Vervolgonderzoek CBS en Algorithm Audit naar controle uitwonendenbeurs

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202424 724StudiefinancieringNr. 240 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 mei 2024Op 1 maart 2024 heb ik uw Kamer geïnformeerd over het onderzoek naarde controles van de uitwonendenbeurs.1 Ik heb in die brief aangegevendat ik, op basis van het onderzoek van PwC, constateer dat er helaassprake is geweest van indirecte discriminatie bij het controleprocesuitwonendenbeurs. Daar heb ik, namens het kabinet, excuses vooraangeboden.Zoals ik aan uw Kamer heb laten weten kom ik in het najaar met eenupdate over de opvolging die wij aan dit onderzoek geven. Tevens heb ikaangegeven dat het CBS de komende tijd nog nadere data ter beschikkingzou stellen, als vervolgstap op het interne onderzoek dat DUO doorAlgorithm Audit heeft laten doen. Voor dit onderzoek heeft CBS dataontsloten over de migratieachtergrond van studenten en heeft CBS dezedata gekoppeld aan data van DUO over de populatie studenten met eenuitwonendenbeurs, evenals aan uitkomsten van verschillende stappen inhet controleproces. Deze data over migratieachtergrond waren eerder nietbeschikbaar voor PwC en Algorithm Audit. Na oplevering door het CBSheeft Algorithm Audit deze gekoppelde data geanalyseerd. Het daaruitvolgende rapport zend ik u als bijlage bij deze brief.De onderzoeksresultaten onderstrepen wat we in de eerdere onderzoekenover het controleproces al hebben gezien en bevestigt de conclusies uit deKamerbrief van 1 maart. In verschillende stappen van het controleprocesontstaat oververtegenwoordiging van studenten met een niet-Europesemigratieachtergrond. Hoewel de resultaten van dit onderzoek niet één opéén te vergelijken zijn met die van PWC, omdat beide een andereonderzoeksmethode gebruiken, ontstaat de indruk dat de vertekening nogsterker is dan we op basis van het PwC-onderzoek dachten. Dezevertekening lijkt zich ook uit te strekken tot de fase van het huisbezoek.Daarnaast blijkt van de studenten die in bezwaar gaan 86% een1Kamerstukken II 2023/2024, 24 724, nr. 220 kst-24724-240ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 724, nr. 2401 niet-Europese migratieachtergrond te hebben. Dat zijn betreurens-waardige constateringen, die nogmaals duidelijk maken dat we hetcontroleproces anders moeten doen en anders gaan doen.Algorithm Audit heeft het in deze context over vooringenomenheid,waarmee wordt gedoeld op gemeten onevenredigheden in de data als(onbedoeld) effect van de wijze waarop het proces is opgezet. Eenvoorbeeld van vooringenomenheid, waarnaar ik in mijn vorige briefverwees, is dat vaker gecontroleerd werd bij studenten die dicht bij hunouders woonden, terwijl kinderen van Turks–Nederlandse en Marokkaans–Nederlandse ouders gemiddeld dichterbij hun ouders wonen dankinderen zonder migratieachtergrond. Daardoor hadden zij een groterekans op controle.Ik betrek de resultaten van dit onderzoek bij de verdere opvolging van hettraject om te komen tot een nieuwe controlesystematiek. Ook ben ik ingesprek met studenten over de impact die deze controles op hen hebbengehad. Dit najaar zal ik u daar zoals gezegd verder over informeren.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R.H. DijkgraafTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 724, nr. 2402