Verzamelbrief over verkiezingen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202635 165VerkiezingenNr. 107 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 maart 2026Met deze brief kom ik tegemoet aan een aantal toezeggingen die mijnvoorganger op dit dossier heeft gedaan tijdens het commissiedebatVerkiezingen van 14 januari 2026.1 Tevens maak ik van de gelegenheidgebruik om kort vooruit te blikken op de gemeenteraadsverkiezingen van18 maart 2026.De brief is opgedeeld in de volgende drie blokken:1.Voorbereiding gemeenteraadsverkiezingen en experiment nieuwstembiljet.2.Uitvoering Europese verordening inzake transparantie en gerichtepolitieke reclame in Nederland.3.Weerbaarheid verkiezingsproces en contacten met online platformen.1. Voorbereiding gemeenteraadsverkiezingen en experimentnieuw stembiljet Gemeenten in het hele land zijn druk bezig met de organisatie van deaankomende gemeenteraadsverkiezingen. Zij treffen maatregelen om hetverkiezingsproces zorgvuldig, toegankelijk en transparant te latenverlopen. Daarnaast zie ik inspirerende, lokale initiatieven om debetrokkenheid van inwoners bij deze verkiezingen te vergroten. Metcampagnes als «Jouw Rotterdam, jouw stem», «Heel Steenbergen stemt»en «Kom op! voor Den Haag» zie ik dat gemeenten er hard aan werkenom kiezers te betrekken bij de democratie en verkiezingen in de hoop zode opkomst te stimuleren. Dit sluit ook mooi aan bij de landelijkepubliekscampagne «Elke stemmer verdient een standbeeld», waarin defocus ligt op het belang van stemmen en laten zien dat elke kiezerbelangrijk is en elke stem telt. Door te stemmen bij de gemeenteraadsver-kiezingen oefen je invloed uit op jouw dorp of stad. Want de gemeen-teraad neemt besluiten die invloed hebben op ons dagelijks leven, door tebeslissen over hoe onze leefomgeving eruit ziet en welke voorzieningen er1Kamerstukken II 2025/26, 35 165, nr. 104 kst-35165-107ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 165, nr. 1071 in de buurt zijn. Ik roep dan ook iedereen op: ga stemmen 18 maart enbepaal mee hoe de toekomst van jouw gemeente eruit ziet.Het verkiezingsproces is veilig en betrouwbaar. Tegelijkertijd deel ik metuw Kamer de zorgen over de weerbaarheid van verkiezingen. Voorgaandeverkiezingen laten zien dat het publieke debat en de informatievoorzieningover verkiezingen onder druk staat. Bedreiging van politici is schering eninslag, waardoor de vrijheid om hun ambt uit te oefenen onder druk staat.Ook zie ik steeds meer voorbeelden van ongewenste beïnvloeding doorbijvoorbeeld desinformatie over het verkiezingsproces. In een tijd vandigitale dreigingen, desinformatie en maatschappelijke spanningen is hetvan groot belang dat de integriteit van het verkiezingsprocesonomstreden blijft.Samen met gemeenten, de Kiesraad en veiligheidspartners werken weaan de bescherming van het stemproces, de informatievoorziening en deondersteunende systemen. Zo wordt geborgd dat verkiezingenbetrouwbaar, transparant en controleerbaar zijn en blijven, en dat kiezerserop kunnen vertrouwen dat elke stem telt. Later in deze brief ga ik naderin op de inzet op de weerbaarheid rond de gemeenteraadsverkiezingen.Experiment met het nieuwe stembiljet GR26Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 wordt voor dederde keer geëxperimenteerd met het nieuwe stembiljet. Dit gebeurt in elfgemeenten: Alphen aan den Rijn, Boekel, Gouda, Leiden, Meierijstad,Midden-Delfland, Nijmegen, Noordoostpolder, ’s-Hertogenbosch, Soest enTynaarlo.Met deze brief informeer ik uw Kamer over de opzet van de