Uitwerking van de motie van de leden Daniëlle Jansen en Krul over in kaart brengen of en hoe alcoholmarketing via wetgeving beperkt of verboden kan worden voor kwetsbare groepen (Kamerstuk 32793-729)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 793Preventief gezondheidsbeleid27 565AlcoholbeleidNr. 784 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 oktober 2024Met deze brief doe ik de motie van de leden Jansen (NSC) en Krul (CDA)van 5 maart 20241 af. In de motie wordt de regering verzocht om vóór deaankomende VWS-begrotingsbehandeling in kaart te brengen of en hoealcoholmarketing via wetgeving beperkt of verboden kan worden voorkwetsbare groepen zoals jongeren en problematische drinkers.InleidingIn het Regeerprogramma stellen we een gezonde generatie in 2040 alsdoel. We stimuleren onder andere een gezondere leef- en schoolom-geving. We staan voor vrije keuzes, maar kinderen en jongeren hebbenechter niet altijd de mogelijkheid zelf een weloverwogen keuze te maken.Daar ligt een taak voor de overheid.De afgelopen jaren is in het kader van het Nationaal Preventieakkoord(NPA) een aantal onderzoeken naar alcoholmarketing uitgevoerd, waarbijook internationale inzichten zijn meegenomen. Het gaat bijvoorbeeld omonderzoeken naar de omvang, het bereik en de effecten van alcoholmar-keting op jongeren en (jong)volwassenen, de afhankelijkheid vanalcoholmarketing in de sport, maar ook naar het draagvlak voor maatre-gelen waarmee alcoholmarketing beperkt kan worden.2 Met verstrekkersen producenten is destijds afgesproken dat voorkomen moet worden datalcoholmarketing bijdraagt aan problematisch alcoholgebruik bij jongerenen dat het deze risicogroep niet of zo weinig mogelijk bereikt enbeïnvloedt.Dit Kabinet sluit aan op deze afspraak en wil marketing van ongezondeproducten gericht op kinderen en jongeren tegen gaan, rekening houdend1Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Kamerstuk 32 793, nr. 7292Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Kamerstuk 27 565, nr. 176; Tweede Kamer, verga-derjaar 2020–2021 27 565, nr. 179; Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Kamerstuk 27 565,nr. 182. kst-32793-784ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7841 met de proportionaliteit van (met name) de wettelijke maatregelen voorde betrokken partijen, waaronder de regeldruk voor ondernemers.In deze brief zal ik op basis van deze onderzoeken antwoord geven op devraag die uw kamer heeft gesteld in de motie.Belangrijkste resultaten uit de onderzoekenUit onderzoek blijkt dat sprake is van een direct, causaal verband tussenblootstelling aan alcoholmarketing en het drinkgedrag bij jongeren enjongvolwassenen. Zo leidt blootstelling aan alcoholmarketing bij jongerenen (jong)volwassenen tot eerder én meer alcoholgebruik, binge drinkenen riskant drinkgedrag op latere leeftijd. Daarnaast leidt blootstelling aanalcoholmarketing via sociale media tot positieve associaties met alcohol,een toename van de intentie om alcohol te kopen en te drinken en eentoename van daadwerkelijk drinkgedrag bij jongeren en jongvolwas-senen.3Verder weten we uit onderzoek dat jongeren onder de 18 jaar veelvuldigen op veel verschillende plekken in aanraking komen met alcoholmar-keting. Dit gebeurt het meest in supermarkten, op tv, in horeca, inbioscopen en op sociale media. Jongeren worden net zo vaak geconfron-teerd met reclame als volwassenen. In supermarkten en bioscopen gaathet vooral om product placement (zogenaamde sluikreclames; bijvoor-beeld het tonen van alcoholhoudende dranken op een plek die in het oogspringt). In de horeca komen jongeren vooral in aanraking met reclamesin de openbare ruimte (zoals reclameborden aan gevels en parasols metlogo’s). De confrontatiekans met alcoholmarketing in de binnen-locatiesvan de horeca ligt hier lager, omdat deze gelegenheden minder bezochtworden door jongeren. Op sociale media zien jongeren gesponsordereclames en (intentionele of niet-intentionele) alcoholreclame via vloggersen (micro) influencers die binnen de eigen sociale kring een groot onlinebereik hebben. Veel jongeren hebben bovendien een 18 plus account enomzeilen zo de leeftijdsfilters op sociale media4, 5, 6.Huidige wet- en regelgeving alcoholmarketing