Lijst van vragen en antwoorden over reactie Commissie Sorgdrager F-16 videobeelden Hawija (Kamerstuk 27925-987)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202527 925Bestrijding internationaal terrorismeNr. 990 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 9 mei 2025 De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegdaan de Minister van Defensie over de brief van 3 april 2025 inzake reactieCommissie Sorgdrager F-16 videobeelden Hawija (Kamerstuk 27 925,nr. 987).De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 9 mei 2025.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,KahramanAdjunct-griffier van de commissie,Manten kst-27925-990ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9901 Vragen en antwoorden 1Welke gegevens had het OM ter beschikking voor het feitenon-derzoek wat zij deed in november van 2017?Defensie heeft het OM de relevante documentatie ter beschikking gesteld,waaronder het Target Package, videobeelden van de aanval zelf, hetMission Report, het After Action Report (AAR), de Amerikaanse BattleDamage Assessment (BDA) evenals de Amerikaanse onderzoeken naardeze luchtaanval. De Commissie van onderzoek wapeninzet Hawija(hierna: Commissie Sorgdrager) geeft in haar rapport een duiding vandeze stukken.2Wat zijn volgens het inzicht van de Commissie de gevolgengeweest van de onjuiste beoordeling van het internememorandum?De Commissie Sorgdrager heeft haar inzichten in haar brief van 2 april jl.met mij gedeeld. Deze brief heb ik op 3 april jl. met uw Kamer gedeeld(Kamerstuk 27 925, nr. 987).3Is de Commissie al door Defensie gevraagd om advies te gevenover de uitgangspunten, randvoorwaarden en opzet van hetexterne onderzoek, zoals zij aangeven bereid te zijn te doen?De Commissie Sorgdrager is geconsulteerd over de opzet van het externeen onafhankelijke onderzoek naar de vondst van de videobeelden en deaanstelling van dhr. Brouwer. Het belangrijkste aandachtspunt voor deCommissie Brouwer is om de vraag te beantwoorden wat er met devideobeelden is gebeurd na het maken ervan, de feiten te reconstruerenen op basis daarvan een oordeel te vellen en conclusies te trekken. Dit zalexpliciet onderdeel uitmaken van het instellingsbesluit. Ik zal uw Kamerhet instellingsbesluit doen toekomen.4Is er na de publicatie van het rapport en in het licht van de recentopgedoken overschreden beelden, nogmaals gezocht naardigitale bescheiden, zoals uw e-mails en whatsappverkeer dieniet meer beschikbaar zouden zijn (zie rapport pagina 22)? Zonee, waarom niet? Kan Defensie bevestigen dat deze digitalebescheiden daadwerkelijk niet meer beschikbaar zijn en zo ja,hoe komt dat?Defensie heeft de Commissie Sorgdrager alle documentatie aangeleverddie op dat moment uit de zoekslagen naar voren kwam. Dit met uitzon-dering van het informatieverzoek waar naar wordt gevraagd in vraag 19.5Wat is de definitie van waarheidsvinding?Zowel in het kader van verantwoording aan uw Kamer als richtingslachtoffers en nabestaanden is het van groot belang om zo goed alsmogelijk te reconstrueren wat de feiten zijn. Ik sluit mij aan bij deuitspraken van de Commissie Sorgdrager in haar onderzoeksrapport enelders, die het belang ervan benadrukken.6Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9902 Kunt u toelichten of de term «overschreven» in de uitspraak vanhet ministerie, «Die beelden gaven geen nieuwe inzichten tenopzichte van de eerdere BDA, zijn derhalve beoordeeld als nietrelevant om te bewaren en de data is de volgende dag weeroverschreven,» betrekking heeft op het F-16 toestel of op dearchivering, gezien het feit dat volgens de technische briefingvan 16 april jl. beelden die door F-16’s worden gemaakt altijdworden gearchiveerd en overschrijvingen enkel plaatsvinden opde cartridge van het vliegtuig zelf?In de technische briefing is aangegeven dat het beeldmateriaal van eenwapeninzet/aanval zelf (1–2 minuten vóór en 2 minuten ná de wapeninzet)standaard werd gedownload van de Removable Memory Cardrige (RMC)van de F-16 naar de planningscomputer van de eenheid voor archivering.De RMC werd