Achtste Vergadering van Statenpartijen bij het Internationaal Strafhof

28498HetInternationaalStrafhofNr.20BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKEN,ENVANJUSTITIEAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,9november2009Hierbijdoenwiju,ingevolgeArtikel5vandeGoedkeuringswetvoorhetStatuutvanRomeinzakehetInternationaalStrafhof1,devoorlopigeagendatoekomenvandeAchtsteVergaderingvanStatenpartijenbijhetInternationaalStrafhof(AssemblyofStatesParties,hierna:ASP).DeASPheeftditnajaarzittingvan18t/m26novemberinDenHaag.1.HetInternationaalStrafhofin2009RatificatieOp1septemberen1oktoberjl.tradvoorrespectievelijkChilienTsjechiëhetStatuutvanRomeinwerking,waarmeeopditmoment110statenpartijzijnbijhetStatuut.Nederlandzaluniverseleratificatieenimplemen-tatievanhetStatuutactiefblijvenbevorderen,zowelbilateraalalssamenmetdeoverigelandenvandeEuropeseUnie.SituatiesenzakenvoorhetHofOp26januari2009gingdeeersterechtszaakvanhetInternationaalStrafhof(InternationalCriminalCourt,hierna:ICC)vanstart,tegendeCongoleesThomasLubangaDyilo.Hetisvoorheteerstindegeschie-denisvanhetinternationaalstrafrechtdatervoorslachtofferseenactieverolisweggelegdineenproces.Hetbeginvaneentweedeproces,derechtszaaktegendeCongolezenGermainKatangaenMathieuNgudjoloChui,staatgeplandvoor24novembera.s.EenvierdeverdachtevanhetICC,voormaligCongoleespresidentskandi-daatenoppositieleiderinballingschapJean-PierreBembaGombo,zitnoginvoorarrest.InafwachtingvanhetprocesbeslootdeKamervanVooron-derzoekop14augustusjl.opverzoekvanBembatotzijntijdelijkeinvrij-TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1367740910tkkst28498-20ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091Stb.2001343,17juli2001.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,28498,nr.201 heidstelling.Detenuitvoerlegginghiervanisevenwelgeschorsthangendehethogerberoepvandeaanklager.Op4maart2009vaardigdedeKamervanVooronderzoekeenaanhou-dingsbeveluittegendezittendepresidentvanSoedan,OmarAl-Bashir.EvenalstenaanzienvantweeeerderuitgevaardigdeaanhoudingsbevelenindesituatievanDarfur/Soedan,tegenAliKushaybenAhmadHarun,weigerendeSoedaneseautoriteitenelkevormvanmedewerkingmethetICC.DeaanklagerheeftookeenzaakaanhangiggemaakttegendrieDarfurirebellenleidersdieverantwoordelijkwordengehoudenvoordeaanvalopAMIS-personeelinHaskanitain2007.Inditkaderverscheenop18meijl.BaharIdrissAbouGardaopbasisvaneenoproeptotverschijningvoordeKamervanVooronderzoekvanhetICComtewordengeïnformeerdoverdeaanklachtenzijnrechten.Op19oktober2009kwamdeverdachteopnieuwvoorenigetijdnaarDenHaag,tenbehoevevandezittingterbevestigingvandeaanklacht.Dezeisinmiddelsafgerond.DetweeandereverdachterebellenleidersindezezaakzullenmogelijklaterditjaarvoorheteerstvoorhetHofverschijneningevolgeeenoproep.HetICCheeftnogaanhoudingsbevelenuitstaaninOeganda(tegenderebellenleidersvandeLord’sResistanceArmyonderleidingvanJosephKony)enindeDRCongo(tegenBoscoNtaganda).NederlandzetzichactiefinomdesamenwerkingtussenstatenenhetICC,inhetbijzondertenaanzienvandeuitvoeringvanaanhoudingsbevelen,tebevorderen.Nederlandvraagthiervoorregelmatigaandachtinbilateraleontmoetingen,alsookinmultilateraalverband.AnalyseNaastdestrafzakenheefthetHofverscheidenesituatiesonderanalyse,ondermeerinColombia,Georgië,