in NederlandIn Nederland geldt op dit moment een gecombineerd kader vanwetgeving en zelfregulering voor alcoholmarketing.In de Mediawet is bepaald dat alcoholreclame op traditionele kanalen(lineaire tv en radio) van de publieke omroep alleen tussen 21.00 en6.00 uur uitgezonden mag worden. Op de publieke on demand videoka-nalen is reclame überhaupt niet toegestaan. Productplacement is op depublieke kanalen eveneens verboden. Voor zover publiek media-aanbod isgesponsord, geldt dat de sponsorvermelding van sponsors die zichbezighouden met de productie of verkoop van alcoholhoudende drankenalleen is toegestaan onder neutrale vertoning of vermelding van naam of(beeld)merk. Voor commerciële aanbieders bepaalt de Mediawet 2008 ookdat op lineaire kanalen alcoholreclame alleen tussen 21.00 en 6.00 uuruitgezonden mag worden. Voor het on demand aanbod geldt dit echterniet. Voorts is bij de commerciële aanbieders productplaatsing toege-3Van Hoof, J.J., Hendriks, H., Noort, P.D., van Eck, M. Basemans, S.E., Pieterse, M.E., ... & vanReijmersdal, E.A. (2020). Kennissynthese alcoholmarketing: Literatuuronderzoek naar de impacten het effect van alcoholmarketing op problematisch alcoholgebruik naar aanleiding van hetNationaal Preventieakkoord.4Kruize, A., Mennes, R. & Bieleman, B. (2018). Inventarisatie alcoholmarketing. Breuer & Intraval:Groningen-Rotterdam.5Kruize, A. Mennes, R., Pieper, R., Steur, J., Jelicic, N. & Wiegman, P. (2020). Onderzoekalcoholmarketing gericht op jongeren. Breuer & Intraval: Groningen-Rotterdam.6Kats-Steur, J., Jelicic, N., Blom, T. & Kruize, A. (2022). Onderzoek alcoholmarketing gericht opjongeren. Breuer & Intraval: Groningen-Rotterdam.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7842 staan, echter met uitzondering van programma’s die in het bijzonderbestemd zijn voor kinderen jonger dan 12 jaar. Dat geldt zowel voor lineairals online. Bij sponsoring van commerciële lineaire programma’s moet devermelding van sponsors die zich bezighouden met de productie ofverkoop van alcoholhoudende dranken plaatsvinden door neutralevertoning of vermelding van naam of (beeld)merk. In de Mediawet zijngeen regels opgenomen voor het beperken van alcoholreclames bij videoon demand en voor video-uploaders op social media.De belangrijkste regels waar de inhoud van alcoholreclame aan moetvoldoen komen uit de Europese richtlijn audiovisuele mediadiensten.7 InNederland is deze richtlijn vastgelegd in een zelfregulerende code: deReclamecode voor Alcoholhoudende dranken (RvA). Naast de RvA bestaatin Nederland ook de Reclamecode voor Alcoholarm en Alcoholvrijbier(RvAAB) en de Reclamecode voor Alcoholvrije Varianten van Alcoholhou-dende dranken (RvAVA). In de RvA staat onder andere dat reclame vooralcoholhoudende dranken zich niet specifiek mag richten op minderja-rigen (personen jonger dan 18 jaar). Reclame voor alcoholhoudendedranken in welke vorm dan ook mag bovendien geen publiek bereiken datvoor meer dan vijfentwintig procent (25%) bestaat uit minderjarigen. Dezeregel is zowel voor media (televisie, radio, online, bioscopen) als voorevenementen van toepassing. Een uitzondering hierop is voor reclame-uitingen die deel uitmaken van het reguliere straatbeeld (denk aan abri’s)en op incidentele situaties waarop de adverteerder geen invloed heefttenzij de abri’s rond een school staan. Verder zijn er ook bepalingen in decode opgenomen met betrekking tot minderjarigen die alcoholmarketingminder aantrekkelijk moeten maken voor deze risicogroep. De zelfregule-rende codes richten zich op de bescherming van jongeren en niet zozeerop andere doelgroepen zoals zwangeren, overmatige en zware drinkers,en mensen met een (ex)verslaving.In de RvA zijn onlangs ook regels voor influencers toegevoegd. HetCommissariaat van de Media houdt toezicht op video-uploaders (influ-encers) met meer dan 500.000 volgers. Video-uploaders zijn gehoudenaan de algemene regels die gelden voor commerciële boodschappen: zemoeten helder zijn over reclame, rekening houden met minderjarigen enzich aansluiten bij de Stichting Reclame Code.Tot slot is in de Alcoholwet in artikel 2 geregeld dat bij algemenemaatregel van bestuur in het belang van de volksgezondheid aanvullenderegels kunnen worden