Reactie op verzoek commissie over een burgerbrief over minimuminkomen en vermogensgrens

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202426 448Structuur van de uitvoering werk en inkomen(SUWI)Nr. 772 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 augustus 2024De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft op28 februari 2023 om een reactie gevraagd op een brief van mevrouw E.D.over minimuminkomen en vermogensgrens (kenmerken 2023Z03632 en2023D09372).Mevrouw E.D. vraagt zich af hoe het kan dat haar moeder vanaf 2023 nietmeer in aanmerking komt voor de gemeentelijke minima-ondersteuning,terwijl de situatie van haar moeder en het gemeentelijk beleid niet zijnveranderd. Ze wijst erop dat AOW en zorgkosten stijgen, maar degemeentelijke inkomensgrens niet.Om in kaart te brengen wat hier precies speelt is meermaals contactgeweest met mevrouw E.D. en de gemeente waar haar moeder woont. Desituatie is ontstaan doordat het inkomen en de gemeentelijke inkomens-grens zijn gebaseerd op andere soorten inkomen en lasten. Het inkomenbetreft een AOW-uitkering en voor de inkomensgrens heeft de gemeentegekozen voor een afgeleide van de bijstandsnorm «verblijf in inrichting».In de bijlage wordt nader toegelicht tot welke verschillende effecten ditleidt vanuit bijvoorbeeld koopkrachtmaatregelen, indexeringssystema-tieken en de afbouw van de dubbele heffingskorting. Vanuit het gemeen-telijk minimabeleid gezien is echter doorslaggevend dat de AOW-uitkeringvoor betrokkene in 2023 en 2024 in totaal € 180,– per maand hoger is.Daardoor is het inkomen zodanig gestegen dat zij geen aanspraak meerkan maken op de gemeentepolis en zelf een zorgverzekering moetafsluiten.Zover is het nog niet gekomen. In 2023 kwam het besluit van de gemeentete laat om nog een zorgverzekering af te sluiten en ook in 2024 heeft degemeente een oplossing gevonden. Vanaf 2025 zal de moeder vanmevrouw E.D. mogelijk wel een eigen ziektekostenverzekering moeten kst-26448-772ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7721 afsluiten. Binnen dezelfde gemeente zal dit ook gelden voor anderemensen met een AOW-uitkering die in een zorginstelling wonen.Dat neemt niet weg dat mevrouw E.D. van mening is dat de inkomens-grens van de gemeente onvoldoende rekening houdt met verschillendesituaties van mensen. Het bepalen van voor welke doelgroep minima-beleid beschikbaar is en op basis van welke uitgangspunten, is eenbevoegdheid van de gemeente. In de praktijk wordt deze bevoegdheidverschillend ingevuld.De gemeente in kwestie hanteert voor de gemeentepolis een bovenge-middeld gunstige inkomensgrens van 140% van de bijstandsnorm, waarandere gemeenten bijvoorbeeld 120% hanteren. Weer andere gemeentenkiezen voor een ander uitgangspunt dan de bijstandsnorm, zoals de totaleAOW-norm of een zelf vastgesteld bedrag. Een gemeente kan dus ookkiezen voor een andere inkomensgrens indien de uitkomsten van debestaande systematiek volgens de gemeente leidt tot ongewensteuitkomsten.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. NobelTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7722 – TECHNISCHE TOELICHTINGIn haar brief benoemt mevrouw E.D. verschillende mogelijke oorzakenvoor de ontstane situatie. Zij schrijft dat de gemeente het inkomen vanhaar moeder toetst aan de inkomensgrens «Verblijf in inrichting» uit debijstand en dat deze grens in 2023 niet meebewoog met de stijging van dezorgkosten.De waarneming van mevrouw E.D. klopt. De AOW steeg de afgelopenjaren, terwijl de gemeentelijke inkomensgrens in 2023 nauwelijks steeg.Dit kan omdat het netto-inkomen bestaat uit een AOW-uitkering, terwijl degemeentelijke inkomensgrens een afgeleide is van de bijstandsnorm.GemeentepolisDe gemeente van de moeder van mevrouw E.D. biedt inwoners met eenlaag inkomen een collectieve ziektekostenverzekering aan. Deze gemeen-tepolis kent gunstige voorwaarden. Het eigen risico wordt afgekocht en depremie is lager dan voor een vergelijkbare reguliere zorgverzekering. Incombinatie met de gemeentepolis biedt de gemeente een bijdrage in deextra zorgkosten.Inwoners met extra zorgkosten door een chronische ziekte kunnen vandeze ondersteuning gebruik maken. De gemeente stelt als voorwaarde dathet netto-inkomen lager is dan 140% van de bijstandsnorm. Voor eeninwoner die geen bijstand ontvangt, gaat het dan om de bijstandsnormdie voor deze inwoner zou gelden. Welke dat is hangt af van de leefsi-tuatie: samenwonend of alleenstaand, en zelfstandig wonend of wonendin een inrichting.1 Voor de moeder van mevrouw E.D. zou debijstandsnorm «Verblijf in inrichting» voor een alleenstaande gelden,omdat zij in een zorginstelling woont. Onderstaande tabel bevat deberekening van deze inkomensgrens voor de jaren 2022 tot en met 2024.Jaar1Bijstandsnorm Verblijf in inrichting vooralleenstaandeInkomensgrensVerblijf ininrichting(140%bijstandsnorm)Bijstandsnorm,excl. VT2OphogingbijstandsnormTotalebijstandsnorm,excl. VT(100%)2022€ 