Wetsevaluatie Vrijwillige Ouderbijdrage, Verkenning Bovenschools Fonds, Schoolkostenmonitor en Monitor Aanvullend Onderwijs

Brontekst

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 VIIIVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Onderwijs, Cultuur enWetenschap (VIII) voor het jaar 2026Nr. 130 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUREN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 februari 2026Het funderend onderwijs is in Nederland vrij toegankelijk, zodat iedereleerling de kans heeft om goed onderwijs te volgen. Ook moeten allekinderen mee kunnen doen aan extra activiteiten en onderwijsaanbodgeorganiseerd door de school, ongeacht de kapitaalkracht van hunouders. Wel krijgen ouders te maken met verschillende schoolkosten,zoals voor gymkleding, een rekenmachine of schoolexcursie. OCW brengtdaarom regelmatig de hoogte van deze bijkomende schoolkosten in kaarten monitort het aanbod en gebruik van aanvullend onderwijs. In deafgelopen maanden zijn daarnaast ook twee verdiepende onderzoekenuitgevoerd in het kader van schoolkosten, namelijk de wetsevaluatievrijwillige ouderbijdrage en het onderzoek naar een bovenschools fonds.Dit laatste onderzoek is uitgevoerd naar aanleiding van een toezegging inhet schriftelijk overleg op 19 december 2024.1 Met deze brief informeer iku over de resultaten van deze vier onderzoeken.Wetsevaluatie vrijwillige ouderbijdrageTen eerste bied ik u de wetsevaluatie vrijwillige ouderbijdrage aan. Op1 augustus 2021 trad een nieuwe wet in werking, ingediend door deKamerleden Kwint en Westerveld. Deze wet verbiedt scholen omleerlingen uit te sluiten van buitenschoolse activiteiten wanneer ouders devrijwillige ouderbijdrage niet kunnen of willen betalen. Uit de evaluatieblijkt dat veruit de meeste scholen ouders informeren via de schoolgidsover de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage, de bestedingen, devrijwilligheid en het feit dat leerlingen niet mogen worden uitgesloten vandeelname wanneer de vrijwillige ouderbijdrage niet wordt betaald. Dat iseen verbetering ten opzichte van 2023. Maar het gaat nog niet overalgoed. Uitsluiting van leerlingen komt vrijwel niet meer voor, al gebeurt1Kamerstukken VIII vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VIII, nr. 152 kst-36800-VIII-130ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VIII, nr. 1301 het incidenteel nog op enkele scholen. Daarnaast blijkt dat scholen sindsde invoering van de wet te maken hebben met dalende inkomsten uit devrijwillige ouderbijdrage. Er zijn grote verschillen tussen scholen. Opscholen met een welvarende populatie ouders wordt meer opgehaaldvoor extra activiteiten dan op scholen met een minder welvarendepopulatie.Onderzoek bovenschools fondsZoals aan uw Kamer toegezegd, is, naar aanleiding van het beeld van dezedalende inkomsten vanuit de vrijwillige ouderbijdrage, door AnderssonElffers Felix (AEF) onderzoek gedaan naar de invoering van een boven-schools fonds als alternatieve manier voor het innen van de vrijwilligeouderbijdragen. Het onderzoek laat zien dat de betalingsbereidheid vanouders in veel gevallen zal afnemen bij de invoering van een boven-schools fonds. Tevens zijn er factoren geïdentificeerd die van invloed zijnop deze veranderende betalingsbereidheid. De onderzoekers benadrukkendat per situatie bekeken moet worden of een bovenschools fonds effectiefzal zijn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de locatie van de school, waarbijeen fonds in een regio met een grote regionale identiteit meer kans vanslagen zou hebben. Omdat de slagingskans contextafhankelijk is, ligtlandelijke invoering van een bovenschools fonds niet in de rede. Opsommige locaties kan het werken en daarvoor hebben de