Gordelroosvaccinatie: (financiële) scenario’s

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 793Preventief gezondheidsbeleidNr. 812 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 maart 2025Tijdens het Commissiedebat over Medische Preventie op 21 november jl.(Kamerstuk 32 793, nr. 796) heb ik met uw Kamer onder andere gesprokenover vaccinatie tegen gordelroos en het programmatisch aanbieden vandeze vaccinatie. Verschillende leden van uw Kamer hebben mij toengevraagd opties in kaart te brengen hoe de (jaarlijkse) kosten vanvaccinatie tegen gordelroos kunnen worden gedrukt. Daarnaast is mijgevraagd aan te geven welke andere positieve Gezondheidsraadadviezenover vaccinaties zijn verschenen, maar nog niet zijn overgenomen. Ik hebu toegezegd dit te doen en met deze brief geef ik hier invulling aan.Vaccinatie tegen gordelroosInleidingDe Gezondheidsraad (GR) heeft in 2019 geadviseerd over vaccinatie tegengordelroos. De GR gaf toen aan positief tegenover vaccinatie van ouderente staan. De GR merkte daarbij op dat bij de toenmalige vaccinprijs, dekosteneffectiviteit ongunstig was en dat dit eerst moest verbeterenvoordat wordt overgegaan op grootschalige vaccinatie.Kosteneffectiviteit betekent hier het bedrag dat we maximaal willenbetalen voor een gewonnen levensjaar in goede gezondheid (eenzogenoemde QALY1). Dit is dus wat anders dan kostenbesparend. In 2019werd voor preventieve interventies (zoals vaccinatie) veelal een bedragvan € 20.000 per QALY als drempelwaarde gehanteerd. Dat betekent datvaccinatie als kosteneffectief wordt beschouwd wanneer deze op of onderde drempelwaarde van € 20.000 per QALY blijft.In 2023 heeft de toenmalige Staatssecretaris van VWS aan de Kamer latenweten dat het – op basis van nieuwe informatie over onder meer de1QALY staat voor Quality Adjusted Life Year. kst-32793-812ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8121 vaccinprijs en de beschermingsduur – aannemelijk lijkt dat het gordelroos-vaccin kosteneffectief kan worden aangeboden (bij een drempelwaardevan € 20.000 per QALY). Of dit beeld actueel blijft, zal mede afhangen vanhet scenario, de kosten voor het toedienen van het vaccin en de vaccin-prijs en moet nader getoetst worden.De Technische Werkgroep Kosten en Baten van Preventie heeft in 20242geadviseerd één uniforme drempelwaarde te hanteren voor al het beleidmet gezondheid als doel, en hierbij uit te gaan van € 50.000 per QALY.Over dit advies en de drempelwaarde die het kabinet wil hanteren voorpreventieve interventies moet nog besluitvorming plaatsvinden. Dit isonderdeel van de verdere uitwerking van het investeringsmodel voorpreventie.Voor de uiteindelijke besluitvorming over het aanbieden van gordelroos-vaccinatie is kosteneffectiviteit een belangrijk criterium, maar er spelenook andere overwegingen, waaronder de budgettaire inpasbaarheid. Eenvaccinatieprogramma voor gordelroos kent hoge kosten. Deze kostenworden – onder andere – veroorzaakt door de hoge vaccinprijs, welkeruim 10 keer hoger is dan de prijs van bijvoorbeeld een griepvaccin, en degrote omvang van de doelgroep. Informatie over de exacte prijs waarvoorhet vaccin aangekocht kan worden, is vertrouwelijk. De omvang van dedoelgroep is jaarlijks zo’n 200.000 tot 250.000 mensen van 60 jaar eneenmalig zo’n 5 miljoen mensen die ouder zijn dan 60 jaar. Tot op hedenis het niet gelukt de financiële middelen die hiervoor nodig zijnbeschikbaar te maken.Programmatisch aanbod gordelroosvaccinatie: mogelijke scenario’sVoor het aanbieden van gordelroosvaccinatie aan volwassenen