Spoorlijn Breda - Utrecht

31700AVaststellingvandebegrotingsstaatvanhetInfrastructuurfondsvoorhetjaar2009Nr.72BRIEFVANDEMINISTERVANVERKEERENWATERSTAATAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,12december2008Metdezebriefinformeerikuoverdeaudit/toetsdiezijngedaannaareenmogelijkenieuwespoorverbindingtussenBredaenUtrecht,enoverdeconclusiesdieikopbasisdaarvantrek.1.InleidingBAMRailheeftinsamenwerkingmetGoudappelCoffengonderzoekgedaannaardehaalbaarheidvaneennieuwespoorlijnBreda–Utrecht.ZijconcluderendatdezeverbindingmeerwaardekanhebbenvoordeNeder-landseeconomieinhetalgemeenendievanBrabantstadendeRandstadinhetbijzonder.VoortsconcluderenzijdatopdeaanlegkostenkanwordenbespaarddoorbijdegeplandeverbredingvandeA27almetdebouwvandespoorlijnrekeningtehouden.Inapril2008hebikindebeantwoordingopdevragenvanhetlidCramer(kamerstuk2007–2008,nr.2171,d.d.3april2008)aangegevendatikuvoorhetMIRT-overlegindecemberzalinformerenoverderesultatenvandiversenadereonderzoeken.Metdezebriefgeefikuderesultatenvandeauditsnaardevervoer-gegevensendekostenramingvandeprivatestudievanBAMRailmetbetrekkingtoteenmogelijkespoorverbindingtussenBredaenUtrecht.TevensgeefikindezebriefgevolgaandeMotieWiegman-vanMeppelenScheppinkenKoopmans(kamerstuk31200XIInr.92,vergaderjaar2007–2008)waarinderegeringwordtverzochteenonderzoekteverrichtennaardebesparingendiemogelijkzijnopdetotaleaanlegkostenalsdeonder-bouwvandespoorlijnBreda-UtrechttegelijkmetdeverbredingvandeA27wordtgerealiseerd.DeauditnaardevervoergegevensisuitgevoerddoorhetKennisInstituutvoorMobiliteit(KIM).DetoetsopdekostenramingisuitgevoerddoorProRailinsamenwerkingmetRWS.Voordeachtergrondenbijdeconclu-TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1262980809tkkst31700A-72ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700A,nr.721 sieswordtverwezennaardeafzonderlijkerapportages,diemetdezebriefzijnmeegestuurd.12.ConclusievandeauditsDebelangrijksteconclusievandeauditszijn:1.EenspoorlijnBreda–Utrechtzalzekertreinreizigerstrekken;hetaantalreizigersdatindetoekomstvandenieuwespoorlijngebruikgaatmakenisechterdoordeinitiatiefnemersenkeletientallenprocententehoogingeschat.VolgenshetKIMzalhetgaanom54000–90000reizi-gersin2020.2.Metnamealsgevolgvandegeografischeliggingzijndekostenvaneendergelijkenieuwespoorverbindinghoog,ondanksdemogelijkheidomsynergievoordelentebehalenbijgelijktijdigeaanlegmetdewegverbreding.3.DekostenvandeaanlegvaneenspoorlijnnaastdeA27,metgebruikvaneeneigentracébedraagt€3,9mrd(incl.planstudiekostenenBTW).4.Wanneerbeideprojectengelijktijdiggerealiseerdwordenisereensynergievoordeelvanca.