Verslag bezoek Zuyderland ziekenhuis en terugkoppeling gesprek gouverneur Limburg

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 765Kwaliteit van zorgNr. 870 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 september 2024In het debat over de regeringsverklaring van 4 juli jl. is door de Minister-President toegezegd om vóór de Algemene Politieke Beschouwingen(APB) verslag te doen van mijn bezoek aan het Zuyderland ziekenhuis. Inde beantwoording van de Kamervragen van het lid Dijk (SP) over hetbezoek aan het Zuyderland ziekenhuis van 3 september jl.1 ben ik reedsuitgebreid ingegaan op het werkbezoek. In mijn brief van 16 september jl.2heb ik aangekondigd dat ik op 25 september een brief zal sturen metzowel een toelichting op het werkbezoek als een terugkoppeling van deinzichten van het gesprek dat ik op 25 september heb gevoerd met degouverneur van Limburg. Met deze brief kom ik de gedane toezeggingenna.Op 15 augustus jl. ben ik op bezoek geweest in het Zuyderland ziekenhuiste Heerlen. Het doel van het bezoek was om mij zo breed mogelijk envanuit verschillende perspectieven te laten informeren over de ontwikke-lingen in de regio op het gebied van de toekomstige inrichting van hetZuyderland ziekenhuis met een locatie in Heerlen en Sittard-Geleen.Hierbij heb ik geluisterd naar de verschillende betrokken stakeholders,zoals burgers, zorgpersoneel, medewerkers van de ambulancezorg,huisartsen, zorgverzekeraar, burgemeesters en ziekenhuisbestuur. Allebetrokkenen willen vanuit hun eigen standpunt het beste voor de regio. Ikkijk terug op een waardevol werkbezoek en ben blij dat iedereen isgekomen. Het programma van het werkbezoek is bijgevoegd.Uitdagingen regioTijdens het werkbezoek is stil gestaan bij de complexe uitdagingen waarde gezondheidszorg in Zuid-Limburg in het algemeen en meer in hetbijzonder de Parkstadregio voor staat: een tekort aan personeel, een1Aanhangsel Handelingen II 2023/24, nr. 24352Kamerstuk 31 765, nr. 868 kst-31765-870ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 8701 groeiende zorgvraag, de sociaal-economische achterstanden en eenrelatief ongezonde leefstijl in de regio.Doorlopen procesTijdens het werkbezoek is terug gekeken op het proces dat de afgelopenperiode is doorlopen. Er waren eerst de plannen (uit 2023) om eendagbehandelingscentrum met poliklinieken in Heerlen te bouwen enwaarbij de acute zorg niet meer beschikbaar zou zijn op die locatie. Vanuitburgers, professionals, politiek en andere partners was hier veel verzettegen waardoor dit plan eind 2023 van tafel is gegaan. Vervolgens isgekozen om een proces te organiseren waarbij alle stakeholders kondenmeepraten en meedenken over de toekomstige inrichting van hetZuyderland ziekenhuis met een locatie in Heerlen en Sittard-Geleen.Onder voorzitterschap van Lea Bouwmeester heeft de regietafel3 via eenbrede maatschappelijke verkenning onderzocht hoe de zorg bij hetZuyderland ziekenhuis het beste vorm kan krijgen. Hierbij is ook inputopgehaald bij stakeholders buiten de regietafel, waaronder de gemeenten.Uit gesprekken met burgers en stakeholders uit de regio zijn in dezeverkenning 8 verschillende scenario’s samengesteld, welke vervolgensgetoetst zijn aan de volgende randvoorwaarden: sluitend netwerk,personeel, kwaliteit en veiligheid, zorgplicht, betaalbaarheid, veranderbe-reidheid en governance. Eén van deze scenario’s was bijvoorbeeld eennieuw ziekenhuis op een centrale locatie in de regio in plaats van hetziekenhuis op de huidige twee locaties. De doorrekening van dit scenarioleidde tot