zijnverschillende scenario’s denkbaar, die verschillende gevolgen hebbenvoor de benodigde financiële middelen en voor de gezondheidswinst diekan worden gerealiseerd. Hieronder worden drie mogelijke scenario’sbeschreven.In twee van deze scenario’s (scenario’s 1 en 2) wordt het GR-advieshelemaal overgenomen, dat wil zeggen dat uiteindelijk de geheledoelgroep een vaccinatie aangeboden krijgt door middel van eeninhaalcampagne. In het laatste scenario (scenario 3) wordt het GR adviesslechts gedeeltelijk overgenomen, omdat alleen 60-jarigen een vaccinatiekrijgen aangeboden zonder voor de oudere doelgroep een inhaalcam-pagne te organiseren. Scenario 3 is meegenomen omdat het de minimalefinanciële variant is. Scenario 1 wordt beschouwd als de maximalefinanciële variant. Scenario 2 is een tussenvariant, waarbij de kosten vande inhaalcampagne over langere tijd worden uitgesmeerd. Er zijnuiteraard andere (financiële) tussenvarianten denkbaar, bijvoorbeeld doorop een andere leeftijd dan 60 jaar te vaccineren (variant op scenario 3) ofdoor de inhaalcampagne over nog meer jaren uit te smeren (variant opscenario 2). Deze varianten op de scenario’s leiden naar verwachtingechter niet tot lagere kosten en zijn hier daarom niet gepresenteerd.Indien er op enig moment financiële middelen beschikbaar zijn, dan kanop dat moment onderzocht worden hoe deze zo kosteneffectief mogelijkkunnen worden ingezet en welke vaccinatiestrategie daarbij past.2Kamerstukken II 2023/2024, 32 793, nr. 712.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8122 Scenario 1: Vaccinatiecampagne 60-jarigen en een inhaalcampagne voormensen ouder dan 60 jaar in 5 jaarHet advies van de GR is om alle 60-jarigen een vaccinatie tegengordelroos aan te bieden én om (eenmalig) alle mensen die bij de startvan een campagne ouder zijn dan 60 jaar een vaccinatie tegen gordelroosaan te bieden.In dit scenario gaan we ervan uit dat het GR-advies volledig wordtovergenomen en dat de inhaalcampagne (voor de mensen ouder dan60 jaar) wordt uitgevoerd in vijf jaar. Voor dit laatste is gekozen om dekosten van de inhaalcampagne te spreiden en om het voor de uitvoeringwerkbaar te houden.In dit scenario komen er – gedurende de eerste vijf jaar – jaarlijks zo’n1,25 miljoen mensen in aanmerking voor een vaccinatie tegen gordelroosen daarna jaarlijks zo’n 200.000 tot 250.000 mensen (van 60 jaar).Er wordt vanuit gegaan dat – van de hier gepresenteerde scenario’s – ditscenario de meeste gezondheidswinst oplevert. Na vijf jaar wordt met ditscenario een fors deel van het geschatte jaarlijkse aantal huisartsenbe-zoeken (94.000) en ziekenhuisopnames (500) en de daarbij horendezorgkosten voorkomen. De maximale besparing op de zorgkosten wordengeschat op zo’n € 11 miljoen per jaar. Dit wordt pas na afloop van deinhaalcampagne (jaar 6) gerealiseerd en om deze besparing te verwerkenzal het macrokader naar beneden bijgesteld moeten worden.De kosten van dit scenario worden geschat op zo’n € 185 miljoen per jaargedurende de eerste vijf jaar en daarna jaarlijks op zo’n € 32 miljoen.Indien rekening wordt gehouden met de besparing op zorgkosten danworden de kosten van het vaccinatieprogramma geschat op € 185 tot€ 174 miljoen per jaar gedurende de eerste vijf jaar en daarna jaarlijks opzo’n € 21 miljoen.Scenario 2: Vaccinatiecampagne 60-jarigen en een inhaalcampagne vooralle mensen ouder dan 60 jaar in 10 jaarEen tweede scenario is een variant op scenario 1. In dit scenario wordt deinhaalcampagne niet uitgevoerd in vijf jaar, maar in tien jaar. Hiermeewordt nog steeds