AfghanistanenKenia.Metdeautori-teitenvanKeniaonderhoudtdeaanklagerintensiefcontactomtebezienhoedeverantwoordelijkenvoorhetpost-verkiezingsgeweldvanbegin2008kunnenwordenvervolgd.IneersteinstantieishetaanKeniaomdezenationaaltevervolgen.Luktditniet,danzalhetICCeenrolkunnenspelentenaanzienvandehoofdverantwoordelijken.Voortsheeft–naaraanleidingvandeIsraëlischeoperatiesinGaza–dePalestijnseAutoriteitbeginditjaarbijhetICCeenverklaringovergelegdwaarinhetderechtsmachtvanhetICCaanvaardt.AanvaardingvanderechtsmachtkanevenwelalleenwordengedaandooreenStaat;hetisaandeAanklagereninlaatsteinstantieaanderechtersomtebeoordelenofhiervaninditgevalsprakeis.Alleenalsdathetgevalisenookaanoverigevoorwaardenvooruitoefeningvanrechtsmachtisvoldaan,zoudeAanklagereenonderzoekkunnenbeginnenuiteigenbewegingdanwelnaverwijzingdooreenStatenpartij.Eerdergenoemdebeoordelingisoveri-gensnietvanbelangindiendeVN-VeiligheidsraaddesituatieinGazazouverwijzennaarhetICC.Ookhetzgn.Goldstone-rapportdatinopdrachtvandeVN-Mensenrech-tenraadisgeschrevenoverhetjongsteconflictinGaza,zinspeeltopeenmogelijkerechtsgangbijhetICC.Nederlandmeentdateendergelijkestapprematuurisendathetallereerstaandebetrokkenpartijenisomadequaateigenonderzoekuittevoerennaarmogelijkeschendingenvanhethumanitairoorlogsrechtenwaarmogelijkvervolgingintestellen.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,28498,nr.202 2.De8eASPDebelangrijksteonderwerpendieaandekomendeASPzullenwordenvoorgelegdzijndevolgende.HerzieningsconferentieHetStatuutvanRomeschrijftvoordatdeSecretaris-GeneraalvandeVNzevenjaarnadeinwerkingtredingvanhetStatuuteenherzieningsconfe-rentiebijeenroeptomvoorstellentotwijzigingvanhetStatuuttebehan-delen.Deeersteherzieningsconferentievindtplaatsvanaf31mei2010inKampala,Oeganda.Overdeduurvandebijeenkomstmoetnogwordenbeslist.OmconsensustebevorderenendeherzieningsconferentiegoedvoortebereidenheeftdeASPin2008beslotendatvoorstellentotwijzigingvanhetStatuutallereersttijdensdeASPin2009dienentewordenbehandeld.Hetmisdrijfagressieishetonbetwistehoofdonderwerpvandeherzie-ningsconferentie.Ditmisdrijfisalopgenomeninartikel5(1)Statuut,maarartikel5(2)StatuutbepaaltdathetICChieroverslechtsrechtsmachtkanuitoefenenwanneerovereenstemmingisbereiktovereendefinitievanditmisdrijfendevoorwaardenwaaronderhetICChieroverrechtsmachtuitoefent.Dieonderhandelingenzijnvanaf2003gevoerdineenspecialewerkgroepvandeASP,dieafgelopenfebruarihaarwerkheeftvoltooid.NederlandishierbijactiefbetrokkenenheeftsteedsaangegevendathetStatuutnognietcompleetiszondereffectieverechtsmachtvanhetICCoverhetmisdrijfagressie.Langetijdleekhetonmogelijkdatbijdeaanstaandeherzieningsconferentieovereenstemmingzoukunnenwordenbereiktoverditonderwerp,maardespecialewerkgroepheeftgoedevoortgangkunnenboekeneneenakkoordlijktthansnietlangeronmoge-lijk.Voorheteerstdientzichbijdekomendeherzieningsconferentieeengelegenheidaanwaarbijhieroveralgeheleovereenstemmingkanwordenbereikt.HetmeestlastigeenpolitiekmeestgevoeligepuntbetreftderolvandeVN-Veiligheidsraad:isdevaststellingvaneendaadvanagressievaneenstaatdoordeVeiligheidsraadaldannietconditiosinequanonvoordeuitoefeningvanrechtsmachtdoorhetICCoverhetmisdrijfagressie?Nederlandzetzichactiefinvoorhetvindenvaneenaanvaard-baarcompromisopditpunt.Alsdeherzieningsconferentieerinzouslageneenakkoordtebereikenoverhetmisdrijfagressiezouditeengrootsuccesbetekenen.DeenigebepalingdieingevolgehetStatuuttijdensdeeersteherzienings-conferentieverplichtdienttewordenherzienisdeovergangsbepalinginartikel124Statuut(metbetrekkingtotmogelijkeniet-erkenningrechts-machtoorlogsmisdrijven).Nederlandzaldeverwijderingvanartikel124tijdensdeherzieningsconferentiesteunen.Voortswijstartikel123(1)Statuutopdemogelijkeherzieningvandelijstvanmisdrijvenvervatinartikel5Statuut,ondertoevoegingdatdeherzie-ninghiertoeniethoefttewordenbeperkt.InditverbandbeveeltResolutieEineenbijlagebijdeFinalActvandediplomatiekeconferentieinRomein1998aandateenherzieningsconferentiehetmisdrijfterrorismeendrugsmisdrijvenbehandeltmethetdoeltekomentoteenacceptabeledefinitievandezemisdrijvenenhunopnameindelijstvanmisdrijvenwaaroverhetICCrechtsmachtheeft.HetismedeinditlichtdatNederlandeenvoorstelheeftingediendomaandelijstmisdrijvendadenvanterrorismetoetevoegen,metdienverstandedathetICCpasrechtsmachtzalkunnenuitoefenenzodradaar-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,28498,nr.203 overeendefinitieisbereikt.Nederlandkiesthiermeevoordecodificatie-techniekdiein1998isgekozenvoorhetmisdrijfagressie,ookmethetoogopdeomstandigheiddatonderhandelingenovereenalomvattendverdragtegeninternationaalterrorismetotnutoenognietkondenwordenafgerondvanwegeuiteenlopendeopvattingenoverdedefinitievanterrorismeendereikwijdtevanhetverdrag.OpgrondvanhetNeder-landsevoorstelzoudeherzieningsconferentiebesluiteneenspecialeinformelewerkgroepopterichten,onderandereomtebezienwelkeaanpassingenhetStatuuteventueelzoubehoeven.HetNederlandsvoor-stelkantevenswordengezienalseenimpulsvoorgenoemdeonderhan-delingenovereenalomvattendVN-verdrag.Geziendeernstvanterroristi-schemisdrijvenenhetgrensoverschrijdendekarakterdatzijvaakhebben,wilNederlandbijdragenaandebevorderingvandemogelijkheidvaninternationaleberechtingindiendebetreffendelandendierechtsmachtzoudenkunnenuitoefenendaartoenietbereidofinstaatzijn.HetNeder-landsevoorstelvormthiervaneenconcreteuitwerking,diezoukunnenvoorkomendatervrijhavenszijnwaarinpersonendieverdachtzijnvanhetplegenvanterroristischemisdrijveneenveiligheenkomenvinden.HetICCkanoverigensnualrechtsmachtuitoefenenoverterroristischemisdrij-venindiendezetevenskwalificerenalseenmisdrijfdatreedsonderderechtsmachtvanhetICCvalt,zoalsmisdrijventegendemenselijkheid.NaasthetNederlandsevoorstelinzaketerrorismehebbenBelgië,Mexico,NoorwegenenTrinidad&Tobagovoorstelleningediend.Nietuittesluitenisdatlandenopeenlatertijdstipalsnognieuwevoorstellenzullendoen.InhetkadervandedefinitievanoorlogsmisdrijvenvoorziethetStatuutindemogelijkheidomineenannexbijhetStatuuteenoverzichtvanverbo-denwapensoptenemen.Belgiëheeftdrieamendementenvoorgestelddieverwijzennaarverdragenenprotocollenoverdergelijkewapens(onderanderebiologischeenchemischewapens).Mexicoheeftopnamevannucleairewapensvoorgesteld.Bijdeoverwegingvandezebeidevoorstellenisuniversaliteiteenbelangrijkaandachtspunt.StatendienoggeenpartijzijnbijhetStatuutzijnwellichteerderofmindersnelgeneigdpartijtewordenalsbepaaldevoorstellennietofwelwordenaangenomen.OokdepositieonderinternationaalrechtvangenoemdewapensalsmededebijdeASPendeherzieningsconferentieteverwachtensteunvoordevoorstellenzijnfactorenvanoverweging.InditlichtkanNederlandhetBelgischevoorstelinbeginselsteunen.HetvoorstelvanNoorwegenzietopamenderingvanartikel103(1)vanhetStatuutvanRome,betreffendetenuitvoerleggingvanstraffen.Trinidad&Tobagosteltvoorom,indachtigeerderegenoemdeResolutieEineenbijlagebijdeFinalActvandediplomatiekeconferentieinRomein1998,drugsmisdrijvenstrafbaartestellenonderhetStatuut.Nederlandheefttenaanzienvandezevoorstellennoggeenstandpuntingenomen.Behalvehetbehandelenvanamenderingsvoorstellen,zaldeherzienings-conferentievooreenaanzienlijkdeelinhettekenstaanvanhetopmakenvandebalansruimzevenjaarnadeinwerkingtredingvanhetStatuut.Inditlichtzullendeontwikkelingenenuitdagingentenaanzienvanhetinter-nationaalstrafrechtonderdeloepwordengenomen.Onderwerpendiemogelijkzullenwordenbesprokenzijnbevorderingvanuniversaliteitencomplementariteit,samenwerkingenderolvanslachtoffers.RechtersverkiezingenTijdensdekomendeASPzullenStatenpartijentevens(tussentijds)moetenbeslissenoverdeinvullingvantweevacanterechtersposities,nahetterugtredenvanrechterShahabuddeenenhetoverlijdenvanrechterTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,28498,nr.204 Saigaeerderditjaar.Detweezetelsvalleninverbandmetgeografischeminimumvereisteninbeginsel(opnieuw)toeaandeAziatischeenZuid-Amerikaansekiesgroepen.IndeeerstekiesgroepheeftJapankandidaat-rechterOzakigenomineerd,terwijlvoorlaatstgenoemdegroepzichvierkandidatenhebbenaangediend:FernándezdeGurmendi(Argentinië),Pollard(Guyana),MonroyCabra(Colombia)enMedina(Chili).Dezekandi-datenzullenzorgvuldigtegenelkaarwordenafgewogen.ConformgebruikspreektNederlandzichalsgastlandnietuitovervoorkeurskandidatenvoorrechterspositiesbijhetICC.HuisvestingDeNederlandseregeringheefterallesaangedaanomervoortezorgendathetICCdebeschikkingkankrijgenoverdefinitievehuisvestingdiepastbijhetbijzonderekaraktervanditbelangrijkeinstituut.Zoisondermeereengesubsidieerdeleningbeschikbaargesteldmeteenmaximumvan200miljoenEuro,waarbijhetsubsidiedeelrustopdebegrotingvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken.VoortsisaanhetICChetterreinvandeAlexanderkazernebeschikbaargesteldvoordenieuwbouw.VerderisdoorNederlandvorigjaareeninternationalearchitectencompetitiegeorganiseerd,waaruitdriearchitectenzijnverkozenalswinnaars.MomenteelwordtdoorhetbouwbureauvanhetICCgewerktaandeselectievandearchitectdieuiteindelijkhetgebouwmagontwerpen.NaarverwachtingzalkortvoordeAchtsteASPditselectieproceszijnafgerond.BuitenlandseZakenwerktnauwsamenmetdeRijksgebouwendienstenGemeenteDenHaagomervoortezorgendatdetotstandkomingvanditbelangrijkeprojectzondervertragingenkanwordengerealiseerd.Hier-doorwordteenverdereimpulsgegevenaandepositievanNederlandalspromotorvandeinternationalerechtsordeendievanDenHaagalsjuridi-schehoofdstadvandewereld.BudgetHetbudgetvoor2010dienttewordengoedgekeurddoordekomendeASP.Ditbudgetkenteenmarginalestijgingtenopzichtevanhetbudgetvanvorigjaar.Daarnaastzullenerkomendjaaradditionelekostenzijnvoorondermeerdeherzieningsconferentie.Nederlandsteuntdebegro-tingzoalsdiedoorhetICCisopgesteldophoofdlijnen.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenDeministervanJustitie,E.M.H.HirschBallinTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,28498,nr.205