een verwachte investeringen van rond de € 1 mld voor alleende bouw. Aanvullend zou dit ook nog grote infrastructurele en herontwik-kelingskosten (oude ziekenhuisterreinen) vragen. Vanwege de hogemaatschappelijke kosten en investeringen is dit scenario afgevallen op derandvoorwaarde betaalbaarheid. Uiteindelijk voldeed volgens betrok-kenen alleen het scenario «maximaal beschikbaar», waarbij zoveelmogelijk zorg wordt behouden op de huidige locaties, binnen de grenzenvan wat mogelijk is qua personeel, aan de gestelde randvoorwaarden.Binnen dit scenario is er gekozen om de geboortezorg en de complexe enintensieve spoedzorg vanaf 2030 in Sittard-Geleen te plaatsen, omdatdeze locatie het beste scoorde op het totaal van de vooraf opgesteldetoetsingscriteria, te weten passende zorg, kwaliteit, toegankelijkheid,betaalbaarheid, verplaatsing van werkplek, brede welvaart en duide-lijkheid. Het scenario met Heerlen als hoogcomplexe locatie zou tot eenhogere investering van € 231 mln. leiden waardoor deze locatie op hetcriterium betaalbaarheid is afgevallen. Een keuze voor locatie Heerlen zoubetekenen dat de IC, SEH en acute verloskunde niet meer in Sittard-Geleen wordt geplaatst, ook in dat geval blijft dus één SEH voor de heleregio beschikbaar.De verkenning heeft uiteindelijk geleid tot een plan voor een ziekenhuis inHeerlen waar de lokale bevolking terecht kan voor zowel planbare als hetovergrote deel van de spoedzorg.Inrichting van de zorgDe regietafel heeft tijdens het werkbezoek een toelichting gegeven op dehuidige en de toekomstige inrichting van de zorg in deze regio. Daarbij istoegelicht dat in de huidige situatie al sprake is van het verplaatsen vanzorg van het ene naar het andere ziekenhuis. Op dit moment kunnen3Aan de Regietafel zaten vertegenwoordigers van Burgerkracht Limburg, huisartsen WestelijkeMijnstreek, huisartsen Oostelijke Mijnstreek, Ambulancezorg Limburg, Raad van BestuurZuyderland, MSB Zuyderland en zorgverzekeraar CZ.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 8702 inwoners voor 92% van alle zorgvragen in de hele regio terecht opdichtstbijzijnde locatie (Sittard-Geleen of Heerlen). De reden dat dit geen100% is heeft te maken met het feit dat nu al verschillende (klinische)activiteiten verdeeld zijn over de beide locaties van het Zuyderland.Bijvoorbeeld maag-darm en lever (MDL) behandeling vinden plaats inSittard-Geleen en de cardiologie bevindt zich in Heerlen. Ook gaat in dehuidige situatie een deel van de zorgvragen uit de regio naar hetMaastricht UMC, zoals multi-traumazorg.Zuyderland is op korte termijn door personeelsgebrek genoodzaakt om deafdeling spoedeisende hulp (SEH) op 1 locatie te concentreren. Van1 oktober 2024 tot 2030 zal de SEH op locatie Heerlen geconcentreerd zijnen zal er op locatie Sittard-Geleen een Acute Zorg Afdeling (AZA) wordeningericht met een hoogwaardig team van artsen en verpleegkundigen die24 uur per dag open is.De maatschappelijke verkenning heeft geleid tot een plan voor 2030waarbij beide locaties van het Zuyderland ziekenhuis, Sittard-Geleen enHeerlen, dag en nacht open blijven en spoedzorg hebben. In 2030 gaan indat plan de complexe en intensieve spoedzorg plaatsvinden in Sittard-Geleen (Spoedeisende Hulp en Intensive Care).In Heerlen wordt een AZA ingericht. De spoedzorg via de AZA wordt dekomende periode nog verder uitgewerkt maar men kan in ieder geval inhet voorstel op deze locatie terecht voor alle zorg op een huisartsenpost(HAP), laag risico spoedzorg zoals enkelvoudige botbreuken, wondzorg ensportblessures, en spoedopvang