evaluatie. Hetevaluatieplan is als bijlage bij deze brief gevoegd. In het experimentenbe-sluit is vastgelegd op welke onderwerpen het experiment wordt geëva-lueerd. Op basis van eerdere experimenten wordt de evaluatie met eenaantal onderwerpen uitgebreid. Zo wordt bijvoorbeeld in de gemeentenwaar al eerder is gestemd met het nieuwe stembiljet gekeken naar hetleereffect van kiezers. Ook deze evaluatie wordt na afloop met uw Kamergedeeld. Na een positieve evaluatie van het experiment tijdens degemeenteraadsverkiezingen zal ik het proces tot landelijke invoeringopstarten. Hoe dat eruit gaat zien zal ik dan ook met uw Kamer delen.Gesprek met peilbureausIn het Commissiedebat Verkiezingen van 14 januari jl. is aan het lid Erkenstoegezegd aandacht te vragen bij de peilbureaus of zij op hun website dewijze waarop zij hun peilingen vormgeven kenbaar kunnen maken envervolgens de Kamer over dat gesprek te informeren. Op 16 februari 2026heeft het gesprek met de Peilingwijzer en met de peilbureaus Verian/EenVandaag, Ipsos I&O en Peil.nl plaatsgevonden. Tijdens dit gesprek isde methodiek achter de peilingen en de informatievoorziening hieroverbesproken. De peilbureaus gaven aan dat de methodiek en hun werkwijzebij peilingen staat beschreven op hun websites. Daarmee komen ze reedstegemoet aan de vraag van het lid Erkens. De peilbureaus merken hierbijop dat zij regelmatig het gesprek met elkaar en met de media voeren overde kwaliteit van peilingen en de informatievoorziening daarover. Hierbijwordt ook steeds besproken hoe die informatievoorziening verderverbeterd kan worden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 165, nr. 1072 Vergoeding stembureauledenTen aanzien van de in het commissiedebat verkiezingen van 14 januari jl.gestelde vraag over de mogelijkheid om de vergoeding voor stembu-reauleden fiscaal vrij te stellen verwijs ik naar de brief inzake de evaluatievan de Europees Parlementsverkiezing 2024 (EP24).2 Hierin is uiteengezetdat er geen mogelijkheid is om deze vergoeding aan te merken alsvrijwilligersvergoeding. De reden daarvoor is dat de gemiddeldevergoeding voor stembureauleden aanzienlijk hoger is dan de maximalevrijwilligersvergoeding, die in 2026 van € 5,75 per uur voor mensen van21 jaar en ouder en € 3,40 voor mensen jonger dan 21 bedraagt3. Degemiddelde vergoeding voor stembureauleden lag bij de EP24 op€ 167,80. De vergoeding voor stembureauleden past hierdoor niet binnende systematiek voor de vrijwilligersvergoeding.Om gemeenten te ondersteunen in het werven van nieuwe stembu-reauleden en tellers heeft het Ministerie van BZK in september 2025 enjanuari/februari 2026 een landelijke online wervingscampagne gevoerd.Deze wervingscampagne richtte zich op het betrekken van jongvolwas-senen bij de democratie en verkiezingen door zich aan te melden alsstembureaulid of teller tijdens verkiezingen. De effectmeting van demedia-inzet van deze campagnes wordt meegenomen in de evaluatiebriefna de gemeenteraadsverkiezingen. Op dit moment heb ik van gemeentengeen signalen ontvangen dat zij (grote) tekorten hebben aan stembu-reauleden en tellers voor de gemeenteraadsverkiezingen.2. Uitvoering Europese verordening inzake transparantie engerichte politieke reclame in Nederland De Europese verordening inzake transparantie en gerichte politiekereclame is per 10 oktober 2025 van toepassing. Eerder heb ik uw Kameringelicht over de stand van zaken rond de uitvoering van deze veror-dening in Nederland.4 Momenteel leg ik de laatste hand aan het Naderrapport en de Uitvoeringswet. Ik heb