Beleidsreactie WODC rapport Langdurig toezicht bij ernstige gewelds- en zedendelinquenten

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële Inrichtingen29 452Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregelNr. 975 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 oktober 2024Met deze brief geef ik mijn beleidsreactie op het rapport Langdurigtoezicht bij ernstige gewelds- en zedendelinquenten. Op 12 juni 2024 boodik uw Kamer dit rapport aan.1 Dit rapport is opgesteld door het Weten-schappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) en is onderdeel van hetonderzoeksprogramma van de Wet langdurig toezicht (Wlt). Hieronder vatik het doel van de Wlt en het onderzoek eerst samen.Doel van de Wet langdurig toezichtIn 2018 is de Wet langdurig toezicht (Wlt) in werking getreden. In de Wltzijn het langdurig toezicht en de behandeling en monitoring vanex-gedetineerden en (ex-)terbeschikkinggestelden (tbs) die zijn veroor-deeld voor ernstige zeden- of geweldsmisdrijven geregeld. Na afloop vaneen gevangenisstraf of tbs-maatregel kunnen zij, indien het recidiverisicodaartoe aanleiding geeft, langer onder toezicht worden gesteld. Dittoezicht is telkens te verlengen en daarmee van tevoren van onbekendetotale duur. Met de Wlt is het mogelijk geworden langer en in sommigegevallen levenslang toezicht te houden op deze doelgroep. Het doel vande Wlt is het voorkomen van herhaling van ernstige zeden- engeweldsmisdrijven.Het onderzoekDe Wlt wordt na vijf jaar geëvalueerd. Voor deze wetsevaluatie heb ik hetWODC gevraagd een onderzoeksprogramma op te stellen. Uit hetonderzoeksprogramma volgen verschillende deelonderzoeken. Het1Kamerstukken II 2023–2024, 24 587 en 29 452, nr. 963. kst-24587-975ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9751 onderhavige onderzoek maakt deel uit van het onderzoeksprogrammanaar de Wlt.2Vanuit de Tweede Kamer zijn in het wetgevingstraject over de Wlt zorgengeuit over de toepassing van toezicht op de langere termijn en over deuitvoerbaarheid van het reclasseringstoezicht.Het doel van dit onderzoek was om via een systematische meta-review inkaart te brengen of voor de Wlt-doelgroep toezicht- of behandelpro-gramma’s bestaan, die kunnen helpen om langdurig effectief toezicht tehouden. Deze programma’s zijn niet gevonden voor de geheleWlt-populatie. Er zijn wel 15 programma’s effectief bevonden voor eenlangdurig toezicht bij één van de vier subgroepen van de Wlt (justitiabelenin het algemeen, justitiabelen met een psychische stoornis, justitiabelenmet een verslaving en justitiabelen met problematiek op verschillendeleefgebieden, bijvoorbeeld huisvesting, inkomen of werk). Tevens zijn13 programma’s effectief bevonden voor kortdurend toezicht bij één vandeze vier subgroepen.De onderzoekers bevelen onder meer aan om de gevonden effectievetoezicht- en behandelprogramma’s voor langdurig toezicht in te zetten bijsubgroepen van de Wlt en daarbij vervolgonderzoek te doen naar deeffectiviteit ervan. Tevens wordt aanbevolen om langdurig toezichtzodanig in te richten dat hiermee zoveel mogelijk wordt aangesloten bij dekernproblematiek van de onder toezicht gestelde, bijvoorbeeld op hetgebied van psychische stoornissen, verslaving of leefgebieden. Tot slotbevelen de onderzoekers aan om de indicatoren van de effectiviteit vanlangdurig toezicht (onder meer het verminderen van recidive, symptomenvan stoornissen, middelengebruik en het verbeteren van huisvesting,werk en middelengebruik) te (blijven) monitoren.Uit het onderzoek blijkt ook dat zowel in de internationale als in deNederlandse literatuur nog weinig bekend is over langdurig toezicht bijveroordeelden die onder de Wlt vallen. In de Nederlandse praktijk is in hetalgemeen nog weinig onderzoek gedaan