Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2025 begrotingshoofdstuk V Buitenlandse Zaken

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 VVaststelling van de begrotingsstaat van hetMinisterie van Buitenlandse Zaken (V) voor hetjaar 2025Nr. 4 BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMER Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 september 2024Ieder jaar stuurt de Algemene Rekenkamer uw Kamer enkele aandachts-punten bij de ontwerpbegrotingen van de ministeries ten behoeve van debegrotingsbehandeling. Deze brief gaat in op de ontwerpbegroting 2025(begrotingshoofdstuk V) van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.De ontwerpbegroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken omvat€ 12.263 miljoen aan uitgaven, € 11.956 miljoen aan verplichtingen en€ 3.654 miljoen aan ontvangsten.De onderwerpen in deze begrotingsbrief zijn:1.Actualiteit van onderzoeken Algemene Rekenkamer2.Doelen en kengetallen3.Financiële risico’s en onzekerheden4.Strategische Evaluatie Agenda1. Actualiteit van onderzoeken Algemene Rekenkamer Graag brengen wij u een aantal onderzoeken van de Algemene Reken-kamer onder de aandacht. Dit doen wij omdat de resultaten van dezeonderzoeken relevant zijn binnen de huidige ontwikkelingen van hetMinisterie van Buitenlandse Zaken (BZ).Informatiebeveiliging op ambassades verdient aandachtIn ons Rapport bij het Jaarverslag van BZ 2023 (mei 2024) staan deresultaten van ons onderzoek naar de informatiebeveiliging op Neder-landse ambassades in het buitenland. Wij concludeerden dat devoorschriften voor informatiebeveiliging van het Ministerie van BZ opambassades niet altijd wordt nageleefd. Gezien de huidige geopolitiekesituatie is dit zorgelijk en we hebben de informatiebeveiliging opambassades dan ook aangemerkt als een aandachtspunt. Op ambassades kst-36600-V-4ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 41 wordt gewerkt met vertrouwelijke informatie en is het van belang dat hierop de correcte wijze mee wordt omgegaan en dat onbevoegden geentoegang kunnen krijgen tot deze informatie.Inzicht in bezuiniging op het ambtenarenapparaatDe bezuinigingen op ambtenarenapparaat treffen ook het Ministerie vanBZ, zowel het kerndepartement als het postennet. Van de totale apparaats-kosten (artikel 7, € 989 miljoen) van het ministerie wordt circa 66%toegerekend aan het postennet. In de ontwerpbegroting is besloten om debezuiniging op het postennet op 10% te stellen. Voor een gedeelte wordthet besparingsverlies opgevangen door de ODA bijdrage aan hetpostennet. De rest komt vanuit de algemene middelen op de BZbegroting.In ons Rapport bij het Jaarverslag 2023 BZ hebben wij stilgestaan bij hetextra geld dat door Rutte IV beschikbaar is gesteld voor het postennet. Wijconcludeerden dat de Minister van BZ beperkt rapporteert over deresultaten van deze intensivering. Net zoals de verantwoording over hoeextra geld wordt besteed en wat daarmee wordt bereikt, is het ook vanbelang dat de Minister inzichtelijk rapporteert aan uw Kamer over degevolgen van de aankomende bezuinigingen.2. Doelen en kengetallen In de Staat van de Rijksverantwoording 2023 (mei 2024) deden we deaanbeveling om bij een nieuw regeerakkoord de intensiveringen,ombuigingen en doelstellingen zodanig vast te leggen dat het parlementde voortgang en resultaten kan monitoren. De door de Tweede Kameraangenomen motie Van der Lee (29 mei 2024, Kamerstuk 36 560, nr. 5) laatzien dat de Tweede Kamer het belang van concrete doelstellingenonderschrijft. We verwachten dat de Minister de doelen duidelijk envindbaar in zijn begroting formuleert.Slechts 1 indicator in ontwerpbegroting BZIn de ontwerpbegroting van BZ staat op slechts 1 beleidsterrein eenindicator aangegeven. Dat betreft «Doorlooptijden visumaanvragen:percentage visumaanvragen kort verblijf dat binnen 15 dagen wordtafgehandeld». Het percentage is op 85% vastgesteld. Deze indicator dekteen klein deel van beleidsartikel 4 af, namelijk