Aanbieding Trendnota Arbeidszaken Overheidspersoneel 2009

31701TrendnotaArbeidszakenOverheid2009Nr.2NOTAInhoudsopgave1.Inleidingenplaatsbepaling51.1Inleiding51.2(Her)waarderingvanhetwerkenbijoverheidenonderwijs51.3Arbeidsmarktenarbeidsvoorwaarden81.4Investereninderelatiemetsocialepartners112.(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector122.1Inleiding122.2Waarderingvanburgersvoordeoverheid122.3Goedhandeleninde(semi)publiekesector132.4Versterkingvanhetprofessioneelhandelen142.5Integriteit:basisvoorvertrouwen172.6Ruimtevoorprofessioneelwerkgeverschap203.VeiligePubliekeTaak223.1Inleiding223.2Nulmetingagressieengeweld223.3Hetprogramma«VeiligePubliekeTaak»233.4Nieuweinitiatievenin2009254.Diversiteit264.1Inleiding264.2Diversiteitindepubliekesector264.3Vrouwenintopfuncties284.4Meerallochtoneninoverheidsdienst304.5Actieveondersteuningvansectoraaldiversiteits-beleid335.Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning355.1Inleiding355.2DehuidigearbeidsmarktinNederland355.3Ontwikkelingenarbeidsmarktpubliekesector375.4Arbeidsparticipatie415.5Depositievanjongeren445.6Arbeidsmarktentopinkomensbeleidindepubliekesector456.Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaar-den466.1Inleiding466.2Trendsenhoofdlijnen466.3Voortgangindepubliekesector496.4Loonontwikkeling547.STATISTISCHEBIJLAGE561.TabellenbehorendbijdetekstvandeTrendnotaArbeidszakenOverheid2009592.Werknemersomvang673.Socialeverzekeringen734.Arbeidsvoorwaarden785.Verklaringvanafkortingen906.Verklaringvanbegrippen927.Trefwoordenlijst94TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST119633BISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–23 1.INLEIDINGENPLAATSBEPALING1.1InleidingDeoverheidalsbondgenooteneendienstbarepubliekesectorvormtdezesdepijlervanhetCoalitieakkoord.Eengoedwerkendearbeidsorga-nisatieishiervooreenessentiëlevoorwaarde.IndeTrendnotaArbeids-zakenOverheid2008,deeerstevanhetkabinet-BalkenendeIV,stondhetbeleidvoorop.Hetkabinetheeftditbeleidronddriespeerpuntengeconcentreerd:•Werkenaaneenoverheiddievertrouwenverdient.•Verhogingvandearbeidsparticipatievanhetpersoneelenhetbevorderenvanmeerdiversiteit.•Behoudenwervingvanpersoneelmetkwaliteit.IndezeTrendnotaligtdenadrukopdeaanpakvanhetkabinet,opdegeboekteresultatenenopdeplannenenambitiesvoor2009.Dethema’suitdeTrendnota2008kerendusterug,zijhetdatoponderdelenooknieuweaccentenwordengelegd.Hetbredethema«Werkenaaneenoverheiddievertrouwenverdient»wordtindezenotadirectergerelateerdaanhetbegriparbeidszaken.Hetaanzienvanhetwerkenvoordeoverheidenindepubliekesectorstaatdaarbijvoorop.Werknemersindepubliekesectormoetentrotskunnenzijnophunvak.Hetkabinetwildithelpenbevorderendoormeteenreeksvaninitiatievenaandachttegevenaande(her)waarderingvanhetwerkenbijoverheidenonderwijs.BinnenditthemalegtdeministervanBZKextranadrukopdeaanpakvangeweldtegenwerknemersmeteenpublieketaak.Dedoelstellingen«Verhogingvandearbeidsparticipatie»en«Behoudenwervingvanpersoneelmetkwaliteit»zijndoorhetkabinetopdeagendageplaatsttegendeachtergrondvandearbeidsmarktproblematiek.Dezekrijgtsteedsmeereenstructureelendemografischkarakter,zoalsookisgeconstateerddoordeCommissie-Arbeidsparticipatie.Deontwikkelingenindevraagnaararbeidindesectorenvanoverheidenonderwijs,enderesultatenvanparticipatiebevorderendemaatregelenzijndaarombelangrijkeonderwerpenindezeTrendnota.Verderwordtinzichtgegevenindewijzewaaroparbeidsvoorwaardelijketrendsindesectorenvanoverheidenonderwijsaanbeidethema’sbijdragen.Binnenhetthema«Verhogingvandearbeidsparticipatie»zetdeministerinhetbijzonderinophetbevorderenvanmeerdiversiteit.HetbeleidvandeministervanBZKrichtzichophetgeheelvandepubliekesector(overheidenonderwijs)metdaarbinnenspecifiekeinitiatievenvoordeoverheid(OpenbaarBestuurenVeiligheid)endesectorenwaardeministerzelfwerkgeveris(desectorenRijkenPolitie).1.2(Her)waarderingvanhetwerkenbijoverheidenonderwijsGrenzenbedrijfsmatigebenaderinginzichtJarenlangstondhetdenkenoverhetthemaarbeidindepubliekesectorinhettekenvandeprincipesvan«NewPublicManagement».Ditdenkenwasdoordrongenvaneenbedrijfsmatigelogicadieookopoverheidenonderwijskonwordentoegepast.Deachterliggendegedachtewasdateenoverheidsorganisatiedoortefunctionerenalseenbedrijfmetmanagers,productenenafnemersopeenefficiënteeneffectievewijzehaardienstenkanleveren.Dezewijzevandenkenheeftveelopgeleverd,zoalsblijvendeaandachtvoordekostenefficiëntievanhetoverheidsap-paraat,maarheefterooktoegeleiddathetoverheidspersoneelvooralalskostenpostwerdgezien.Degrenzenvandezebedrijfsmatigebenaderingkomenthansinzicht.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–25Inleiding DeVice-PresidentvandeRaadvanState,mr.H.D.TjeenkWillink,meentdatdoordenadrukopdeoverheidalsbedrijfhetevenwichtbinnenhetbestuurtussenbestuurders,beleidsambtenarenenuitvoerdersisverstoord.«Debureaucratieheefthaardienendkarakterverloren,terwijlbinnendebureaucratiedeinhoudelijkedeskundigheidenkwaliteitzijnteruggelopenendecontinuïteitonderdrukstaat»1.Noodzaakvan(her)waarderingDearbeidsvoorwaardenonderhandelingenbijdesectorenRijk(in2007)enPolitie(in2008)verliepenuitermatemoeizaam.Ditwasonverwacht,omdathetkabinetvoldoenderuimteboodvooreenmarktconforme«CAO».Deoplopendeemoties,vooralbijdeachterbanvandePolitie,zijneentekendatermeeraandehandisdaneenzakelijkconflictoverdehoogtevanhetloonbod.Hetlaateenalgemeengevoelenziendathetkabinetalswerkgever(directofindirect)teweinigwaarderingvoorzijnambtenarenzouhebben.Ditisnietenkeleenkwestievangeld.Hetgaatevenzeeromwaarderingvoorhetvak–endewijzewaaropdatwordtuitgeoefend–vanpolitieagent,leerkrachten(beleids)ambtenaar.Hetkabinetneemtdezesignalenserieus.DeministervanBZKontwikkeltvanuithaarcoördinerendeverantwoordelijkheidvoordepubliekesectorinitiatievenronddethema’sberoepstrots,aanpakvangeweldtegenwerknemersenterugdringenvandeadministratievelastendrukvoorprofessionals.VoordeveldenOpenbaarBestuurenVeiligheid,diehetoverheidsgezaguitoefenen,wilzijaandachtgevenaanhetbijzonderekaraktervandezepublieketaak.Voorderijksdienstwordtinhetproject«Ambtenaarvandetoekomst»eenlangetermijnvisieontwikkeldophetwerkenbijderijksoverheid.ProfessioneelstatuutvoorhetonderwijsInhetonderwijswilhetkabinetdewaarderingvoorhetleraarschapverhogen.InhetConvenantActieplanLeerKrachtvanNederlandheeftdeministervanOCWconcreteafsprakenmetdesocialepartnersgemaakt.Lerarenkunnennietalleenrekenenopeenbeterebeloning(meteensterkaccentopopleidingenprestaties)eneenbeterloopbaanperspectief,ookhunpositieindeschoolwordtversterkt.Daartoewordtondermeereenprofessioneelstatuutuitgewerkteniseenscholingsfondsgeïntroduceerd.Publiekesector:trotsopeenmooivakBelangvaneenberoepscodeHetisvangrootbelangdatwerknemersindepubliekesectortrotskunnenzijnophunvak.Deinvoeringvaneen«beroepscode»kaneenrolspelenbijhetverderontwikkelenvankernwaardenzoalsintegerhandelen,professionaliteitenpubliekemotivatie.DeministervanBZKheefthieroveradviesgevaagdaandeRaadvoorhetOverheidspersoneelsbeleid(ROP),waarinzowelwerkgevers-alswerknemersvertegenwoordigersuitdepubliekesectorenparticiperen.DeRaadispositiefoverhetontwikkelenvanberoepscodes,mitsdezedeuitkomstzijnvaneendoorlopendedialoogdierichtinggeeftaanhetprofessionelehandelenvanambtenarenendeeisendiedaaraanwordengesteld.DeministervanBZKzalmetdesocialepartnersbesprekenhoezijindediversesectorenvandepubliekesectoraanhetROP-adviesgevolgwillengeven.1H.D.TjeenkWillinkbijhetjaarverslagRaadvanState2006.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–26Inleiding Publiekesector:zerotolerancebijgeweldGeweldwordtnietgetolereerdBeschermingvanwerknemersindepubliekesectorisonlosmakelijkverbondenmethetthemawaardering.Waareeniederrechtheeftopeenrespectvollebehandelingdoordeoverheid,moetiedereendieindepubliekeen(semi)publiekesectorwerktkunnenrekenenopeenfatsoen-lijkebejegeningdoorburgers.Geweldtegenmedewerkersmeteenpublieketaakwordtnietgetolereerd.Deministerzietditalséénvanhaarprioriteiten.Metdewerkgeversisafgesprokenwatwelofniettetolererenvalt.Naastdezelandelijkenormstellingwordtgewerktaaneeneenduidigeafhandelingvangeweld-enagressievoorvallendoorPolitieenOpenbaarMinisterie.Verderkrijgenwerkgeversondersteuningbijdeaanpakvanhetveiligheidsbeleidindeeigenorganisatie.Publiekesector:minderadministratie,meerarbeidsvreugdeHetderdeelementdataansluitopwaardering,ishetterugdringenvandeadministratievewerkzaamhedenvooroverheidsprofessionalsmetpubliekscontacten.HetkabinetwildebelangrijksteknelpuntenindedomeinenZorg,Onderwijs,VeiligheidenSocialeZekerheidwegnemen.Overheid:bijzonderwerkbijeenbijzonderewerkgeverHetbijzonderekaraktervanhetwerkenbijdeoverheidHetuitoefenenvanoverheidsgezagmaaktdeoverheidtoteenbijzonderewerkgever.Werknemersbijdeoverheiddienenhetalgemeenbelang.Datbrengteenspecialeverantwoordelijkheidmetzichmee.Werkenvoordeoverheidbetekentwerkenvolgensderegelsenbeginselenvangoedbestuur,waarbijzorgvuldigheidisvereist.Integriteit,deskundigheidenbetrokkenheidbijdepubliekezaakzijnhierbijvanzelfsprekend.Deeisenaanhetoverheidsoptredenvanrechtsgelijkheidenrechtstatelijkheidstellengrenzenaandeprofessioneleautonomie.Tegelijkertijdvraagtdeoverheidookvanhaarwerknemersdatzijoplossingsgerichtzijn,zichproactiefopstellen,kritischmeedenkenenopsamenwerkingzijngericht.DeministervanBZKzalinhetnajaareenbriefsturenaandeTweedeKameroverhetbijzonderekaraktervanhetwerkenvoordeoverheidendebetekenisvandeambtelijkestatusdaarbij.Codesvoorgoed(overheids-)handelenAmbtenarenzijnhetgezichtvandeoverheid.Hetkabinetwileenzevenvoordekwaliteitvandedienstverlening.Dezekwaliteitmoetzichtbaarzijn.Burgersmoetenwetenwatzekunnenverwachtenenmoetendeoverheidopconcretekwaliteitscriteriakunnenaanspreken.Indesemipubliekesectorenineenaantalonderwijssectorenzijncodesontwikkeldvoor«goedhandelen».Bijditbegripgaathetoverigensommeerdandeeisendieaandienstverleningkunnenwordengesteld.Hetheeftookbetrekkingopdeinrichtingvanbestuur,toezichtenverant-woording.Deklassieke,metgezagbekledeoverheidsorganisatiesonderscheidenzichinditopzichtfundamenteelvandesemipubliekesectorendeonderwijssectoren.Deministerzetdaarominopaparte«goodgovernance»-codesvoordesectoreninhetOpenbaarBestuurendePolitie.BeterebeschermingvanklokkenluidersDeevaluatievanhetintegriteitsbeleidbijhetOpenbaarBestuurlaatziendatdeuitvoeringvandewet-enregelgevingoponderdelenbeterkan.DeministervanBZKgaathieroveringesprekmetdebetrokkenoverheids-sectoren.Hetrapport«Evaluatieklokkenluidersregelingenpubliekesector»toontaandataandepositievanklokkenluidersnogveelmoetwordenverbeterd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–27Inleiding