Verzamelbrief ontwikkelingen in vastgoed, leefomgeving en ruimtelijke ordening

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 592Defensienota 2024 – Sterk, slim en samenNr. 13 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag. 31 maart 2025Defensie groeit door de veranderde situatie in Europa en de wereld. Hetuitgangspunt is dat Defensie de activiteiten en projecten die nodig zijnvoor de gereedstelling, zoals trainen en oefenen, binnen de bestaandewettelijke kaders en procedures uitvoert. De reële dreiging als gevolg vande geopolitieke situatie in Europa vereist echter dat de krijgsmacht zichsneller, beter en in grotere mate gereed moet stellen om hoofdtaak 1 uit tevoeren: het beschermen van ons grondgebied en/of dat van onzebondgenoten. Dit is een grote opgave voor Defensie. De tijdige enstelselmatige gereedstelling – het voorbereiden van militairen op eengevecht – wordt in sommige gevallen belemmerd door de (aanscherpingvan) huidige wet- en regelgeving en procedures.Vanuit Defensie lopen vanwege de urgentie nu verschillende initiatievenom de groei mogelijk te maken en waar nodig te versnellen. Het gaatdaarbij om het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie, de inzet vanDefensie in de MCE&N en het voornemen om te komen tot een Wet op dedefensiegereedheid. Hierbij dient een evenwicht te worden gevondentussen de bescherming van de leefomgeving en het uitvoeren vandefensieactiviteiten voor de nationale veiligheid en de voorbereiding vanonze militairen op een gevecht.In deze brief informeer ik uw Kamer over diverse recente ontwikkelingen:•Vastgoed: versnellingsmogelijkheden;•Vastgoed: verduurzaming vastgoed;•Vastgoed: behoud Mariniersmuseum Rotterdam;•Leefomgeving: vliegbasis Geilenkirchen;•Leefomgeving: PFAS-programma.Vastgoed: versnellingsmogelijkhedenDe gewijzigde geopolitieke situatie zorgt voor een urgente en structurelebehoefte aan meer militairen, meer materieel en meer activiteiten. Ditbetekent dat in het Koninkrijk meer ruimte nodig is voor de krijgsmacht kst-36592-13ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 592, nr. 131 voor onder meer het oefenen en trainen van onze eenheden. Het huidigevastgoed is veelal verouderd en moet worden aangepast aan de huidigenormen en aan de groeiende krijgsmacht.In 2022 is onderkend dat de behoefte aan vastgoed veranderde, met hetStrategisch Vastgoedplan 2022 (SVP 2022)1 is toen ingezet op hetconcentreren, verduurzamen en vernieuwen van vastgoed. De recentefocus op hoofdtaak 1, de verdediging van het eigen grondgebied en datvan onze NAVO-bondgenoten, maakt het noodzakelijk het SVP 2022 teherijken en nadrukkelijk de gereedstelling van Defensie op de eersteplaats te zetten. Defensie werkt daarom aan een Strategisch Vastgoedplan2025, hierbij wordt het bestaande projectenportfolio opnieuw gepriori-teerd zodat Defensie de belangrijkste vastgoedprojecten voor eenversnelde inzetbaarheid van de krijgsmacht met voorrang oppakt.Hierover wordt uw Kamer in het derde kwartaal van 2025 geïnformeerd.De ontwikkelingen in de wereld vragen om actie. We moeten vaart maken.Het vastgoed moet op orde zijn. Daarom neemt Defensie diverseinitiatieven om het realisatievermogen van de vastgoedketen structureelte vergroten en het tempo te verhogen. Zo wordt ingezet op zoveelmogelijk gestandaardiseerde oplossingen, waarbij als eerste concretetoepassing de standaardisatie van legeringsgebouwen nu wordt uitge-werkt. Bij deze ontwikkeling hoort industrieel bouwen van gebouwen, watzorgt voor snellere realisatie op locatie omdat de productie in de fabrieken de voorbereiding op locatie kunnen worden losgekoppeld. De start vande aanbesteding van de legeringsgebouwen staat gepland voor eindmaart, de gunning voor het einde van 2025 en de ingebruikname van heteerste gebouw in het najaar van 2026. Randvoorwaardelijk voor dezeplanning is de omgevingszekerheid die door de recente uitspraak van deRaad van State over stikstof complexer is geworden.Voor de realisatie van de vastgoedopgave van Defensie is het Rijksvast-goedbedrijf (RVB) essentieel. Om de samenwerking met het RVB verder teintensiveren, werken zij verschillende maatregelen uit die moeten leidentot verhoogde productie. In het kader van deze maatregelen is Defensiesamen met het RVB in gesprek met Bouwend Nederland en een bredevertegenwoordiging marktpartijen om sneller de grotere