voor kwetsbare ouderen, welke deeluitmaakt van de huidige spoedzorg. Voor veel voorkomende spoedvragenorganiseren Zuyderland en de huisartsen in Heerlen gezamenlijkspoedzorg.In aanvulling op de organisatie van beide ziekenhuizen wordt de samen-werking in de gehele zorgketen geïntensiveerd. Tenslotte behelst het planeen Sociaal Hospitaal voor mensen met meervoudige problematiek zoalskwetsbare ouderen of mensen met een schuldenproblematiek. In het planvan de regietafel voor 2030 kunnen inwoners voor 85% van allezorgvragen terecht in het dichtstbijzijnde locatie, dat is een verschil van7% met de huidige situatie. Dit verschil wordt veroorzaakt door hetverplaatsen van de complexe(spoed) zorg naar Sittard-Geleen en door hetverplaatsen van veelvoorkomende planbare operaties naar Heerlen.Tijdens mijn bezoek is er ruimte geboden aan de verschillende perspec-tieven die er leven. Zo heeft Burgerkracht Limburg toegelicht dat zijintensief is betrokken bij de maatschappelijke verkenning. Meer dan150 burgers hebben meegedacht over de toekomst van de zorg inZuid-Limburg en meer dan 2.000 burgers deden mee via online enquêtes.De belangrijkste aandachtspunten zijn via een adviesrapport Burgerper-spectief «Zorg in de Mijnstreek» aangeboden aan de regietafel en zijn zoonderdeel van het advies.Een vertegenwoordiger van de medisch specialisten van het Zuyderlandheeft toegelicht dat wordt ingezet op optimale samenwerking omhoogwaardige (spoed)zorg te regelen. Daarbij is aangeven dat met detoekomstige inrichting goede en veilige zorg kan worden geboden.Vanuit een delegatie van de gemeente Heerlen zijn er zorgen geuit o.a.over de reisafstanden, de acute verloskunde en de verminderde aantrek-kelijkheid van de Parkstadregio. Verder wordt vanuit Heerlen nog nadergekeken naar de mogelijkheden om de kosten van de vastgoedinvesteringvan € 231 mln (in geval de keuze wordt gemaakt om de SEH en IC inHeerlen te concentreren) te reduceren en is er een eigen bereikbaarheids-onderzoek gestart.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 8703 Vanuit gemeenten Echt-Susteren, Vaals en Sittard-Geleen is benadrukt dathet doorlopen proces zorgvuldig is geweest. Zij hebben er vertrouwen indat de plannen kwalitatief goede zorg in de regio zullen bieden.Bevindingen werkbezoekHoewel de landelijke politiek niet gaat over welke keuzes ziekenhuizenmaken in welke zorg zij in een ziekenhuis aanbieden, zijn zowel de VasteKamercommissie van VWS als ikzelf op werkbezoek gegaan. Tijdens hetwerkbezoek heb ik geluisterd. Ik waardeer het enorm dat alle partijen zijngekomen om hun perspectief te delen. Ik ben in gesprek gegaan metbetrokken burgers, de patiënten in het ziekenhuis, het zorgpersoneel, dehuisartsen uit de regio en een aantal burgemeesters en wethouders, omzo een goed beeld te vormen van de situatie. Ik zie dat er de afgelopenperiode via de regietafel grote stappen zijn gezet waarbij echt is geluisterdnaar de mensen en de betrokken partijen. Zo heb ik onder andere met veelinteresse kennisgenomen van de plannen voor een Sociaal Hospitaal,waarbij breder wordt gekeken dan alleen de ziekenhuiszorg maarhulpverlening wordt geboden die zich richt op meerdere problementegelijk zoals schuldenproblematiek, armoede en gezondheidsproblemen.Het bevorderen van gezondheid is een van de belangrijkste opgaven voorde regio. Tegelijkertijd bestaan er ook nog grote zorgen, zoals over deacute verloskunde. Dit zal door de betrokken partijen in de regio nogmoeten worden uitgewerkt. Het Zuyderland ziekenhuis en zorgverzekeraarCZ hebben