Deministerkomtmetmaatregelendiemoetenbijdragenaanhetveilig,vertrouwelijkeneenvoudigmeldenvanmisstanden.Rijksoverheid:ambtenaarvandetoekomstVernieuwingRijksdienstDerijksdienstmoetkleinerenbeter.Zijwerktvooreenoverheiddiealertensnelkaninspelenopmaatschappelijkevraagstukken.Diewordenaangepaktophetniveauwaarzezichvoordoen,datwilzeggenveelallokaalenEuropees.Derijksoverheidontwikkeltzichtoteennetwerk-overheiddiepastbijdenetwerkmaatschappij.Ditvraagtomontkokeringeneenflexibelerwerkwijze.Vraagstukkenzijnleidendvoorhetbeleid.Hetproject«Ambtenaarvandetoekomst»,datdeeluitmaaktvanhetProgrammaVernieuwingRijksdienst,moetmeerinzichtgevenindeeisenaantoekomstigewerknemersenaandemogelijkhedenomdejuistemensentekunnenblijvenaantrekken.DeTweedeKamerwordthierovergeïnformeerdbijdevoortgangsrapportagesvanhetProgrammaVernieuwingRijksdienst.1.3ArbeidsmarktenarbeidsvoorwaardenDreigendtekortaanpersoneelDekomendejarenvertrekkendoordevergrijzingveelouderewerknemersbijdemeestesectorenvandepubliekesector.Hetaantalnieuwkomersopdearbeidsmarktzalaanzienlijklagerliggendanindeafgelopendecennia.Ditkomtdoordeontgroening,maarookdoordathetarbeidsaanbodvanvrouwenminderhardgroeit.Erzijnonvoldoendejongerenindehogereopleidingsniveausomderelatiefforseuitstroomvanpersoneelindepubliekesectoroptevangen.BijDefensiedoetditprobleemzichookvoorbijlageropgeleiden.Dehuidigeschaarsteopdearbeidsmarkt,diezichvooraluitinspecifiekeberoepsgroepen,krijgtdaarmeeookeendemogra-fischenstructureelkarakter.HetkabinetformuleerdeindeTrendnota2008danookalsdoelstellingdearbeidsmarktpositievandeoverheidtenminstetewillenbehouden.Ditiseenzwareopgave,dievanessentieelbelangisomdekwaliteitvandedienstverleningveiligtestellen.AanpakarbeidsmarktknelpuntenOmtoekomstigearbeidsmarktknelpuntenzoveelmogelijktevoorkomen,hanteerthetkabineteenveelzijdigeaanpakdiebestaatuitdevolgendeelementen:–concurrerendearbeidsvoorwaarden;–maatregelenvoorverhogingvandearbeidsparticipatie;–flexibiliseringvandewerktijdenomarbeidenzorgbetertekunnencombineren;–investeringeninpersoneelenhetbiedenvancarrièremogelijkheden;–aanborenvanextraarbeidsaanbodviadiversiteitsbeleidenre-integratie;–eenefficiëntebedrijfsvoeringomeenonnodigbeslagopschaarsearbeidtevoorkomen.ConcurrerendearbeidsvoorwaardenGerichteinvesteringenbijOnderwijsenDefensieHetkabinetonderkenthetbelangvanconcurrerendearbeidsvoorwaarden.Delonenindemarktsectorenindesectorenvandepubliekesectorontwikkelenzichvrijwelgelijk.Hierbijissprakevaneenduidelijkeversnelling.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–28Inleiding Hetkabinetinvesteertgerichtinsectorenmetknelpunten.Zoisvoordezekabinetsperiode€700miljoen1vrijgemaaktvoorhetopwaarderenvandearbeidsmarktpositievanleraren,onderanderedoorverkortingvancarrièrelijnenenverbeteringvandoorstroommogelijkheden.Daarbijissprakevanextrainvesteringeninhetfunctiegebouwvanlerarenindesectorenenregio’smetdegrootstearbeidsmarktproblematiek(VOenMBOindeviergrotesteden,Almereenomliggendegemeentes).BijDefensiewordtviaintensiveringvanpersoneelsmaatregelenextrageïnvesteerdinpersoneel2.FlexibiliseringvanhetloongebouwHetgevaarbestaatdatdearbeidsschaarstezichvertaaltinhogegeneriekeloonstijgingen,ookvoormindergeschooldearbeidofvoorberoepsgroe-penwaarvoorvoldoendepersoneelsaanbodis.Voordekomendejarenisflexibiliseringvanhetloongebouwbinnendealgemeneruimtevoorloonontwikkelingdaaromeenbelangrijkthema.Hierondervallenallevormenvanbeloningsdifferentiatie,waaronderaanpassingvanhetloongebouw,vergrotingvandeincidentelelooncomponentvoordoorstroommogelijkhedenenvormenvanresultaatgerichtebeloning.InvestereninjongerenDeslagomdearbeidsmarktmaakthetnoodzakelijkteinvestereningoedwerkgeverschap.Jongerenzijnzwaarondervertegenwoordigdindepubliekesector.Tegelijkertijdishetverlooponderjongewerknemersgroot.Hetkunnenbindenenboeienvandezedoelgroepisdaaromessentieel.Ditvereisteenbredeaanpak:vanhetbiedenvancarrière-perspectievenenhetaccentuerenvandeveelzijdigheidvanhetwerkenbijoverheidenonderwijstotenmethetinvestereninhetpersoneel.Flexibiliseringvanwerktijdenkanhierbijkansenbiedenaanwerknemersomwerkenprivébetertecombineren.MeermensenaandeslagVoortbouwenopbereikteresultatenMethetterugdringenvanvroegtijdigeinactiviteitvanoverheidspersoneelzijndesectorenindepubliekesectoropdegoedeweg.Deuittreedleeftijdvanouderennaar(pre)pensioenstijgtgeleidelijk.DefinanciëleprikkelsdieinhetverlengdevandefiscaleaanpassingvanVUTenprepensioenindeABP-regelingzijndoorgevoerd,werpenhunvruchtenaf.Eristevenssprakevaneencultuuromslag.Waardefocusvoorheenwasgerichtopvervroegduittreden,krijgennudepositievekantenvanhetwerken(zingeving,betrokkenheid,zelfontplooiing)meernadruk.IndesectorRijkishetautomatismeindeontslagleeftijdvan65jaargeschrapt.Uitdevergrijzingsmonitor3blijktevenweldatopdewerkvloerinoverheids-organisatiesnogteweinigwordtgemerktvanconcretemaatregelenomouderen«binnen»tehouden.Datgeldtookvoordedepartementenwaarseniorenzichnadrukkelijkermanifesteren.Hetmoetweernormaalwordendatwerknemersdoorwerkentotde65-jarigeleeftijd.Deambitievandeorganisatiemoetzijndatzedatgezondentevredendoen.Daarvoorislevensfasebewustpersoneelsbeleidnodig.Ookinandereopzichtenwordennuduidelijkestappengezet,zoalshetomzettenvandevaaklangdurigewerkloosheidsregelingeninbeperkterearrangementenmeteenaccentopdebegeleidingvanwerknaarwerk.Eenaantalsectorenheeftdeontziemaatregelenvoorouderenalvervangendoornieuwe,meeropparticipatiegerichtevoorzieningen;anderenbestuderendemogelijkheden.1Ditbedraglooptoptot1miljardeurovanaf2020.2ActieplanWervingenBehoud,briefaandeStaten-Generaald.d.4april2008.3Kluwer,KPMGenRandstad(2008),Devergrijzingsmonitor(2008),eenjaarlijksterug-kerendonderzoeknaardevergrijzinginNederland.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–29Inleiding Commissie-ArbeidsparticipatieVerhogingvanarbeidsproductiviteitenarbeidsparticipatieInhaaradvies«Naareentoekomstdiewerkt»schetstdeCommissieArbeidsparticipatie(commissie-Bakker)eenlandelijkarbeidsmarkttekortdat–zonderverderemaatregelen–zalgroeienvan375000personenin2015naar700000personenin2040.Hetkabinetisvanmeningdatdeinzetomditscenariotevoorkomenuitallehoekenvanhetbedrijfs-enberoepslevenmoetkomen,dusmetinbegripvandepubliekesector.Ditbetekentdatnietuitsluitendkanwordeningezetophetbinnenhalenenbehoudenvanhetschaarsearbeidsaanbod,maardatookzalmoetenwordengeïnvesteerdinverhogingvandearbeidsproductiviteiteninextraparticipatie.Eenbelangrijkeuitdagingdaarbijishoeineendynamischeeconomieontwikkelingvankenniseninzetbaarheidvanwerknemerskanwordenuitgeruildtegeneenafbouwvanrechtenbijwerkloosheiddievooralindepubliekesectorforszijn.WaardeministervanSZWdevoorstellenvandeCommissie-ArbeidsparticipatiewilbesprekenmetdeStichtingvandeArbeid,zaldeministervanBZKinhetnajaar2008eenrondetafelgesprekorganiserenmetvertegenwoordigersvanwerkgevers-enwerknemersorganisatiesuitdepubliekesector.ExtraarbeidsaanbodaanborenviahetdiversiteitsbeleidVoortbouwenopbereikteresultatenDepubliekesectormoeteenafspiegelingvandesamenlevingzijn.BevorderingvandediversiteitvanhetpersoneelsbestandiséénvandespecifiekeprioriteitenvandeministervanBZK.Ookomdathiermeeextraarbeidsaanbodkanwordenaangeboord.Voordepubliekesectorzijnconcretedoelstellingengeformuleerd:•meervrouwenwerkzaambijdeoverheid(2011:50%vandenieuweinstroom);•meervrouwenintopfuncties(2011:30%vandenieuweinstroom);•meerallochtoneninoverheidsdienst(2011:+50%tenopzichtevan2007);•beperkingvandeuitstroomvan50-plussers(2011:–2%tenopzichtevan2006).AanpakindesectorenDeverhogingvanhetaandeelallochtonenishetlastigstterealiseren.Voorhaar«eigen»sectorenRijkenPolitieheeftdeministervanBZKdedoelstellingendoorvertaaldinstreefcijfersvoordeinvullingvanvacatures.Voordeandereoverheidssectorenhebbendezecijfersmeerhetkaraktervaneenaansporingtotextrainspanningen.Zijwillenzichhiernietaanbinden.Metdekwalitatieverapportage«Diversiteitmaaktdeoverheidsterker!»isdeTweedeKamerrecentelijkgeïnformeerdoverdeaanpakvanhetdiversiteitsbeleidindepubliekesector.DebijlagevandezeTrendnotabevatuitgebreidcijfermateriaal.DeministerkomthiermeedeafspraaknaomiederjaareenkwantitatieverapportageaandeKameraantebieden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–210Inleiding 1.4InvestereninderelatiemetsocialepartnersArbeidszakeniseenterreindatsamenmetsocialepartnersindepubliekesectorvormkrijgt.DerelatietussendeministervanBZKendesocialepartnersindesectorenvandepubliekesectorisheeldivers.VoordesectorenRijkenPolitiedraagtdeministervanBZKalssectorwerkgevereendirecteverantwoordelijkheid.SamenmetdeministervanDefensie,deministervanJustitie(voordeRechterlijkeMacht)endeministervanOnderwijs(voorhetPrimairOnderwijs)1vormtzijdezogenoemdekabinetssectorwerkgevers.Voorzovereengezamenlijkeoriëntatieaanwerkgeverszijdeindeonderhandelingenmetdebondenvanoverheids-personeelwenselijkis,doetdeministervanBZKdaartoevoorstellenaanhetkabinet.Zijdraagtverderverantwoordelijkheidvooreenreeksvansectoroverstijgendethema’s,zoalshetoverlegstelselbijoverheidenonderwijs,hetintegriteitsbeleidenhetbeleidvoortopinkomensindepubliekesector.Voordeoverigesectoren2isdewerkgeversverantwoordelijkheidbuitenhetkabinetgelegd.Erissprakevaneenzelfstandigwerkgeverschap,datalseerstetaakheeftdebelangenvandeaangeslotenwerkgevers(gemeenten,scholen,enzovoort)tebehartigenendaaroverafsprakentemakenmetdebondenvanoverheidspersoneel.InditkrachtenveldbrengtdeministervanBZKalscoördinerendministervoordepubliekesectordeprioriteitenvanhetkabinetin.Zijheefthiervooreennieuweaanpakgeïntroduceerdindevormvanbestuurlijkeafsprakenmetdeze«zelfstandigepubliekewerkgevers»(ZPW)3.Hierinstaatdegezamenlijkeagendaoverde«grotethema’s»centraal.Deprioriteitenvanhetkabinetenvandewerkgeverswordenzoveelmogelijkvoorzienvanconcreteafsprakenoveraanpakenbijdragevanallebetrokkenpartijen.InvoorkomendegevallenwildeministervanBZKinvesterenineentripartietgesprekmetoverheidswerkgeversendecentralesvanoverheidspersoneel.Derelatievandeministermethetbredeveldvandepubliekesectorisdusdivers.HaartaakalscoördinerendministervoordepubliekesectorisverbondenmetdedirectewerkgeversrolvoorRijkenPolitieénmetdepolitiekeverantwoordelijkheidvoorRijksdienst,PolitieenOpenbaarBestuur.Hetbeleidisaangepastaandespecifiekesituatieinelkvandezevelden.Hierinschuilteenbelangrijkekrachteneenwezenlijkeverbeteringtenopzichtevandesituatievóórdeinvoeringvanhetsectorenmodelin1993.1MetuitzonderingvandesectorPrimairOnderwijs(PO)isdearbeidsvoorwaarden-vormingvollediggedecentraliseerd.VoordesectorPOvindtdoordecentralisatieopzijnvroegstper1augustus2009plaats.2Dezesectorenzijn:Gemeenten,Provincies,Waterschappen,hetVoortgezetOnderwijs,hetMiddelbaarBeroepsonderwijs,hetHogerBeroepsonderwijs,hetWetenschappelijkOnderwijs,deOnderzoekinstellingenendeUniversitairMedischeCentra.3DeZPWiseensamenwerkingsverbandvandewerkgeversindeonderwijssectorenenvandedecentraleoverheden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–211Inleiding 2.