijfalsmenzichzelfdemeestkritischevragendurfttestellendiemenkanstellenendaarbijnadenktoverscenario’swaarinhetondenkbaredenkbaarwordt.Ikhebgestuurdopeenzoscherpmogelijkeformuleringvandeopdracht.Wathebjeeraanalsjeeenslappeopdrachtformuleert?Jemoetinallescherptezeggenwaarjestaat,ofhetinstrumentariumklopt,ofjejedoelenhaaltenofjehetopeengoedemanieroppakt.Ikbendusblijmetdievraagstelling.Ikhebdanookgroteverwachtingenvandeuitkomstvanhetonderzoek.DankomikbijdeschrikbarendevoorstellingvanzakendoorNatuurmonu-menteninzakede56000hectare.Iklaatmijdaarnietdoorafschrikken.Ikzouzeggen:laatNatuurmonumentennatuurmonumentenbeheren.Wijzijnhardbezigomeenenanderterealiseren.Danmoetmennietmetplaatjesenschrikbeeldengaanwerken.Rijkenprovincieshoudenelkaarscherpenzijnhardbezig.DeKamercontroleertmij;ikhoefdatdocumentvanNatuurmonumentenniettehebben.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2421 Opdevraagofikmetbetrekkingtotdegenoemde728000hectarevoordeehsdezelfdeindelinghanteer,ishetantwoordja.Ikhebeentoelichtinggegevenopdekwestievandeonteigeningendestaatssteun.Ophetmomentwaaropjeinhetkadervaneenprojectontei-gent,gaathetomeenalgemeenbelang.Jekuntechternietzomaarzeggendatjegrondnodighebtendeonteigeningopvoorhandinzetten,wantdanbenjebezigmethetleverenvanstaatssteun.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):MijnvraagbetrefthetantwoorddatdeministergafopmijnvraagofersprakeisvanstaatssteunwaarhetgaatomgrondendieomnietwordendoorgeleverdaandeSBBenNatuurmonumenten.Daarnaarloopteenonderzoek.Isdaaroverinmid-delsduidelijkheid?MinisterVerburg:Erisnoggeenduidelijkheid.IkinformeerdeKameraltijdzosnelmogelijk.Hetonderzoeklooptnogenalserresultaattemeldenis,hoortdeKamerdatvanmij.DeheerJager(CDA):Ikhebeenlaatstevraaginhetkadervandeterrein-beherendeorganisaties.Vorigjaarhebbenwijbijdebegrotingsbehan-delingNatuurdeministerdaaroverbevraagd.Zijheefttoenaangegevendatzijdaarmeeaandeslagzougaan.Hetzoumogelijkzijndatagrarischnatuurbeheereennationaleterreinbeherendeorganisatiezouvormen.Deministergeeftindevoortgangsrapportageaandatzijdaaroverinoverlegis.Hoestaathetmetdatoverleg,inwelkefaseverkeertheteniserzichtopdatheteenterreinbeherendeorganisatiewordt?MinisterVerburg:Ikbeninoverlegmetdeprovinciesoverdevraagofzijdateenboeiendegedachtevinden.Wijzullendaaroverinfebruariverderspreken,wantermoetgekekenwordenofeenenanderpastbinnenderegels.IkzaldeKamerdeuitkomstdaarvanlatenweten.DeheerWaalkens(PvdA):Voorzitter.Naaraanleidingvanonzebevin-dingenhebbenwijeenaantalpuntengeadresseerdalsaandachtspuntenvoorditoverleg.Erwarennogbelangrijkewittevlekkenindeinformatie-voorzieningnaardeKamer,deelsvoorzienendeelsnietvoorzien.Wijhebbendatgoedgewisseld.Wijvindenhetbelangrijkdatdetrendszicht-baarwordengemaakt.Geziendevraagtekensdiewordengezetbijdebetrouwbaarheidendejuistheid,dienenerbijdebestuursakkoordenvanhetILGaccountantsverklaringentewordengeleverd.Deministerheefteentoezegginggedaanomtrenteenonderzoeknaarinformatieoverdebeschermingvandegerealiseerdeehs.Ditbiedteengoedebasisvoorhetwerkvanderapporteursindevoorbereidingopdevolgenderapportage.Wijhopendatwijdiemetallerelevantestukkenop1september2009tegemoetkunnenzien.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Voorzitter.IkkondigaandatmijnfractiewellichteenVAOaanvraagt.Toezeggingen–DeministermaaktmetdeprovinciesafsprakenoververbeteringenindejaarlijkseILG-rapportages.DezeverbeteringenwerkenopdezewijzedoorindevoortgangsrapportagesvoorhetgrootprojectEHS.–DeKamerzalopkortetermijndesystematiekvanhetprogrammatischbeheerontvangen.–Deministerhoudtvastaandenulmetingin2009.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2422 –In2009en2010zaleenonderzoekwordengedaannaardedoorwer-kingvandeehsindegemeentelijkeplannen.DevoorzittervandevastecommissievoorLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteit,AtsmaDevoorzittervandevastecommissievoorVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer,KoopmansDeadjunct-griffiervandevastecommissievoorLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit,PeenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.2423