toegezegd de Uitvoeringswet in heteerste kwartaal bij uw Kamer in te dienen. Dit acht ik nog steeds haalbaar.Uw Kamer heeft mij gevraagd toe te lichten hoe ik gemeenten en lokalepolitieke partijen informeer over de regels die volgen uit de verordening.In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 wordtvanuit verschillende organisaties al veel gedaan aan voorlichting over deregels uit de verordening. Het Commissariaat voor de Media (hetCommissariaat) en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) trekken hierinsamen op. Zo heeft het Commissariaat als beoogd toezichthouder op detransparantievereisten uit de verordening, een beslisboom ontwikkeld diehelpt om te bepalen of iets politieke reclame in de zin van de verordeningis. Ook heeft het Commissariaat een voorlichtingsdocument gepubliceerdover waar de labels en transparantieverklaringen bij politieke reclame aanmoeten voldoen.5 Het Commissariaat publiceert regelmatig actueleprocesupdates en voorlichting op hun website. De AP, toezichthouderonder de verordening, heeft een leidraad gepubliceerd die helpt bij hetvoldoen aan de verplichtingen over het gericht aanbieden van politiekereclame.6 Ook heeft de AP ondersteunende voorlichting ontwikkeld die deregels voor online gerichte politieke campagne toegankelijker maakt voor2Kamerstukken II 2024/25, 35 165, nr. 86, p. 8.3Bij de EP-verkiezing 2025 bedroeg de gemiddelde vergoeding voor stembureauleden € 167,80.4Kamerstukken II, 25/26, 36 013, nr. 5.5Toezicht op Transparantie Politieke Reclame – Commissariaat voor de Media.6Een leidraad voor gerichte online politieke reclame: Gerichte online politieke reclame |Autoriteit Persoonsgegevens.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 165, nr. 1073 mensen die hier niet dagelijks bezig mee zijn. Alle genoemde documentenzijn ook toegezonden aan gemeenten via de nieuwsbrief van de Kiesraad,met het verzoek dit bij lokale politieke partijen onder de aandacht tebrengen. Bovendien zijn deze documenten verspreid aan o.a. KennispuntLokale Politieke Partijen en VNG, die ook informatie op hun websiteshebben gepubliceerd over de regels uit de verordening.In aanloop naar de verkiezingen merk ik een grote bereidheid bij politiekepartijen, marktpartijen en brancheorganisaties om aan de regelgeving tevoldoen. Tegelijkertijd blijft de verordening vooralsnog complex en vraagtzij adequate toepassing veel van de betrokken (markt)partijen. De preciezetoepassing van de verordening moet gaandeweg vorm krijgen in depraktijk. Mocht in de komende tijd blijken dat er tekortkomingen zijn dieduiden op een overtreding van de regels, dan zal het Commissariaat waarnodig wijzen op de regels. Het Commissariaat signaleert mogelijketekortkomingen zelf of ontvangt hierover meldingen.3. Weerbaarheid verkiezingsproces bij gemeenteraadsverkie-zingen en contacten met online platformen Mijn voorganger heeft uw Kamer in juli 2025 geïnformeerd overvoorbeelden van buitenlandse beïnvloeding van verkiezingen in binnen-en buitenland.7 Ook rond de afgelopen Tweede Kamerverkiezing hebbenwe voorbeelden gezien van gecoördineerd inauthentiek gedrag, mogelijkaangestuurd vanuit het buitenland.8 De verkiezing van oktober 2025 zijnvrij en eerlijk verlopen. Tegelijkertijd is elke heimelijke, gecoördineerdecampagne die het publieke debat rondom het verkiezingsproces mogelijkbeïnvloedt, ongeacht de omvang, volstrekt onwenselijk. Daarom heb ikeerder aangegeven dat ik structureel beter zicht wil krijgen op deverspreiding van Foreign Information Manipulation and