aangegeven deze zorgen zeer serieus te nemen en gaanhierover in gesprek met betrokken partijen.Bevindingen gesprek gouverneur van Limburg en gedeputeerdeZoals reeds aangekondigd betrek ik ook de inzichten uit het gesprek van25 september jl. met de heer Roemer, gouverneur van Limburg, engedeputeerde van Caldenberg bij deze brief. Er is een goed gesprekgevoerd. Vanuit de provincie is het belang benadrukt van volwaardige,complete spoedzorg en IC’s voor oostelijke en westelijke mijnstreek.VervolgHet Zuyderland ziekenhuis en zorgverzekeraar CZ hebben mij recent latenweten dat er inmiddels een implementatietafel is ingericht waarin deopenstaande punten samen met partijen verder zullen worden uitgewerkten geconcretiseerd. Het Zuyderland ziekenhuis en zorgverzekeraar CZgeven aan dat het onder andere gaat over de volgende punten:•Goede begeleiding van en veilige geboortezorg voor zwangerevrouwen in Parkstad en de rest van de regio. Er wordt een werkgroepvan professionals gestart die de hele keten van moment van zwanger(willen) worden tot na de bevalling verder optimaliseert om zo de naarvoren gebrachte knelpunten op te lossen. Naast de bevalling in hetziekenhuis betreft dit ook de begeleiding door de verloskundige engynaecoloog die gedurende de 9 maanden tijdens de zwangerschapop beide locaties geboden wordt en de kraamzorg als een kindgeboren is. Ook de vervoersproblemen voor (aankomend) moeder enfamilie worden hierbij meegenomen. Specifieke aandacht zal hierbijgegeven worden aan de kwetsbare, vaak alleenstaande, vrouwen/moeders met beperkte hulpbronnen en een smalle beurs. De mogelijk-heid voor een kraamhotel is door Zorgverzekeraar CZ ter sprakegebracht als mogelijke optie hierbij.•Er is een werkgroep vervoer gestart met vertegenwoordigers vanuitprovincie, gemeenten, vervoersbedrijven en zorgverleners om reedsbestaande en toekomstige vervoersproblemen in de regio op te lossen.De focus ligt hierbij op het verbeteren van de zichtbaarheid van deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 8704 diverse bestaande oplossingen, optimalisatie door de inzet vaninnovatieve vervoersoplossingen en het beter laten aansluiten van deplanning van afspraken op het beschikbare vervoer.•Als onderdeel van de PlusWIJK-aanpak wordt het Sociaal Hospitaalontwikkeld. In het Sociaal Hospitaal worden kwetsbare inwoners metmeerdere problemen op verschillende domeinen (sociaal, zorg)passende ondersteuning geboden.•Professionals in de acute keten (huisartsen, ziekenhuis en ambulance-zorg) zijn de toekomstige integrale spoedzorg voor zowel Heerlen alsSittard-Geleen concreet aan het uitwerken. Hierbij is specifiekeaandacht voor een adequate triage van patiënten naar de beidelocaties, de zorg voor patiënten die instabiel worden op locatie Heerlenwaar geen SEH en IC beschikbaar is en oplossingen voor de oplopendewerkdruk bij huisartsen.•In nauwe samenwerking tussen (alle) VVT organisaties in de regio,huisartsen, professionals uit het ziekenhuis en ambulancezorg wordtgewerkt aan een vernieuwend concept voor spoedopvang van degroeiende en kwetsbare groep ouderen op locatie Heerlen.Hoewel er nu een plan ligt voor een echt ziekenhuis in Heerlen, is het geenziekenhuis zoals het in de voorbije periode een «volwaardig ziekenhuis» isgaan heten. Dat wat op papier een vermindering van 7% van dezorgvragen is, is voor omwonenden van het ziekenhuis het gemis vanoperatiekamers en een IC. Van hen wordt verwacht meer te gaan reizennaar geliefden die gebruik hebben moeten maken van zeer spoedeisendehulp. Ik snap dat mensen hier