gesteld aan de inhoud van alcoholreclame, dedoelgroepen waarop reclame is gericht en de tijd en de wijze waarop ende plaats waar alcoholreclame wordt gemaakt. Deze regels zijn totdusverre niet opgesteld.In de Europese regio van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft28 procent van de lidstaten een volledig wettelijk verbod voor hetverspreiden van alcoholreclame (bier, wijn en sterke drank) via traditi-onele media, geprinte media en via verkooppunten. Nog eens 42 procentvan de lidstaten uit deze Europese regio heeft een gedeeltelijk verbod opalcoholreclame in wetgeving vastgelegd.Mogelijkheden tot aanscherping van het instrumentariumEr zijn grofweg drie mogelijkheden om alcoholmarketing te beperken: eentotaalverbod, een gedeeltelijk verbod of verdergaande zelfregulering. HetRIVM heeft in 2021 op basis de (internationale) wetenschappelijkeliteratuur en input van experts uit het alcoholpreventieveld geïnventari-seerd welke maatregelen bewezen effectief zijn en impact kunnen hebben7Richtlijn (EU) 2018/1808 van het Europees Parlement en de raad van 14 november 2018 totwijziging van Richtlijn 2010/13/EU betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke enbestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele media-diensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) in het licht van een veranderende marktsituatie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7843 op het terugdringen van alcoholgebruik.8 Een zogenaamde best buy opalcohol uit het RIVM-rapport is een totaalverbod op marketing vanalcoholhoudende dranken, te beginnen bij een marketingverbod in denabijheid van kinderdagverblijven, onderwijsinstellingen en verslavings-klinieken en het verkleinen van het tijdslot op tv en radio waarop reclamevoor alcoholhoudende drank gemaakt kan worden.Totaalverbod op alcoholmarketingEen totaalverbod houdt in dat er op er op geen enkele manier marketingmag worden gemaakt voor alle alcoholhoudende dranken op bijvoorbeeldradio, tv, internet/digitale media (sociale media), openbare plekken, inwinkels en horeca, geprinte media, in bioscopen of via (sport)sponsoring.De invoering van een totaalverbod vergt een wijziging van de Alcoholwet.Vanuit internationale verplichtingen lijkt de maatregel mogelijk, zo heeftEU-lid Litouwen met succes een totaalverbod op alcoholmarketingingevoerd9, evenals niet-EU-lid IJsland.Op basis van (inter)nationale literatuur lijkt een totaalverbod op alcohol-marketing een effectieve en uitvoerbare maatregel om alcoholgebruik ende gerelateerde (gezondheids)schade te verminderen en effectief omjongeren en andere kwetsbare groepen te beschermen. Onderzoek laatook zien dat blootstelling aan alcoholbeelden en -boodschappen drang enterugval veroorzaken onder mensen met een (ex)verslaving. Eentotaalverbod draagt tenslotte bij aan de denormalisering van alcoholge-bruik. Een totaalverbod is het meest eenduidig en consequent envoorkomt dat er andere vormen van alcoholmarketing in de plaats komenvan dranken, tijdstippen, locaties, media, communicatiemiddelen,doelgroepen of inhoud waar reclame verboden is.10 Het biedt duide-lijkheid voor adverteerders omdat er geen uitzonderingen wordengemaakt tussen offline en online reclame. Een verbod kan ook vantoepassing zijn op alcoholvrije alternatieven (0.0%-marketing), het isimmers niet ondenkbaar dat het zien van beeldmerken in 0.0 reclame,aanzet tot alcoholgebruik onder jongeren aangezien jongeren erg gevoeligzijn voor beeldmerken.Een totaalverbod op alcoholmarketing is voor het toezicht en dehandhaving eenvoudig te implementeren omdat er geen uitzonderingenzijn. Een uitzondering op het totaalverbod zou er uit kunnen bestaan omalcoholmarketing, analoog aan tabak, alleen toe te staan in speciaalzaken,zoals slijterijen, waar gelet op de leeftijdsgrens geen jongeren onder de18 jaar kunnen komen.Kosten en baten totaalverbod alcoholmarketingHet RIVM heeft onderzocht wat het effect is van een totaalverbod opalcoholmarketing op het alcoholgebruik en het effect op zowel kosten alsbaten. Het RIVM schat in dat als alle kosten en baten van alcoholgebruikverrekend worden, het alcoholgebruik de samenleving jaarlijks tussen de€ 2,3 tot € 4,2 miljard kost. Een totaalverbod op alcoholmarketing kanleiden tot een afname in het alcoholgebruik van gemiddeld 4 procent, watjaarlijkse baten oplevert voor de maatschappij van tussen de € 85 en8Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM, (2021). Inventarisatie aanvullendemaatregelen Nationaal Preventieakkoord. Mogelijke vervolgstappen richting de ambities voor2040.9European Centre for Monitoring Alcohol Marketing (2022). Regulations on alcohol marketing:Lithuania. Geraadpleegd op 6 mei 2024, van Lithuania – EUCAM.10Babor, T. F., Casswell, S., Graham, K., Huckle, T., Livingston, M., Rehm, J., ... & Sornpaisarn, B.