(HER)WAARDERINGVANHETWERKENINDEPUBLIEKESECTOR«Eriszekereenherwaarderingvoordepubliekezaakmogelijk.Maarnietzonderfundamenteleheroriëntatie.Opeisenvanrespectvoordeverantwoordelijkheidvandeoverheidendaarmeevoordemedewerkersvandeoverheidbegintmetzelfrespect».Uit«Langlevedeambtenaar»,JacquesWallage2.1InleidingHetkabinetzetinop«eenslagvaardigeenverbindendeoverheiddieeenbondgenootisvoorburgersenopeendienstbarepubliekesector»1.Hetgaathierbijomeenoverheiddieeenhogekwaliteitvandienstverleningvooropsteltendiealertensnelinspeeltopmaatschappelijkethema’s.Burgersenbedrijvenmoetenwetenwatzijvandeoverheidkunnenverwachten.DeministervanBZKkomtdaartoemeteenaparte«codegoodgovernance»voorhetOpenbaarBestuur,PolitieenBrandweer.Basisvanvertrouwenindeoverheidisintegriteit.Hetintegriteitsbeleidzalnaaraanleidingvandiverseevaluatieswordenaangescherpt.DewijzewaaropwerknemersinOpenbaarBestuur,VeiligheidenOnderwijshunvakuitoefenen,isessentieelvoorhetfunctionerenvandeoverheid.Hetwerkindepubliekesectorverdientrespect.Veelalheeftdatwerkeenspeciaalkarakterenstelthetspecifiekeeisen.Werknemersindepubliekesectormoeten(weer)trotskunnenzijnophunvak.Beroepscodeskunneneenbijdrageleverenaanhetzelfbewustzijn.Bijhetvertrouweninhunprofessionaliteithoorthetwegnemenvanonnodigeregeldrukenbureaucratie.HetkabinetzetconcretestappenomdeadministratieveverplichtingenvanoverheidsprofessionalsbijZorg,Onderwijs,VeiligheidenSocialezekerheidtebeperken.Vanoverheidswerknemerswordtgevraagddatzijefficiëntenflexibeloptreden.Dealgemenebeginselenvanbehoorlijkbestuurhorendaarbijechteraltijdhetuitgangspunttezijn.Ditmaakthetwerkenbijdeoverheiduniek.DeministervanBZKstuurtinhetnajaareenbriefnaardeTweedeKameroverhetbijzonderekaraktervanhetwerkenvoordeoverheidendebetekenisvandeambtelijkestatusdaarbij.2.2WaarderingvanburgersvoordeoverheidDewaarderingvandeburgervoordeoverheidklimtuiteendal(figuur2.1).Deopvattingdatzijgoedfunctioneert,bereiktemet36%in2002eendieptepunt.Daarnaisdeopgaandelijnhervonden.Hetniveauvanvóór2002isechternognietbereikt.1Coalitieakkoordvanhetkabinet-BalkenendeIV«SamenWerken,SamenLeven»,pijlerVI«Overheidendienstbarepubliekesector».TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–212(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector Figuur2.1Hetoordeeloverhetfunctionerenvandeoverheid,bevolkingvan16jaarenouder,1995–2006(%)Overheid functioneert goed01020304050607080901001995199619982000200220042006Bron:SCP(2007),DesocialestaatvanNederland2007,DenHaag.2.3Goedhandeleninde(semi)publiekesectorHetbelangvaneencodegoodgovernanceEencodegoodgovernancekanbijdragenaandeambitievanhetkabinetmetbetrekkingtotdeoverheidvannuendetoekomst.DeministervanBZKheeftin2007beslotenmetvoorrangeencodeteontwikkelenvoordeoverheidssectorenwaarvoorzijeenbijzondereverantwoordelijkheidheeft:hetOpenbaarBestuur(Rijk,Provincies,WaterschappenenGemeenten),PolitieenBrandweer.Dezesectorenwordenhierbijactiefbetrokken.Zijwerkenalsamenaanverbeteringvandedienstverlening1enintegriteitsbevordering2.Metdeontwikkelingentoepassingvaneencodegoodgovernanceontstaateengezamenlijkeaanpakenkandooruitwisselingvangoedevoorbeeldenendilemma’svanelkaarwordengeleerd.IndewerkgroepdiedeministervanBZKadviseert,hebbenbestuurdersenambtenarenuitdebetrokkensectorenzitting.Dezewerkgroepzaldecodeopstellenaandehandvaninternationaleennationalevoorbeelden.Mogelijkeonderwerpenzijn:bestuurenverantwoording,integriteitentransparantie,enkwaliteitvandienstverlening.Dewerkgroepzaluiterlijkinjanuari2009haaradviesaandeministervanBZKuitbrengen.Codesinde(semi)publiekesectorInvoorgaandejarenheefthetministerievanBZKmeegedachtoverdeintroductievancodesindepubliekesector.DeZorgbredeGovernanceCodeindesemipubliekesector(plusdeUMC’s)vormdedebijzijnondertekeningin2005eenvoorloper.DechecklistgoodgovernancediedetoenmaligeministervanBZKin2006aandeTweedeKamerheeftgestuurd3,heefteenvoorbeeldfunctievervuldbijdetotstandkomingvandecodevoorproduct-enbedrijfschappen.Inmiddelszijninverschillende(semi)publiekesectorencodesaanwezigofinopbouw(tabel2.1).Zijhebbeniederhuneigenkarakterenontwikkelingsstadium,enspelenvaakookeenzelfstandigerolinderelatiemetdedepartementen.1ZiedeVisieopdienstverleningenhetActie-programmavandestaatssecretarisvanBZK.2Bijvoorbeelddoormiddelvanhandreikin-gen.3TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,29362,nr.100.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–213(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector Devoortganginhetopstellenenverbeterenvandecodeskanoverhetalgemeenpositiefwordengewaardeerd.DeAlgemeneRekenkamerverrichtonderzoeknaartoezicht,verant-woordingenkwaliteitszorgineenaantaloverheidssectoren(«Goedbestuurinuitvoering»).Daarbijwordenookdecodesgoodgovernancebetrokken.Tabel2.1Aanwezigheidvancodesinde(semi)publiekesectorOrganisatiesinde(semi)publiekesectorCodeDepubliekelichamen:centrale,provincialeengemeentelijkeoverheden,waterschap-pen,product-enbedrijfschappen•PBOCode(product-enbedrijfschappen)•VerdergeencodesZelfstandigebestuursorganen•Codegoedbestuuruitvoerings-organisaties(Handvestgroep)Instellingenvooronderwijsenonderzoek:PO,VO,MBO,HBO,WetenschappelijkOnderwijsenoverigeonderzoekinstellingen•EducationalgovernancebijMBO-instellingen•BranchecodeGovernanceHogescholen•CodegoedbestuurPrimairOnderwijs•CodeGoedOnderwijsbestuurinhetVoortgezetOnderwijs•GovernancecodeUniversiteitenPubliekeomroepen•RichtlijnengoedbestuurenintegriteitpubliekeomroepZorginstellingen:GGZ,ziekenhuizen,verpleeg-enverzorgingsinstellingen,thuiszorg,gehandicapten,overigezorg-enwelzijnsinstellingen•ZorgbredeGovernancecode•UMCGovernancecodeWoningcorporaties•Governancecodewoningcorporaties(onderdeelvanAedesCode)Culturelesector•CodeculturalgovernanceEigencodevoorOpenbaarBestuur,PolitieenBrandweerDezecodeszijnnietéénopéénvanelkaarovertenemen.Erisverschilinhetkaraktervansemipubliekeorganisatiesenerzijdsende«traditionele»overheidsinstellingenanderzijds.Bijdeoverheidkunnenburgersbijvoorbeeldnietstemmenmetdevoeten,zodatextraprikkelsmoetenwordengeorganiseerdomzichzelfscherptehoudenopdewijzevanhandelen.Ookdechecksandbalanceswijkenaf.Indesemipubliekesectorwordenzijvaakmedeingevulddooreenraadvantoezicht,terwijldechecksandbalancesinbijvoorbeeldeengemeentemedeviadecontrolerendetaakvandegemeenteraadontstaan.VanwegedezeverschillenheeftdeministervanBZKbesloteneeneigencodegoodgovernancetelatenontwikkelenvoorOpenbaarBestuur,PolitieenBrandweer.2.4VersterkingvanhetprofessioneelhandelenHetverstevigenvanhetvertrouwenindeoverheidvraagtaandachtvoordepositievanwerknemers.Eenbaanindepubliekesectorvereisteenspecialeinstelling.Eenwerknemerindepubliekesectormoetdienstver-lenendzijn,willenbijdragenaanhetpubliekebelangenbeseffendathij/zijeenonmisbarebijdragelevertaandesamenlevingen–ineenaantalfuncties–hetoverheidsgezagbelichaamt.BeroepstrotsenberoepscodesUitrecentonderzoek(tabel2.2)blijktdattweederdevanhetpersoneelindesectorenOnderwijsenVeiligheidtrotsisopzijnwerk.IndesectorOpenbaarBestuurgeldtditvooreenkleinemeerderheid.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–214(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector Tabel2.21Ikbenertrotsopbijmijnsectortewerken(%)OneensNocheens,nochoneensEensOpenbaarBestuur133254OnderwijsenWetenschappen102069Veiligheid112267Totaalpubliekesector122464Bron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008.HetbelangvaneenberoepscodeDeministervanBZKwilde«professioneletrots»vanwerknemersindepubliekesectorbevorderenenhunprofessionaliteitverderontwikkelen.Professionelewaardenennormendieinberoepscodeszijnopgenomen,versterkennaarhaarmeningnietalleendeberoepstrotsendemotivatie,maarookhetimagovanwerknemersindepubliekesector.ZijheeftdeRaadvoorhetOverheidspersoneelsbeleid(ROP)injuli2007omadviesgevraagdoverdeontwikkelingvanberoepscodesindepubliekesector.HetadviesvandeRaadvoorhetOverheidspersoneelsbeleidInhetadvies«Professioneelhandeleninhetpubliekedomein»2zietdeROPeenberoepscodealshulpmiddelomhetverantwoordbenuttenvandeprofessioneleruimtetestimuleren.Daarmeewordtookeenbijdragegeleverdaanhetprofessionelezelfbewustzijn.Hiervooriseendoorlo-pendedialoognodigdiedewerknemersaanspreektophunberoepseeren-trots,enbevordertdatzijelkaarscherphoudeninhunprofessionelehandelen.Beroepscodesvormendeschriftelijkeneerslagvandezedialoog.InhetadviesgeeftdeROPeenleidraadvoordeontwikkelingvaneenberoepscode.Deministerzalmetdesocialepartnersbesprekenopwelkewijzezijgevolgwilgevenaanhetadvies.Vooraldekernwaardenprofessionaliteitenmoreleverantwoordelijkheidverdienenveelaandacht.Hetgaathierbijomhetsignalerenvanbotsendewaardenofkenmerken,hetherkennenvandevalkuilvanhetverabsoluterenvandewaardenenhetonderkennenvandeeigenvooringenomenheidendogma’s.Deuitwerkinghiervanenhetdebathieroververschiltperoverheidssector.BijzonderkaraktervanhetwerkenvoordeoverheidAmbtenarenindesectorenOpenbaarBestuur,Politie,DefensieenRechterlijkeMachtwerkentendienstevanhetalgemeenbelangenhetfunctionerenenhetvoortbestaanvandedemocratischerechtstaat.Ookoefenenzij,aldannietrechtstreeks,hetoverheidsgezaguit.Ditbrengteenbijzondereverantwoordelijkheidmetzichmee.Deambtenaarinoverheidsdienstistevenswerkzaamineenpolitiekecontext,diedoorwisselendeprioriteiteneninzichteneenvoortdurendspanningsveldmetzichmeebrengt.Complexemaatschappelijkethema’svragenindezesteeds«snellere»tijdnietalleenomeenvernieuwingvanoverheids-organisaties,maarookomflexibele,efficiënte,mobieleen«proactieve»werknemers.Voorambtenareninoverheidsdienstgeldtdaarbijeendubbelvereiste.Desamenlevingwildatzijmeelevenenbetrokkenzijn,maartegelijkertijdobjectiefenonpartijdighandelen,inovereenstemmingmetdewet-enregelgeving.Dealgemenebeginselenvanbehoorlijkbestuurbehorenaltijdhetuitgangspunttezijn.Vanambtenarenwordtbovendienverwachtdatzijinhunfunctionerenvormgevenaandebeginselenvandedemocratischerechtsstaat,waarinwaardenalsrechtszekerheid,rechtsgelijkheid,zorgvuldigheidenlegitimiteitcentraalstaan.Eenbaanbijdeoverheidverschilthierdoorwezenlijkvaneendienstverbandbijeenbedrijfofinstellingindemarktsector.1Zieookstatistischebijlage,tabel1.1.2Rop-adviesnr.30,’s-Gravenhage,23mei2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–215(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector DeministervanBZKplaatsthetvergrotenvandeberoepstrotsendeontwikkelingvandeberoepscodesindecontextvandeherwaarderingvanhetwerkenindepubliekesector.Ditstaatlosvanhetdebatoverderechtspositie.DeTweedeKamerontvangtinhetnajaareenbriefoverhetbijzonderekaraktervanhetwerkenvoordeoverheidendebetekenisvandeambtelijkestatusdaarbij.ReedsgemaakteafsprakenbijOnderwijsenPolitieInhetonderwijsismethet«ConvenantProfessionaliseringenbegeleidingvanonderwijspersoneelinhetPOenVO»in2006eenontwikkelinginganggezetomdeprofessioneleruimteendaarmeedeberoepstrotsvanlerarentevergroten.Invervolghieropzijnop16april2008inhet«ConvenantActieplanLeerKrachtvanNederland»afsprakengemaaktovereensterkerepositievandeleraar,dieineenwettelijkkaderzullenwordenverankerd.SocialepartnersinhetPrimairOnderwijsenVoortgezetOnderwijszijnvoornemensdeuitgangspuntennaderuittewerkenineenprofessioneelstatuut.OokbijdesectorPolitiebestaataleenberoepscode.Daarrichtmenzichnuvooralopdeimplementatiebijdekorpsen.Minderadministratie,meerwerkplezierDeafgelopenjarenhebbenverschillendespecialistenenpolitiekecommentatoreneropgewezendatpolitieagenten,onderwijzers,verpleeg-kundigenenandereprofessionalsonvoldoendeaanhet«echtewerk»toekomen1.RecentonderzoekdoorhetministerievanBZKlaatziendatcircaeenderdevanhetpersoneelindepubliekesectorsubstantieeltijdspendeertaanadministratieveenregistratiewerkzaamheden(tabel2.3).Tabel2.32Hoeveeltijdbentugemiddeldkwijtaanadministratieveenregistratie-werkzaamheden?