Adopties uit Ethiopie

31265AdoptieNr.32BRIEFVANDEMINISTERVANJUSTITIEAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,16februari2010Inuwbriefvan5oktober2009(2009Z16962/2009D47665)heeftumijverzochtuteinformerennaaraanleidingvanberichtendatVerenigingWereldkinderenadoptiesuitEthiopiëtijdelijkheeftstopgezet.TijdenseenAlgemeenOverlegmetuwKamerop6oktober2009(Kamer-stuk31265,nr.28)hebikuberichtoverhetbesluitvanVerenigingWereldkinderenomdeproceduresvoornieuweaanvragenvooradoptiesuitEthiopiëvoorlopigstilteleggeninafwachtingvaneigennaderonder-zoeknaaradoptiesvankinderenuitEthiopiëdieinprocedurezitten.AanleidingvoorditbesluitvanVerenigingWereldkinderenisdateerderdossieronderzoekvanafgerondeadoptiesaanhetlichtheeftgebrachtdatdeachtergrondgegevensvansommigegeadopteerdeEthiopischekinderennietaltijdinovereenstemmingzijnmetdeinformatiezoalsindedossierswasopgenomen.Zoiserineenaantalgevallensprakevaneenoppapieroverledenmoederdiefeitelijknogleeft.InnavolgingvanhetbesluitvanVerenigingWereldkinderenheeftStichtingAfrikabeslotenomdeproceduresvoornieuweaanvragenvooradoptiesuitEthiopiëvoor-lopigstilteleggenenheeftookStichtingAfrikaextraonderzoekingesteldnaardedossiersenachtergrondenvandekindereninprocedure.InaanvullinghierophebikuwKameraangegevendatikvoornemensbeneenwerkbezoekafteleggenaanEthiopiëenu,inclusiefdeuitkomstenvanhetnaderonderzoekvanVerenigingWereldkinderen,naderteberichtenoverdeuitkomstenvanhetbezoek.Eendelegatie,bestaandeuiteenmedewerkervanmijnministerieenvertegenwoordigersvanVerenigingWereldkinderenenStichtingAfrika,heeftinnovember2009eenbezoekgebrachtaanEthiopië.DedelegatieheeftgesprekkengevoerdmethetministerievoorVrouwenaangelegen-heden(datverantwoordelijkisvooradoptieinEthiopië),hetministerievanBuitenlandseZaken,hetagentschapvanhetEthiopischeMinisterievanJustitiedatverantwoordelijkisvoordevergunningverleningaanbuitenlandseorganisatieswerkzaamophetterreinvanadoptieinEthi-opië,deComissionerforChildren’sandWomen’sRightsvanhetEthiopianHumanRightsCommission,ambassadesvandeVerenigdeStatenvanTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1410160910tkkst31265-32ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2010TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31265,nr.321 Amerika,Frankrijk,Italië,UNICEFenhetChildren’sRightsPolicyForum.Daarnaastzijnbezoekengebrachtaanenkelekindertehuizenenzijngesprekkengevoerdmetverschillendelokaleautoriteitendieeenverant-woordelijkheidhebbeninhetadoptieproces.Inzetvandegesprekkenwashetverkrijgenvaninzichtindeadoptieproce-dureszoalsdezeinEthiopiëwordenuitgevoerd.UitgangspunthierbijzijndebeginselendievoortvloeienuithetInternationaalVerdraginzakederechtenvanhetKind(IVRK),hetHaagsAdoptieverdragenhetKwaliteits-kadervergunninghoudersinterlandelijkeadoptie.EthiopiëheefthetHaagsAdoptieverdragnietondertekend.DitlaatonverletdatbijhetinzichtelijkmakenvandeuitvoeringvandeadoptieproceduresinEthiopiëdebegin-selenvandezeverdragenenkadersvoorNederlandalsuitgangspuntdienen.DaarnaastzijndegesprekkenbenutomderelatiemetdeEthiopi-scheautoriteitenaantehalenenmetelkaaringesprekterakenoververdereverbeteringvandesamenwerkingrondinterlandelijkeadoptie.TervoorbereidingvanhetbezoekisoverleggevoerdmetbetrokkenvergunninghoudersenisookgesprokenmethetPermanentBureauvandeHaagseConferentievoorInternationaalPrivaatrecht.DaarnaastiscontactgezochtmetenkeleCentraleautoriteitenvanlandendieookuitEthiopiëadopterenmetdevraagofzijbekendzijnmetfeitenenomstan-dighedendievanbetekeniskunnenzijnvoorhetwerkbezoek.BevindingenHetHaagsAdoptieverdragkentdevolgendeprincipiëleuitgangspunten:1.demoederen/ofvaderdieeenkindteradoptiewilafstaanmoetdatvrijwilligennadegeboortevanhetkindhebbengedaan(volgenseenvastgesteldeprocedure)enmoetzorgvuldigzijningelichtoverdegevolgenvanadoptie;2.ermagvoorgeenvandebetrokkenenbijdeadoptieeenwinstoog-merkbestaan;hetbetalenvoorgemaaktekostenisweltoegestaan;3.eerstdientindeomgevingvanhetkind,respectievelijkhetlandvanherkomst,eenoplossingtewordengezochtalvorensinterlandelijkeadoptieinbeeldkankomen(subsidiariteitsbeginsel).Dezeuitgangspuntenmoetenwaarborgendatinterlandelijkeadoptieopeenintegerewijzeplaatsvindtwaarbijhethoogstebelangvanhetkindwordtgediend.Debevindingenvandedelegatiewordenaandehandvandezepuntentoegelicht.Ad1:DewijzevanafstanddoenHetisinhetbelangvankinderendatzijdoordeeigenouderswordenopgevoed.Wanneeroudersonverhooptafstanddoenvanhunkindmoetvaststaandatzijdatvrijwilligdoen.Ermaggeenoneigenlijkedrukophenwordenuitgeoefend.DekinderendieuitEthiopiëvoorinterlandelijkeadoptieinaanmerkingkomenzijnvolgensdeEthiopischeregelgevingkinderendiealsvondelingzijnaangetroffen,kinderenwaargeenverzorgersoffamilieledenbeschik-baarzijnomvoorhentezorgenofkinderenwaarvanisvastgestelddatdeoudersdoormedischeofeconomischeomstandighedennietindegele-genheidzijnomvoorhentezorgen.Omuittesluitendatoudersnietvrijwilligafstandhebbengedaanenmogelijknogopzoekzijnnaarhunkind,vindtaltijdeenonderzoekplaatsnaardeherkomstvaneenvonde-ling.Gegevensmetbetrekkingtotdevinderendeomstandighedenwaar-onderhetkindgevondenis,wordengeregistreerddoordelokalepolitie.Inhetgevaldateenkindtevondelingisgelegd,isdelokalepolitieverant-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31265,nr.322 woordelijkvoorhetonderzoeknaardebiologischeouders.Tevensonder-zoektdepolitiedewijzewaarophetkindtevondelingisgelegd.Bijditonderzoekwordendelokaleautoriteitenenpersonenuitdedirecteomge-vingbetrokken.Erwordteenrapportopgemaaktdatvervolgensnaarhethogerepolitieniveauwordtdoorgestuurddiehetrapportvervolgensdoor-stuurtnaarhetministerievoorVrouwenaangelegenheden.Hetaange-troffenkindwordtvervolgensnaareenstaatskindertehuisgebracht.Inhetgevaldateenkindwordtafgestaandoordeoudersenergeenverzorgersbeschikbaarzijn,isdelokaleadministratieveautoriteitverant-woordelijk.Dezedoetonderzoeknaarderechtmatigheidvanhetafstanddoenvanhetkindenbeoordeeltdeeconomischeensocialesituatiewaarinhetkindzichbevindt.Driegetuigenuitdesocialeomgevingwordenomeenonafhankelijkadviesgevraagdnaardesociaal-econo-mischesituatie.Eenrapportwordtopgemaaktwaarnadelokalevertegen-woordigervanhetverantwoordelijkeministerievoorVrouwenaangele-genhedenditrapportbeoordeelt.Dezedoeteenverzoekaandelokalerechtbankomeenindividueelonderzoeknaardesociaal-economischeleefsituatievanhetkind.Ditbetrefteenextracontrolemaatregel,dietotdoelheeftheldertekrijgendatdesociaal-economischeomstandighedendusdanigzijndathetdoenvanafstandalsgerechtvaardigdkanwordenbeschouwd.VervolgensgaandezerapportennaarhetministerievoorVrouwenaangelegenhedenenwordthetkindnaareenkindertehuisinAddisAbebagebracht.Nadateenkindineentehuisisgeplaatstwordtalsregeleenwachttijdvandriemaandeninachtgenomenvoordathetkindvoorinterlandelijkeadoptieinaanmerkingkomt.VervolgenskandebemiddelingsprocedureinwerkingtredenwaarbijdeNederlandseadoptieorganisatieenhetkindertehuisinEthiopiëtoteenvoorstelvoormatchingkomenindienaanallevoorwaardenvanzowelEthiopischealsNederlandsezijdeisvoldaan.AanheteindevandeadoptieprocedureishetdeEthiopischerechterdieoordeeltofdeadoptieopeenzorgvuldigeenzuiverewijzeheeftplaatsge-vonden.Vervolgenskannadeuitspraakvanderechtereenmachtigingtotvoorlopigverblijf(MVV)wordenaangevraagdwaarnadeNederlandseaspirant-adoptiefoudershunkindkunnenkomenophalen.Ad2:GeenwinstoogmerkHetmakenvanwinstbijadoptieswordtalomalsonethischbeschouwd.HetHaagsAdoptieverdragverbiedtuitdrukkelijkhetmakenvanwinstdooreeniederdiebijinterlandelijkeadoptiebetrokkenis.Vergoedingvankostenendonatiesaankindertehuizenzijnweltoegestaan.Donatieskomendoorgaanstengoedeaandekinderenindetehuizendienietvoorinterlandelijkeadoptieinaanmerkingkomen.Sinds2007zijnallebemid-delingsorganisaties(Ethiopischeofbuitenlandse)verplichteensponsor-programmaineenlokalegemeenschapteondersteunen.Ditiseenvoor-waardeomeenadoptielicentieteverkrijgen.InEthiopiëishetbetalenvoorkindereninbeginselverboden.DeEthiopischeautoriteitenhebbenregelsgesteldvoordecontrolevanbuitenlandseadoptieorganisatiesinhetlichtvandevergunningverlening.Opdewerkzaamhedenvanbuiten-landseadoptieorganisatiesenkindertehuizenvindttoezichtplaatsdoorhetministerievoorVrouwenaangelegenhedenenhetagentschapvanhetministerievanJustitieverantwoordelijkvoordevergunningverleningaanbuitenlandseadoptieorganisaties.Ad3:VoorkeurvooropvangindeeigenomgevingHetHaagsAdoptieverdraggaatervanuitdateenkindinbeginselbeterafismetopvangindeeigenomgevingdaninhetbuitenland.Voordateenbuitenlandseadoptiewordtoverwogen,moetdaaromeerstnaareenperspectiefbiedendeplaatsingineigenlandwordengezocht.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31265,nr.323 IndeafgelopenjarenishetaantaladoptiesuitEthiopiëinternationaalsterktoegenomen.DezestijgingisinbelangrijkematetoeteschrijvenaandenationaleproblematiekveroorzaaktdoorHIVendeschrijnendearmoedewaardoorEthiopiëbesloothaaradoptiewetgevingteverruimen.Ookdeinternationaleontwikkelingenophetterreinvaninterlandelijkeadoptiespeleneenrol.Eentoenemendaantalaspirant-adoptiefoudersdateenkindwiladoptereneneenafnemendaantalkinderendatvooradoptiebeschikbaarkomtuitlandenwaaruitvoorheenveelkinderenwerdengeadopteerd.Endebekendheidvanbepaaldeadoptiefouders,hetzgn.