het deel consulairedienstverlening en dan alleen «de verlening van visa kort verblijf». Deindicator is afgeleid van Europese regelgeving over visumverlening, zoalsvastgelegd in de Visumcode. De doelstelling is specifiek, meetbaar entijdgebonden. De streefwaarde is door de Minister van BZ vastgesteld. DeVisumcode heeft een streefwaarde van 100% tenzij de twee uitzonderings-gronden van toepassing zijn waardoor de behandeltermijn 30 dagenrespectievelijk 60 dagen mag duren.Op de overige beleidsterreinen van BZ stelt de Minister dat hij eenstimulerende of financierende rol, en soms een regisserende rol heeft.Teneinde de Tweede Kamer meer inzicht te geven in Wij vinden dat er opmeerdere beleidsterreinen van het ministerie kengetallen geformuleerdzouden kunnen worden zodat uw Kamer beter inzicht heeft in de doelendie de Minister stelt en vervolgens in de resultaten die de Minister wilbehalen voor het geld dat hij daaraan wil besteden. In ons Rapport bij hetJaarverslag 2018 Ministerie BZ hebben we onderzoek gedaan naar deeffectiviteit van het postennet. Hierbij concludeerden wij dat het moeilijkis om goed inzicht te krijgen in de inzet en (kosten) effectiviteit van hetpostennet. Wel is het mogelijk om op een andere manier inzicht te krijgen,Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 42 dat kan door een aantal indicatoren te ontwikkelen. Tot op heden heeft deMinister nog geen aanvullende resultaatindicatoren ontwikkeld tenbehoeve van het beoordelen van de post.3. Financiële risico’s en onzekerheden In de Staat van de rijksverantwoording 2023 stelden we vast dat deTweede Kamer regelmatig verrast wordt door berichten over uitgaven,inkomsten of resultaten die in de praktijk substantieel anders uitpakkendan was verwacht. We deden de aanbeveling om risico’s pro-actiever inbeeld te brengen en om aandacht te vragen voor de kwaliteit vanramingen.Risico op tegenvallers in 2024 inkomsten Herstel- en VeerkrachtfaciliteitDe raming van ontvangsten uit de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (HVF)van de EU is kwetsbaar. Zo waren de inkomsten voor het Ministerie vanBZ in 2023 € 1,5 miljard lager dan begroot, omdat Nederland nog geengeld heeft ontvangen uit de HVF. Dit komt doordat de Minister vanFinanciën het daarvoor benodigde betaalverzoek in 2023 niet heeftingediend bij de Europese Commissie (EC) vanwege vertraagde uitvoeringvan het Herstel- en Veerkrachtplan in Nederland. Het risico bestaat dat ookin 2024 de inkomsten uit het HVF lager zullen uitvallen dan nu door deMinister van BZ is begroot (€ 1,2 miljard). Onderliggend aan de vertragingis dat er voor de te declareren activiteiten nog geen sprake is van eenvolgens EU-regelgeving vereist functionerend effectief en efficiënt internbeheersingssysteem (inclusief daarop ingerichte audits). Zo bleek vorigjaar uit in Nederland uitgevoerde audits dat de vereiste informatie overeindbegunstigden en contractanten nog onvoldoende beschikbaar was.Ook waren er onvoldoende werkzaamheden verricht gericht op hetvoorkomen van fraude, corruptie, dubbele financiering en belangenver-strengeling verricht in Nederland op het door de EC vereiste detailniveau.Verder ontbraken onderbouwingen van mijlpalen of waren deze onvol-ledig en waren controles bij de ministeries hierop onvoldoende zichtbaaruitgevoerd.Bijdragen internationale organisatiesDe ontwerpbegroting van BZ bestaat voor ruim 90% uit bijdragen aaninternationale organisaties (voornamelijk afdrachten naar de EuropeseUnie (EU)), 5% personele uitgaven, 4% materiële uitgaven en 1% overige.De financiële risico’s in relatie tot de verantwoording en rechtmatigheidzijn hierdoor beperkt. In deze begroting is de raming van deEU-afdrachten van zeer grote invloed. Tegelijkertijd is deze raming aanverandering onderhevig doordat deze afhankelijk is van verschillendevariabelen waaronder de macro-economische ontwikkelingen inNederland, maar ook van ontwikkelingen in de andere EU-lidstaten. Ditbetekent dat gedurende