boos over zijn en ook zullen blijven.Hoewel de landelijke politiek niet gaat over wat een ziekenhuis aanbiedt,en de kwaliteit van zorg leidend is, wil ik een ultieme poging doen ombinnen nu en twee weken in overleg te treden met het bestuur vanZuyderland en de zorgverzekeraar zodat ik zeker weet dat alle mogelijk-heden zijn verkend om het duurzaam oplossen van personeelskrapte envoldaan kan worden aan kwaliteitseisen. Zuyderland en de zorgverze-keraar hebben al aangegeven bereid te zijn tot dit gesprek.Op dit moment voldoen beide SEH’s niet aan de kwaliteitseisen wegenspersoneelstekorten. Hoewel ik niet op voorhand wil stellen dat onzenieuwe plannen uit het Regeerprogramma ervoor kunnen zorgen dat dezepersoneelsproblemen zich oplossen valt dat ook niet uit te sluiten.Hieronder vindt u een opsomming van de plannen uit het Regeerpro-gramma.De kracht van ziekenhuizen in de regioIn het Regeerprogramma dat vorige week aan uw Kamer is gepresenteerdis mijn beleid om van streekziekenhuizen het uitgangspunt van beleid temaken. Het kabinet zet daarbij in op de volgende lijnen:1.Financiering op basis van een vast budget. Het kabinet wil dat de acutespoedeisende hulp, acute verloskunde en de intensive care afdelingengefinancierd worden op basis van een vast budget. De NZa wordtgevraagd gefaseerd en zo snel mogelijk budgetbekostiging mogelijk temaken. Dit geeft zekerheid voor kleinere ziekenhuizen en maaktsamenwerking gemakkelijker. Zorgverzekeraars kopen deze zorg in opdezelfde manier als ambulancezorg. Op deze manier werkt het kabinetaan minder marktwerking in de zorg en toegankelijkere zorg in deregio.2.Meerjarige financiële afspraken. Het kabinet wil met zorgverzekeraarsafspreken dat zij meerjarige financiële afspraken met ziekenhuizenmaken.3.Grote ziekenhuizen ondersteunen kleine ziekenhuizen. Het kabinet wilervoor zorgen dat ziekenhuizen meer samenwerken en volwaardigeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 8705 streekziekenhuizen behouden blijven. Grote ziekenhuizen gaan kleineziekenhuizen ondersteunen, zodat zij goede zorg kunnen leveren enoperaties van meer eenvoudigere aard worden niet langergecentreerd.4.Aanpassing regelgeving. Het kabinet wil ervoor zorgen dat debeschikbaarheid van spoedeisende zorg en acute verloskunde in iedereregio goed geregeld is. Het kabinet zal daarom de regelgevingaanpassen die gevolgd moet worden als een ziekenhuis overweegt hetaanbod van acute zorg op een bepaalde locatie te beperken. Omdathier tijd voor nodig is, stelt het kabinet een handreiking op voor wat erin de tussentijd nodig is om te voorkomen dat de beschikbaarheid vande spoedzorg in het geding komt.De komende periode worden stappen gezet om bovenstaande terealiseren. De eerste twee lijnen worden betrokken bij het aanvullend zorgen welzijnsakkoord voor de jaren 2025–2028 en ik start met de aanpassingvan de regelgeving en verzoek de NZa om gefaseerd en zo snel mogelijkbudgetbekostiging mogelijk te maken.Met deze plannen geef ik streekziekenhuizen bestaansrecht, hoewelziekenhuizen over hun eigen aanbod blijven gaan. In het ziekenhuisland-schap vervullen zij, met het verzorgen van veelvoorkomende en laagcom-plexe zorg, de spilfunctie tussen de grote ziekenhuizen (voor als hetcomplex, academisch of zeldzaam wordt) en de eerstelijn en het sociaaldomein. Met deze plannen scheppen we de randvoorwaarden voor hetopen houden van streekziekenhuizen en perifere ziekenhuizen.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. AgemaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 8706