328,40€ 34,00€ 362,40€ 507,352023€ 359,69€ 03,00€ 362,69€ 507,762024€ 386,18€ 42,00€ 428,18€ 599,461 Bedragen per 1 januari. De bijstandsnormen worden ook elk jaar per 1 juli geïndexeerd; ditwerkt door in de door de gemeente gehanteerde inkomensgrens. De ophoging verandert alleenper 1 januari.2 De gemeente rekent de vakantietoeslag (VT) niet mee, zowel bij het netto-inkomen als bij debijstandsnorm voor de inkomensgrens. De inkomensgrens steeg in 2023 nauwelijks door koopkrachtmaatregelenMevrouw E.D. merkte op dat de inkomensgrens nauwelijks steeg in 2023.Dit is weergegeven in bovenstaande tabel. De belangrijkste oorzaak is detijdelijke verhoging van de zorgtoeslag in 2023. De bijstandsnorm «Verblijfin inrichting» bestaat namelijk voor een deel uit een aan de zorgtoeslaggekoppelde ophoging. 21Voor mensen die zelfstandig wonen is de bijstandsnorm ook afhankelijk van de leeftijd:AOW-gerechtigd of niet-AOW-gerechtigd.2Artikel 23, tweede lid, van de ParticipatiewetBIJLAGETweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7723 Hiervan kunnen mensen die met bijstand in een zorginstelling leven hetstuk zorgpremie en eigen risico betalen dat niet wordt vergoed door dezorgtoeslag.3 In 2023 werd de zorgtoeslag tijdelijk met ruim € 30 permaand verhoogd. Als gevolg daarvan werd de ophoging van debijstandsnorm met ruim € 30 verlaagd, van € 34 naar € 3. Daar stond eenstijging van de bijstandsnorm tegenover, maar onder de streep bleef detotale bijstandsnorm in 2023 nagenoeg gelijk aan 2022. Als gevolgdaarvan bleef ook de inkomensgrens van de gemeente in 2023 gelijk aan2022.In 2024 liep de tijdelijke verhoging van de zorgtoeslag af, waardoor deophoging ook weer steeg. De bijstand werd ook geïndexeerd. De totalebijstandsnorm ging als gevolg daarvan met € 65 omhoog. Dit werkt weerdoor in de inkomensgrens die de gemeente hanteert voor de gemeente-polis: deze is in 2024 ruim € 90 hoger dan in 2023.Daarnaast speelt de afbouw van de dubbele algemene heffingskorting inde berekening van de netto bijstandsnorm uit het brutominimumloon.4Ieder halfjaar wordt er een beetje minder van deze belastingkortingmeegerekend, totdat er een enkele algemene heffingskorting overblijft. DeAOW is net als de bijstand gekoppeld aan het brutominimumloon, maar isuitgezonderd van deze afbouw. Daarom stijgt de AOW ieder halfjaarpercentueel meer dan de bijstand bij de verhoging van het minimumloon.Het netto-inkomen steeg door koopkrachtmaatregelenDoorslaggevende factor is echter de inkomensstijging van mevrouw E.D.Zonder de afbouw van de dubbele algemene heffingskorting en dedoorwerking van de zorgtoeslag, zou de inkomensgrens in 2023 € 579,88en in 2024 € 633,21 zijn geweest. Ook in dat geval zou het netto-inkomenvan de moeder van mevrouw E.D. te hard zijn gestegen om aanspraak tehouden op de gemeentepolis. Dit volgt uit de onderstaande berekening.Uit privacyoverwegingen worden alleen de algemeen bekende bedragenexact ingevuld.Het netto-inkomen lag in beide jaren hoger. De stijging komt mede doorkoopkrachtmaatregelen van het vorige kabinet, zoals de bijzondereverhoging van het minimumloon in 2023. Dit werkte door in deAOW-uitkering. De inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzeke-ringswet (Zvw) en de premie voor de Wet langdurige zorg (Wlz) stegenveel minder; samen € 20 per jaar. Hierdoor steeg het netto-inkomen elkjaar met ruim € 90 per maand, ofwel ruim € 180 per maand over tweejaar.Jaar1Netto-inkomen =AOW-uitkering2– bijdrageZvw– Wlz-premie32022Ongeveer€ 500€ 1.316,77€ 72,42Ongeveer€ 7502023Ongeveer€ 600€ 1.430,80€ 77,69Ongeveer€ 7503Dit noemen we de normpremie, de inkomensafhankelijke eigen bijdrage aan de zorgverzeke-ringspremie. De overheid gaat daarbij uit van de gemiddelde kosten van een zorgverzekeringen het gemiddelde eigen risico.4Hoewel de afbouw van de dubbele AHK neerkomt op een beleidsmatige verlaging van debijstand, is de halfjaarlijkse indexering van de bijstand, als gevolg van de verhoging van hetminimumloon, tot nu toe altijd hoog genoeg geweest om een nominale daling van de uitkeringte voorkomen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7724 Jaar1Netto-inkomen =AOW-uitkering2– bijdrageZvw– Wlz-premie32024Ongeveer€ 700€ 1.541,53€ 82,00Ongeveer€ 7501 Bedragen per 1 januari. Netto-inkomen is exclusief zorgtoeslag.2 Exclusief vakantiebijslag (in 2022 € 70,54; 2023 € 71,77; 2024 € 76,20 bruto per maand) eninclusief inkomensondersteuning AOW-gerechtigden (IOAOW; in 2022 € 26,38, in 2023 € 5,00 enin 2024 € 5,50 bruto per maand). Bij de AOW-uitkering voor alleenstaanden wordt ook rekeninggehouden met de ouderenkorting en de alleenstaande ouderenkorting.3 Hoge eigen bijdrage voor zorg uit de Wet langdurige zorg bij een verblijf in een inrichting vanvier maanden of langer. De eigen bijdrage is afhankelijk van het inkomen en vermogen, en isgemaximeerd. Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7725