het begrotingsjaar zich mutaties voor kunnendoen die niet goed te ramen zijn. Het kabinet zet overigens in op eenstructurele besparing van € 1,6 miljard op de EU-afdrachten vanaf 2028.Voorschottenbeheer niet adequaatIn het jaarverslag van BZ over 2023 heeft de Minister een wijzigingaangekondigd voor het verwerken van de voorschotten in de adminis-tratie en financiële verantwoording. Voorschotten worden verstrekt omsubsidies/activiteiten voor te financieren. Deze voorschotten wordenverstrekt aan internationale organisaties, niet-gouvernementele organi-saties (NGO’s), stichtingen en andere partijen die bij kunnen dragen aande doelstellingen van het ministerie. In 2023 bedroegen deze voorschottenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 43 € 1,4 miljard. In ons Rapport bij het Jaarverslag 2023 van BZ hebben wijgeconstateerd dat het ministerie echter nog niet beschikt over eenadequate administratieve organisatie en interne beheersing voor hetbeheer van de voorschotten. Hierdoor bestaat het risico dat de stand vande openstaande voorschotten in de financiële verantwoording 2024 nietjuist en volledig wordt weergegeven. Het niet goed beheren van deopenstaande voorschotten kan leiden tot onrechtmatigheden in deuitgaven en ten onrechte niet teruggevorderde subsidiegelden.4. Strategische Evaluatie Agenda (SEA) De Minister is verantwoordelijk voor het periodiek onderzoeken van dedoelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid dat aan zijn begrotingten grondslag ligt. Zo kan een Minister beleid op een onderbouwdemanier inrichten en bijsturen en zich goed verantwoorden over behaalderesultaten. De SEA laat zien welke evaluaties zijn uitgevoerd en geplandop de belangrijke beleidsthema’s van het departement. Eens per 4 tot7 jaar vindt er per beleidsthema een periodieke rapportage plaats die – alshet goed is – een compleet beeld geeft van de doelmatigheid en doeltref-fendheid van het beleid per thema. Alle (terugkerende) uitgaven van deMinister worden zo op deze wijze afgedekt met evaluaties. De AlgemeneRekenkamer heeft de SEA van het Ministerie van BZ op 3 aspectenbeoordeeld:a. Afdekking van de uitgaven door evaluatieonderzoek De SEA is er op gericht om de beleidsthema’s en de daarbij behorendeuitgaven met onderzoek af te dekken. Uit de SEA blijkt dat voor allebegrotingsartikelen de komende jaren evaluaties uitgevoerd gaan worden.De Minister maakt inzichtelijk in hoeverre begrotingsmiddelen metevaluaties worden afgedekt. Daartoe is er geen formele verplichting, maarzo heeft de Tweede Kamer een duidelijk beeld van de afdekking van definanciële middelen met evaluaties en welke evaluatieopgave er voor dekomende periode nog ligt. In het geval BZ wordt 66,7% van de uitgavenafgedekt met evaluaties. Voor de sub-artikelen 4.4 (uitdragen Nederlandsewaarden en belangen), 3.5 (Europese Vredesfaciliteit) en 3.6 (afdracht vaninvoerrechten aan de EU) staan geen evaluaties gepland door hetministerie.b. Geplande evaluatie in de SEA die wij van bijzonder belang achten Gelet op de geopolitieke ontwikkelingen vinden we de beleidsevaluatiedie voor 2025 gepland staat naar de «goede internationale samenwerkingter bevordering van de eigen en bondgenootschappelijk veiligheid» uit deSEA van bijzonder belang. Hieraan wil de Minister in 2025 € 61,2 miljoenuitgegeven.c. Evidente witte vlekken in de SEA Het onderwerp «uitdragen van Nederlandse waarden en belangen»(sub-artikel 4.4) is niet geagendeerd in de SEA voor evaluatieonderzoek.Hieraan wil de Minister in 2025 € 19,8 miljoen uitgeven. We achten eenevaluatie over dit onderwerp relevant voor de oordeelsvorming van uwKamer over de resultaten die de Minister behaalt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 44 Wij vertrouwen erop dat deze brief behulpzaam is bij de begrotingsbehan-deling in uw Kamer.Algemene Rekenkamerdrs. P.J. (Pieter) Duisenberg,presidentdrs. C. (Cornelis) van der Werf,secretarisTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 45