volledig invulling gegeven aan het GR advies en wordende jaarlijkse kosten gedurende de eerste vijf jaar lager. De kosten wordenin de vijf jaar die daarop volgen hoger en de totale kosten blijven gelijk.In dit scenario komen er gedurende de eerste tien jaar jaarlijks zo’n750.000 mensen in aanmerking voor een vaccinatie tegen gordelroos endaarna jaarlijks zo’n 200.000 tot 250.000 mensen.In deze variant duurt het, in vergelijking met scenario 1, langer voordat demaximaal te behalen gezondheidswinst wordt gerealiseerd. Na tien jaarwordt met dit scenario een fors deel van het geschatte jaarlijkse aantalhuisartsenbezoeken (94.000) en ziekenhuisopnames (500) en de daarbijhorende zorgkosten voorkomen. De maximale besparing op dezorgkosten worden geschat op zo’n € 11 miljoen per jaar. Dit wordt pas naafloop van de inhaalcampagne (jaar 11) gerealiseerd.De kosten van dit scenario worden geschat op zo’n € 108 miljoen per jaargedurende de eerste tien jaar en daarna jaarlijks op zo’n € 32 miljoen.Indien rekening wordt gehouden met besparing op de zorgkosten danworden de kosten geschat op € 108 tot € 97 miljoen per jaar gedurendede eerste tien jaren en daarna jaarlijks op zo’n € 21 miljoen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8123 Als variant op dit scenario kan ervoor gekozen worden om de inhaalcam-pagne over meer of minder jaren uit te smeren.Scenario 3: Vaccinatiecampagne 60-jarigen en geen inhaalcampagne voormensen ouder dan 60 jaarEen derde scenario is om vaccinatie alleen aan te bieden aan alle mensenvan 60 jaar en geen inhaalcampagne te organiseren voor alle mensenouder dan 60 jaar. Met dit scenario wordt gedeeltelijk invulling gegevenaan het GR advies.In dit scenario krijgen jaarlijks zo’n 200.000 tot 250.000 mensen eenvaccinatie tegen gordelroos aangeboden.Omdat het in dit scenario tientallen jaren duurt voordat (de maximale)gezondheidswinst wordt gerealiseerd en de besparingen op de zorgkostenzich voordoen, worden deze hier buiten beschouwing gelaten. De kostenvan dit scenario worden geschat op jaarlijks zo’n € 39 miljoen. Dezestructurele, jaarlijkse kosten zijn hoger dan in de scenario’s 1 en 2. Ditkomt omdat in dit scenario, waarbij minder vaccins worden aangeschaft,de aanschafprijs van het vaccin hoger is.Als variant op dit scenario kan ervoor gekozen worden om op een hogereleeftijd dan 60 jaar te vaccineren. Omdat oudere mensen meer kans lopenop gordelroos worden op korte termijn meer gevallen voorkomen. Oplangere termijn worden echter meer gevallen voorkomen en wordt demaximale gezondheidswinst behaald door mensen te vaccineren op deleeftijd die door de Gezondheidsraad wordt geadviseerd.In tabel 1 zijn de scenario’s samengevat.Tabel 1: Schematische weergave scenario’s gordelroosvaccinatieScenario 1Scenario 2Scenario 3Omvang doelgroep(aantal personen)Jaar 1 t/m 5: jaarlijks1,25 miljoenJaar 6 en verder: 200.000tot 250.000Jaar 1 t/m 10: jaarlijks750.000Jaar 11 en verder:200.000 tot 250.000Jaarlijks 200.000 tot250.000Gezondheidswinst(behaald)Maximaal na 5 jaarMaximaal na 10 jaarMaximaal na 40 jaarGeschatte kosten (excl.besparing zorgkosten)Jaar 1 t/m 5: jaarlijks€ 185 miljoenJaar 6 en verder: jaarlijks€ 32 miljoenJaar 1 t/m 10: jaarlijks€ 108 miljoenJaar 11 en verder:jaarlijks € 32 miljoenJaarlijks € 39 miljoenBesparing zorgkostenNa 5 jaar maximaal€ 11 miljoenNa 10 jaar maximaal€ 11 miljoenNa 40 jaar maximaal€ 11 miljoenGeschatte kosten (incl.besparing zorgkosten)Jaar 1 t/m 5: jaarlijks€ 185–€ 174 miljoenJaar 6 en verder: jaarlijks€ 21 miljoenJaar 1 t/m 10: jaarlijks€ 