Memorie van toelichting

Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2026‒2027 37 035 XX Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Asiel en Migratie (XX) voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Miljoenennota) Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL Wetsartikelen 1 tot en met 2 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in: de departementale begrotingsstaat van Asiel en Migratie; de begrotingsstaat inzake het agentschap van Asiel en Migratie. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting). De Minister van Asiel en Migratie, G. van den Brink De Minister van Justitie en Veiligheid, D.M. van Weel B. BEGROTINGSTOELICHTING 1 Leeswijzer Dit is de suppletoire begroting september 2026 van Asiel en Migratie. Deze suppletoire begroting hangt samen met de mutaties zoals genoemd in de Vermoedelijke Uitkomsten (onderdeel van de Miljoenennota 2027). In hoofdstuk 2 is een overzicht opgenomen van de belangrijkste uitgaven- en ontvangstenmutaties. Het betreft de mutaties die groter zijn dan 10 miljoen euro. In hoofdstuk 3 is per beleidsartikel de tabel ‘budgettaire gevolgen van beleid’ opgenomen. In hoofdstuk 4 gebeurt dit voor de niet-beleidsartikelen. Na de tabel budgettaire gevolgen van beleid wordt een toelichting op de cijfers uit de kolom «mutaties suppletoire begroting september» gegeven voor zover deze groter zijn dan € 5,0 mln. De mutaties kunnen zowel beleidsmatig als financieel-technisch van aard zijn. Financieel-technische mutaties worden conform de Rijksbegrotingsvoorschriften niet nader toegelicht. In de regel geldt dat uitgavenmutaties en verplichtingenmutaties aan elkaar gelijk zijn. De toelichtingen gelden daarom voor zowel de uitgaven- als de verplichtingenmutaties. Wanneer dit niet het geval is, wordt voor de verplichtingenmutaties een aparte toelichting opgenomen als er sprake is van een opmerkelijk verschil met de uitgavenmutaties. In hoofdstuk 5 is het exploitatie- en kasstroomoverzicht van het agentschap weergegeven indien de cumulatieve mutaties (in totaal) groter zijn dan 5% van de oorspronkelijk vastgestelde begroting of de cumulatieve mutaties (in totaal) groter zijn dan 20 miljoen euro ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begroting. 2 Beleid 2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties Tabel 1 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2026 (Suppletoire begroting september) (bedragen x € 1.000) Artikelnummer 2026 Vastgestelde begroting 2026 8.940.024 Stand 1e suppletoire begroting 2026 8.560.596 Belangrijkste suppletoire mutaties 1 Decentralisatieuitkering spreidingswet 37 ‒ 28.050 2 Inzet COA-middelen in het kader van asielopvang 37 69.720 3 Afrekening COA 2025 37 59.163 4 IND dwangsommen 37 106.000 5 Lagere realisatie Nidos 37 ‒ 55.106 6 Kasschuif opvangbudget Oekraïne 37 ‒ 103.466 7 Single information Single audit (SiSa) Oekraïne afrekening 37 51.800 8 Middelen artikel nog onverdeeld 92 ‒ 134.179 9 Verdeling loon- en prijsbijstelling alle 21.249 10 Overige mutaties ‒ 33.213 Stand suppletoire begroting september 2026 8.514.514 Toelichting Decentralisatieuitkering spreidingswet Vanuit de Spreidingswet hebben gemeenten een nieuwe decentrale taak gekregen in het zoeken naar opvangplekken. Zij krijgen hiervoor compensatie vanuit het Gemeentefonds. Voor gemeenten is € 15,3 mln. beschikbaar gesteld. Dit wordt verdeeld via een vast bedrag van € 20.000 per gemeente en een variabel bedrag op basis van de indicatieve verdeling. Daarnaast wordt € 12,75 mln. overgeheveld naar het Provinciefonds om de Provinciale Regietafels (PRT's) te versterken in onder meer hun nieuwe taak rondom de Spreidingswet, wat