(%)Minderdan1uurperdag1–2uurperdag2–4uurperdagMeerdan4uurperdagOpenbaarBestuur41281615OnderwijsenWetenschappen3141199Veiligheid25252723Totaalpubliekesector34341913Bron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008.Eengrotemeerderheidheeftbovendienhetgevoeldatditsoorttakendeafgelopenvierjaarinomvangistoegenomen(tabel2.4).Tabel2.43Hoeisnaaruwmeningdeontwikkelingvanuwadministratieveenregistratiewerkzaamhedenindeafgelopenvierjaargeweest?(%)AfgenomenGelijkgeblevenToegenomenOpenbaarBestuur113058OnderwijsenWetenschappen111286Veiligheid122662Totaalpubliekesector72865Bron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008.1ZieonderanderejaarverslagenRaadvanState,metname2003en2005,debundelBeroepszeer.WaaromNederlandnietgoedwerkt(2005)enhetWRR-rapportBewijzenvangoededienstverlening(2004).Determ«echtwerk»isoverigensnietvolledigterecht,omdatbepaaldemonitor-enregistratie-verplichtingenweldegelijkdeeluitmakenvanhetechtewerkvanprofessionals.2Zieookstatistischebijlagetabel1.2.3Zieookstatistischebijlage,tabel1.3.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–216(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector Meertijdvoorhet«echte»werkHoewelhethieromeensubjectievebelevenisgaatlijktuitdezeontwikke-lingenniethetvertrouwentesprekendatdeprofessionalzijnwerkgoeddoet.Ditdoetafbreukaandearbeidstevredenheid1.InhetVoortgezetOnderwijsloopteentijdsbestedingonderzoek,waarvanderesultateneind2008beschikbaarkomen.Hetkabinetwilderegistratieverplichtingensubstantieelreduceren.Verlagingvandeadministratievedrukscheptmeertijdvoorhet«echte»werk,endatkomtdedienstverleningaandeburgertengoede.Hetzalookleidentotmeerarbeidsvreugde,totmeergemotiveerdeenproductievemedewerkers(watzichweervertaaltineenbeteredienstverlening),tothetaantrekkelijkermakenvanhetwerkendaarmeetotverminderingvanarbeidsmarktknelpunten.Hetbeperkenvanderegistratieverplichtingenisdaaromvooraleenarbeids-enorganisatie-vraagstuk,enmoetookalszodanigwordenaangepakt.ProjectAdministratieveLasten-verminderingBeginmei2008heeftdestaatssecretarisvanBZKhetproject«Administra-tieveLastenverminderingvoorProfessionalsindePubliekeSector»gestart.Ditprojectrichtzichopoverheidsprofessionalsmetpublieks-contactenindedomeinenonderwijs,veiligheidensocialezekerheid.Ookdeprofessionalsindezorgkunnenhierterecht.Doelishunregistratie-enmonitorverplichtingentebeperken.Omditterealiseren,wordtin2008eenkwantitatieftijdbestedings-enbelevingsonderzoekuitgevoerdonderzestienfuncties.Tevensiseenmeldpuntingerichtomvandeprofes-sionalszelftehorenwatkanwordenverbeterd2.Opbasisvandeverkregeninformatiewordteentop-5vangrootsteirritatiesopgesteld.Voorde(wijk)agentenderechercheurisditonderzoekalafgerond3.Deirritatielijstvandeofficiervanjustitie,debevelvoerderbrandweerenvieronderwijsfunctieswordtnogin2008gepresenteerd.Voordeprofessionalsindedomeinenzorgensocialezekerheidzijnderesultatenbegin2009bekend.Insamenwerkingmethetberoepsveldwordtvoorelkvandeknelpunteneenactieplanopgesteld,zodatinzichtelijkwordtwelkeverbeteringennogindezekabinetsperiodeteverwachtenzijn.Bijdeaanpakvandeirritatieswordtaangestuurdophetbehalenvanmaatwerkoplossingenpersectorenopquickwinswaarvanzoveelmogelijkprofessionalsprofiteren.Daarbijzalwordenaangeslotenbijsectoraleinitiatievendietotdoelhebbenderegeldrukteverminderen4.2.5Integriteit:basisvoorvertrouwenEenintegereoverheidisdébasisvoorvertrouwenindeoverheid.DeoverheidsorganisatiesindesectorenRijk,Provincies,Gemeenten,Waterschappen,PolitieenDefensiezijnzelfverantwoordelijkvoordevormgevingvanhunintegriteitsbeleid.VoordetaakveldenOpenbaarBestuurenPolitieligtdesysteemverantwoordelijkheidbijdeministervanBZK.Zijvultditindoorenerzijdstesturen(wet-enregelgeving)enanderzijdsdeoverhedenteondersteunenbijhuneigentakenenverant-woordelijkhedenophetgebiedvanhetintegriteitsbeleid.VeelbereiktmaarooknogveeltedoenIn2005ismetdekoepelorganisatiesafgesprokendatin2007eenbepaaldpakketaanintegriteitsmaatregelen,de«basisnormen»,zouzijninge-voerd5.Uitde«InventarisatieintegriteitsbeleidOpenbaarBestuur(Rijk,Provincies,Gemeenten,Waterschappen)enPolitie2008»6blijktdatinvergelijkingmetdeeersteinventarisatieuit20047duidelijkvoortgangisgeboekt8.1VergelijkdebriefvandeministervoorBestuurlijkeVernieuwingenKoninkrijks-relatiesd.d.28november2006,TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,29362,nr.110.2Hetmeldpuntissinds15april2008bereik-baarviadewebsitewww.mijnechtewerk.nl.3Voorde(wijk)agentenderechercheurluidtdezetop-5alsvolgt:1.Gebruiksvriendelijkheidvansystemen.2.Ingewikkeldeformulieren.3.InformatieverstrekkingaanhetOpenbaarMinisterie.4.Wildgroeiaanpartnerinformatie.5.Ongerichteadresseringvanbeleid.4Voorbeeldenvansectoraleinitiatieven:«AWBZ,naareenvoudinuitvoering»(VWS)en«OCWontregelt»(OCW).5«Modelaanpakbasisnormenintegriteits-beleidOpenbaarBestuurenPolitie»,april2006,totstandgekomenopbasisvaneenbestuurlijkoverlegtussenhetMinisterievanBZKendesectorwerkgevers.6«InventarisatieintegriteitsbeleidOpenbaarBestuurenPolitie2008»,TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,28844,nr.13.7TweedeKamer,vergaderjaar2003–2004,28844,nr.5.8Eenoverzichtvandebelangrijksteresultatenisneergelegdindestatistischebijlage,tabel1.4.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–217(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector ImplementatiebasisnormenintegriteitDitgeldtzowelvoordeimplementatievandeintegriteitswetgevingalsvoordematewaarinisvoldaanaande«basisnormen»vooreenvolwaardigintegriteitsbeleid.Voordriewettelijkeverplichtingenzijnderesultatenechterteleurstellend.Hetbetreft:1.deimplementatievanderegelingvoormeldingvanfinanciëlebelangen;2.deimplementatievanderegelingvoorhetopenbaarmakenvangemeldenevenfuncties;3.hetafleggenvanverantwoordingoverhetintegriteitsbeleidendenalevingvandegedragscode.Deoorzakenzullensamenmetdebetrokkenoverheidssectorenwordenonderzocht.Daarbijwordtnadrukkelijkgekekennaarmogelijk-hedenvoorverbetering.VergrotenvanhetintegriteitsbewustzijnNaasthetinvoerenvanregelingenenmaatregelenisblijvendeaandachtnodigvoorhetvergrotenvanhetintegriteitsbewustzijnvanoverheids-organisatiesenwerknemers.Uitonderzoekin2006onderalleoverheids-sectorenbleekdatéénopdezevenambtenarenweinigvertrouwenheeftindeintegriteitvandeeigenorganisatie1.RecentonderzoekvanBZKlaatziendathetvertrouwennauwelijksistoegenomenendatdeorganisatie-cultuurenhoudingtenopzichtevanintegriteitnietisverbeterd(figuur2.2).Welzijnmeerambtenarenvanmeningdatzijzondernadeligegevolgenvoorhenzelfintegriteitsvraagstukkenkunnenaankaartenbijcollega’sofleidinggevenden.BZKhelptoverheidsorganisatieshetintegriteitsbewustzijnteversterken.MetdedoorhetBureauIntegriteitsbevorderingOpenbareSector(BIOS)ontwikkeldeIntegriteitskubus,dieopverzoekwordttoegestuurd,kunnenzijzelftrainingenverzorgen.Figuur2.2.Meningoverheidspersoneeloverintegriteitsstellingen:inwelkematebentuhetmetdevolgendestellingenoneens?(%)2005Het management reageert adequaat als zich een(mogelijke) schending van de integriteit in mijnorganisatie heeft voorgedaanMijn leidinggevende geeft het goede voorbeeld ophet terrein van integriteitIn mijn organisatie kan ik zonder nadelige gevolgen voormijzelf een integriteitsvraagstuk aankaarten bij mijncollega's of leidinggevendeBinnen mijn organisatie heerst een open organisatie-cultuur waarin voldoende ruimte is voor het uiten vankritiek en het geven van eerlijke adviezenIn mijn organisatie wordt regelmatig aandacht besteedaan integriteitIn mijn organisatie zijn regels over integriteit vastgesteld200720052007200520072005200720052007200520072005Ik kan vertrouwen op de integriteit van mijn organisatie20070%5%10%15%20%25%30%Volstrekt niet mee eensGrotendeels niet mee eensBron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008.1BZK(2006),Personeels-enmobiliteitsonder-zoek2006,DenHaag.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–218(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector MogelijkheidanoniemmeldenIndepraktijkblijktdatburgersenambtenarenomdiverseredenenhuiverigzijnomvandebestaandemeldmogelijkhedengebruiktemaken(tabel2.5).Hierdoorkomenintegriteitsschendingenvanoverheids-functionarissentenonrechtenietaanhetlicht.Inmaart2008isdepilotafgerondommisstandenanoniemtekunnenmeldenbijMeldpuntM.(MeldMisdaadAnoniem).OpgrondvandeevaluatiehebbendeministervanBZKenhaarambtgenootvanJustitiegeoordeelddatM.defunctievanmeldpuntvoorhetanoniemmeldenvanschendingengoedenvooreenlangeretermijnkanvervullen.Deleidraad«CommunicatieanoniemmeldenviaM»geeftoverheidsorganisatieshiervoorhandvatten.Ookuitrecentonderzoekblijktdatdebereidheidomanoniemtemeldengrootis.Tabel2.51.Ikbenbereideenintegriteitschendinggepleegddooreenoverheids-functionarisanoniemtemeldenwanneerdezezichinmijnomgevingvoordoet.(%)JaNeeOpenbaarBestuur8317Veiligheid8416TotaalOpenbaarBestuurenVeiligheid8317Markt919Bron:BZK,FlitspanelonderzoeknaarMeldpuntM,2007.LandelijkerichtlijnregistratieintegriteitRegistratievandeafhandelingvan(vermoedensvan)integriteits-schendingeniséénvandeonderdelenvaneengoedintegriteitsbeleid.Hetgeeftinzichtindeomvangendeaardvandeschendingen.Tegelij-kertijdbiedtregistratieoverheidsorganisatiesdemogelijkheidomverantwoordingafteleggenoverhetgevoerdeintegriteitsbeleidendenalevingvandegedragscode.Opgrondvandepilot«UniformeRegistratieIntegriteit»zalinhetnajaareenlandelijkerichtlijnvoorderegistratievandeafhandelingvan(vermoedensvan)integriteitsschen-dingenwordenaangebodenaanhetOpenbaarBestuurendePolitie.Dezerichtlijnwordtsamenmetdekoepelorganisatiesontwikkeldopbasisvanderesultatenvandepilot.Ookzaleeneenvoudigregistratieformulierwordenaangeboden.BeschermingvanklokkenluidersEvaluatieduidtoptekortkomingenDeklokkenluidersregelingenindesectorenOpenbaarBestuur,DefensieenPolitiebeogenhetinternmeldenenopsporenvanmisstandentebevorderenenbeschermingtebiedenaandemelders.Hetrapport«Evaluatieklokkenluidersregelingenpubliekesector»laatziendathethiernogaanschort.Volgensdeonderzoekerskomtditdoordatderegelingenmeldersgeenvertrouwelijkheidenteweinig(rechts)be-schermingbieden.BovendientreedtdeCommissieIntegriteitOverheid(CIO)nietoptegenrepresailles.Vandeambtenarenindeonderzochtesectorendieeenvermoedenvaneenmisstandhebben,meldteenderdeditniet.AanpakdoorhetkabinetHettegoedertrouwmeldenvanvermoedensvanmisstandenbijdedaarvooraangewezenkanaleneninstantiesbeschouwthetkabinetalseenuitingvangoedambtenaarschapeneenblijkvanprofessioneleberoepsuitoefening.Hiervooriseenorganisatiecultuurvereistwaarbinnenmogelijkeintegriteitschendingenopenlijkkunnenwordenbesprokenengemeld,envervolgensookwordenopgelost.1Zieookstatistischebijlage,tabel1.5.