Rapportage één jaar rookvrije horeca

32011TabaksbeleidNr.3BRIEFVANDEMINISTERVANVOLKSGEZONDHEID,WELZIJNENSPORTAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,1december2009Innavolgingvandeinvoeringvanderookvrijewerkplekin2004isdezesinds1juli2008ookdoorgevoerdindesectorenhoreca,sportenkunst/cultuurdietotdantoenogwarenuitgezonderd.Inmijnbriefvan16december20081waarinikuwKamerinformeerdeoverdevoortgangenknelpunteninrelatietotderookvrijehorecahebiktoegezegddeontwikkelingenronddehorecanauwgezettezullenvolgen.Omhierinvul-lingaantegevenhebikeenaantalonderzoekenuitgezet:1)Onderzoeknaarheteffectvandeinvoeringvanderookvrijehorecaopdiverseaspecten,bekekenovereenperiodevaniniedergevaltwaalfmaandenvóórentwaalfmaandennadeinvoeringvandemaatregel.DitonderzoekisuitgevoerddoorRegioplanBeleidsonderzoek.Regio-planmaaktehierbijgebruikvanondermeereentweetalonderzoekendieeind2008zijnuitgevoerdendiemedio2009herhaaldzijn:a.OnderzoeknaardeeconomischeeffectenvanderookvrijehorecadatTNSNIPOheeftuitgevoerd;b.QuickscannaargemeentenenderookvrijehorecadatIntravalheeftuitgevoerd.2)OnderzoeknaardegevolgenvanhetrookvrijmakenvanNederlandsecoffeeshopsdoorhetTrimbos-instituut.Dezevieronderzoekenzijninmiddelsafgerondenbiedikuhierbijaan(bijlage1,2,3en4).2Devoornaamsteconclusiesenuitkomstenlichtikhierondertoe.Aanheteindvandebriefvatikmijnindrukvandezebevin-dingenkortsamen.1.ConclusiesrapportageéénjaarrookvrijehorecaHetonderzoekheeftzichtoegespitstopdriedeelgebieden:gezondheid,invoeringennalevingeneconomischeeffecten.Rookvrijewerkplekindehoreca–gezondheidDeinvoeringvanderookvrijehorecahadprimairtotdoelomwerknemersindehorecaeenrookvrijewerkomgevingtebieden.MetingenvanhetTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1383480910tkkst32011-3ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091TK,vergaderjaar2008–2009,22894,nummer206.2TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32011,nr.31 RIVMinopdrachtvandeVWAlatenziendatdeluchtkwaliteitindehorecanadeinvoeringaanzienlijkisverbeterd.Zoisdeconcentratiefijnstofnadeinvoeringnegenkeerlagerdandaarvoor.Derookvrijehorecaheeftdaarmeeeenpositieveinvloedgehadopdeblootstellingvanhorecame-dewerkers(ensecundairbezoekers)aantabaksrook.Horecawerknemershebbenduseengezonderewerkomgevinggekregen.Daarnaastheeftdeinvoeringvanderookvrijehorecapositieveeffectengehadophetrookge-drag:rokerszijnvakergestimuleerdeenstoppogingteondernemenendezestoppogingenzijnookvakersuccesvolgeweest.Totslotvaltopdatergeenverplaatsingvanhetrookgedragplaatsgevonden;rokerszijnthuisnietméérgaanroken.Dedaadwerkelijke(langetermijn)effectenopdegezondheidvanwerknemers(enbezoekers)zijnslechtséénjaarnainvoe-ringlastigvasttestellen.Inhetbuitenlandzijnpositieveeffectengerap-porteerdophetaantal(ziekenhuisopnamesvoor)hartaanvallen:zodaaldendezeinSchotlandnadeinvoeringvan«smokefreepublicplaces»metzo’n17%.VoordeNederlandsesituatiezijnhierovergeenspecifiekecijfersbeschikbaar.InvoeringennalevingEenaanzienlijkdeelvandehorecaondernemersheeftaanpassingenaandehorecagelegenheidgedaanomaandebepalingenvandeTabakswettevoldoen:72%beschiktovereenrookvoorziening(binnenen/ofbuiten).Vandezehorecagelegenhedenheeft38%eenrookruimtebinnenen85%heeftbuiteneenvoorziening(terras,tuin,asbakkenofafdakjes).Slechteenkleindeelvandeondernemersisvanplanomkomendjaarnogaanpassingentedoeninhunhorecagelegenheid.Indeherfstvan2008,dewintervan2008/2009enhetvoorjaarvan2009lagdenalevingvoordegehelehorecaoprespectievelijk93,90en85%.AlsgekekenwordtnaarderesultatenvanrepresentatieveobservatiesdoorbureauINTRAVALinopdrachtvandeVWA1blijktdatindewintervan2008/2009,hetvoorjaar2009,dezomer2009enhetnajaarvan2009geenrokerszijnaangetroffeninrespectievelijk94,97,96en95%vandehorecagelegenheden.Alsgekekenwordtnaardedeelsectorenvaltopdatbijrestaurants,cafetaria’s,hotelsenrecreatie,sportkantinesenkunst/cultuurernauwelijksveranderingenzijn:daarblijfthetpercentagegele-genhedenwaargeenrokersengeenasbakkenzijnwaargenomenzeerhoog(tussen97en100%).Bijcafésendiscothekenisereendalingwaar-neembaarvanhetpercentagecafésendiscothekenwaargeenrokers(van83naar73%)engeenasbakken(van83naar69%)zijnwaargenomen.Dedalingishetgrootstbijcaféswaartijdensdeobservatiemaaréénperso-neelslidaanwezigwas(bijeenaanzienlijkdeeldaarvanzalhetgaanomeenmanszaken).DemeestvoordehandliggendeverklaringenvoordezedalingenzijndeuitsprakenvandegerechtshoveninDenBoschenLeeu-wardenenmijnbeslissinginreactiedaaropomdehandhavingvoorhorecazonderpersoneelvoorlopigopteschorten.Deinvoeringvanderookvrijehorecaheeftvoorzowelhorecaonderne-mersalsgemeenteneenaantalknelpuntenmeegebracht.Horecaonderne-mersgevendeomzetdalingendeonwilvanklantenaan.Dematewaarindeondernemersknelpuntenervarenisin2009lagerdanhetjaarervoor.Hetpercentageondernemersdatpositievegevolgenvanderookvrijehorecaervaartisbijdecafésenrestaurantsgestegen,enbijdiscothekengedaald.Gemeentenervarenknelpuntentenaanzienvangeluidsoverlastvanrokendehorecaklantenenproblemenmethetstraatgezicht.Ookrappor-terenzijknelpuntenrondterrasvergunningenvoordewinter,rookruimtesinkleinehorecaendenaleving.Dematewaaringemeentenknelpuntenondervindenisvoor2009nagenoeggelijkaan2008.1VWAenIntraval:Factsheetinventarisatienaleefniveaurookvrijehorecanajaar2009.Ziewww.vwa.nl.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32011,nr.32 EconomischeeffectenHalverwegehetjaar2007daaldendewinstmargesindehorecasectorendielijnzetzichdoorinnegatieveomzetontwikkelingenin2008en2009.Hoeweldegemiddeldehorecabezoekenendegemiddeldebestedingenperhorecabezoekeenredelijkstabielbeeldvertonen,wordenindegehelesectoromzetdalingengerapporteerd.Opvallendisdatindezomervan2009eenkleinerpercentagecaféseenomzetdalingmeldtdaneind2008.Voordesectorenrestaurantsendiscothekenisditjuistandersom.Hetaantalwerknemersofgrootteinoppervlakteindetotalehorecaheeftgeenverbandmetomzetontwikkelingen.Ookhethebbenvaneenrook-voorzieningheeftgeeneffectopdeomzetontwikkeling;ondernemingenmeteenrookvoorzieningervarenvergelijkbareomzetontwikkelingentenopzichtevangelegenhedenzonderrookvoorziening.Welishetzodathorecagelegenhedenmeteenrookvoorzieningietsvakereenomzetstij-gingmeldendanhorecagelegenhedenzonderrookvoorziening.Specifiekvoordesectorcafésvaltopdatmedio2009eenkleinerpercen-tageomzetdalingenmeldtdaneind2008.Ooklijkendegemeldedalingenkleinertezijnin2009danin2008:erwordenin2009doorcafésmindervaakomzetdalingengemeldvan20%ofmeer.Welnoemencafésderook-vrijehorecanogvakeralsoorzaakvooromzetdalingendandeeconomi-scheomstandigheden.Deafnamevanhetpercentagecafésdatomzetda-lingenmeldt,doetzichvooralvoorbijcaféskleinerdan200vierkantemeterenbijcafésmetminderdanzevenwerknemers.Meerdandehelftvandecafésrapporteertin2009geenknelpuntenronddeinvoeringvanderookvrijehoreca.In2008wasdat27%.Alsgekekenwordtnaarrook-voorzieningenvaltopdat85%vandecafészegteenrookvoorzieningtehebben.Deontwikkelingenindehorecasectorzijnnietuniek;uitanalyseblijktdatdehorecasectorgeenafwijkendeontwikkelingenheeftdoorgemaaktinvergelijkingmetanderesectorenofdegeheleeconomie.Destijgingvanhetaantalfaillissementenindehorecaisookvergelijkbaarmetanderesectoren.Vanuitbedrijfseconomischeaspecten,macro-economischeontwikkelingenenvergelijkingenmetanderesectoren,lijktheteropdatderecessiemeerinvloedheeftgehadopdeomzetindehoreca,dandeinvoeringvanhetrookbod.Hetconsumentenvertrouwenblijktsterksamentehangenmetdeomzetontwikkelingenindetotalesector.Horeca-ondernemerszelfnoemenookintoenemendematedeeconomischecrisisalsoorzaakvandeomzetdalingen.2.ConclusiesrapportgevolgencoffeeshopsrookvrijehorecaHetonderzoekheeftzichtoegespitstopvierdeelgebieden:invoeringennaleving,overlast,gezondheidsaspectenenfinanciëlegevolgen.InvoeringennalevingUithetonderzoekblijktdatongeveer70%vandecoffeeshopsmaatre-gelenheeftgenomenomtevoldoenaandeeisenuitdeTabakswet.Ditpercentagekomtredelijkovereenmethetpercentagecafésdatderook-vrijehorecagoednaleeft.Ongeveerdehelftvandecoffeeshopsdiemaat-regelengenomenheeft,koosvoorhetcreërenvaneenrookruimte.Daar-doorbestaatnogsteedsdemogelijkheidomjointsmettabakteroken,waardoordesfeerenfunctievandecoffeeshopgewaarborgdblijft.Eenkleinerdeelkoosvooreenanderalternatief(bijvoorbeeldtabaksvervan-gers,verdampersofpurejoints)ofheeftdecoffeeshopomgebouwdtotafhaalloket.Ongeveer30%heeft(nog)geenmaatregelengenomenenstaatinsommigegevallenhetrokennog(oogluikend)toe.Verderblijktdatenkelekleinecoffeeshops,diegeenmaatregelenhebbengetroffen,ervoorkiezentewachtentotderegelsnaareigenzeggenduidelijkerzijn.Degeïnterviewdecoffeeshopeigenarenengemeenteambtenarensigna-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32011,nr.33 lereneentoegenomenverkoopopstraatenviaillegaleverkooppunten.Onduidelijkisinhoeverreditsamenhangtmethetrookverbodaangezienditdeverkoopenhetaantalverkooppuntennietbeperktheeft.Daarnaastgeeftdehelftvanhetaantalonderzochtecoffeeshopsaandatdeoverlastnainvoeringvanderookvrijehorecagestegenis,bijvoorbeeldhetrokenenblowenopstraatenbuitenvoordecoffeeshoprondhangendegroepjesmensen.Degeïnterviewdegemeenteambtenarenbevestigenditbeeldechternietengevenaandatdegemeldeoverlastrondomdecoffeeshopsveellagerisdanbijderegulierehoreca.GezondheidsaspectenEenaantalcoffeeshopszagzichdoordeinvoeringvanderookvrijehorecagenoodzaaktovertestappenopeenzogenaamdeloketfunctie.Datheeftpersaldototgevolgdaterminderklantenindecoffeeshopverblijventenopzichtevanhetaantalklantendatafhaalt.Ditheefteffectopdecontact-momentenendeinformatievoorzieningdieervanuiteencoffeeshoprichtingklantenkanzijn.Hetismogelijkdatsommigeklanteneengroterehoeveelheidafnemenenmeenemennaarhuis.Echter,eenveranderingvanhetconsumptiegedragintermenvanhoeveelheidperpersoonisnietuitditonderzoekgebleken.Totslotblijktuithetrapportdatslechtseenzeerkleinegroepisovergestaptopanderegebruikersmethoden,zoalspurejoints,verdampers,entabaksvervangers.FinanciëlegevolgenErzijngeenaanwijzingengevondendatexploitantenvancoffeeshopstemakenhebbenmetgrotefinanciëlemoeilijkhedenalsgevolgvandeinvoeringvaneenrookvrijehoreca.Welisbijsommigecoffeeshopseendeelvanhetbarpersoneelontslagen.Voorzoverersprakeisvaneenomzetdaling,lijktdezevoornamelijktewijtenaaneendalingindehoreca-omzet(minderverkoopconsumpties).3.SamenvattendHetprimairedoelvandemaatregelisomookindehoreca-,sport-enkunst/cultuursectoreenrookvrijewerkplektecreëren.Werknemersindezesectorenverdienendezelfdebeschermingtegendeschadelijkegevolgenvantabaksrookalswerknemersinanderesectoren.Intermenvanluchtkwaliteitenvolksgezondheidzijnderesultatenhelderenkomenzeovereenmetdebevindingeninanderelanden:Aanzienlijkeverbeteringvandeluchtkwaliteitinhorecagelegenhedenendaarmeeeendalingvandeblootstellingaantabaksrook,rokershebbenvakereen(succesvolle)stoppogingondernomenofzijnmindergaanrokenenerheeftgeenverplaatsingvanrokenplaatsgevondennaardethuissituatie.Ikvinddezeresultatenbemoedigend;zeondersteunenhetbelangvandezemaatregel.Opbasisvangegevensuithetbuitenlandendekennisoverdeschadelijk-heidvanmeerokenkanvoorzichtiggeconcludeerdwordendatderook-vrijehorecapositieveeffectenheeftophetaantalluchtwegklachten,hetaantalhartvaatziektenendelevensverwachting.Duidelijkisdatdeinvoeringvanderookvrijehorecavrijwelniemandonberoerdheeftgelaten.DemeerderheidvandeNederlandsebevolkingvindtderookvrijehorecaeengoedezaak.Hetdraagvlakonderdeonder-nemersverschuiftook:destemmingisin2009positieverdanin2008.Denalevingisinhetalgemeenhoog,maarkannogduidelijkverbeterdwordenbijdesectorencafésendiscotheken.Doorderechterlijkeuitspra-kenoverhorecazonderpersoneelenhettijdelijkopschortenvandehand-havingvoordezegroepis,zoalsteverwachten,indiecategoriecaféssprakevaneenafnemendenaleving.Positiefisdateengrootaantalhore-cagelegenhedenvoorzieningenheeftgetroffenomrokendebezoekersindehorecateaccommoderenendewijzewaaropdeondernemersenTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32011,nr.34 gemeentendaarmeezijnomgegaan.Daarnaasthebikherhaaldelijkaangegevendatikopenstavooralternatieveneninnovatieveoplossingen,zoalsventilatiesystemen,zolangersprakeisvangelijkwaardigheidmetbetrekkingtotzoweltoepassing,handhaafbaarheidalsgezondheidsbe-scherming.Zoalsuweetisditlaatstemomenteelonderwerpvanonder-zoekdoorTNOenRIVM.Totslotisduidelijkdatdoordeeconomischerecessieookeensectoralsdehorecaforsetegenwindheeft.De(omzet)ontwikkelingenindehore-casectorzijnechternietuniek;uitderapportagesblijktdatdehore-casectorgeenafwijkendeontwikkelingenheeftdoorgemaaktinvergelij-kingmetanderesectorenofdegeheleeconomie.Netalsinmijnbriefvan16december20081ismijnconclusiedatervooralsnoggeengrondisomvasttestellendatderookvrijehorecavoorbepaaldesectorenof(sub)groe-penbuitenproportioneelzouuitwerken.DeministervanVolksgezondheid,WelzijnenSport,A.Klink1TK,Vergaderjaar2008–2009,22894,nr.206.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32011,nr.35