vervolgens teruggeplaatst in de F-16 voor hernieuwdgebruik. De externe en onafhankelijke onderzoekcommissie o.l.v. dhr.Brouwer zal onderzoeken wat er precies met de videobeelden is gebeurd.7Wanneer hebben de militairen, die aangeven de beelden van detweede BDA te hebben gezien, deze beelden daadwerkelijkgezien? Wat was de aanleiding voor het tonen van deze beeldenen waar vond dit plaats?Dit is onderdeel van het onderzoek van de externe en onafhankelijkeonderzoekscommissie naar de vondst van de videobeelden o.l.v. dhr.Brouwer. Ik wil niet op dit onderzoek vooruit lopen.Er is overigens sprake van één BDA, namelijk de Amerikaanse BDA.Daarnaast zijn er de videobeelden gemaakt vanuit een Nederlandse F-16in de ochtend na de luchtaanval.8Welke militairen hebben allemaal toegang gehad tot de beeldenvan de tweede BDA?Zie antwoord op vraag 7.9Welke militairen hebben allemaal de beelden van de tweede BDAgezien?Zie antwoord op vraag 7.10Hoe vaak en wanneer heeft de Commissie van OnderzoekWapeninzet Hawija bij Defensie verzocht om de beelden van detweede BDA aan de Commissie te overhandigen?In haar brief van 2 april jl. (Kamerstuk 27 925, nr. 987) geeft de Commissieaan dat zij anderhalf jaar lang meermalen bij Defensie heeft verzocht dezebeelden aan de Commissie te overhandigen, om uiteindelijk op16 november 2022 het antwoord te ontvangen dat de videobeeldendestijds als niet relevant waren beschouwd en de data de volgende dagwas overschreven.11Is er een gebruikelijk protocol voor de Directie Operaties in DenHaag wanneer zij een melding van vermoedelijke burgerslacht-offers binnenkrijgen? Zo ja, hoe ziet dit er uit?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9903 Ik heb uw Kamer op 14 maart jl. (Kamerstuk 27 925, nr. 984) een visueleweergave gestuurd van hoe Defensie meldingen nu in behandelingneemt.12Wie hebben initieel de beelden van de tweede BDA gezien die deCommissie recentelijk voor het eerst heeft gezien?Zie antwoord op vraag 7.13Waren de beelden van de tweede BDA ook onderdeel van het OMfeitenonderzoek in november van 2017?Het OM heeft de Amerikaanse BDA van Defensie ontvangen, zie antwoordop vraag 1. De videobeelden gemaakt vanuit een Nederlandse F-16 in deochtend na de luchtaanval, zijn destijds niet met het OM gedeeld. Op7 april jl. heeft het OM ook deze videobeelden ontvangen.14Hoe worden militairen op de hoogte gesteld van de bureaucra-tische eisen waaraan zij geacht worden zich te houden?Iedere militair krijgt voorafgaand aan uitzending een missiegerichteopleiding. Hierin worden alle aspecten die bij een uitzending horenbehandeld. Als er bij de uitzending wapens zullen worden ingezet en eenAAR moet worden opgemaakt, krijgen de militairen die het aangaat eenextra briefing op basis van de regelgeving die daarop van toepassing is.Daarnaast wordt er tijdens de bevelsuitgifte stilgestaan bij de rapportage-verplichtingen van een detachementscommandant: de dagelijkse enwekelijkse rapportage (SITREP) en de AAR.15Welke mogelijkheden zijn er om in het AAR details toe te voegenover burgerdoden, anders dan de binaire aanduiding van wel ofgeen burgerdoden, bijvoorbeeld door ook vermoedens ofmogelijkheden van burgerslachtoffers te vermelden?De genoemde binaire keuze gold enkel voor het Mission Report, dat doorde vliegers werd opgesteld ten behoeve van het Combined Air OperationCentre (CAOC) van Operation Inherent Resolve (OIR). Daar is in de rubriekCollateral Damage/Civilian Casualties «No» ingevuld.In het destijds gebruikte AAR-format was een rubriek «collateral damage»opgenomen, waarin eventuele nevenschade kon worden beschreven.16Wat was het protocol geweest wanneer het interne memorandumhad aangegeven dat er burgerslachtoffers waren gevallen bij deaanval?In het genoemde memorandum van 30 juni 20161 wordt geconcludeerd:«de kans op burgerslachtoffers (...) is aannemelijk, maar niet aanvullend teonderbouwen».De geldende procedure stond vastgelegd in de nota «Procedureminimaliseren/melden burgerslachtoffers» van 22 januari 2015. Dezeprocedure is op 10 februari 2020 aan uw Kamer verstrekt (AanhangselHandelingen II 2019/20, nr. 1667). De Commissie Sorgdrager besteedt inhaar rapport uitgebreid aandacht aan deze procedure.1Op 20 februari 2020 per Wob-besluit openbaar gemaakt (Kamerstuk 27 925, nr. 705).