(2022). Alcohol: No Ordinary Commodity–a summary of the third edition. Addiction, 117(12),3024–3036.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7844 € 160 miljoen per jaar.11 Een afname in alcoholgebruik betekent minderzorguitgaven, ondanks dat er in de loop van de jaren meer hart- envaatziekten zullen voorkomen als «vervanging» voor ziekten en aandoe-ningen die hadden opgetreden bij een toename in het alcoholgebruik.De zorguitgaven door alcoholgebruik en gerelateerde (gezondheids)schade (bijvoorbeeld alcoholverslaving, leverziekten, kanker en verkeers-ongevallen) worden geschat op € 0,9 miljard per jaar.Tegelijkertijd leidt de invoering van een totaalverbod op alcoholmarketingook tot minder inkomsten uit accijns en btw. Gebaseerd op de btw-nota(2018) van het CBS en de inkomsten uit accijns in 2018 zou een afnamevan het alcoholgebruik van 4 procent leiden tot een afname van debelastinginkomsten van € 50 miljoen per jaar.Daarnaast worden er met een totaalverbod op alcoholreclame geenSter-inkomsten uit alcoholmarketing meer gehaald, deze wordenafgedragen aan het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap(OCW). Het Ministerie van OCW verwacht echter dat het aandeelinkomsten uit alcoholreclame laag is en dat het geen probleem vormt,omdat andere adverteerders op de vrijgekomen zendtijd kunnen inkopen.Bovendien is de NPO de afhankelijkheid van Ster-inkomsten stapsgewijsaan het afbouwen.Een totaalverbod op alcoholmarketing kan leiden tot omzetverlies voorverstrekkers (supermarkt, horeca, slijterijen, bioscopen, sport- enstudentenverenigingen) en producenten. Cijfers hierover in Nederlandontbreken. Ook reclamebureaus lopen waarschijnlijk omzet mis. Uitonderzoek van het RIVM blijkt omgekeerd, dat tussen 2011 en 2020gemiddeld € 105 miljoen per jaar werd uitgegeven aan alcoholreclame opalle traditionele mediakanalen en gemiddeld€ 10 miljoen per jaar aan reclame voor alcoholvrije alternatieven. Dit isexclusief bestedingen aan sociale media en sponsoring (bijvoorbeeldcontracten met grote sportcompetities). Van deze laatste categorie zijngeen gegevens bekend. Het RIVM stelt daarom dat de totale uitgaven aanalcoholmarketing ver boven de hierboven genoemde bedragen liggen.12Tenslotte zijn er ook gevolgen van een totaalverbod op alcoholmarketingvoor sommige sportverenigingen en sportevenementen. Uit onderzoekvan het Mulier Instituut blijkt dat sportverenigingen met een eigen kantine(veelal bij veldsporten zoals voetbal, hockey en tennis) in grote mateafhankelijk zijn van inkomsten uit de eigen kantine.13 Deze inkomstenvormen gemiddeld zo’n 27 procent van de totale inkomsten en hierbinnenhebben alcoholhoudende dranken een groot aandeel, namelijk gemiddeld43 procent. Een totaalverbod staat het schenken van alcohol echter niet inde weg. Inkomsten uit sponsering door alcoholproducenten zijn relatiefminder groot en verschillen sterk tussen verenigingen. In tegenstelling totverenigingen van binnensporten (bijvoorbeeld zwemmen) hebben vrijwelalle verenigingen van veldsporten (bijvoorbeeld voetbal) sponsorin-komsten. Bij zo’n 80 procent van de verenigingen is het aandeelinkomsten uit sponsoring minder dan 20 procent van de totale inkomsten.Bij 50 procent van de verenigingen met inkomsten uit sponsoring, issponsoring met betrekking tot alcoholhoudende dranken en/of mindergezonde voeding niet aan de orde. Bij 8 procent van de verenigingen metinkomsten uit sponsoring, worden de inkomsten uit sponsoring vanalcoholhoudende dranken en/of minder gezonde voeding als onmisbaarervaren. Met een totaalverbod op alcoholmarketing loopt een deel van desportverenigingen dus inkomsten uit sponsoring door alcoholprodu-11RIVM (2018), Maatschappelijke kosten-batenanalyse van beleidsmaatregelen om alcoholge-bruik te verminderen, p.25, p.130.12De Wit, G. A., Everaars, B., Bilderbeek, B., Visscher, K., Hendrikx, R., & Voogt, C. V. (2021).Reclame voor en gebruik van alcoholvrije dranken. RIVM: Bilthoven.13Van Kalmthout, J., Van Eldert, P., & Singh, A. (2020). Afhankelijkheid sportverenigingen en-evenementen van inkomsten uit alcohol en ongezonde voeding. Mulier Instituut: Utrecht.