variabel wordt verdeeld op basis van de opvanglocatie per provincie. Inzet COA -middelen in het kader van asielopvang Om de verwachte kosten die in het kader van asielopvang worden gemaakt te dekken, zijn er middelen vanuit het COA-budget overgeheveld. Het gaat enerzijds om dekking voor subsidies aan het Rode Kruis, Stichting Take Care BnB en stichting Thuisgevers (€ 4,72 mln). Anderzijds worden middelen overgeheveld ten behoeve van de SPUK Doorstroomlocaties (€ 50 mln) en het asieldeel van de Doelgroepflexibele Regeling (€ 15 mln). Afrekening COA 2025 Als gevolg van de hoge bezetting en de daardoor hogere kosten bij het COA in 2025 leidt de afrekening over 2025 tot een tegenvaller van € 59 miljoen. IND-dwangsommen Het budget voor de IND wordt in 2026 verhoogd met € 106 miljoen. Deze middelen worden toegevoegd aan de voorziening voor dwangsommen. Het betreft een deel van de verwachte kosten die voortvloeien uit het niet binnen de wettelijke termijnen afhandelen van asielaanvragen. Lagere realisatie Nidos Er zijn minder kleinschalige opvangplekken (KSO) gerealiseerd dan benodigd; dit leidt dit jaar tot verwachte onderbesteding bij Nidos. Kasschuif opvangbudget Oekraïne De realisatie van Gemeentelijke Opvangplekken voor ontheemden (GOO-plekken) blijft achter bij de aan gemeenten gecommuniceerde inspanningsverplichting (€ 51,7 miljoen). Daarnaast vindt een desaldering plaats van de ontvangsten vanuit de SISA-afrekening Oekraïne met gemeenten ter hoogte van € 51,8 miljoen. Deze middelen worden doorgeschoven naar volgende jaren om gemeenten te ondersteunen bij het beschikbaar stellen van nieuwe opvangplekken. Single information Single audit (SiSa) Oekraïne afrekening Uit de SiSa afrekening van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne BooO met gemeenten over 2025 volgt dat een aantal gemeenten minder kosten hebben gemaakt dan het voorschot wat zij gekregen hebben. Deze middelen worden in 2026 teruggevorderd. Zie ook post 6. Middelen artikel nog onverdeeld Ter dekking van tegenvallers en intensiveringen wordt de loon- en prijsbijstelling voor het COA en Nidos incidenteel ingezet. Verdeling loon- en prijsbijstelling De toegekende loon- en prijsbijstelling tranche 2026 wordt met deze mutatie verdeeld over de desbetreffende budgetten. De LPO van Nidos en COA wordt niet doorverdeeld, maar voor de jaren 2026 en 2027 ingezet ter dekking van tegenvallers en intensiveringen. Overige mutaties De post ‘overige mutaties’ bestaat voornamelijk uit technische mutaties en mutaties kleiner dan 10 miljoen euro. Tabel 2 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2026 (suppletoire begroting september) (bedragen x € 1.000) Artikelnummer 2026 Vastgestelde begroting 2026 13.826 Stand 1e suppletoire begroting 2026 13.826 Belangrijkste suppletoire mutaties 1 Afrekening Nidos 2025 37 40.878 2 Afrekening Single information Singele audit (SiSa) Oekraïne 2025 37 51.800 Overige mutaties 0 Stand suppletoire begroting september 2026 106.504 Toelichting Afrekening Nidos 2025 Doordat er minder kleinschalige opvangplekken (KSO) zijn gerealiseerd dan geraamd, resulteert de afrekening over 2025 bij Nidos in een terugontvangst. Deze wordt ingezet om de ontstane tegenvallers te dekken. Afrekening Single information Single audit (SiSa) Oekraïne 2025 Uit de SiSa afrekening van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne BooO met gemeenten over 2025 volgt dat een aantal gemeenten minder kosten hebben gemaakt dan het voorschot wat zij gekregen hebben. Deze middelen worden in 2026 teruggevorderd. Zie ook post 7 bij de uitgaven. 