108–€ 97 miljoenJaar 11 en verder:jaarlijks € 21 miljoenJaarlijks € 39 miljoen Overwegingen en aandachtspunten bij de verschillende scenario’sDe beschreven scenario’s laten zien dat met een inhaalcampagne(scenario’s 1 en 2), de kosten de eerste jaren zeer hoog zijn. Zonderinhaalcampagne (scenario 3) zijn de kosten de eerste vijf tot tien jaaraanzienlijk lager. Daarbij geldt dat de meest kwetsbare groep (de mensenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8124 ouder dan 60 jaar) geen vaccinatie krijgt aangeboden, dat bij deze groepals gevolg geen gezondheidswinst wordt gerealiseerd en dat pas laat eendaling zal zijn van het zorggebruik en de zorgkosten door gordelroos.In de scenario’s is geen rekening gehouden met andere kostenbespa-ringen door vaccinatie anders dan direct aan gordelroos gerelateerdezorgkosten. Bij de ontwikkeling van een investeringsmodel voor preventiewordt wel gekeken naar dede kosten en baten van preventie en gezondheidsmaatregelen binnen enbuiten het zorgdomein. Gordelroos kan grote impact hebben op dekwaliteit van leven en het dagelijks functioneren, waardoor mensenlangdurig beperkingen ervaren en minder goed voor zichzelf en vooranderen kunnen zorgen. Met vaccinatie kan dit, en de kosten die hieruitvoortvloeien, (deels) worden voorkomen. Echter, omdat over de kostengerelateerd aan restverschijnselen van gordelroos geen gegevensbeschikbaar zijn, is dit niet meegenomen in de hier gepresenteerdescenario’s.Met het oog op het realiseren van financiële dekking voor een vaccinatie-programma tegen gordelroos is het verder nog goed op te merken datvoor de invoering van een dergelijk programma de nodige voorberei-dingen noodzakelijk zijn, waar tijd voor nodig is. Een belangrijkaandachtspunt daarbij is het vinden van een geschikte en logischeuitvoerder. Vanzelfsprekend kan dit ook invloed hebben op de kosten vaneen vaccinatieprogramma tegen gordelroos.Andere positieve GezondheidsraadadviezenZoals ik in het begin van mijn brief al aangaf ga ik ook in op andere(positieve) GR-adviezen die nog niet zijn overgenomen vanwegebudgetvraagstukken. Dit geldt voor het GR-advies over structurelevaccinatie tegen COVID-19. Verder zijn er nog twee adviezen die nog nietzijn overgenomen en waar ik nog op zal reageren. Het gaat om adviezenover, mpox en de inzet van vernieuwde griepvaccins.Voor COVID-19 is het GR-advies om structureel een vaccinatie aan tebieden aan mensen die een verhoogd risico lopen op ernstige ziekte ensterfte als gevolg van een COVID-19-infectie. In het najaar van 2025 wordtweer een vaccinatiecampagne georganiseerd. Er zijn nog geen financiëlemiddelen beschikbaar voor een vaccinatieprogramma tegen COVID-19 na2025. Momenteel wordt verkend of middelen gevonden kunnen wordenom het COVID-19-vaccinatieprogramma in 2026 en verder voort te zetten.Voor mpox geldt dat ik eind 2023 een (positief) advies van de GRontvangen heb om mpox vaccinatie structureel aan te bieden aanhoogrisicogroepen. Aan het RIVM is gevraagd om uitvoeringsaspecten enkosten hiervan in beeld te brengen. Ik informeer uw Kamer in een apartebrief nader over hoe ik wil omgaan met het GR-advies. Ik verwacht u dezebrief spoedig toe te sturen.Voor de inzet van vernieuwde griepvaccins in de jaarlijkse griepvaccinatie-campagne geldt dat ik hierover eind 2024 een advies van de GR hebontvangen. Ik heb uw Kamer hierover recent geïnformeerd.3De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. Karremans3Kamerstukken II 2024/2025, 32 793, nr. 807.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8125