«AngelinaJolieeffect»,draagtbijaandetoegenomeninteressevanmetnameAmerikaanseaspirant-adoptiefoudersomuitEthiopiëtewillenadopteren.In2003zijner165kinderenuitEthiopiëdoordeVerenigdeStatengeadopteerd.Sindsdienzijndecijfersjaarlijksbijnaverdubbeld.In2008zijner1724kinderengeadopteerddoordeVerenigdeStaten.NaarNederlandzijnin200472kinderenuitEthiopiëgeadopteerd.In2008zijner50kinderengeadopteerd.DoordezeontwikkelingenismeeraandachtgekomenbijdedeEthiopi-scheautoriteitenvoorhetontwikkelingvankinderbeschermingsprogram-ma’swaaronderbinnenlandseadopties.Medemetbehulpvanbuiten-landse(adoptie)organisatieswordtgewerktaanhetopzettenvangemeenschapgeoriënteerdeprojectenoplokaalniveauwaardoordenoodzaakomkinderenaftestaanwordtverminderd.Ookwordenmoge-lijkhedenvoorbinnenlandseadoptiesenpleegzorgverbeterd.Trainingenonderwijsaandebetrokkenautoriteitenzijnhierbijbelangrijkeelementen.HetuiteindelijkedoelvoordeEthiopischeautoriteitenisomtekomentothetcreërenvanpermanentewoonvormenvoorhunkinderenwaardoordenoodzaakvoorinterlandelijkeadoptieafneemt.KwetsbaarDepopulatievanEthiopië(schattingis80miljoeninwoners)karakteriseertzichalseenjongepopulatiemet52%vandepopulatieonderde18jaar.44%vandepopulatieis15jaarenjonger.DelaatsteschattingenvanUNICEFzijndatongeveer5,5miljoenkindereninEthiopiëweeszijn(inclusiefzgn.halfwezen).DevoornaamsteredenenwaaromkindereninEthiopiëdoorouderswordenafgestaanisbesmettingmethetHIV-virus,verkrachtingvandemoederofdesociaal-economischeomstandigheidwaarindeoudersverkerenwaardoorzijnietinstaatzijnomvoorhunkinderentezorgen.DeEthiopischewet-enregelgevingophetterreinvankinderbeschermingisonlangsherziendoordebestaandealternatieverichtlijnenvoorkinder-beschermingvan2001teconcretisereneninlijntebrengenmetdeprakti-scherealiteit.DezerichtlijnenzijngebaseerdophetInternationaalVerdraginzakedeRechtenvanhetKind,hethandvestvandeAfrikaanseUnievoorderechtenvanhetkindendenationalewet-enregelgeving.TijdenshetbezoekhebbendeautoriteitenaangegevendatzijvoorbereidingentreffenomtoetredingtothetHaagsAdoptieverdragmogelijktemaken.MetbehulpvanUNICEF,deVerenigdeStatenvanAmerika,FrankrijkeneennationaalcomitéwordenhiertoevoorbereidingengetroffenvooreenondersteuningsprogrammaomdekinderbescherminginEthiopiëteversterken.Daarnaastisdebereidheidbijdenationaleautoriteitengeblekenomveranderingendoortevoerenvoorlokalegemeenschapsprogramma’sdiebetrekkinghebbenopherenigingvankindenouders,pleegzorgfacili-teitenenbinnenlandseadopties.OokisermeeraandachtvoordecontroleopdewerkzaamhedenvanbuitenlandseadoptieorganisatiesmetdeoprichtingvaneenagentschapTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31265,nr.324 