3 Beleidsartikelen 3.1 Artikel 37 Migratie Budgettaire gevolgen van beleid Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 37 Migratie (bedragen x € 1.000) Stand eerste suppletoire begroting (incl. amendementen en NvW) (1) Mutaties suppletoire begroting september (2) Stand suppletoire begroting september (3) = (1) + (2) Art. Verplichtingen 8.359.401 77.733 8.437.134 Uitgaven 8.365.966 77.733 8.443.699 37.1 Apparaat uitvoeringsorganisaties 90.403 1.009 91.412 Personele uitgaven 66.732 768 67.500 Eigen personeel 59.000 761 59.761 Externe inhuur 7.469 0 7.469 Overig Personeel 263 7 270 Materiële uitgaven 23.671 241 23.912 ICT 14.380 102 14.482 SSO's 5.314 46 5.360 Overig materieel 3.977 93 4.070 37.4 Toegang, toelating en opvang vreemdelingen 5.764.251 126.441 5.890.692 Bijdrage aan agentschappen 1.181.265 120.190 1.301.455 IND 1.068.840 118.839 1.187.679 DJI - Vreemdelingenbewaring 112.425 1.351 113.776 Bijdrage aan ZBO's/RWT's 4.426.779 ‒ 8.270 4.418.509 COA 4.014.853 46.836 4.061.689 NIDOS - opvang 411.926 ‒ 55.106 356.820 Bijdrage aan medeoverheden 35.103 39.256 74.359 Samenwerkingsverbanden asielketen 35.103 ‒ 26.654 8.449 Overige Bijdrage aan medeoverheden 0 65.910 65.910 Subsidies (regelingen) 28.581 6.351 34.932 Vluchtelingenwerk Nederland 23.662 511 24.173 IOM 2.899 104 3.003 Overige Subsidies 2.020 5.736 7.756 Opdrachten 92.523 ‒ 31.086 61.437 Programma Ketenvoorzieningen 10.270 151 10.421 Versterking vreemdelingenketen 50.730 ‒ 3.651 47.079 Identificatie en Registratie vreemdelingen 31.523 ‒ 27.586 3.937 37.5 Terugkeer en bewaring vreemdelingen 39.899 906 40.805 Bijdrage aan agentschappen 13.339 159 13.498 DJI - Dienst vervoer en ondersteuning 13.339 159 13.498 Subsidies (regelingen) 11.099 402 11.501 REAN-regeling 6.565 248 6.813 Overige Subsidies 4.534 154 4.688 Opdrachten 15.461 345 15.806 Vreemdelingen vertrek 15.461 345 15.806 37.6 Versterking Grenstoezicht 32.880 ‒ 2.883 29.997 Subsidies (regelingen) 32.880 ‒ 2.883 29.997 Versterking grenstoezicht 32.880 ‒ 2.883 29.997 37.7 Nationaal Programma Oekraïense Ontheemden 2.438.533 ‒ 47.740 2.390.793 Bijdrage aan medeoverheden 2.146.938 ‒ 50.166 2.096.772 Nationaal Programma Oekraïense Ontheemden 2.146.938 ‒ 50.166 2.096.772 Subsidies (regelingen) 15.833 1.116 16.949 Nationaal Programma Oekraïense Ontheemden 15.833 1.116 16.949 Opdrachten 275.762 1.310 277.072 Nationaal Programma Oekraïense Ontheemden 275.762 1.310 277.072 Ontvangsten 13.826 92.678 106.504 Toelichting Mutaties uitgaven 37.4 Toegang, toelating en opvang vreemdelingen De toekenning van de loon- en prijsbijstelling voor de tranche 2026-2031, waarvan € 17,7miljoen in 2026 op dit artikelonderdeel wordt verwerkt. Een budgetoverheveling van € 27,8 miljoen van het programmabudget van de Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers (DISA) naar de apparaatskosten van DISA. De gerealiseerde uitgaven van DISA bestaan nagenoeg uitsluitend uit apparaatskosten; met deze mutatie wordt het DISA-budget op de juiste plaats op de begroting verantwoord. Vanuit de Spreidingswet hebben gemeenten een nieuwe decentrale taak gekregen in het zoeken naar opvangplekken. Zij krijgen hiervoor compensatie vanuit het Gemeentefonds. Voor gemeenten is € 15,3 mliljoen beschikbaar gesteld. Dit wordt verdeeld via een vast bedrag van € 20.000 per gemeente en een variabel bedrag op basis van de indicatieve verdeling. Daarnaast wordt € 12,8 miljoen overgeheveld naar het Provinciefonds om de Provinciale Regietafels (PRT's) te versterken in onder meer hun nieuwe taak rondom de Spreidingswet, wat variabel wordt verdeeld op basis van de opvanglocatie per provincie. In het kader van de uitvoering van het voormalige Faciliteitenbesluit wordt binnen de decentralisate-uitkering Faciliteitenbesluit € 6,5 miljoen overgeboekt