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7845 centen voor hun (sport)evenementen mis. Dit kan negatieve gevolgenhebben voor het voortbestaan van sportverenigingen. Echter zolang0.0 marketing is toegestaan, hoeven deze sponsorinkomsten niet teverdwijnen. In de praktijk heeft marketing van 0.0 bier namelijk al eengroot aandeel in de sponsoring door producenten. Dit geldt ook voor deimpact van een marketingverbod op grote (inter)nationale sportevene-menten die door alcoholproducenten worden gesponsord, zoalsFormule 1-races of de Olympische Spelen, maar ook op andere gespon-sorde publieksevenementen, zoals Vrienden van Amstel Live. Het is vanbelang om hierover nadere gesprekken te voeren met de sector en samente bekijken welke alternatieven er zijn. In Frankrijk, waar sinds 1991 eenverbod geldt op alcoholreclame via sportsponsoring, is gebleken dat hetorganiseren van grote (inter)nationale sportevenementen ook zondersponsoring door alcoholproducenten financieel succesvol kan zijn, omdatdeze opgevangen wordt door andere bedrijven en diensten14. Of dat ookin Nederland zo uit zal pakken, is niet bekend. Producenten met hetNationaal Preventieakkoord hebben de sponsoring van alcoholhoudendbier al vervangen door 0.0 bier.Maatschappelijk draagvlak totaalverbod alcoholmarketingUit de Kennismonitor Alcohol van het Trimbos-instituut blijkt dat65 procent van de volwassenen vóór een verbod op alcoholreclame is. Ditis hoger dan bijvoorbeeld het draagvlak voor prijsverhogingen(40 procent) of het beperken van de verkoop van alcohol tot slijterijen(38 procent).15 Uit een panelonderzoek van EenVandaag blijkt dat veelrespondenten alcohol té prominent aanwezig vinden in de samenlevingen ervoor pleiten om dat te beperken.16 Daar komt bij dat 48 procent vande respondenten meer oog heeft gekregen voor de negatieve kanten vanalcohol, met name door gezondheidsrisico’s en de negatieve gevolgenvoor de samenleving zoals huiselijk geweld en verkeersongelukken. Eentotaalverbod op alcoholmarketing draagt direct bij aan het verminderenvan de zichtbaarheid van alcohol in de samenleving en lijkt dus goed aante sluiten op de veranderende perceptie van alcohol. Tegelijkertijd is erook weerstand te verwachten aangezien alcohol breed geaccepteerd is inde maatschappij en de financiële impact van een algeheel verbod op desport- en culturele sector nog niet helemaal goed in beeld is.Gedeeltelijk verbod alcoholmarketingHet is ook mogelijk alcoholmarketing gedeeltelijk te beperken. Bijvoor-beeld door een verbod voor alcoholmarketing voor bepaalde dranken(bijvoorbeeld sterke dranken), tijdstippen (bijvoorbeeld uitbreiding tijdslotop tv en radio), locaties (bijvoorbeeld supermarkten, bioscopen, stadions,omgeving van scholen, verslavingszorginstellingen), media (bijvoorbeeldprint, online), communicatiemiddelen (bijvoorbeeld sport- en evenemen-tensponsoring), doelgroepen (bijvoorbeeld jongeren) of inhoud vanreclames (bijvoorbeeld het toevoegen van gezondheidswaarschuwingenof beperkingen aan thema’s die met alcohol worden verbonden). Hetbeperken van alcoholmarketing kan geregeld worden in het Alcoholbe-sluit.Een gedeeltelijk verbod is echter minder effectief in het verminderen vanalcoholgebruik en gerelateerde (gezondheids)schade dan een totaal-verbod, omdat het niet helemaal kan voorkomen dat jongeren en14Trimbos-instituut (2024), Infosheet alcoholreclame via sportsponsoring15Voogt, C. V., Tuithof, M., & Rombouts, M. (2022). Draagvlak voor beleidsmaatregelen omschade door alcoholgebruik te verminderen. Trimbos-instituut: Utrecht.16Biertje of wijntje bij veel mensen nog steeds geliefd, maar kwart denkt wel negatiever overalcohol – EenVandaag (avrotros.