naar langdurig toezicht, ondermeer omdat langdurig toezicht niet vaak voorkomt. Hoewel kortdurendetoezicht- en behandelprogramma’s in Nederland informatief kunnen zijnmet betrekking tot kortdurend toezicht, kunnen ze niet worden gebruiktom conclusies te trekken over langdurig toezicht. Wel bieden dezeprogramma’s aanknopingspunten om vervolgonderzoek op in te zetten,om te bepalen of deze programma’s ook effectief zijn op de langeretermijn.BeleidsreactieErnstige gewelds- en zedenmisdrijven kunnen diepe sporen achterlaten bijslachtoffers en hun naasten. Een stevige aanpak hiervan is van belang,zodat het onrecht kan worden vergolden en de samenleving kan wordenbeschermd tegen herhaling. De Wlt speelt hierbij een belangrijke rol. Opbasis van de Wlt kan door middel van (langdurig) toezicht namelijk meergrip worden verkregen op delinquenten teneinde hun strafbare gedrag tengoede te keren. Naast de samenleving hebben ook zij hier baat bij. Omdeze reden vind ik het van belang dat het toezicht op basis van de Wlt zoeffectief mogelijk wordt vormgegeven.Het toezicht op basis van de Wlt ziet op de extramurale fase van een strafof maatregel. Dat wil zeggen in het kader van een voorwaardelijke2Nagtegaal, M.H. (2020a), Wet langdurig toezicht; Onderzoeksprogramma naar de toepassingenvan de Wet langdurig toezicht in 2017–2022, WODC, Cahier 2020–4.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9752 beëindiging van een tbs-maatregel, een voorwaardelijke invrijheids-stelling (v.i.) na een gevangenisstraf of een gedragsbeïnvloedende envrijheidsbeperkende maatregel (GVM), die zowel bij een tbs-maatregel alseen gevangenisstraf kan worden opgelegd. Dit toezicht wordt uitgevoerddoor de reclassering.3Uit het onderzoek is gebleken dat er nationaal en internationaal nogweinig bekend is over langdurig toezicht bij de Wlt-doelgroep. Hoewel bijde reclassering ook nog weinig bekend is over de effecten van langdurigtoezicht op grond van de Wlt vanwege de beperkte tijd dat deze modaliteitbestaat, is de reclassering wel steeds meer ervaring aan het opdoen metlangdurig toezicht. Ik wil daarom verkennen of de gevonden effectievetoezicht- en behandelprogramma’s voor langdurig toezicht kunnenworden ingezet bij langdurig toezicht bij de subgroepen van de Wlt.Hierover ga ik in lijn met de aanbeveling van de onderzoekers met dereclassering in gesprek, ook over een eventueel vervolgonderzoek naar deeffectiviteit daarvan.De onderzoekers bevelen aan dat bij toezicht- en behandelprogramma’sbij langdurig toezicht zo veel mogelijk wordt aangesloten bij de kernpro-blematiek van de justitiabele. Met het oog op het voorkomen van recidiveen resocialisatie onderschrijf ik dit. Voor de veiligheid van de samenlevingis het immers van belang dat justitiabelen een passend en effectieftoezicht- of behandelprogramma krijgen. De reclassering sluit bij zowelkortdurend als langdurend toezicht reeds aan bij de kernproblematiek vande justitiabele. De reclassering komt basis van een grondige analyse eneen gestructureerd professioneel oordeel tot een plan van aanpak waarbijde kernproblematiek van de justitiabele centraal staat. Ik ga met dereclassering in gesprek hoe dit bij langdurig toezicht verder geoptimali-seerd zou kunnen worden.De uitvoering van de Wlt blijf ik conform de aanbeveling van de onder-zoekers monitoren. De belangrijkste bevindingen van de eerste vijf jaarvan toepassing van de Wlt zullen in een overzichtsrapportage van hetonderzoeksprogramma worden geëvalueerd.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. Coenradie3Reclassering Nederland (RN), Stichting Verslavingsreclassering GGZ (SVG) en Stichting Legerdes Heils Jeugdbescherming en Reclassering (LJ&R).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9753