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–219(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector Klokkenluidersregelingenondersteuneneencultuurwaarinhetmeldenvanmisstandengeenbelemmeringenkent.Zodragendieregelingenbijaanhetvertrouwenvanburgersindeoverheid.DeministervanBZKisverontrustoverdeuitkomstenvandeevaluatie.Naarhaarstelligeovertuigingwerkenklokkenluidersregelingenalleenalsmisstandenveilig,vertrouwdeneenvoudigkunnenwordengemeld.Omditteverbeteren,wordenopkortetermijnmaatregelengetroffen1.Zijgaangeldenvoordesectorendieonderhetgezagsbereikvandeministervallen(RijkenPolitie),maarzullennaarverwachtingeenkrachtigeuitstralinghebbennaardeoverigeoverheidssectoren.Demaatregelenhoudenhetvolgendein:–Vertrouwelijkmelden.IndesectorenRijkenPolitiewordtzospoedigmogelijkingevoerddatambtenareneenvermoedenvaneenmisstandvertrouwelijkkunnenmeldenbijeenvertrouwenspersoon.Ditbetekentdatdeidentiteitvandemelderopzijnofhaarverzoekzalwordenafgeschermd.–Onafhankelijkinstituut.VoordesectorenRijkenPolitiekomtereenonafhankelijkinstituutwaarmelders(nadeinterneweg)terecht-kunnen.OnderzochtwordtofdehuidigeCommissieIntegriteitvoordesectorenRijkenPolitiekanwordenversterktofmoetwordenvervangendooreenanderinstituut,bijvoorbeelddeNationaleOmbudsman.–Verruimingtoegankelijkheidregelingen.DerechtspositieregelingenvanhetRijkenPolitiezullenwordenaangepast,zodatmeermeldersvande(waarborgenvande)klokkenluidersregelingengebruikkunnenmaken.Zozullendedefinitievanhetbegripmisstand,dedoelgroepvandegenendiekunnenmeldenendekringvanorganisatieswaaroverkanwordengemeld,wordenverruimd.–Beschermingvandemelder.HetbenadelingsverboduitdeAmbtenarenwetwordtconcreetindeklokkenluidersregelingeningevulddoorverbodengedragingenexpliciettebenoemen.–Kostenjuridischebijstand.DeministervanBZKzalopdebegroting2009geldreserverenvoordecompensatievankostenvanjuridischebijstandindesectorenRijkenPolitie.2.6RuimtevoorprofessioneelwerkgeverschapOpditmomentishetkabinetnogwerkgeverineenbeperktaantalsectoren(Rijk,Politie,Defensie,PrimairOnderwijsenRechterlijkeMacht).Voorhetovergrotedeelvandeoverheidswerkgeversisechtersprakevaneenzelfstandigwerkgeverschapmetdebijbehorendeeigenverantwoor-delijkheid.DitgeldtvoordeGemeenten,Provincies,WaterschappenendeonderwijssectorenwaarinderegulierearbeidsvoorwaardenvormingisovergeheveldvanhetMinisterievanOCWnaardeonderwijswerkgevers.DedecentralisatievanhetPrimairOnderwijszalopzijnvroegstop1augustus2009zijnbeslagkrijgen.DezeZelfstandigePubliekeWerkgevers(ZPW)2hebbeneenandererelatiemethetkabinetdandewerkgeversuitdemarktsectoren.Samenmetdezogenaamdekabinetswerkgeversvormenzijde«publiekgefinancierdeoverheid»waaraandeburgerbijzondereeisenstelt.Dewerkgeversrolisdaarbijnauwverbondenmethetfunctionerenvandediversetaakveldenvandeoverheidssectorendusmetdekwaliteitvandepubliekedienstver-lening.1BriefministervanBZKaanTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,28844,nr.14.2TotdeZelfstandigePubliekeWerkgeversbehoren:hetCollegevoorArbeidszaken,deInterprovincialeWerkgeversVereniging,deUnievanWaterschappen,dePO-Raad,deVO-Raad,deMBO-Raad/Colo,deHBO-Raad,deVSNU,deWerkgeversverenigingvoordeUniversitairMedischeCentra,deWerkgevers-verenigingvoordeOnderzoekinstellingen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–220(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector BestuurlijkeafsprakenGezamenlijkeagendaDeministervanBZKachteenfundamentelebezinningopdeverhoudingtussenhetkabinetendeZPWgewenst.Zijheeftdaaromhetinitiatiefgenomendezerelatieopnieuwtedefiniëren.Uitgangspuntvoorhaariseenrijksoverheiddiewerktaanoplossingenvoormaatschappelijkevraagstukken.Hoeverschillenddediverseoverheidssectorenookzijn,dewerkgeverswordenmetgemeenschappelijkeontwikkelingengeconfron-teerd.Voorbeeldendaarvanzijneenveranderendeberoepsbevolking,verwachtingenvangeëmancipeerdeburgersoverhetfunctionerenvanoverheidenonderwijs,vergrijzingvanhetpersoneelenarbeidsmarkt-knelpunten.Daarnaasthebbendemeesteoverheidswerkgeverstemakenmeteenpubliekrechtelijkarbeidsvoorwaardenregime.Deministerwildezevraagstukkenaanpakkenophetniveauwaarzezichvoordoen,dusindesectorenenindeorganisatieszelf.Daarinpastdatderijksoverheidnietdicteertofoplegt,maarsamenwerktenwaarnodiginitiatievenneemt.Deministerwilwerkenaaneengoederelatie,waarinpartijenmetopenoornaarelkaarluisteren.Zo’nconstructievedialoogbiedtmeerkansopresultaatdandwang.DezenieuweverhoudingheeftvooralsnogvormgekregeninbestuurlijkeafsprakenmetdeZPW,dieop10juni2008doordeministervanBZKendebesturenvandewerkgeverskoepelszijnondertekend.Deafsprakenbetreffeneengezamenlijkeagendawaaraanzowelkabinetalsdebetrokkenwerkgeverswillenwerken.Dezeagendaheeftenerzijdsbetrekkingophetstrevennaareenmaatschappelijkherkenbare,gerespec-teerdeenlegitiemepubliekesector.Daarinkomendethema’sdiversiteit(ziehoofdstuk4vandezeTrendnota),veiligepublieketaak(hoofdstuk3)entransparantie/integriteit(paragraaf2.5)aanbod.Anderzijdsgaatdeaandachtuitnaareenaantalwederzijdservarengrotethema’s,zoalsarbeidsmarktpositie(hoofdstuk5)enarbeidsparticipatie(hoofdstuk6).DeministervanBZKzietdebestuurlijkeafsprakenmetdeZPWalseenexperiment,waarmeeinhetlopendejaarervaringkanwordenopgedaan.Deuitkomstenzulleninhetkabinetwordenbesproken.Medemethetooghieropzaleenonafhankelijkbureaueenanalysemakenvanhetfunctio-nerenvanhetsectorenmodel.DekabinetssectorenmakengeendeeluitvandeZPW.Ookzijnergeenbestuurlijkeafspraken,maardethema’szijnvooreendeeldezelfdealsdievoordeZPW.BinnenhetVerbondSectorwerkgeversOverheid(VSO)vindtafstemmingplaatstussenallesectorwerkgevers,waarbijdeministervanBZKalscoördinerendbewindspersoonbetrokkenis.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–221(Her)waarderingvanhetwerkenindepubliekesector 3.VEILIGEPUBLIEKETAAK«Vanafhetmomentdatikhetuniformaantrekennaarbuitengatothetmomentdatikweerbinnenkom,hebiktemakenmetschelden,bedreigen,spugenengeweld».ParkeercontroleurbijwerkbezoekvanministervanBZKaanRotterdam3.1InleidingTweevandedriewerknemersmeteenpublieketaak1hebbenregelmatigtemakenmetagressieengeweld.Ditbrengtveelleedenletselteweeg.Daarnaastvormtheteenbedreigingvooreenadequateuitvoeringvandepublieketaak.Ookkanhetleidentotaantastingvanderechtsstaatenhetimagovandeoverheid.Hetkabinetheeftagressieengeweldtegenwerknemersmeteenpublieketaaktotéénvandespeerpuntenvanhetbeleidgemaakt.Hiervoorishetprogramma«VeiligePubliekeTaak»ontwikkeld.Uitgangspuntvanhetprogrammaisdatagressienietmaglonen.Dadersmoetenweten,merkenenvoelendatzijeengrenshebbenoverschreden.Dooroplandelijkniveaueeneenduidigekoersteregis-seren,wordtditongewenstegedrageffectiefaangepakt.Hoofdlijnenvanhetprogrammazijnhetvoorkomenvanagressieengeweld,hetaanpakkenvandadersenhetondersteunenvanwerkgeversbijdebeschermingvanhunpersoneel.Eenveiligepublieketaakbetekentdatwerknemersburgersmetrespectenbegriptegemoettredenenditzelfdemogenterugverwachten.Hetprogrammavormtdaarmeeeenspecifiekelementbinnenhetthema«Herwaarderingvanhetwerkenindepubliekesector».3.2NulmetingagressieengeweldIn2007iseennulmetinggehoudenvandeaardenomvangvanagressieengeweldtegenwerknemersmeteenpublieketaak2.Hetmerendeelvandewerknemers(66%)blijktdoorzijnfunctieinaanrakingtekomenmetongewenstgedrag.Hieronderwordtverstaanverbaalgeweld,fysiekgeweld,intimidatie,seksueleintimidatieofdiscriminatie.Tabel3.1Aandeelwerknemersindesemipubliekesectordatin2007minimaaléénkeerisgeconfronteerdmetongewenstgedrag(%).NS98UWV&CWI61Gevangeniswezen(DJI)91Belastingdienst60Ambulance89B&W59Politie73PrimairOnderwijs59Ziekenhuis69Arbeidsinspectie54Socialedienst69Brandweer48VoortgezetOnderwijs69Gemeenteraad41Bron:DSP-groepenBZK(2007),Ongewenstgedragbesproken,Amsterdam.Vandetreinconducteursis98%slachtoffergewordenvanongewenstgedrag.Inhetgevangeniswezen(DJI)enbijambulancepersoneelkomtditeveneensveelvuldigvoor.Hetisgeenuitzonderingdatconducteursengevangenisbewaarderstweekeerofmeerperweekonheuswordenbejegend.Demeestvoorkomendevormvanongewenstgedragisverbaalgeweld.1Eenpublieketaakhoudtindatdewerkne-mersdetaakuitvoereninhetalgemeenbelang,datdezetaakvooriedereeningelijkeomstandighedenbeschikbaariseneenpubliekorgaanvoordezetakenverantwoor-delijkis.2DSP-groep(2007),inopdrachtvanhetministerievanBZK,Ongewenstgedragbesproken.Ongewenstgedragtegenwerknemersmeteenpublieketaak,Amsterdam.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–222Veiligepublieketaak Tabel3.2Aandeelwerknemersdatin2007isgeconfronteerdmetongewenstgedrag,onderverdeeldnaarsoortongewenstgedrag(%).Seksueleintimidatie12Discriminatie16Intimidatie19Fysiekgeweld24Verbaalgeweld62Totaal66Bron:DSP-groepenBZK(2007),Ongewenstgedragbesproken,Amsterdam.Ongewenstgedragheeftmeestalalsaanleidinghetwijzenopregels,hetgevenvaneenboeteofhetaansprekenopgedrag.Dedadersproberenmethunagressievaakietsvoorelkaartekrijgen.Hetovergrotedeelvandewerknemers(91%)zegtdatzijzichnietinhuntaakuitoefeninglatenbeïnvloeden.OngewenstgedragneemttoeVoorhetpersoneelindepubliekesectoriszowelin2006en2008onderzoekgedaannaarhetvoorkomenvanongewenstgedrag.Hieruitblijktdatereentoenameisinallecategorieën,metseksueleintimidatiealskoploper.WatbetreftdesectoreniseenrelatiefsterkestijgingtezienbijPolitieenDefensie.OokdesectorUMCscoorthoog1.MaatregelentegenagressieengeweldOpgrondvandeArbo-wetzijnwerkgeversverantwoordelijkvoorhetwaarborgenvandeveiligheidvanhunwerknemers.Zijmoetenervoorzorgendatdepsychosocialebelastinggeengevaaroplevertvoordegezondheidenzijnverplichttechnischeenorganisatorischemaatregelentenemenomdekansopagressieengeweldteverkleinen.Daarnaasthoorthetveiligheidsbeleidbijgoedenmodernwerkgeversschap.Veelsectorennemenmaatregelentegenagressieengeweld.DeNSbijvoorbeeldtraintallewerknemersdiemetklantenincontactstaaninhetomgaanmetagressiefofgewelddadiggedrag.DaarnaastwerktdeNSmethuisregelsentrein-enstationsverboden.Zwartrijderswordengeregistreerdenschadewordtopdedadersverhaald.InhetVoortgezetOnderwijsfunctionerenveelscholeninregionalesamenwerkingsver-banden.OokparticiperenzijinconvenantenmetpartijenalsPolitie,JustitieenJeugdzorg.Inziekenhuizendraaithetproject«VeiligeZorg».Ditprojectbiedteenscalavanmaatregelenaan,vanorganisatorischeingrepen(aanpassendienstverlening,gebouw)toteensysteemvanregistratieenhulpbijaangiftes.Ketenpartnersindesocialezekerheid(UWV,CWIenSocialeDiensten)werkensamenindestuurgroepVeiligheid&Agressie.3.3Hetprogramma«VeiligePubliekeTaak»EffectieveaanpakdaderscentraalHetkabinetvindtagressieengeweldtegenwerknemersmeteenpublieketaakonacceptabelenheeftzichtotdoelgestelddeproblematiekindezekabinetsperiodemet15%terugtedringen.DeministervanBZKheeftdaaromop19oktober2007hetprogramma«VeiligePubliekeTaak»aangebodenaandeTweedeKamer2.Ditprogrammaiseenuitwerkingvanhetactieprogrammavanhetvorigekabinet.Centraaldaarinstaateeneffectieveaanpakvandedaders.HetministerievanBZKvoertdaartoeregieopketenpartners,werkgeversmeteenpublieketaakenanderebetrokkenpartijen.Verderwordenzijgefaciliteerdengestimuleerd.1Statistischebijlagetabellen1.6en1.7.2TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,28684nummer117.