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9904 17De Commissie oordeelt dat het Ministerie van Defensie onvol-doende medewerking heeft verleend om tot waarheidsvinding tekomen. Welke informatieverzoeken zijn allemaal niet gehono-reerd en op basis van welke motivering?Commissie Sorgdrager benoemt in haar onderzoeksrapport één concreetinformatieverzoek dat niet door Defensie is gehonoreerd, namelijk overcorrespondentie tussen de MIVD en de militaire top. Zie ook het antwoordop vraag 19.18Kan worden gespecificeerd welke momenten bedoeld wordenwaarop de medewerking van het Ministerie van Defensie aan deCommissie Sorgdrager bij de uitvraag te wensen overliet, naastbijvoorbeeld de tweede BDA en de correspondentie tussen MIVDen de militaire top?Defensie herkent zich in wat de Commissie Sorgdrager hierover zelfopmerkt in haar onderzoeksrapport (Hoofdstuk 2.6 «Duur onderzoek»):«Het toegankelijk maken van bronnen heeft tijd in beslag genomen enverloopt tot het voorjaar van 2024 moeizaam. De Commissie moet – nietals eerste – vaststellen dat de archivering bij het Ministerie van Defensieen bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken niet zorgvuldig is. Stukkenzijn onvolledig of niet systematisch gearchiveerd of blijken te ontbreken.Daardoor heeft het lang geduurd eer documenten ter beschikking kwamenof heeft de Commissie geprobeerd via andere organisaties of personeninformatie te zoeken. Ook bleken documenten elders aanwezig te zijn. Eenvoorbeeld zijn de (gedigitaliseerde) missiearchieven van de eerste driedetachementen. Die zijn niet vanuit de vliegbasis Leeuwarden overge-dragen aan het Semi-statisch Informatiebeheer (SIB) van Defensie. Hetkostte vele maanden voordat de Commissie de beschikking kreeg overdeze bescheiden.»19Kan de uitvraag van de Commissie Sorgdrager over de correspon-dentie tussen MIVD en militaire top alsnog gehonoreerd worden?Ja. Deze week is een nota van de MIVD aan de Commandant derStrijdkrachten over een Amerikaans verzoek voor deelname aan decoalition targeting cell van OIR (in het kader van burden sharing)overhandigd aan Commissie Sorgdrager. Dit stuk is gederubriceerd en bijdeze beantwoording gevoegd.20Kunt u bevestigen dat enkel de Tweede Kamer door middel vaneen enquête bevoegd is om militairen onder ede te horen zolanger geen sprake is van een strafrechtelijk onderzoek, gezien hetfeit dat de Commissie het in het kader van waarheidsvindingverstandig acht dat een instantie betrokken militairen onder edehoort?Het klopt dat naast rechters en de Onderzoeksraad voor Veiligheid deTweede Kamer de wettelijke bevoegdheid heeft om personen onder ede tehoren in het kader van een parlementaire enquête.Ondanks dat onder ede horen niet mogelijk is in het ingestelde onderzoek,rust er op iedere Defensie-ambtenaar wel de verplichting ommedewerking te verlenen aan interne en externe onderzoeken en omdaarin naar waarheid te verklaren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9905 Indien er een gerechtvaardigde twijfel bestaat aan de integriteit en/ofbetrouwbaarheid van de ambtenaar, wordt van de ambtenaar verlangddat deze die twijfel wegneemt. De weigering van een ambtenaar omopenheid van zaken te geven of het niet naar waarheid verklaren kan inzo’n situatie worden gekwalificeerd als plichtsverzuim. Dit is ook de redenwaarom een intern onderzoek op zijn plaats is.Hoewel defensiemedewerkers dus niet in het kader van het onderzoekonder ede kunnen worden gehoord, zijn zij wel verplicht te verklaren enkan een verklaring in strijd met de waarheid plichtsverzuim opleveren.Plichtsverzuim kan leiden tot oplegging van een disciplinaire maatregel (inhet uiterste geval ontslag). De verplichting tot medewerking wordt (zoalsook te doen gebruikelijk) uitdrukkelijk in de onderzoeksopdracht wordenvastgelegd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9906