naar het Gemeentefonds. Om de verwachte kosten die in het kader van asielopvang worden gemaakt te dekken, zijn er middelen vanuit het COA-budget overgeheveld. Het gaat enerzijds om dekking voor subsidies aan het Rode Kruis, Stichting Take Care BnB en stichting Thuisgevers (€ 4,72 miljoen). Anderzijds worden middelen overgeheveld ten behoeve van de SPUK Doorstroomlocaties (in 2026 € 50 miljoen) en het asieldeel van de Doelgroepflexibele Regeling (in 2026 € 15 miljoen). Als gevolg van de hoge bezetting en de daardoor hogere kosten bij het COA in 2025 leidt de afrekening over 2025 tot een tegenvaller van € 59,2 miljoen. Het budget voor de IND wordt in 2026 verhoogd met € 106 miljoen. Deze middelen worden toegevoegd aan de voorziening voor dwangsommen. Het betreft een deel van de verwachte kosten die voortvloeien uit het niet binnen de wettelijke termijnen afhandelen van asielaanvragen. De lagere realisatie van kleinschalige opvangplekken leidt dit jaar tot een verwachte onderbesteding van ad € 55,1 mln. bij Nidos. 37.7 Nationaal Programma Oekraïense Ontheemden De realisatie van Gemeentelijke Opvangplekken voor ontheemden (GOO-plekken) blijft achter bij de aan gemeenten gecommuniceerde inspanningsverplichting (€ 51,7 miljoen). Daarnaast vindt een desaldering plaats van de ontvangsten vanuit de SISA-afrekening met gemeenten ter hoogte van € 51,8 miljoen. Deze middelen (totaal € 103,5 miljoen) worden doorgeschoven naar volgende jaren om gemeenten te ondersteunen bij het beschikbaar stellen van nieuwe opvangplekken. Uit de Single information Single audit (SiSa) afrekening van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne BooO met gemeenten over 2025 volgt dat een aantal gemeenten minder kosten hebben gemaakt dan het voorschot wat zij gekregen hebben. Deze middelen worden in 2026 teruggevorderd. Het betreft € 51,8 miljoen. Mutaties ontvangsten 37.4 Toegang, toelating en opvang vreemdelingen Doordat er minder kleinschalige opvangplekken (KSO) zijn gerealiseerd dan geraamd, resulteert de afrekening over 2025 bij Nidos in een terugontvangst. Deze wordt ingezet om de ontstane tegenvallers te dekken. Het betreft € 40,9 miljoen in 2026. 37.7 Nationaal Programma Oekraïense Ontheemden Afrekening Single information Single audit (SiSa) Oekraïne 2025 Uit de SiSa afrekening van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne BooO met gemeenten over 2025 volgt dat een aantal gemeenten minder kosten hebben gemaakt dan het voorschot wat zij gekregen hebben. Deze middelen worden in 2026 teruggevorderd. Het betreft € 51,8 miljoen in 2026. 4 Niet-beleidsartikelen 4.1 Artikel 91 Apparaat Kerndepartement Tabel 4 Artikel 91 Apparaat Kerndepartement (Bedragen x € 1.000) Stand eerste suppletoire begroting (incl. amendementen en NvW) (1) Mutaties suppletoire begroting september (2) Stand suppletoire begroting september (3) = (1) + (2) Art. Verplichtingen 36.367 29.087 65.454 Uitgaven 36.367 29.087 65.454 91.2 Apparaatsuitgaven kerndepartement 36.367 29.087 65.454 Personele uitgaven 33.453 16.464 49.917 Eigen personeel 26.787 8.570 35.357 Externe inhuur 6.234 4.978 11.212 Overig personeel 432 2.916 3.348 Materiële uitgaven 2.914 12.623 15.537 ICT 100 ‒ 50 50 SSO's 100 10.225 10.325 Overig materieel 2.714 2.448 5.162 Ontvangsten 0 0 0 Toelichting Er is € 27,8 miljoen overgeheveld van het programmabudget van de Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers (DISA) naar het budget voor apparaatsuitgaven. De gerealiseerde uitgaven van DISA betreffen vrijwel uitsluitend apparaatskosten; met deze mutatie staat het DISA-budget op het juiste begrotingsartikel. 