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–223Veiligepublieketaak Deoverigeministeriesdragenzorgvoorhetveiligheidsbeleidinhunwerkveld.Deketenpartners,zoalsPolitieenOpenbaarMinisterie,zijnverantwoordelijkvoordeuitvoeringvanhetbeleidbinnenhundeel-terrein.EvaluatieaangescherptestrafvorderingsrichtlijnenOp1december2006is,opinitiatiefvandetoenmaligeministervanBZK,eenaantalstrafvorderingsrichtlijnen(Polaris-richtlijnen)voorgevallenvangeweldaangepast.Bijgeweldtegenberoepsbeoefenaarsofslachtoffersvanburgermoedisdestrafeisverdubbeldenbijgeweldtegenslachtoffersdiezichineenafhankelijkesituatietenopzichtevandeverdachtebevin-den,isdeeismeteenderdeverhoogd.Ookisdewerkingssfeervandestrafverhogendefactor«geweldtegenberoepsbeoefenaars»verruimdtotiedereendiebijdeuitoefeningvanzijnberoeptemakenkrijgtmetgeweld.Verderishetaantalbasispunten(terbepalingvandehoogtevandestrafeis)voorhetbasisdelictmishandelingverhoogdvanzevennaartwaalf.InopdrachtvandeministeriesvanJustitieenBZKwordtdewerkingvandeaangescherptestrafvorderingsrichtlijnengeëvalueerd.Deresultatenvanditonderzoekzijnnaarverwachtinginnovember2008beschikbaar.IntroductielandelijkenormomgangmetwerknemersmeteenpublieketaakEindmei2008hebben16ministersen31vertegenwoordigersvansectorwerkgeversdelandelijkenormvoordecorrecteomgangmetwerknemersmeteenpublieketaakondertekend.Inmiddelsisdegroepvanondertekenaarssterkuitgebreid.Denormbestaatuitvierdelen:1.Agressiefofgewelddadiggedragtegenwerknemersmeteenpublieketaakwordtnooitgetolereerd.2.Geefdeprofessionalderuimteomzijnwerktedoen.3.Volgdeaanwijzingenvandeprofessionalop.4.Verstoorde(bedrijfs)ordeniet.Doordezenormenisdegrensduidelijkgemarkeerd.Bijovertredingvolgtreactievanuitdeoverheid,werkgeversen/ofwerknemers.AfsprakenmetdewerkgeversIndebestuurlijkeafsprakenvandeministervanBZKmetdeZelfstandigePubliekeWerkgevers(ZPW)1isneergelegddatdewerkgeverszichzulleninzettenvoor:•Eensectorspecifiekenormrichtingburgers.•DuidelijkinternbeleidvoorhetmeldenenaangevenvanvoorvallenvanagressieengeweldbijdePolitie.•Registratievanhetaantalvoorvallen.•Opleidingen/oftrainingvandewerknemers.•Zorgvooropvangvandewerknemersnaeenvoorval.AanbodvaninstrumentenvooreeneffectieveaanpakHetprogramma«VeiligePubliekeTaak»ontwikkelttevensdiverseinstrumentenwaarmeewerkgevers(enwerknemers)agressieengeweldeffectiefkunnenaanpakken.HetHandboekAgressieenGeweld:voorkomen,beperkenenafhandelenbiedteenleidraadvoorhetopzettenvaneigenbeleid.DebrochureReactiemogelijkhedengeeftaanopwelkewijzewerkgeverseenduidelijkereactiekunnengevenaandadersvanagressieengeweld.VerhalenvanschadeVaakisonduidelijkwelkekostenbijschadeenletselopdedaderkunnenwordenverhaaldenhoeditmoetwordenaangepakt.Hetgaathierbijomjuridischeenmateriëlekosten,enomdekostendiedeorganisatiemaaktbijhetvervangenvandewerknemer.In2008isonderzoekverrichtnaardemogelijkhedenomverhaalvan(letsel)schadeenincassoteverbeteren.Opbasisvandezeresultatenwordtaanvullendbeleidontwikkeld.1Zieparagraaf2.6.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–224Veiligepublieketaak 3.4Nieuweinitiatievenin2009UitdragenlandelijkenormIn2009staathetprogramma«VeiligePubliekeTaak»inhettekenvaneendadergerichteaanpakendeintroductievanpreventievemaatregelenvoorwerkgeversmeteenpublieketaak.Debelangrijksteinitiatievenwordenhieronderuiteengezet.DelandelijkenormVeiligePubliekeTaakzalin2009breedwordenuitgedragenmeteencampagne.Ditgeeftwerkgeverseensteuntjeinderugomhunbeleidtegenagressieengeweldbetertekunnentoepassen.Decampagnebiedtwerkgeversderuimteomdenormtespecificerennaardeeigenhuisregels.Daarnaastiseenbeeldmerkontwikkelddatdelandelijkenormonder-streeptendeaanpakvanagressieengeweldsymboliseert.Ookditbeeldmerkzalbreedwordenverspreid.HandleidingenregistratiegeweldWerkgeverswordtgevraagd(opbasisvandeArbo-wet)eenfaciliteitinterichtenvoorhetmeldenvangeweld.Opditmomentisaleenaantalsystemenbeschikbaar,zoalshetAgressieRegistratiesysteemOverheden(Rijk,ProvinciesenGemeenten)enhetZiekenhuisIncidentRegistratie-systeem.HetAgressieRegistratiesysteemOverhedenisineenaantalpilotsgetest.HetministerievanBZKheeftdeevaluatieverzorgdenheeftopbasisvandeuitkomsten,samenmetRijk,ProvinciesenGemeenten,tweehandleidingenlatenontwikkelen.Waarnodigzalhetprogramma«VeiligePubliekeTaak»overigewerkgeversbijsoortgelijkeactiviteitenfaciliteren.EenduidigeafsprakenmetPolitieenOpenbaarMinisterieTotophedenwordtnognieteenduidigomgegaanmetaangiftesendeafhandelingvangeweld-enagressievoorvallentegenwerknemersmeteenpublieketaak.Dezeverschilleninoverheidsoptredenleidentotfrustratieonderslachtoffersenonduidelijkheidbijburgersenbetrokkeninstanties.Omtekomentoteeneffectieveensnelleafhandelingvanagressieengeweld,zijnlandelijkeafsprakentussenPolitieenOpenbaarMinisterienoodzakelijk.Basishiervoorzijnderesultatenvaneenonderzoeknaarhetopsporings-envervolgingsprocesvangeweldtegenpolitiefunctionarissen,datinopdrachtvandeministeriesvanJustitieenBZKwordtuitgevoerd.VerbeteringkennisinfrastructuurHetontbreektvaakaaninzichtindeeffectenvangetroffenmaatregelen.Omdieredenkomtereenonderzoeknaardeeffectiviteitvandeaanpakvangeweldtegenpolitieagenten,brandweer-enambulancepersoneel,ambtenarenenbestuurdersinUtrecht.DitonderzoekiseengezamenlijkinitiatiefvandeministervanBZKenPolitieRegioUtrecht.Vanuitdeverschillendesectorenisaangegevendatbehoeftebestaataaneenkennisbank,waarinwerkgeverskennisenervaringmetelkaarkunnendelen.Hetprogramma«VeiligePubliekeTaak»gaatbestaandekennis-bankeninbeeldbrengenenwaarmogelijkaanelkaarkoppelen.Nadezeinventarisatiezaleenplanvanaanpakwordenopgesteldvoorhetopzettenvaneenkennisbank.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–225Veiligepublieketaak 4.DIVERSITEIT«Deleidervande21eeeuwisdiversiteitproof:hij/zijisinstaateenbrugteslaantussenhetnunogoverwegenddoorautochtonemannengeleidebedrijfslevenenonzemulticulturelesamenlevingwaarinbeideseksengelijkekansenhebben.Hij/zijbeschiktoverdevisieendedurfomeencultuuromslaginhetbedrijfsleventeweegtebrengendoorzichmeernadrukkelijkterichtenophetaantrekkenvanbicultureelenvrouwelijktalent».AlexanderRinnooyKan4.1InleidingDesamenlevingmoetzichzelfindepubliekesectorkunnenherkennen.Eendiversepersoneelssamenstellinggeeftherkenningenwektdaarmeevertrouwen:bijmaatschappelijkevraagstukkenwordenverschillendeperspectievenmeegenomen.Evenwichtigopgebouwdeteamsfunctio-nerenbovendienbeterenzijninnovatieverencreatiever1.Daaromishetnoodzakelijk–zekerineenkrappearbeidsmarkt–rekeningtehoudenmetdiversiteitbijinstroom,doorstroomenbehoudvanpersoneel.Eendiverspersoneelsbestanddraagtbijaankwaliteitvoornuenindetoekomst.Hetkabinetwildathetpersoneelsbestandindepubliekesectorin2011diversissamengesteld.Gezienhetbelangdathieraanwordtgehecht,heefthetministerievanBZKdiversiteittotéénvandetienbeleids-prioriteitenbenoemd.Hetbeleidrichtzichopdiversiteitingeslacht,etniciteitenleeftijd.Inhetlaatstegevalgaathetspecifiekomhetbeperkenvandeuitstroomvan50-plussersnaarinactiviteit.Drievandevierkabinetsdoelstellingenliggenbinnenhandbereik,mitshierinvoldoendeenergiewordtgestoken.Debeoogdetoenamevanhetaandeelallochtonenishetmeestambitieus2.DeministervanBZKheefteenaanjagenderol.ZijdraagtdekabinetsvisieophetdiversiteitsbeleidactiefuitengeeftalswerkgevervanRijkenPolitiehetgoedevoorbeeld.Daarnaastmonitortzijdeontwikkelingenindesectorenengaatzijdaaroveringesprekmetdesectorwerkgevers.Deactiviteitendiedeverschillende(sector)werkgeversondernemenomeendiverssamengesteldpersoneelsbestandtebewerkstelligenenderesultatenvanhetonderzoeknaarhetdraagvlakvoordiversiteitendiversiteitsbeleidonderleidinggevendenenwerknemers,zijnopgenomenindekwalitatieverapportage«Diversiteitmaaktdeoverheidsterker!»,dierecentelijknaardeTweedeKamerisgestuurd.Dithoofdstukgaatinopde(cijfermatige)trendsophetgebiedvandiversiteitindepubliekesector.DekwantitatievegegevensindezeTrendnotavormenincombinatiemetdeinaugustus2008aandeKameraangebodenkwalitatieverapportagedenulmetingdiversiteit3.Aandehandvandezetweerapportagesbepaaltdeministerhaaraanpak.Zijzalzichdekomendetijdvooralrichtenopdedoelstellingenensectorendieomextraaandachtvragenenwaardeeffectennaarverwachtinghetgrootstzijn.4.2DiversiteitindepubliekesectorDepubliekesectorisnognietdiversinalledimensiesvandeorganisatie.Zoishetaandeelvrouwenlagernaarmatehetfunctieniveauhogerisenblijfthetaandeelallochtoneninhetpersoneelsbestandmet5,6%(2007)achterbijhetaandeelwerkzameallochtonepersonen(8,8%),ookwanneergecorrigeerdwordtvoorhetopleidingsniveau4.1MinisterievanSocialeZakenenWerkgele-genheidenDiv,LandelijkNetwerkDiversiteits-management(2004),Diversiteitalswinst-maker,Amstelveen.2Daarwaarhetindezerapportagegaatoverallochtonenworden,tenzijandersisaange-geven,niet-westerseallochtonenbedoeld.Dewesterseallochtonenzijnopgenomenonderdecategorieautochtonen.3Zieparagraaf4.2,4.3en4.4entabellen2.3en2.11indebijlage.4CBS(2008),Statline.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–226Diversiteit DoelstellingenkabinetsbeleidOmdiversiteitindesamenstellingvanhetpersoneelsbestandtestimu-leren,heefthetkabinetvoordepubliekesectoreenviertaldoelstellingenvoor2011geformuleerd;•Deinstroomindepubliekesectorbestaatvoor50%uitvrouwen.•Deinstroomintopfunctiesbestaatvoor30%uitvrouwen.•Hetaandeelallochtonenismet50%toegenomentenopzichtevan2007.•Hetuitstroompercentagevan50-plussersnaarinactiviteitismet2procentpuntenafgenomeninvergelijkingmet2006.Hetbehalenvandezedoelstellingenkanwordenbemoeilijktdoorbeleidsmaatregelendieopanderegrondennodigzijn,zoalsdeafslankingbijhetRijkendeverplichtetaal-enrekentoetsbijdePabo’s.Tabel4.1Standvanzakenmetbetrekkingtotdekabinetsdoelstellingendiversiteit(%)20062007Doelstelling2011Aandeelvrouwenindeinstroom1,2565750Aandeelvrouwenindeinstroomintopfuncties1,3293130Aandeelallochtonen5,55,67,8Uitstroomvan50-plussersnaarinactiviteit44,43,85,01Decijfersinstroomvanvrouweneninstroomvanvrouwenintopfunctieskunnennietmetelkaarwordenvergeleken.Bijdeinstroomvanvrouwengaathetominstroomvanbuitendesector,terwijlhetbijdeinstroomintopfunctiesookgaatomdeinstroomvanuitanderefunctielagen.2Dooreenaanpassingvandedefinitiekomendecijfersvoor2006nietovereenmetdecijfersdieindeTrendnota2008zijngepubliceerd.3DooreentechnischefoutzijnindeTrendnota2008onjuistecijfersvoordeinstroomvanvrouwenintopfunctiesindesectorenRechterlijkeMachtenOnderzoekinstellingenopgenomen(zietabel4.2).Ookhetaandeelvanvrouwenindeinstroomintopfunctiesindepubliekesectorishierdoorgewijzigd.4Deuitstroomnaarinactiviteitligtin2006en2007lagerdanhetstreefcijfervoor2006en2007(7%).Voor2006en2007issprakevaneenneerwaartsevertekening,doordatin2004en2005extravroegtijdigeuitstroomheeftplaatsgevondendoordetaakstellingenvanhetvorigekabinetenvooruitlopendopdeversoberingvandepensioenregelingper1januari2006.Bron:ABP/GBA.Diversiteitsdoelstellingt.a.v.vrouwenvergtsectorspecifiekeuitwerkingDediversiteitsdoelstellingengeldenvoordepubliekesectoralsgeheel.Hetisnietdebedoelingzeéénopééndoortevertalennaardeverschil-lendesectoren.Immers,ditisgeziendesectorspecifiekekenmerkennietrealistisch.Zois,opbasisvandefunctiekenmerkenendemoeilijkecombinatievanarbeidenzorg,nietteverwachtendatbijDefensiedeinstroomvoor50%uitvrouwenbestaat.Hetaandeelvrouwenindeinstroomindepubliekesectorligtmet57%bovendedoelstellingvan50%.DitkomtvooraldoordathetPrimairOnderwijs,deUniversitairMedischeCentraenRechterlijkemachtveelvrouwenaantrekken.Ommeerdiversiteitinhetpersoneelsbestandtekrijgen,zoudeaandachtindezesectorenmoetenuitgaannaarhetwervenvanmannen.Deinstroomintopfunctiesbestaatvoor30%uitvrouwen.Ditaandeelisgestegentenopzichtevanvoorgaandejarenenligtbovendegeformuleerdedoelstel-ling.EvenalsbijdeinstroomindepubliekesectoralsgeheelwordtditvoornamelijkveroorzaaktdoorhetgroteaantalvrouwendatinhetPrimairOnderwijsenindeUniversitairMedischeCentrainstroomtineentopfunctie.Inparagraaf4.3komtaandeordehoedeinstroomvanvrouwenintopfunctieskanwordenbevorderd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–227Diversiteit