onderzoekerseen handreiking opgesteld. Deze handreiking biedt praktische handvattenvoor scholen, schoolbesturen en gemeenten die nadenken over deinvoering van een bovenschools fonds.SchoolkostenmonitorDaarnaast bied ik met deze brief de Schoolkostenmonitor aan. DeSchoolkostenmonitor 2024–2025 laat onder meer zien dat de schoolkostenvoor het primair onderwijs (po) en het voortgezet onderwijs (vo) (licht)gestegen zijn ten opzichte van de vorige monitor in 2022–2023. Hetgrootste deel van de schoolkosten omvat de vrijwillige ouderbijdrage, diein het vo – net zoals in de vorige monitor – nog steeds een stuk hoger ligtdan in het po. Daarnaast valt op, in overeenstemming met de vorigemonitor, dat de bedragen aan totale schoolkosten in het vo flink uiteen-lopen afhankelijk van onderwijsrichting, namelijk tussen de 125 euro(praktijkonderwijs) en 465 euro (gymnasium). Een klein deel van deouders in het po en het gespecialiseerd onderwijs en een groot deel vande ouders in het vo geven aan kosten te maken voor ICT (laptops/tablets/andere ICT-middelen). Voor ICT-middelen geldt: een bijdrage voor dezemiddelen is vrijwillig. Als ouders geen bijdrage kunnen of willen leverenaan ICT-middelen, moet de school voor een volwaardig alternatief zorgen.Het is bij ouders nog in grote mate onduidelijk dat het maken van dezekosten vrijwillig is. Ik wil daarom hier – net zoals na de vorige Schoolkos-tenmonitor – herhalen dat scholen hier duidelijk over moeten communi-ceren naar ouders. Overigens gaat er ook veel goed. Een grotemeerderheid van de ouders geeft aan dat zij worden geïnformeerd overde hoogte en besteding van de schoolkosten. Daarnaast is een groot deeltevreden over hoe ze geïnformeerd worden hierover.Monitor aanvullend onderwijsAls laatste bied ik u de Monitor Aanvullend Onderwijs aan. Dit is eveneenseen periodiek onderzoek dat inzicht geeft in het aanbod, het gebruik en deomvang van aanvullend onderwijs in het po en het vo. De monitoronderzocht enerzijds het aanbod van aanvullend onderwijs vanuitscholen. Daarvoor geldt dat er een lichte stijging in het po heeft plaatsge-vonden, terwijl het aanbod in het vo is gedaald. Het aandeel scholen datTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VIII, nr. 1302 aanvullend onderwijs op de eigen locatie geheel zelf organiseert is grotergeworden en er vindt minder samenwerking met externe partijen plaats.In het kader van de in 2023 aangescherpte richtlijnen rondom aanvullendonderwijs2 zijn dit bemoedigende cijfers.Daarnaast onderzocht de monitor het gebruik van aanvullend onderwijsonder ouders. Uit deze analyse blijkt dat ouders in het po en het voaangeven meer gebruik te maken van aanvullend onderwijs ten opzichtevan de vorige monitor uit 2022/2023. Ouders kiezen hier vooral voorvanuit het gevoel dat die ondersteuning thuis of op school niet gebodenwordt of kan worden geboden. Ik verwacht van scholen dat er goed envoldoende onderwijs wordt gegeven zodat het inkopen van bijvoorbeeldextra bijles of toetstraining door ouders in principe niet nodig is.Tot slotOm ervoor te zorgen dat iedere leerling de kans heeft om goed onderwijste volgen en mee kan doen aan extra activiteiten en onderwijsaanbodworden nogmaals de reeds beschikbare handreikingen en regels rondomschoolkosten en de vrijwillige ouderbijdrage met scholen gedeeld. Ook zalde nieuwe handreiking over het bovenschools fonds onder de aandachtworden gebracht bij scholen.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,K.M. Becking2https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/04/18/ocw-richtlijnen-aanvullend-onderwijsTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VIII, nr. 1303

Versie 6004a50d70858f3ffc49840e028510d640db821c33eb9a848e969419f9fa2eb8 · Officiële bron.