voordevergunningverleningvanbuitenlandse(hulp)organisatiesonderhetministerievanJustitie.Eeneersteproevevanbekwaamheidvoorditagentschapisdehernieuwderegistratieenverificatievan71adoptieorganisatiesdiewerkzaamzijninEthiopiëin2009.OokVerenigingWereldkinderenenStichtingAfrikazijnonderworpenaandezeprocedure.VervolgenszullenjaarlijksecontroleswordenuitgevoerdenbezoekenaandeEthiopischevestigingenvandezeorganisatieswordenafgelegddoorhetagentschap.Voordetoekomstzullenookdekindertehuizenendefollow-uprapportenvanadoptiesnaderwordenonderzocht.DeverondersteldemisstandendievoorVerenigingWereldkinderenaanlei-dingzijngeweesttothetinstellenvanonderzoekengeluidenovermoge-lijkemisstandendieviaanderekanalenbekendzijngeworden,wordendoordeEthiopischeautoriteitenookgesignaleerdenonderkend.Geruchtendiederondedoenzijn,datersprakezouzijnvanlokaleorgani-satiesdiekinderenronselenvooradoptie,betalingenaanpolitieoffi-cieren,hetomzeilenvanderegelsdoorhetafgevenvanvalseverkla-ringenofhetfalsificerenvanverklaringen.InreactieopdezegeluidenhebbendeEthiopischeautoriteitenaangegevendatkinderendiealsvondelingwordenaangetroffendoordepolitiealleennognaarstaatskin-dertehuizenmogenwordengebracht.Zowordtgepoogdomtevoor-komendatermogelijkebetalingenwordengedaandoorkindertehuizenvoorhetaanbrengenvanvondelingen.Ookismetdeherzieningvanderichtlijnenvoorkinderbeschermingmeerduidelijkheidgekomenwelkekinderenvooradoptieinaanmerkingkomen.Inhetverledenwerdengegevensenverklaringenweleensvervalst.Deverklaringineenadoptie-dossiervanVerenigingWereldkinderendateenmoederzouzijnoverledenenbijnaderonderzoekblijktteleven,ishiereenvoorbeeldvan.Tot2006washetafstanddoenvaneenkindwettelijkverboden,mitsdemoederleedaanHIVofleedaaneengeestelijkeziekte.Sinds2006mageenmoederen/ofvaderafstanddoenomeconomischeredenenenmoethiervanzelfgetuigenisafleggeninderechtbank.Ookisgeconstateerddatinbepaaldegevallenoudersdiehunkindvooradoptieafstaanonvoldoendeopdehoogtezijnenonvoldoendegeïnfor-meerdzijnoverdeconsequentiesvanadoptiewaarhetgaatomhetverbrekenvandefamilierechtelijkebanden.RedenvoorVerenigingWereldkinderenenStichtingAfrikaombijdebemiddelingvankinderendiedoorouderszijnafgestaan,dezeouderseigenstandigteinformerenoverdeconsequentiesvaninterlandelijkeadoptie.Daarnaastwordtdeafstandsverklaringdiedezeoudersdienenaftegevengeverifieerdopjuistheidofwordtalsnogeenafstandsverklaringgevraagdalsdezenietaanwezigis.Ookwordtvoortaandoordevergun-ninghoudereenbeginseltoestemmingopnaamaangevraagdopbasisvandocumentenzoalsvastgelegdinhetkwaliteitskader.HierdoorwordtdeNederlandseCentraleautoriteitalsextracontroleschakelinhetprocesopgenomenZoalseerderindezebriefaangegevenisersteunvanuitdeinternationalegemeenschapinEthiopiëomdeautoriteitenteonder-steunen(zowelfinancieelalsadviserend)bijdeopbouwvanhunkinder-beschermingprogramma’s.Daarnaastisersprakevanconsulairesamen-werkingtusseneenaantalEuropeselanden(waaronderNederland)enniet-Europeselandenwaarbijinformatiewordtgedeeldoverinterlande-lijkeadoptievanuitEthiopiënaarhunland.Eenaantallandenisbegonnenmethetanalyserenvanhuninformatieoverinterlandelijkeadoptiesomtrendsteontdekkennaarmogelijkeproblemendiezichhebbenvoorge-daanindeadoptieprocedure.