4.2 Artikel 92 Nog onverdeeld Tabel 5 Artikel 92 Nog onverdeeld (Bedragen x € 1.000) Stand eerste suppletoire begroting (incl. amendementen en NvW) (1) Mutaties suppletoire begroting september (2) Stand suppletoire begroting september (3) = (1) + (2) Art. Verplichtingen 158.263 ‒ 152.902 5.361 Uitgaven 158.263 ‒ 152.902 5.361 92.2 Nog onverdeeld 158.263 ‒ 152.902 5.361 Nog te verdelen 158.263 ‒ 152.902 5.361 Nog onverdeeld 158.263 ‒ 152.902 5.361 Ontvangsten 0 0 0 Toelichting Artikel 92 is een doorverdeelartikel; alle relevante mutaties worden toegelicht bij de betreffende beleidsartikelen. Bepaalde budgettaire mutaties (zoals centrale toevoegingen en taakstellingen) worden in eerste instantie tijdelijk op artikel 92 geboekt en vervolgens doorverdeeld naar de desbetreffende artikelen. Op artikel 92 worden geen uitgaven en ontvangsten geraamd of gerealiseerd, deze lopen uitsluitend via de overige artikelen. 5 Agentschappen 5.1 Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Tabel 6 Exploitatieoverzicht Baten-lastenagentschap IND (suppletoire begroting september 2026) (Bedragen x € 1.000) Stand eerste suppletoire begroting (incl. amendementen en NvW) (1) Mutaties Suppletoire begroting september (2) Stand suppletoire begroting september (3) = (1) + (2) Baten Baten als tegenprestatie voor levering van producten 790.779 790.779 Baten als tegenprestatie voor levering van input 289.576 105.485 395.061 Rentebaten 0 Vrijval voorzieningen 0 Bijzondere baten 0 Totaal baten 1.080.355 105.485 1.185.840 Lasten Apparaatskosten 883.923 883.923 - Personele kosten 711.673 711.673 waarvan eigen personeel 590.323 590.323 waarvan inhuur externen 111.350 111.350 waarvan overige personele kosten 10.000 10.000 - Materiële kosten 172.250 ‒ 515 171.735 waarvan apparaat ICT 1.000 1.000 waarvan bijdrage aan SSO's 85.000 85.000 waarvan overige materiële kosten 86.250 ‒ 515 85.735 Materiele programmakosten 142.632 142.632 Afschrijvingskosten 3.800 3.800 - Materieel 2.200 2.200 waarvan apparaat ICT 2.000 2.000 waarvan overige materiële kosten 200 200 - Immaterieel 1.600 1.600 Rentelasten 0 0 Overige lasten 50.000 € 106.000 156.000 waarvan dotaties voorzieningen 50.000 € 106.000 156.000 waarvan bijzondere lasten 0 0 Totaal lasten 1.080.355 € 105.485 1.185.840 Saldo van baten en lasten 0 0 0 Tabel 7 Kasstroomoverzicht IND (Bedragen x € 1.000) Stand eerste suppletoire begroting (incl. amendementen en NvW) (1) Mutaties Suppletoire begroting september (2) Stand suppletoire begroting september (3) = (1) + (2) 1. Rekening courant RHB 1 januari 2026 +  depositorekeningen 230.161 0 230.161 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+) 1.080.355 105.485 1.185.840 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-) ‒ 1.075.923 ‒ 105.485 ‒ 1.181.408 2. Totaal operationele kasstroom 3.800 0 3.800 Totaal investeringen (-/-) ‒ 4.510 0 ‒ 4.510 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+) 0 0 0 3. Totaal investeringskasstroom ‒ 4.510 0 ‒ 4.510 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-) 0 0 0 Eenmalige storting door moederdepartement (+) 48.485 0 48.485 Aflossingen op leningen (-/-) ‒ 500 0 ‒ 500 Beroep op leenfaciliteit (+) 4.510 0 4.510 4. Totaal financieringskasstroom 52.495 0 52.495 5. Rekening courant RHB 31 december 2026 (=1+2+3+4) 281.946 0 281.946 Toelichting Het verschil tussen de stand van de eerste suppletoire begroting en de stand van de suppletoire begroting september wordt voornamelijk verklaard doordat het budget voor de IND in 2026 met € 106 miljoen wordt verhoogd. Deze middelen worden toegevoegd aan de voorziening voor dwangsommen. Het betreft een deel van de verwachte kosten die voortvloeien uit het niet binnen de wettelijke termijnen afhandelen van asielaanvragen