vastgoedopgavete realiseren en om te bepalen hoe de markt kan helpen met de uitvoeringvan deze opgave. Het bouwen van gestandaardiseerde legeringsge-bouwen is een goed voorbeeld van een project dat door marktpartijengaat worden uitgevoerd.Vastgoed: verduurzaming vastgoedUw Kamer is eerder geïnformeerd dat Defensie met de verduurzamings-maatregelen van haar vastgoed gaat voldoen aan de wettelijke verplich-tingen op het gebied van energiebesparende maatregelen.2 Daarmeelevert Defensie ook een bijdrage aan het verlagen van het energiegebruik.Het gaat hierbij om circa 3500 gebouwen, waarvan circa 500 kantoren.Deze verduurzaming neemt meerdere jaren in beslag en betreft:•Het uitvoeren van de zogenoemde Erkende Maatregelen in alle binnende reikwijdte vallende defensiegebouwen;•Het verbeteren van de kantoren naar tenminste energielabel C;•Het voldoen aan de onderzoeksplicht energiebesparing en opstellenvan een uitvoeringsplan met de verplicht uit te voeren maatregelen.Het gaat hier om het verduurzamen van bedrijfsprocessen en1Kamerstuk 36 124, nr. 12 van 2 december 2022.2Kamerstuk 36 124, nr. 43 van 30 mei 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 592, nr. 132 faciliteiten, zoals machinerieën en veel energie gebruikendegereedschappen;•Defensie voldoet nu aan de informatieplicht energiebesparing.Op 50 defensielocaties met een zeer hoog energiegebruik is inmiddels inkaart gebracht hoe energiegebruik kan worden teruggebracht. Hetuitvoeringsplan voor de onderzoeksplicht is afgerond en wordt voor1 april 2025 aangeboden aan de toezichthouder, de Inspectie Leefom-geving en Transport (ILT). In januari 2025 is gestart met inspecties van dekantoorgebouwen, om na te gaan wat het huidige energielabel is en watnodig is om de kantoorgebouwen te verduurzamen naar tenminsteenergielabel C.Daarnaast heeft Defensie diverse eenvoudige en snel te realiserenverduurzamingsmaatregelen uitgevoerd, zoals TL-verlichting vervangendoor LED-verlichting.Defensie streeft het merendeel van de verduurzamingsmaatregelen rond2030 af te ronden. De financiële omvang van deze opgave valt binnen debandbreedte 250 miljoen tot 1 miljard euro. Over het tempo van deverduurzamingsmaatregelen, die allen zijn gericht op vermindering vanhet energiegebruik, zijn afspraken gemaakt met de bevoegde gezagen,namelijk met de gemeenten, de omgevingsdiensten en de ILT.Vastgoed: behoud Mariniersmuseum RotterdamUw Kamer is op verschillende momenten geïnformeerd over devoortgang van de uitvoering van de motie Belhaj3 over het behoud vanhet Mariniersmuseum te Rotterdam.4 De Stichting Koninkl(ke Defensie-musea (SKD) is verantwoordelijk voor de exploitatie van hetMariniersmuseum. Het museum blijft vooralsnog gehuisvest op dehuidige locatie in Rotterdam. De SKD zal een actueel haalbaarheidson-derzoek in combinatie met een draagvlakonderzoek voor hetMariniersmuseum opstarten. Naar verwachting worden de resultatenhiervan eind 2025 opgeleverd. Als dit leidt tot wijzingen in de locatie, zaluw Kamer hierover worden geïnformeerd.Leefomgeving: vliegbasis GeilenkirchenOp 7 februari jl. is Defensie samen met de gemeenten Beekdaelen enBrunssum tot een bestuurlijke overeenkomst gekomen. Deze bestuurlijkeovereenkomst omvat een afsprakenpakket dat zich richt op de impact opde leefomgeving door het vliegen met AWACS-vliegtuigen vanaf deNAVO-vliegbasis Geilenkirchen, net over de grens in Duitsland. Onderdeelvan het afsprakenpakket is het gezamenlijk beheer van de SchinveldseBossen en het geven van een financiële impuls aan de leefbaarheid.De operationele gereedheid van vliegbasis Geilenkirchen is cruciaal enhiervoor is beheer van de bosstructuur van de Schinveldse Bossenessentieel. Om de Schinveldse Bossen beter te beschermen en teversterken, werken de gemeente Beekdaelen en de terreineigenaren –waaronder Defensie – samen aan een gezamenlijk beheerplan. Dit planvormt de basis voor alle toekomstige maatregelen in het gebied. Departijen zetten in op duurzaam beheer, met ecologie als uitgangspunt. Methet beheerplan willen de terreineigenaren investeren in de gezondheid,biodiversiteit en aantrekkingskracht van de Schinveldse Bossen en wordt3Kamerstuk 35 570 X, nr. 27 van 30 november 2020.4Kamerstuk 35 570 X, nr. 76 van 22 januari 2021, Kamerstuk 35 925 X, nr. 15 van 27 oktober 2021,Kamerstuk 36 200 X, nr. 61 van 21 december 2022.