Interference(FIMI), buitenlandse desinformatie, gericht op het ondermijnen van hetverkiezingsproces.9 Hiervoor moeten waar nodig nieuwe bevoegdhedenof grondslagen worden gecreëerd. Dit vergt een zorgvuldige analyse enafweging en kost daarmee tijd. De benodigde nieuwe bevoegdheden ofgrondslagen zijn niet voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart2026 gereed.Dit betekent niet dat we in de tussentijd stilzitten. De AIVD en MIVD doenonderzoek naar statelijke en niet-statelijke actoren en naar de mate waarinzij een dreiging vormen voor de nationale veiligheid. In dat onderzoek kanook worden gestuit op pogingen tot beïnvloeding, manipulatie ofverstoring van verkiezingen, of het verspreiden van desinformatie. Als dithet geval is, kunnen de AIVD en MIVD partners voor wie dit relevant isinformeren, zodat deze partners hiernaar kunnen handelen. Daarnaastworden tijdens en voorafgaand aan de organisatie van iedere verkiezingin Nederland, dus ook de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen,maatregelen genomen om ons voor te bereiden op alle verschillendemogelijke risico’s.10 De verkiezingstafel, die bestaat uit vertegenwoor-digers van verschillende ministeries, de veiligheidspartners, het NCSC, deACM, de AP, gemeenten en de Kiesraad, vervult hierin een centrale rol.Ook zet ik in algemene zin in op een structurelere afstemming eninformatie-uitwisseling met de ACM, de AP en het Commissariaat.7Kamerstukken II 2024/25, 36 552, nr. 12.8RTL Nieuws, 26 november 2025, «Trollenlegers uit buitenland versterkten politieke enopruiende berichten rond verkiezingen»; https://justiceforprosperity.org/wp-content/uploads/2026/01/Van-botnet-tot-beeldvorming-ext.pdf.9Kamerstukken II 2024/25, 36 552, nr. 12.10Kamerstukken II 2024/25, 36 552, nr. 12.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 165, nr. 1074 De handreiking «Omgaan met misinformatie voor medeoverheden» wordtopnieuw onder de aandacht gebracht bij gemeenten.11 Deze handreikingbevat, naast informatie en handelingsperspectief voor de gemeenteorga-nisatie zelf, ook concrete adviezen voor lokale politici die doelwit kunnenzijn van desinformatie. Om (kandidaat-) raadsleden en wethoudersweerbaar te maken tegen de gevolgen van mis- en desinformatie wordt inmaart 2026 de website www.desinformatieinjegemeente.nl gelanceerd.Verder gaat het kabinet des- of misinformatie rondom verkiezingen tegenmet de Rijksbrede strategie voor de effectieve aanpak van desinfor-matie.12 De strategie heeft onder meer tot doel dat burgers in staat zijnom zelf des- of misinformatie te herkennen. Daarnaast besteedt hetMinisterie van BZK veel aandacht aan begrijpelijke en transparantecommunicatie over het verkiezingsproces en de stemprocedure, bijvoor-beeld met informatie over de verkiezingen op www.elkestemtelt.nl. Ookmaakt het ministerie communicatiemiddelen voor gemeenten, zodat zijdeze kunnen gebruiken in hun communicatie richting hun inwoners. Alsburgers weten hoe het verkiezingsproces werkt, zijn ze minder vatbaarvoor des- of misinformatie hierover.Pilot FIMI-detectieDaarbovenop wil ik deze gemeenteraadsverkiezingen aangrijpen ominzicht te krijgen hoe de detectie van gecoördineerde buitenlandsedesinformatie het beste ingericht kan worden en welke methodiekendaarvoor effectief en geschikt zijn. Daarom heb ik enkele wetenschappersen organisaties uit het maatschappelijk middenveld opdrachten gegevenvoor het doen van onderzoek naar FIMI bij de gemeenteraadsverkiezingenvia een pilot. De doelstelling van de pilot is drieledig: Ten eerste moetende onderzoeken