€700mln(incl.BTW)tebehalenwatbijeenvollediggeïntegreerdespoorlijnindemiddenbermnoggroterkanworden.5.Gelijktijdigeaanlegzowelindemiddenbermals«stijf»tegendeA27aangelegd,vergteenforsevoorinvestering(rond€1miljard)waartoealineenrelatiefvroegstadium(in2010)dienttewordenbesloten.3.ConclusieoverwelofgeenverderonderzoekIkbenmijbewustdatrondBredaenrondUtrechtalsmedetussenBredaenUtrechtverbeteringvanhetopenbaarvervoereenbijdrageaandebereikbaarheidkanleveren.HetprivateinitiatiefvooreenspoorlijnBreda–Utrechtheeftditinzichtelijkgemaakt.Watdatbetreftishetprivateinitiatiefvooreennieuwespoorlijntewaar-deren.Datprivatepartijeninitiatiefnemenpastookindeopzetvan«ideeVenW»,hetloketdatisgecreëerdvoorprivatepartijen,kennisinstellingen,andereoverhedenenburgersomideeëndieopeigeninitiatiefzijnontwik-keldintedienen.RealisatievaneenspoorlijntussenBredaenUtrechtzalplaatsenalsOosterhout,Raamsdonkveer,NieuwendijkenVianenaansluitenophetspoornetwerkendehuidigereistijdtussenBredaenUtrecht(nuviaRotterdamofDenBosch)metongeveer20minutenverkorten.Datzijnwezenlijkevoordelen.Degeraamdekostenvandezespoorverbindingstaannaarmijnmeningechternietinverhoudingtotdemogelijkebaten,gezienhetaantalreizi-gersdatvandezespoorlijngebruikzalkunnengaanmaken.Dekostenvandezenieuwespoorverbindingzijndermatehoogdatdekansgrootisdateenafwegingvanmaatschappelijkekostenenbatentoteennegatiefbesluitoveraanlegzalleiden.Uitdeauditmoetikconstaterendateropditmomentgeenredenisom,opkortetermijn,naderonderzoektedoennaardemogelijketoevoegingaanhetspoorwegnetvaneengeheelnieuweverbindingBreda–Utrecht.Uitdeauditblijktdatongeveer5%vandetreinreizigersuitdeautoafkom-stigis.DeaanlegvaneenspoorlijnzaldeverkeersproblemenopdeA27dusnietoplossen.DerhalvewilikgeenvertraginginbouwenindelopendetracéprocedurevandeA27endezeonverkortvoortzetten.1TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700A,nr.722 4.Toelichtingopdeauditnaardevervoergegevens.BAM/BureauGoudappelCoffeng(hierna:BAM/BGC)heeftcijfersoverdevervoerwaardevandezemogelijkenieuweverbindinggeleverd.Ditbureauheefteengedegenonderzoekverricht.VolgensdeinitiatiefnemerszaleennieuwespoorverbindingBreda–Utrechtéénvandedrukstevanhetlandwordeneneenaanzienlijkdeelvanhetvervoerzaluit«nieuwereizen»bestaan.DevraagdieikaanhetKIMhebgesteldluidde:«WatishetoordeeloverdeplausibiliteitvandevervoerwaardecijferszoalsdoorBAM/GoudappelCoffenggepresenteerd?»CentraleconclusieHetKiMconcludeertdathetaantalreizigersdatindetoekomstvandenieuwespoorlijngebruikgaatmakenenkeletientallenprocententehoogkanzijningeschat.HetisnietaannemelijkdathettreingebruikhogerisdanincorridorswaarmeermensenwonenenwaardereistijdenkorterzijndantussenBredaenUtrecht.Deverondersteldeaantallenreizigersdiezonderdenieuweverbindingmetdeautoofdebuszoudenreizen,vindthetKiMwelplausibel.Indienhetaantalreizigersdatgebruikzoumakenvandezenieuwespoor-lijnwordtvergelekenmetdemogelijkereizigersaantallenopanderetrajectenin2020(bron:figuur3.9LMCASpoor),isdespoorlijnBreda–UtrechtwatreizigersaantallenbetrefttevergelijkenmetspoorlijnenopdetrajectenAmersfoort–ZwolleenAmersfoort–Apeldoorn.Dedrukstespoor-lijneninderandstadhebbenin20202tot3maalzoveelreizigersaantallen.Eenbelangrijkeffectindeberekeningenishetzogenaamde«distributie-effect»metanderespoorlijnendiezowelBredaalsUtrechtaandoen.Methetdistributie-effectwordtbedoeldhetaantalnieuwereizigersdiehunactiviteitenopandereplaatsengaanuitvoerenvanwegedekomstvaneennieuwespoorverbinding.BAM/BGCkomtuitop40000reizigers.KIMveronderstelteenlageraantalenkomtuitop2500–25000reizigers.Inbovenstaandetoelichtingzijnvooraldekanttekeningenbijdeuitge-voerdevervoerstudieweergegeven.DitlaatonverletdateenspoorlijnBreda–Utrechttoteenverbeteringvandebereikbaarheidvandebetref-fenderegioleidtendeprivatestudieditinzichtelijkmaakt.5.ToelichtingopdetoetsopdekostenramingBAMRailheeftinmaart2008eeninvesteringsraminggepresenteerdvan€1,96miljard(exclusiefBTW),waarbijerinhetontwerpvanuitwasgegaandatderuimtelijkereserveringindemiddenbermvandewegzouwordengebruiktdooreenspoorlijn(ziebijlage1;figuur1).AanProRailenRWSisgevraagdomdeplausibiliteittetoetsenvandedoorBAMRailopgesteldekostenraming.DevraagdieikaanProRailenRWShebgesteldluidt:«Watishetoordeeloverdeplausibiliteitvandekostenramingenwelkekostenzijnwel/nietmeegenomenindezeinvesteringsramingvooreenopzichzelfstaandespoorlijn?»(ziebijlage1;figuur2)CentraleconclusieDedoorBAMRailgehanteerdekentallenentoegepasteberekeningenzijnplausibel.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700A,nr.723 BinnendeaangenomenscopeenuitgangspuntenlijkteenspoorlijnBreda–Utrechtbijseparateliggingrealiseerbaarvoor€3,9miljard(inclu-siefplanstudiekostenenBTW).Daarbijmoetrekeninggehoudenwordenmeteenonzekerheidsmargevan+/-40%(hetgeengebruikelijkisindezefasevanplanvorming)enmoge-lijkeaanvullendewerkzaamheden(risico’s)van€300tot€600mln(inclu-siefBTW).NaaraanleidingvandegesprekkendiegevoerdzijntussenRWS,ProRailenBAMRailisderamingbijgesteld.DitheeftgeleidtoteendefinitieveinvesteringsramingvooreenopzichzelfstaandespoorlijndiegelijktijdigenlosvandeverbredingvandeA27kanwordenaangelegd,ookineenlaterstadium.TevensheeftProRailtenaanzienvandebijgesteldedefini-tievekostenramingnogverschillengeconstateerddieleidentoteenhogerkostenniveau.Hetverschiltussendeoorspronkelijke€1,96miljardendehuidige€3,9miljardkanalsvolgtwordensamengevat(indicatievepercentages):–Wijzigingindeuitgangspuntenenhetprofielvandespoorlijn(sepa-rateliggingversusmiddenberm),waardooradditionelegrondwerving,aanpassenvantoeenafritteneneenaantalextrakunstwerkenwaar-onderfly-overenparallelwegengeenonderdeelvormdenvandeoorspronkelijkeramingca.20%.–Aandeelvandekostenconditionering(o.a.grondverwervingenarcheologischonderzoek,inpassingkostenopbestaandespoor-infrastructuurbijBredaenUtrecht,tussenstations,kostenvastgoed,legesenkostenvoorexterneengineeringentoezichtca.35%.–AandeelBTWbedraagtca.30%endeplanstudiekostenca.15%.Tijdensdetoetsisnaarvorengekomendaternogeenaantalrisico’sresteren,waarondermogelijkewensenvanuitdeomgevingomtekiezenvooraanlegvanhetspoorintunnelsofverdiepteliggingenalsmedeaanpassingenstationsUtrechtenBreda,Merwedelingelijnetcetera.Dezerisico’s,zowelbinnenalsbuitendescopevanhetproject,kunnentotzeerhogeextra-investeringenleiden.Dezepostenzijnindezefasevanhetonderzoeknietnaderinkaartgebracht.6.ToelichtingopdesynergieeffectenbijgelijktijdigerealisatieIndiendewerkzaamhedenvoorhetverbredenvandeA27envoordeaanlegvaneennieuwespoorlijnminofmeergelijktijdigplaatsvindenbiedtditefficiencyvoordelen.Dezezogenaamdesynergieisterugtevindeninonderanderedegrondverwerving,hetaanpassenvantoe-enafritten,hetmogelijkkunnenlatenvervallenvankunstwerkentenbehoevevankruisingenvanhetspoorendeA27,deombouwvanhetonderlig-gendewegennetenhetverleggenvanwaterlopenenvankabels&leidingen.DevraagdieikaanProRail/RWSenBAMRailhebgesteldluidt:«WelkebesparingenzijneropdetotalekostenmogelijkalsdeonderbouwvandespoorlijnBreda-UtrechtminofmeergelijktijdigmetdeverbredingvandeA27wordtgerealiseerdenwaarbijdespoorlijnzodichtmogelijktegendeA27wordtaangelegd?+CentraleconclusieWanneerbeideprojectengelijktijdiggerealiseerdwordenofalseropti-maalrekeningmetelkaarwordtgehoudenontstaater,bijeenspoorlijndichttegendeA27aan(bijlage1;figuur3),eensynergievoordeelvanca.€700miljoen(inclusiefBTW).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700A,nr.724 Ditvoordeelistebehalenindienineenvroegtijdigstadiumwordtbeslotenbeideprojectentegaanrealiseren,waarnabijdeverdereuitwer-kingvanbeideprojectenoptimaalrekeningmetelkaargehoudenkanworden.Inbeidesituaties(indemiddenbermdanwelstijfernaast)dientbijdeA27weleenforse«voorinvestering»(ordegrootte€1miljard)tewordengedaan.Devoorinvesteringenhetsynergievoordeel–samen€1,7miljardinprijspeil2008–kunnentezijnertijdvoornamelijkwordenbespaardopdeaanlegkostenvandespoorlijn.Hetgenoemdesynergievoordeelvan€700miljoen(inclusiefBTW)wordtvoornamelijkveroorzaaktdoorhetlatenvervallenvankunstwerken,daar-naastzijnernogwatvoordelentebehalentenaanzienvanwegenbouw,vastgoedenengineering.Geziendegroteomvangvandebenodigdevoorinvesteringisditopditmomentvoormijgeenreëlemogelijkheid.Ditzounamelijkbetekenendatvooruitlopendopeennogzeeronzekeretoekomstigekeuzeomeenspoor-lijnterealiseren,nureedscirca€1miljardbinnenhethuidigeMIRTvrij-gemaaktmoetworden.Daarnaastiserwaarschijnlijkeennoggrotersynergievoordeel(integrali-teitsvoordeel)tebehalenindiengekozenwordtvooreenvollediggeïnte-greerdespoorlijnindemiddenbermzoalsweergegeveninbijlage1;figuur1.NadeelisechterdatditeengelijktijdigerealisatievergtendusmogelijktotvertragingenindeproceduresvandeA27leidt,hetgeeniknietwenselijkacht.Deaanlegvaneenspoorlijnindemiddenbermgaatuitvaneengelijktij-digeaanlegmetdeverbredingvandeA27.Deaanlegvaneenspoorlijnindemiddenbermisdusnaarmijnmeningalleenuitvoerbaarbijgelijktij-digerealisatiemetdeverbredingvandeA27.Daaromisindetoetsopdekostenramingvandespoorlijnuitgegaanvaneenseparateligging.Ikvertrouweropuhiermeevoldoendetehebbengeïnformeerd.DeministervanVerkeerenWaterstaat,C.M.P.S.EurlingsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700A,nr.725 Bijlage1DwarsprofielenSynergievoordelen.Figuur1DwarsprofieloorspronkelijkontwerpFiguur2DwarsprofieluitgaandevanseparateliggingFiguur3DwarsprofielspoorlijnenA27separaat,gelijktijdigaangelegdTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700A,nr.726