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7846 (jong)volwassenen alsnog in aanraking komen met alcoholmarketing alsalcoholproducenten en -verstrekkers de mogelijkheid behouden om(bedoeld of onbedoeld) jongeren te bereiken. Ook is het aannemelijk datalcoholproducenten en -verstrekkers bij een gedeeltelijk verbod hunmarketingactiviteiten gaan aanpassen, bijvoorbeeld door consumenten tebenaderen via communicatiekanalen die wel toegestaan zijn of ze gaanhun uitingen via die kanalen intensiveren.Onderstaand beschrijven we een aantal opties van een gedeeltelijk verbodop alcoholmarketing.Verbod op alcoholmarketing in de openbare ruimte of in de kind- enjongeren omgevingEen verbod op alcoholmarketing in de openbare ruimte zou betekenen dater geen alcoholmarketing meer zichtbaar is in het straatbeeld, zoals opabri’s, bij bushaltes, in supermarkten en rond de horeca en in debioscopen, etc. Hierdoor zal de blootstelling/zichtbaarheid aan alcohol-marketing voor iedereen afnemen, inclusief risico- en kwetsbare groepen,zoals jongeren, zwangere vrouwen en problematische drinkers.Meer specifiek gericht op jongeren en problematische drinkers is eenalcoholmarketingverbod in de kind- en jongerenomgeving, zoals rondomkinderdagverblijven, instellingen van primair onderwijs, voortgezetonderwijs, mbo’s, hbo’s, universiteiten, sportverenigingen en verslavings-klinieken.17 Ook kan in dit kader overwogen worden om alcoholmarketingdoor supermarkten alleen toe te staan in het alcoholschap en nietdaarbuiten. De brancheorganisatie voor supermarkten CBL heeft zichrecent aangesloten bij de Reclamecode voor Alcoholhoudende dranken(RvA) en de richtlijnen voor alcoholmarketing die aantrekkelijk is voorjongeren aangescherpt. Zo is het nabouwen van sportstadions metbierkratten of interactieve displays met verlichte of bewegende elementenverboden. In de praktijk worden alcoholhoudende producten vaak nog opveel plekken in de winkel aangeprezen, al dan niet met aantrekkelijkestatische presentatievormen.Ierland heeft gekozen voor een volledig verbod op alcoholreclame in taxi’sen in het openbaar vervoer en een verbod op alcoholreclame in deopenbare ruimte binnen 200 meter afstand van kinderdagverblijven,scholen en openbare speeltuinen verboden. Het verbod in Ierland geldtook voor alcoholreclame in bioscoopfilms die door jongeren (< 18 jaar)bekeken kunnen worden, maar geldt niet voor online media.18Relevant is de ontwikkeling van wetgeving voor het beperken vanmarketing van ongezonde voedingsmiddelen gericht op kinderen waar uwKamer eerder over is geïnformeerd.19 Het gaat hierbij om marketing voorongezonde voedingsproducten gericht op kinderen tot 18 jaar. Hiermeekunnen we op termijn een wettelijke basis creëren waarmee minderja-rigen beschermd worden. De verwachting is om het voorstel medio 2025aan uw Kamer voor te leggen.Verbod op online alcoholmarketingMet een verbod op online alcoholmarketing beschermen we vooraljongeren en jongvolwassenen, aangezien zij meer tijd op sociale mediadoorbrengen dan volwassenen en daardoor vaker in aanraking komen17Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM, (2021). Inventarisatie aanvullendemaatregelen Nationaal Preventieakkoord. Mogelijke vervolgstappen richting de ambities voor2040, P41.18World Health Organisation (2020). Alcohol marketing in the WHO European Region: updatereport on the evidence and recommended policy actions, 1–28. Retrieved from https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/450856/Alcohol-marketing-report-on-the-evidence-and-recommended-policy-actions-eng.pdf[CVV1]19Kamerstuk 2023/2024 32 793, nr. 710Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7847 met online alcoholreclame. Daarnaast zijn jongeren en jongvolwassenenextra (merk)gevoelig voor alcoholreclame waardoor zij eerder en meeralcohol gaan drinken door blootstelling eraan.20 De WHO waarschuwt datdigitale platformen een machtig middel zijn voor alcoholmarketing.21Door constante en systematische dataverzameling heeft het platform veelinformatie over individuen en met die data kunnen marketeersvoorkeuren, houdingen en gedrag van individuen sterk beïnvloeden. Ditmaakt mensen die het meest gevoelig zijn voor het kopen en gebruikenvan alcohol, maar ook mensen die het meeste risico lopen