leiden tot kennis en ervaring om in het kader vanverkiezingen tijdig en effectief te kunnen handelen wanneer eenFIMI-incident zich voordoet. Ten tweede is het doel om de bij FIMI-detectiebetrokken wetenschappers en het maatschappelijk middenveld testimuleren in de doorontwikkeling van hun methodieken. Het derde doelis het met elkaar kunnen vergelijken van verschillende aanpakken,benaderingen en methodieken voor FIMI-detectie. Organisaties diebijdragen aan de pilot dienen te werken binnen de wettelijke kaders vande AVG. Daarbij zal ik een klankbordgroep instellen met onder meer eenjuridisch specialist en een ethicus. In deze klankbordgroep worden deresultaten van de afzonderlijke onderzoeken samengebracht en overkoe-pelend geanalyseerd. Hieruit kunnen lessen worden getrokken voor hetverbeteren van het toekomstige zicht van de overheid op de verspreidingvan buitenlandse desinformatie. Deze analyse, en de onderliggendeonderzoeken in het kader van de pilot, zal ik in het najaar met uw Kamerdelen. Met deze maatregelen kom ik tevens tegemoet aan de aanbeve-lingen van onderzoeksinstituut «Justice for Prosperity.»13Contact met de techplatformen en bedrijvenZoals toegezegd in de Kamerbrief over het contact met de zeer groteonline platformen blijft het kabinet in gesprek gaan met de platformenover hun verantwoordelijkheden voor het beschermen van het publiekedebat en het verkiezingsproces.14 Deze gesprekken hebben op verschil-lende manieren plaatsgevonden.11Handreiking Omgaan met misinformatie voor medeoverheden | Kennisbank Openbaar Bestuur12Kamerstukken II 2023/24, 30 821, nr. 230.13https://justiceforprosperity.org/wp-content/uploads/2026/01/Van-botnet-tot-beeldvorming-ext.pdf.14Kamerstukken II 2025/26, 35 165, nr. 97.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 165, nr. 1075 Zo heeft het Ministerie van BZK op 17 februari jl. gesproken met dehoofdkantoren van TikTok en Google over de maatregelen die deplatformen nemen om systeemrisico’s die negatieve effecten op hetpublieke debat en verkiezingsproces hebben, te voorkomen. Ook zijn ereen aantal bestaande afspraken herbevestigd, zoals het verwijzen naar dewebsite elkestemtelt.nl bij de zoekmachine van Google. Het Ministerie vanBZK zal ook nog voor de gemeenteraadsverkiezingen een gesprek voerenmet Meta.Ook in multilateraal verband vinden uitwisselingen plaats met verschil-lende platforms en organisaties over informatie integriteit, waaronder inhet kader van de Organisatie voor Economische Samenwerking enOntwikkeling (OESO). De stuurgroep van de OESO-expertgroep voorinformatie integriteit, waarvan Nederland momenteel covoorzitter is,bracht onlangs een bezoek aan vijf platformen (Meta, Amazon/AWS,TikTok, Google, en OpenAI) waarbij het beschermen van het verkiezings-proces tegen ongewenste inmenging ook ter sprake is gekomen.In aanloop naar de afgelopen Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober2025 maakten steeds meer kiezers gebruik van AI-chatbots als stemhulp ofals informatievoorziening over het verkiezingsproces. Dit is een zorgelijkeontwikkeling, omdat uit onderzoek blijkt dat AI-chatbots vaak eenvertekend stemadvies geven en zelden transparante informatie gevenover hoe zij aan hun informatie komen. Het Ministerie van BZK is daaromook in gesprek met bedrijven die diensten leveren die gebruik maken vanLarge language models (zoals chatbots) over hun verantwoordelijkhedenvoor het beschermen van het publiek debat en het verkiezingsproces.Inmiddels zijn er gesprekken geweest met Anthropic en OpenAI. Weblijven in