AandeelallochtonenpubliekesectorgroeitonvoldoendeDegroeiinhetaandeelallochtonenvan5,2%in2003tot5,6%in2007iseeneerstestapindegoederichting,maaronvoldoendeomdekabinets-doelstellingtehalen1.Daarnaastblijftdetoenameachterbijdeontwik-kelingvanhetaandeelwerkzameallochtonepersonen,datindezelfdeperiodemet1,1procentpuntisgestegentot8,8%.Omhetbeoogdedoeltebereiken,iseentweesporenaanpaknodig:verhogenvandeinstroomenvoorkomenvanongewensteuitstroom(paragraaf4.4).Deuitstroomvan50-plussersnaarinactiviteitneemtafenontwikkeltzichpositief2.4.3VrouwenintopfunctiesHetaandeelmannenenvrouwenindepubliekesectorisin2007gelijk.Tussendesectorenzijnechterwelverschillenwaarneembaar(tabel4.2).Gezienhetaandeelvrouwenindeinstroom(57%)endeuitstroom(47%)in2007zalhetaantalvrouwelijkeambtenarenverdertoenemen.Tabel4.2Aandeelvrouwenindeinstroomnaartotaalennaartopfuncties(%)1,2,3,4,5Aandeelvrouwen2007Aandeelvrouwenindeinstroom2006Aandeelvrouwenindeinstroom2007Aandeelvrouwenintopfuncties2007Aandeelvrouwenindeinstroomintopfunc-ties2006Aandeelvrouwenindeinstroomintopfunc-ties2007Publiekesector505657232930Rijk425152232930Gemeenten445254222832Provincies405050202727RechterlijkeMacht525460203522Waterschappen273937102016PrimairOnderwijs808181374854VoortgezetOnderwijs495659202026MiddelbaarBeroepsonderwijs535656272828HogerBeroepsonderwijs505556272634WetenschappelijkOnderwijs434848131419Onderzoekinstellingen323635131417UniversitairMedischeCentra686767323736Defensie1317176119Politie344544122081Decijfersinstroomvrouweneninstroomvrouwenintopfunctieskunnennietmetelkaarwordenvergeleken,omdatzeopeenanderewijzetotstandzijngekomen.Bijdeinstroomvanvrouwengaathetominstroomvanbuitendesector,terwijlhetbijdeinstroomintopfunctiesookgaatomdeinstroomvananderefunctielagen.2Inkleinesectoren(zoalsRechterlijkeMacht,OnderzoekinstellingenenWaterschappen)ishetaantaltopfunctiesendusookdeinstroomindietopfunctieszeergering.Hierdoorkaneenkleinewijziginginhetabsoluteaantalvrouwendatinstroomtineentopfunctieleidentotrelatiefgrotewijzigingeninhetaandeelvrouwenindeinstroomintopfuncties.3Decijferskunnenafwijkenvandecijfersdiesectorenzelfpresenteren,aangeziendedefinitie«topfuncties»nietinallesectorengelijkis.Omhiereenvergelijkingtussendesectorentekunnenmaken,wordtgebruikgemaaktvandevolgendedefinitie:topfunctieszijnfunctieswaarvanhetvoltijdssalarisbijdehoogste10%vandesalarissenindesectorhoort.4Dooreenaanpassingvandedefinitiekomendecijfersoverdeinstroomvanvrouwenin2006nietovereenmetdecijfersdieindeTrendnota2008zijngepubliceerd.5DooreentechnischefoutzijnindeTrendnota2008onjuistecijfersvoordeinstroomvanvrouwenintopfunctiesindesectorenRechterlijkeMachtenOnderzoekinstellingenopgenomen.Ookhetaandeelvanvrouwenindeinstroomintopfunctiesindepubliekesectorishierdoorgewijzigd.Bron:ABP/GBA.1Zieookstatistischebijlage,tabel2.11.2Ziehoofdstuk5voordeontwikkelingvandeuittreedleeftijdnaar(pre)pensioen.Zieverderhoofdstuk6voorhetinvesterenindeinzet-baarheidvanpersoneel.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–228Diversiteit DoorstroomvanvrouwennaartopfunctiesAandeelvrouwenintopfunctiesneemttoeOmhetaandeelvrouwenintopfunctiestevergroten,kunnenzowelmeervrouwenvanbuitendesectorwordenaangetrokkenalsvanuitdeeigenorganisatie.Demogelijkhedenomdeinstroomindetopteverhogen,zijnmedeafhankelijkvandesectorspecifiekesituatieendeeisendieaandefunctiewordengesteld.ZobestaatdeinstroomintopfunctiesinhetWetenschappelijkOnderwijsvooraluitdoorstroomvanuitonderliggendefunctielagen.Immers,weinigmensenkunnendirectalshoogleraaraandeslag.Dedoorstroomneemtdelaatstejarenweltoe.Zoishetaandeelvrouwenindeverschillendefunctielagensinds1998gegroeid(figuur4.1).Insectorenwaarmeeralgemeneeisenaanbestuurs-ofmanagement-functieswordengesteld,zoalsbijhetOpenbaarBestuur,eninsectorenwaarrelatiefveelvrouwenwerken,zijndekansenomdeinstroomintopfunctiestebevorderengroter.Hoehogerhetfunctieniveau,destekleinerishetaandeelvrouwen.Deinstroomvanvrouwenintopfunctiesishogernaarmatedeorganisatiemeervrouwelijkewerknemerstelt.In2007werd23%vandetopfuncties(10%bestverdienendewerknemers)vervulddooreenvrouw.Deinstroombestaatvoor30%uitvrouwenendeuitstroomvoor24%.Zolangdeinstroomgroterisdandeuitstroom,zalhetaantalvrouwelijketopfunctio-narissenverdertoenemen.Figuur4.1Aandeelvrouwenbinnenhetwetenschappelijkonderwijsinfte,naarfunctie1(%)PromovendiOverig Weten-schappelijkpersoneelUniversitairdocentUniversitairhoofddocentHoogleraar05101520253035404519982001200420071ExclusiefstudentassistentenenHOOP-gebiedGezondheid.Bron:VSNU,WOPI2006,peildatum31december.BelangvanrolmodellenRolmodellenen/oftopfunctionarissendiehetbelangvandiversiteit(aandetop)erkennenenuitdragen,levereneenbelangrijkebijdrageaandebevorderingvanhetaandeelvrouwenindetop1.Wanneervrouwenzichtbaaropmanagementniveauaanwezigzijn,heeftditeenpositieveuitwerkingopdeanderelagenindeorganisatie.1Ziewww.talentnaardetop.nl.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–229Diversiteit Vrouwenvindendiversiteitbovendienbelangrijkerdanmannen,zoblijktuitrecentonderzoek.Wanneerwordtgevraagdhetbelangvandiversiteituittedrukkenineenrapportcijfer,gevenmannengemiddeldeen6,4envrouweneen6,81.Daarbijtredenwelsectoraleverschillenop.BijDefensieishetverschiltussenmannenenvrouwenmet0,8hetgrootsteninhetPrimairOnderwijshechtenmannenmeerwaardeaandiversiteitdanvrouwen.Ookzijnmannenvakerdanvrouwen(zeer)tevredenoverdediversiteitbinnenhetpersoneelsbestand,respectievelijk61%en51%.4.4MeerallochtoneninoverheidsdienstExtrainspanningvereistEtnischediversiteitisindepubliekesectornoggeenvanzelfsprekendheid.Ofschoonhetaandeelallochtonenindepubliekesectordelaatstejarenlichtisgestegen,blijfthetaandeelallochtonenmet5,6%in2007achterbijhetaandeelwerkzameallochtonepersonen2.Hetkabinetheeftzichtendoelgestelddathetpersoneelsbestandin2011voor7,8%uitallochtonenbestaat.Omdekabinetsdoelstellingterealiseren,zullenerjaarlijks5300meerallochtonenmoeteninstromendaneruitstromen.In2007stroom-den8300allochtoneninen6600uit.Zowelvoorhetbevorderenvandeinstroomalsvoorhetvoorkomenvanvoortijdigeuitstroomzijnserieuzeactiesnoodzakelijk,aangeziendehuidigecijfersonvoldoendeperspectiefbieden.Omdeinstroomvanallochtonewerknemersteverhogen,ishetvanbelangdatdepubliekesectoralswerkgeveraantrekkelijkisvooronderanderenwerknemersuitdemarktsectorenschoolverlaters.Actievewervingonderdelaatstedoelgroepbiedtdemeestekansen,omdatzijnoggeenbaanhebben.Depubliekesectortrokin2007ongeveer15000schoolverlatersaan,vanwie78%hogeropgeleidwas.Figuur4.2Aandeelniet-westerseallochtoneafgestudeerdeninhethogeronderwijsnaarstudierichting(%)OnderwijsTaalwetenschappen,geschiedenis en kunstSocialewetenschappen,bedrijfskundeNatuurwetenschappen,informaticaTechniek, industrie,bouwkundeLandbouw,diergeneeskundeGezondheidszorg,welzijnPersoonlijkedienstverlening,vervoer46810121416StudierichtingTotaalBron:CBS,Statlinestudiejaar2006/2007,2008.1BZK,Personeels-enMobiliteitsonderzoek2008.2Zieookstatistischebijlagetabel2.11.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–230Diversiteit GroeiendaanbodvanhogeropgeleideallochtonenHetaandeelallochtoneninhethogeronderwijsisindeperiode1995–2006toegenomenvan3,9%tot10,7%1.Dezegroepmaakteensterkgroeiendaandeeluitvanhetarbeidsaanbodvanafstudeerdersinhethogeronderwijs.Vandeafgestudeerdehogeropgeleidenvindt13,0%eenbaanindepubliekesector.Wanneerspecifieknaarafgestudeerdeallochtonenwordtgekeken,blijktdatslechts4,5%vooreenbaanbijdeoverheidkiest.Desectorenadvies/consultancy,zorgenwelzijn,communicatie/mediaenhetbank-enverzekeringswezenzijnmeerintrek2.Datblijktookuitdestudiekeuze.Allochtonestudenten(metinbegripvaninternationalestudenten)zijnsterkervertegenwoordigdinsocialewetenschappenenbedrijfskundedanindeonderwijsopleidingenendepersoonlijkedienstverleningenvervoer(figuur4.2).Hetaandeelallochtoneafgestu-deerdeninnatuurwetenschappenenlandbouw/diergeneeskundeiseenoverschattingvanwegederuimeaanwezigheidvaninternationalestudentenindezestudierichtingen.WervenbijdevooropleidingVoortijdigestudie-uitvalDelerarenopleidingendieopleidenvoorfunctiesinhetPrimaironderwijsenVoortgezetonderwijsproberenalenkelejarengerichtallochtonestudentenaantetrekken.HetaandeelallochtonenbijdeinstroomindePabo-opleidingblijftmetongeveer7%echterlaag.Deregionaleverschillenzijngroot.Etnischeminderhedenzijnvooralgoedvertegen-woordigdindeinstroomindegrotesteden.ZoisopdeopleidingenvoorlerarenbasisonderwijsinAmsterdam,RotterdamenDenHaagtussende20en25%vandenieuwestudentenvanniet-westerseafkomst.DelerarenopleidingvoorhetVoortgezetOnderwijsiswelietspopulairderbijallochtonendandelerarenopleidingbasisonderwijs,maarblijftmetongeveer11%ooknogachterbijhetaandeelallochtonendatinstroomtinhethogerberoepsonderwijs3.DesectorenDefensieenPolitieleidenhunpersoneelzelfop.Bijdesamenstellingvandeinstroomindeopleidingmoetenzijalrekeningmetdebeoogdediversiteitvanhetpersoneelsbe-stand.DaarnaastkentDefensieeenvoorschakeltrajectwaarinaanRegionaleOpleidingscentra(ROC)opleidingenkunnenwordengevolgddiegelieerdzijnaanDefensie.MetdeROC’sisafgesprokendaterspecifiekaandachtisvoordiversiteit,zowelgerichtopetnisch-cultureleminderhedenalsopvrouwen.Voortijdigschoolverlatenheeftdirecteconsequentiesvoorhetarbeids-aanbod.Zoleidtdeinvoeringvandetaal-enrekentoetsmogelijktoteengrotereuitstroomvanstudenten4.Deslagingskansvanallochtonenblijktlagertezijndandievanautochtonen5.OokzonderdezetoetsisdeuitvalonderallochtonePabo-studentenmet45%(gemiddelde2003–2005)groterdandievanautochtoneleerlingen(25%)6.HetverschilinschoolsuccestussenautochtoneenallochtonePabo-studentenisdaarmeetweekeerzohoogalshetgemiddeldeinhethogeronderwijs.Inbox4.1wordenderedenenwaaromallochtonenhunstudienietafmaken,vergelekenmetdestopmotievenvanautochtonen.Deverschillenaandetweedegraads-lerarenopleidingzijnkleinerenmeerinoverstemmingmethetgemid-deldeinhethogeronderwijs;gemiddeldvaltnaéénjaar35,8%respectie-velijk46,3%uit7.1CBS(2008),Statline.2IG(2007),Minderheden:vanwervennaarbinden,Rotterdam.3OCW(2008),werkeninhetonderwijs2009,DenHaag4OCW(2008),werkeninhetonderwijs2009,DenHaag5SBO(2008),TaaltoetsopRotterdamsepabojaarlater,DenHaag.6Risbo,ErasmusUniversiteit(2007),WaaromstoppenzoveelallochtonestudentenmetdePabo?,samenvattingvanvijfstudies,Rotterdam.7Idem.