op hetontwikkelen van problematisch alcoholgebruik, het meest kwetsbaar.Recent bleek uit de Monitor Alcoholmarketing 2023 van Panteia dat dehoeveelheid reclame die zich specifiek richt op jongeren voor alcoholhou-dende en alcoholvrije dranken weliswaar zeer beperkt is, maar dat deonderzoekers aangeven dat de kans aanzienlijk is dat jongeren toch meteen vorm van alcoholreclame in aanraking komen, omdat veel reclamesgericht zijn op een breed publiek en dus ook jongeren bereiken.22 Ookweten we dat veel jongeren een 18 plus account op sociale media hebben.Online alcoholmarketing is vanwege de toegankelijkheid van socialemedia en het grensoverschrijdende karakter echter moeilijk tegen te gaanen ook moeilijk te reguleren. Sinds een aantal jaar proberen producentenen sociale mediakanalen zelf 18-minners te beschermen tegen onlinealcoholmarketing. Zo hebben social media kanalen als Facebook,Snapchat, Instagram en Youtube 18-filters waardoor alcoholreclames opdeze kanalen niet te zien zijn door jongeren onder de 18. Ook wordt erdoor STIVA en de Nederlandse Brouwers geen media ingekocht op socialmedia profielen van 18-minners. Recent heeft STIVA ook regels opgesteldwaar influencers aan moeten voldoen als zij alcoholmarketing tonen. Deleeftijdsrestricties zijn in de praktijk echter makkelijk te omzeilen door hetopgeven van een «valse leeftijd», wat jongeren veelvuldig doen.23 Uitonderzoek van Panteia naar alcoholmarketing via sociale media blijkt danook dat het vraagstuk rond werkwijzen, gedrag, bereik en effecten vanalcoholreclame veelzijdig en complex is, o.a. door de wijze waaropregelgeving en praktijk van sociale media op dit moment zijningericht24, 25. Er zijn onvoldoende instrumenten om na te gaan welkeboodschappen welke doelgroepen, dus ook kinderen of jongeren,bereiken. Zelfs wanneer adverteerders de intentie hebben om zich niet terichten op minderjarigen, kan online alcoholreclame toch bij hen terechtkomen. Gelet op dit risico pleiten experts dan ook voor een verbod oponline alcoholmarketing. Een eerste stap om jongeren en jongvolwas-senen beter te beschermen tegen online alcoholmarketing is een verbodop de inzet van influencers in alcoholmarketinguitingen.Verbod op tv/radio of verder beperken van zendtijdenHoewel steeds minder jongeren gebruik maken van tv/radio worden zijnog wel steeds blootgesteld aan alcoholmarketing via tv/radio. Met namerondom sport (voetbal, F1). Een aandachtspunt hierbij (wat ook geldt bijeen totaalverbod) is hoe we omgaan met bijvoorbeeld grote (inter)na-tionale sportevenementen die op Nederlandse tv worden uitgezonden endie gesponsord worden door alcoholproducenten.20Expertisecentrum Alcohol | Gevolgen van alcoholreclame voor alcoholgebruik (trimbos.nl)21WHO (2021): Digital marketing of alcoholic beverages. What has changed? Digital marketing ofalcoholic beverages: what has changed? (who.int)22Kamerstuk 32 793, nr. 745, p3–4.23Kamerstuk 27 565, nr. 17624Kamerstuk 2020/2021, 32 793, nr. 557, p.18–19.25Panteia (2023): Monitor AlcoholmarketingTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7848 Verbod alcoholreclame via sport- en evenementsponsoringVeel jongeren en jongvolwassenen worden blootgesteld aan alcoholre-clame via sport- en evenementensponsoring. Hoewel veel reclame ensponsoring gericht is op 0.0 promotie, is het vergroten van de merkbe-kendheid vooral belangrijk hierbij voor producenten. Het is aannemelijkdat een verbod op alcoholreclame via sport en evenementensponsoringeen grote impact kan hebben. Tegelijkertijd is het denkbaar dat de reclamevoor 0.0 verder toeneemt of dat andere producenten en diensten in hetgat springen dat alcoholproducenten achterlaten.Verplichte gezondheidswaarschuwingen bij de inhoud van alcoholre-clamesEr kan een vermelding van gezondheidswaarschuwingen over denegatieve consequenties van alcoholgebruik voor de drinker zelf en diensomgeving gekoppeld worden aan de inhoud van alcoholreclames. Zomoet in Letland de waarschuwing ten minste 10 procent van de reclame-boodschap zijn, in Estland 20 procent en op tv wordt de waarschuwingvoorgelezen. Een idee kan zijn om aan het logo van NIX 18, een ondertitel«alcoholgebruik is schadelijk voor je gezondheid» toe te voegen.Contentrestrictie