contact over betrouwbare informatievoorziening over hetverkiezingsproces.Postelectorale evaluaties online platformenDe Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft op 10 december 2025 derelevante zeer grote onlineplatforms (VLOPs) en zeer grote onlinezoekma-chines (VLOSEs) verzocht om een interne postelectorale evaluatie van deafgelopen Tweede Kamerverkiezing te delen en een publieke versie tepubliceren. Dit is een van de aanbeveling uit de richtsnoeren van deEuropese Commissie om risicobeperkende maatregelen te nemen bijverkiezingen. In een update op de website meldt de ACM dat alleaangeschreven VLOPs en VLOSEs hebben gereageerd op het verzoek,waarvan een deel van hen aangeeft dat de evaluatie nog loopt en op eenlater moment wordt gedeeld.15 Daarnaast voert de ACM wederomeen-op-een gesprekken met een aantal platformen.Vragen over inzet flagger status BZKHet lid Stöteler (PVV) heeft in het ordedebat op 10 februari jl. het kabineteen brief gevraagd over welke afspraken er zijn gemaakt met platforms,hoe het Ministerie van BZK de flagger status heeft gebruikt, hoe die isingezet en hoe vaak die is ingezet en welke content in welke mate isverwijderd van sociale media (2026Z02849). Bij de verkorte evaluatie vande afgelopen Tweede Kamerverkiezing16 is in de bijlage reeds eenrapportage aan uw Kamer gestuurd met daarin een overzicht van de bijonline platformen gemelde berichten. Het gaat om twee meldingen, eenmelding bij X en een melding bij Meta. Hierbij is tevens weergeven welkeacties de online platformen aan deze meldingen hebben verbonden. Indeze rapportage is toegelicht dat het Ministerie van BZK contact kan15Brief aan VLOPs en VLOSEs over postelectorale evaluatie | ACM16Kamerstukken II 2025/26, 35 165, nr. 102.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 165, nr. 1076 opnemen bij de platforms X, Meta, TikTok, Google, en Snapchat. Met dezeplatforms bestaat de vrijwillige afspraak dat zij meldingen van BZKgedurende de verkiezingsperiode met prioriteit behandelen. De platformstoetsen de gemelde berichten aan de eigen gebruikersvoorwaarden. Hetministerie heeft geen bevoegdheid om bepaalde content te latenverwijderen. BZK neemt alleen contact op met de platforms wanneer ereen risico bestaat voor de organisatie, uitvoering en integriteit van hetverkiezingsproces. Het ministerie kijkt niet naar en doet geen uitsprakenover andere onderwerpen gerelateerd aan de verkiezingen, zoalsverkiezingsbeloften. Gedane meldingen worden achteraf, volgens vastewerkwijze, openbaar gemaakt bij de evaluatie van de desbetreffendeverkiezing.17Reactie aanbevelingen HEIO-rapportUw Kamer heeft mij gevraagd om een reactie te geven op het rapport«Dutch Parliamentary Elections 2025» van het Hybrid Election IntegrityObservatory (HEIO). De aanbevelingen uit dit rapport sluiten aan bijmeerdere maatregelen die onder meer in het kader van de nationaleveiligheid en digitale weerbaarheid genoemd staan in het coalitieakkoord.De komende periode zal het kabinet dit rapport appreciëren18. Vanwegede aard van de aanbevelingen wordt uw Kamer hierover separaatgeïnformeerd.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,P.E. Heerma17Zie ook: Kamerstukken II, 2024/25, 35 165, nr. 86, bijlage Rapportage inzet verkiezingen flaggerstatus BZK, en Kamerstukken II, 2023/24, 35 165, nr. 73, bijlage Rapport – inzet trusted flaggerstatus BZK.18Daarbij zal ook worden ingegaan op aanbeveling 5 van het hiervoor genoemde rapport vanJustice for Prosperity.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 165, nr. 1077