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 592, nr. 133 de gereedheid, inzetbaarheid en effectief gebruik van de vliegbasisGeilenkirchen geborgd.Defensie stelt eenmalig een financiële bijdrage ter beschikking waarmeebeide gemeenten investeringen in de kwaliteit van de leefomgevingkunnen doen. Voorbeelden hiervan zijn duurzaamheidsmaatregelen en hetversterken van natuur, landschap en recreatiemogelijkheden in de zoneSchinveldse Bossen – Schutterspark – Brunssummerheide.Leefomgeving: PFAS-programmaBinnen de programmatische PFAS-aanpak van Defensie werkt Defensieaan een risicogestuurd saneringsprogramma per locatie. Dit betekent datDefensie samen met betrokkenen per locatie (eventuele) uitvoeringsmaat-regelen bepaalt op basis van humane risico’s, ecologische risico’s enverspreidingsrisico’s. Uw Kamer is met de brief van mijn voorganger«Ontwikkelingen in vastgoed en ruimtelijk domein» van 10 juni 2024geïnformeerd over deze programmatische aanpak PFAS.5 Op dit momentis het nog niet goed mogelijk om een deugdelijke kostenraming te makenvoor de uiteindelijk benodigde PFAS sanering en preventie. Wel heeftDefensie op dit moment € 50 miljoen op de begroting gealloceerd als eeneerste tranche om de kosten van de lopende saneringen te kunnendekken.Op de Vliegbasis Leeuwarden is Defensie bezig met het uitvoeren vanmaatregelen conform het risicogestuurd saneringsprogramma. In week 6van dit jaar is gestart met een pilot om het voormalige brandweeroefen-terrein te saneren. Hier bevindt zich een sterke bodemverontreiniging diein contact staat met het nabijgelegen oppervlaktewater. Het doel van depilotsanering is om de aanwezige grondverontreiniging in de bovengrondvoor een deel te ontgraven en tijdelijk afgedekt in een depot te zetten opde vliegbasis. In dat depot kan worden onderzocht welke verwerkingsmo-gelijkheden er zijn voor deze sterk verontreinigde klei. Daarnaast wordtgrondwater tijdens de pilotsanering onttrokken en gezuiverd via actievekoolfilters. Hiermee willen wij inzichtelijk krijgen of het grondwater tezuiveren is tot een niveau dat het veilig kan worden geloosd in hetoppervlaktewater. De opstelling is nu zo gebouwd dat het onttrokken en tezuiveren grondwater wordt opgevangen in containers. Er wordt geenverontreinigd grondwater geloosd op het oppervlaktewater, tenzij hetgezuiverde water voldoet aan de door het waterschap gestelde normen.Bij deze pilotsanering werkt Defensie goed samen met het waterschap, degemeente en ILT.Op basis van de resultaten maakt Defensie met het RVB een plan voor hettweede deel van deze sanering; de rest van de verontreiniging op hetvoormalig brandweeroefenterrein. Na goedkeuring van dit plan door ILTwordt een bestek gemaakt en zal een aanbesteding plaatsvinden. Parallelaan deze bodemsanering worden voorbereidingen getroffen om dewatergangen op de vliegbasis te baggeren om het metPFOS-verontreinigde slib uit deze watergangen te verwijderen.Op de Vliegbasis Eindhoven voert Defensie een veldonderzoek uit naaraanleiding van het negatief zwemadvies voor recreatieveld De Landsardvanwege een te hoge hoeveelheid PFAS in het water. Met dit onderzoekop de hele vliegbasis kan worden vastgesteld wat de eventuele bron isvan deze verhoging. Aansluitend worden zo snel mogelijk gerichtemaatregelen genomen om bij het lozen van water de gehalten PFAS in hetoppervlaktewater te minimaliseren. De verwachting is dat de eerste fase5Kamerstuk 36 124, nr. 46 van 10 juni 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 592, nr. 134 van dit onderzoek medio 2025 zal zijn afgerond. Voor de Vredepeel,Luitenant-generaal Bestkazerne, geldt dat het hydrologisch onderzoek isopgestart in het kader van de gemelde verhoogde concentraties aan PFASin zowel grond en grondwater als oppervlaktewater. Een dergelijkhydrologisch onderzoek duurt gemiddeld enkele maanden.Tot slotEind mei wordt uw Kamer geïnformeerd over de ontwerp BeleidsvisieRuimte voor Defensie en eind 2025 volgt de definitieve BeleidsvisieRuimte voor Defensie, inclusief nota van antwoord en het planMER.6 Ookop andere onderwerpen binnen het vastgoed, de leefomgeving enruimtelijke ordening is Defensie volop in ontwikkeling, hierover zal uwKamer in het derde kwartaal van dit jaar worden geïnformeerd.De Staatssecretaris van Defensie,G.P. Tuinman6Kamerstuk 36 592, nr. 11 van 29 januari 2025.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 592, nr. 135