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31265,nr.325 ConclusieOngeachtofeenadoptieuiteenverdrags-ofnietverdragslandkomt,berustdeverantwoordelijkheidvoordecontroleopdevraagofaandevereistenvaneenzorgvuldigeenzuivereadoptieprocedureisvoldaanbijdeverantwoordelijkeautoriteiteninhetlandvanherkomstenhetontvan-gendeland.HierbijishetinEthiopiëvanbelangdatdebeginselenvanhetInternationaalVerdragvoordeRechtenvanhetKindinachtwordengenomen.InhetgevalvandebilateralesamenwerkingtussenNederlandenEthiopiëisookvanbelangdatdebeginselenvanhetHaagsadoptiever-dragendeEthiopischeenNederlandsewet-enregelgevinginachtwordengenomenendatervertrouwenbijbeidepartijenaanwezigisvooreengoedesamenwerking.Dezesamenwerkingbrengtmetzichdatbeidepartijenzichkunnenlateninformerenterplaatsteenbijmogelijkeofgeblekenmisstandenelkaarkunnenaansprekenenzonodigaandringenopmaatregelen.HetbezoekaanEthiopiëendegesprekkendiezijngevoerdmetdeEthiopi-scheautoriteitenenverschillendegenoemdeinstellingenenorganisatiesstellenmijinstaatomeenredelijkbeeldtevormenvanhetgevoerdebeleidophetterreinvaninterlandelijkeadoptieinEthiopië.Deautoriteitentonenzichaanspreekbaarvoormogelijketekortkomingen.Hierbijwordtaangegevendatzijgraagondersteuningzienvandeinterna-tionalegemeenschapbijdeopbouwvanhunkinderbeschermingspro-gramma’s.DeconclusiesdiedoorVerenigingWereldkinderenzijngetrokkenuithunonderzoekzijnonderdeaandachtgebrachtvandeEthiopischeautoriteitenenhebbengeleidtoteenaanvraagvooreenvervolgonderzoek.HiermeegevendeEthiopischeautoriteiteneensignaalafdatzijopenstaanvoorhetaanhangigmakenvantekortkomingenenbereidzijndaaraantewerken.Geziendebevindingendiezijngeconstateerd,concludeerikdatergeenaanleidingisomdethansbestaandeadoptierelatietussenEthiopiëenNederlandteheroverwegen.DevergunninghoudersStichtingAfrikaenVerenigingWereldkinderenzullenperhedenhunwerkzaamhedenconti-nueren.VanbelangisdatVerenigingWereldkinderenenStichtingAfrikadoorgaanmethettoepassenvandeextrawaarborgendiezijningebouwdindeadoptieproceduresopbasisvandegedanebevindingen.DaarnaastishetvanbelangomnauwlettenddenationaleontwikkelingeninEthiopiëtevolgenbijhetopbouwenvaneenkinderbeschermingsprogrammawaarbijhetbelangvanhetkindvooropstaat.Daarwaarmogelijkwilikondersteuningbiedenaanhetprocesvantoetre-dingvanEthiopiëtothetHaagsadoptieverdragenaandesamenwerkingvandeinternationalegemeenschapwaarbijingezamenlijkheidinformatiewordtgedeeldovermogelijketekortkomingenenmisstandenbijinterlan-delijkeadopties.VersterkingvandesamenwerkingtussenNederlandenEthiopiëisdaareenonderdeelvan.OokzalikinEuropeesverbandaandachtvragenvoorEthiopiëinhetkadervandeversterkingvandeinformatie-uitwisselingtussenEuropeseCentraleautoriteiten.MochtendenadereontwikkelingeninderelatiemetEthiopiëophetterreinvanadoptieaanleidinggeventotwijzigingvanmijnstandpuntzoalsaangegevenindezebrief,danzalikuwKamerdaaroverperomgaandeberichten.Opdezewijzemeenikrechttedoenaaneenzuivereenzorgvuldigeadoptieprocedureinhetbelangvanhetkind.DeministervanJustitie,E.M.H.HirschBallinTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31265,nr.326