van alcoholreclamesVerder kan worden gedacht aan het invoeren van voorbehouden metbetrekking tot de content. Hiermee stel je beperkingen aan de inhoud vanreclameboodschappen voor alcoholhoudende dranken. In Estland magalcoholreclame alleen bestaan uit de naam van de drank, het type drank,de naam van de producent, het merk, de staat/regio waar de drankvandaan komt, inhoud van ethanol en de foto van de verpakking. Er magook geen (geanimeerde) persoon in beeld zijn, alleen een stem.Verdergaande zelfreguleringIn Nederland wordt de inhoud van alcoholreclames grotendeels geregu-leerd via de Reclamecode voor Alcoholhoudende dranken (RvA) die doorde Stichting Verantwoord Alcoholgebruik (STIVA) is opgesteld. Volgensonderzoek is zelfregulering door de alcoholindustrie in het algemeen nieteffectief. Dit komt doordat de industrie zelfreguleringscodes losserinterpreteert, de codes vaker overtreden worden en overtredingen mindervaak bestraft worden en omdat mensen, met name jongeren, ondankszelfregulering toch in aanraking komen met alcoholreclame.26Uit een evaluatie van de RvA (een van de afspraken uit het NPA) blijkt datde naleving redelijk is, maar dat de RvA doeltreffender en actueler kanworden gemaakt.27 Een eerste aanbeveling is om het 25 procent-criteriumuit de RvA te herzien. Volgens dit criterium mag reclame voor alcoholhou-dende dranken geen publiek bereiken dat voor meer dan 25 procentbestaat uit minderjarigen. Deze regel geldt voor media (tv, radio, online,bioscopen) en evenementen. Het criterium maakt het mogelijk dat inabsolute zin nog steeds grote aantallen minderjarigen worden blootge-steld aan alcoholreclame. Denk aan een influencer met een miljoenvolgers. Daarnaast zijn er reclame-uitingen die ingaan op positieveemotionele ervaringen, individualiteit en vriendschap. Dit zijn thema’s diezowel jongeren als (jong)volwassenen aanspreken en zouden dusuitgesloten kunnen worden. Daarbij wordt in het rapport opgemerkt dathet in Nederland, in tegenstelling tot de meeste andere Europese landen,26Expertisecentrum Alcohol, Trimbos-instituut (2024). Wat wordt er gedaan tegen alcoholre-clame, Wat wordt er gedaan tegen alcoholreclame – Expertisecentrum Alcohol (trimbos.nl).27ECORYS Nederland B.V. (2020). Evaluatie Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 7849 niet mogelijk is om naar de rechter te stappen wanneer alcoholreclameniet juist wordt getoond; een klacht kan worden gedaan bij de ReclameCode Commissie waarin ook leden van de industrie zitten. Bovenge-noemde aanbevelingen zijn ondanks aandringen vanuit het Ministerie vanVWS tot nu toe beperkt verwerkt in de RvA door STIVA28, 29. Wel heeftSTIVA in de RvA de minimale leeftijd voor acteurs verhoogd naar 25 jaar,regels geformuleerd voor influencers en regels voor reclame via socialemedia en voor reclame in de sport aangescherpt. Daarbij geeft STIVA aandat ze met een AI Tool de regels voor social media veel beter kanmonitoren en zonodig kanalen kan aanspreken. Daarnaast heeft Stiva hetgebruik van NIX18 logo recentelijk voorgeschreven.TenslotteDit Kabinet heeft een gezonde generatie in 2040 als doel. Voor kinderen enjongeren is het maken van weloverwogen keuzes niet vanzelfsprekend.Alcoholmarketing is van grote invloed op het drinkgedrag van jongeren.Door alcoholmarketing drinken jongeren eerder, vaker en meer alcohol.Het verbieden of verregaand beperken van alcoholmarketing is volgens deWHO dan ook een effectieve, betaalbare en uitvoerbare maatregelwaarmee (problematisch) alcoholgebruik tegen wordt gegaan. Tegelij-kertijd kan een marketingverbod onbedoelde effecten hebben op de sporten cultuursector, dat moet goed meegewogen worden. De overheid heefteen taak om jongeren te beschermen tegen de schadelijke gevolgen vanalcohol door alcoholmarketing. Dat kan op verschillende manieren. Metdeze brief heb ik voldaan aan de oproep in de motie van uw Kamer om inkaart te brengen of en hoe alcoholmarketing via wetgeving beperkt ofverboden kan worden voor kwetsbare groepen zoals jongeren enproblematische drinkers.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. Karremans28Kamerstuk 2020–2021, 27 565, nr. 17929Kamerstuk 2021/2022, 32 011, nr. 91Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 78410