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–231Diversiteit Box4.1UitstroomallochtonePabo-studentenDeErasmusUniversiteitonderzochtwaaromzoveelallochtonestudentenstoppenmetdePabo.Hunmotievenzijncomplexerdandievanautochtoneleerlingen.Beidegroepenmakendeopleidingnietaf,omdatzeeenverkeerdestudiekeuzehebbengemaaktofomdatdeonderwijskwaliteitbenedendemaatwas.Allochtonenvertrekkendaarnaastmeerdanautochtonenvanwegedecultuur,delagestatusvanhetberoep,demoeitediehetkostomwerkenprivétecombinerenenomdatzijthuisonvoldoendewordengemotiveerd.Ookzettenzevakereenpuntachterhunstudie,omdatzeeenbaanhebbengevondenofmethunpropedeusenaardeuniversiteitkondengaan.Autochtonestakersstappenmeerovernaareenandereopleiding.OmdeuitstroomvanallochtonenaandePaboteverminderen,zijnaanbevelingengedaan.Eénvandesuggestiesbetrefthetstimulerenvaneendiversiteitsvriendelijkklimaatopdeopleiding,bijvoorbeelddooreen«PaboKlimaat»-prijsuittereikenendiversiteitalsvaardigheidexplicietonderdeeltelatenzijnvandehuidigeberoepscompetentiesvoorleraarbasisonderwijs.Studentenmoetendaarbijaantonengoedtekunnenwerkenineencultureeldiversesetting.Ookhetverbeterenvandeondersteuningtijdensdezoektochtnaareenstageoflio-plek(leraarinopleiding)kandestudie-uitvalbeperken.Bron:Risbo,ErasmusUniversiteit(2007),WaaromstoppenzoveelallochtonestudentenmetdePabo?,samenvattingvanvijfstudies,Rotterdam.VoorkomenvanongewensteuitstroomVertrekredenenNaasthetvergrotenvandeinstroomvanallochtonenishetvanbelangdatvoortijdigeuitstroomwordtvoorkomen.Doorstroomvanpersoneelisopzicheengoedezaak,maarditmoetopjuistegrondengebeuren.In2007stroomdenrelatiefmeerallochtonendanautochtonenuitdeorganisatie,respectievelijk12,4%en8,8%.Etnischeminderhedenzijndaarbijkorterindienstdanautochtonen.Binnentweejaarhebbenallochtonenongeveeranderhalfkeerzovaakdeorganisatieverlatenalsautochtonen.Wanneerdevertrekredenenvanallochtonenwordenvergelekenmetdievanautochtonen,blijktdatzegrotendeelsovereenkomen1.Beidegroepengevenaandatdeinhoudvanhetwerkdedoorslaggevenderedenisomwegtegaan.Voor68%vandeautochtonenen75%vandeallochtonenisditeen(zeer)belangrijkepushfactor.Dewijzewaaropdeorganisatiewordtbestuurdendeloopbaankansenkomenvoorautochtonenrespectievelijkopeentweedeenderdeplaatsindetop-3vanpushfac-torenenvoorallochtonenopeenderderespectievelijktweedeplaats.Autochtonenhechtendaarnaastmeerdanallochtonenwaardeaandecombinatievanwerkenprivé;allochtonengevenderelatiemetcollega’svakeralsredenvoorvertrek.CreërenvaneenpositievesocialeomgevingessentieelDesectorRijkheefteenverdiependonderzoeklatenuitvoerennaardeuitstroomvanallochtonenbijdeRijksoverheid2.Ookuitditonderzoekblijktdatdevrijwilligeuitstroomvanallochtonenkanwordenverklaarddoordesocialeomgeving(omgangmetcollega’senleidinggevenden)endooreengebrekaanervarendoorgroeimogelijkheden.Ditleidtvervol-genstoteenlagerewerktevredenheidenuiteindelijktothetvertrekvandezewerknemers.Hetisdaarombelangrijkomeenpositievesocialeomgevingtecreërendieopenstaatvoorverschillentussenmensenendezeookkanbenutten.Daarnaastzijneenhelderecommunicatieoverdetoekomstperspectieveneneenactieveloopbaanbegeleidingvanallochtonemedewerkersbelangrijkevoorwaardenvoorhetbehoudenvanwerknemersmetverschillendeetnischeachtergronden.1BZK(2008),Personeels-enmobiliteitsonder-zoek2008,DenHaag.2RijksuniversiteitGroningen(2008),UitstroomvanAllochtonenbijdeRijks-overheid,Groningen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–232Diversiteit 4.5ActieveondersteuningvansectoraaldiversiteitsbeleidAfsprakenmetdeZelfstandigePubliekeWerkgeversDiversiteitkomthetbestevandegrondwanneeralleorganisatielagen,vantopkadertotwerknemers,hetbelangervanerkennenenaandeslaggaanmethetrealiserenvaneendiverssamengesteldpersoneelsbestand.DeministervanBZKvervulthierbijeenaanjagenderol.ZodraagtzijdekabinetsvisieopdiversiteitactiefuitengeeftzijalswerkgevervanRijkenPolitiehetgoedevoorbeeld(box4.2).Deoverigekabinetssectorenvullenhetdiversiteitsbeleidbinnendeeigencontextin.MetdeZPWheeftdeministervanBZKbestuurlijkeafsprakengemaakt.Hetzijnimmersdesectorenzelfdie,opbasisvaneengevoeldeurgentieenovertuiging,methetthemaaandeslagmoeten.DeZPWerkennenhetbelangvandiversiteit,maarwillenopsectorniveaugeenstreefcijfersafsprekenmethetkabinet.Inhunvisieishetpersoneelsbeleideenaangelegenheidvandeindividueleorganisatie.Zijhebbendanookvooralbehoefteaanondersteunendeinstrumenteneneenaanpakdiezichindepraktijkbewezenheeft.Eenaantalwerkgeversheeftvoorzichzelfstreefcijfersgeformuleerd.Box4.2DiversiteitsbeleidbijRijkenPolitieAlswerkgevervandesectorenRijkenPolitievultdeministervanBZKhetdiversiteits-beleidconcreetin1.VoordesectorRijkzijndekabinetsdoelstellingenvoordepubliekesectorovergenomen.Daarnaastishetbelangvandiversiteitdoorvertaaldindebezettingvandestageplaatsen.Vande1000nogterealiserenstructurelestageplaatsenopMBO/HBO/WO-niveaumoet50%doorallochtonemannenenvrouwenwordenbezet.Omdezedoelstellingtebereiken,heeftdesectorRijkeind2007hetevenement«DoubleClick»georganiseerd.JongehoogopgeleideallochtonenkondenhierbijkennismakenmethetRijk.Ditleverdeverscheidenebiculturelestagiairesop.Voordetopzijnapartedoelstel-lingengeformuleerd.In2011moetenminimaal50medewerkersmeteenbicultureleachtergrondzijningestroomdophetsubABD-niveau(managementfuncties).BijelkeABD-vacaturewordtbezienwelkevrouwenzichkwalificeren.Tevenswordtbewaaktdatvrouwendeeluitmakenvandeselectiecommissies.Daarnaastworden(gespecialiseerde)searchbureausingeschakeldomervoortezorgendatvoldoendemensenmeteenbicultureleachtergrondinstromen.MetdekorpsbeheerdersheeftdeministeropdesectorPolitieafgestemdeafsprakengemaakt.Zozal50%vandekroonbenoemingenindeperiodetot2011vervuldwordendooreenvrouwen/ofallochtoonendragendekorpsenendepolitieondersteunendeorganisatieserzorgvoordateengemiddeldpersoneelsbestandeind2010voor8,5%uitallochtonenbestaat.Dedoorstroommogelijkhedenvoorvrouwenen/ofallochtonenkrijgendaartoeeenextraimpulsindevormvaneentalentprogrammavoormedewerkersindeschalen9–12waarbijspecifiekaandachtisvoordediversiteitvandegroep.Daarnaastzorgendekorpsenvoordeontwikkelingvanhetmulticultureelvakmanschapbijallemedewerkers.Daartoewordtondermeerin2009deleerlijnmulticultureelvakmanschapingevoerd.Dezeleerlijnomvatzowelkennisvanandereculturenalselementenvanomgaanmetdiverseculturen.Bron:Sectorinformatie2008.GeanonimiseerdsolliciterenOokonderleidinggevendenenwerknemersiserdraagvlakvoordiver-siteitendiversiteitsbeleid,mitsdeaanpakaansluitbijhunvoorkeur2.Eénvandemogelijkeinstrumentenisgeanonimiseerdsolliciteren3.Indivi-dueleorganisatieskunnenhiermeezichtkrijgenopnutennoodzaakvandiversiteitsbeleidinhunspecifiekesituatie.DegemeenteNijmegenheeftin2008eenproefafgesloten.Daaruitblijktgeennoodzaakvoorlangdurigeinzetvanditinstrument(box4.3).OokManpowerdeedafgelopenjaaronderzoeknaarheteffectvananoniemsolliciteren.Volgenshetuitzend-concernhebbeninhunspecifiekeorganisatieallochtonenergeenbaatbij,dekansopeengesprekblijftevengroot.1TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30801,nr.6;TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,30201,nr.34enTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,28824,nr.35.2BZK(2008),Flitspanelonderzoekdiversiteitendiversiteitsbeleid,DenHaag.3Onderleidinggevendenenwerknemersisgeanonimiseerdsolliciterenweinigpopulair.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–233Diversiteit ZoweldegemeenteDenHaagalsookhetAmsterdamsestadsdeelWesterparkwerftsindskortopdezemanier(eengedeeltevanhet)nieuwpersoneel.Beidewerkgevershopendiscriminatietijdensdesollicitatiepro-ceduretegentegaanendediversiteitbinnenhetpersoneelsbestandtevergroten.Ditbetreftlopendeexperimentenwaarvannoggeenresultatenbekendzijn.Box4.3ProefgeanonimiseerdsolliciterenNijmegenDegemeenteNijmegenheeftdiversiteitbenoemdalseenbelangrijkepijlervanhetstrategischpersoneelsbeleid.Eénvandedoelstellingeniseenbeterevertegenwoordigingvanallochtoneninhetpersoneelsbestand.Evenalsandereorganisatiesisdegemeenteopzoeknaareffectieveinstrumentenomditdoeltebereiken.DegemeenteNijmegenheefttweekeergeëxperimenteerdmethetanonimiserenvansollicitatiebrieven.Uiteindelijkbleekhetlastigeenduidigeconclusiestetrekkenoverdewerkingvanhetinstrument.Deeerstemetinglieteenzekereffectzien,maarditwerddoordetweedemetingnietbevestigd.Degemeenteconcludeertdatlangduriginzettenvangeanonimiseerdsolliciterennietzinvolis,ookmethetoogopdeadministratieveinzet(ongeveer0,5fte)dieervoornodigis.Vanandereinstrumenten(bijvoorbeeldbewust-wordingleidinggevenden,gerichtewerving,meerallochtonestagiaires)wordtmeerresultaatverwacht.DegemeenteNijmegenzietdevolgendegunstigeneveneffecten:1.Doorhetanonimiserenvansollicitatiebrievenheefthetthemadiversiteitgedurendetweejaarveelaandachtbinnenenbuitendeorganisatiegekregen.2.DegegevensverzamelingheeftveelinformatieopgeleverdoverwiebijdegemeenteNijmegensolliciteren.Ditkanwordeningezetvoorhetontwikkelenvanarbeidsmarkt-communicatie.3.Uitdegegevensverzamelingblijktdathettotalesollicitantenbestandvoor17%uitallochtonenbestaat,wateengoedeafspiegelingisvandezegroepindesamenleving.4.Uitdemetingenblijktdatallochtonesollicitantenalszeopgesprekkomeneenevengrotekanshebbenomaangenomentewordenalsautochtonekandidaten.Bron:GemeenteNijmegen(2008),Anonimiserenvansollicitatiebrieven,evaluatieeersteentweedemeting,Nijmegen.FaciliteringvanuitBZKDraagvlakiseeneerstestap,maarerzullenconcreteprojectenmoetenwordengestartomdaadwerkelijktoteenmeerdiverssamengesteldpersoneelsbestandtekomen.(Sector)werkgeversondernemenhiertoeverschillendeactiviteiten1.DeministervanBZKzalhenondersteunenbijhet(in)voerenvandiversiteitsbeleid.Ditheeftzijindebestuurlijkeafsprakenbevestigd.ZokaneenberoepwordengedaanophetlandelijknetwerkDiversiteitsmanagement(Div-management).TevensreiktBZKsindsjuni2008deDiversiteitsindexaan.Metditinternetinstrumentkandesamenstellingvanhetpersoneelsbestandwordengespiegeldaandeeigenofeenaanverwantesectorofaanderegionaleenlandelijkearbeidsmarkt2.Aandehandvanderesultatenkunnenwerkgeversconcreteenrealistischedoelenstellen.Doordehuidigeengewenstesituatiemetelkaartevergelijken,kanmeneeneffectieveaanpakformuleren.Omwerkgeversinstaattestellenervaringentedelenenvanelkaarenvanexpertsteleren,gaatBZKkenniskringenorganiseren.InaanvullingopdeafsprakenmetdeZPWendelopendeactiviteitenindepubliekesectorzetdeministervanBZKvooralinopdedoelstellingenendesectorendieomextraaandachtvragenenwaarnaarverwachtingdeeffectenhetgrootstzijn.1Ziedekwalitatieverapportage«Diversiteitmaaktdeoverheidsterker!».2Ziewww.diversiteitsindex.nl.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–234Diversiteit 5.ARBEIDSMARKTENARBEIDSMARKTVERKENNING«Ramingenlatenziendatdevraagnaararbeidnogflinkzaldoorgroeien.Indeperiodetot2015komener600000banenbij,terwijlerdoorpensioenenarbeidsongeschiktheidooknogeens2,6miljoenbanenvrijkomenwaarvoormensennodigzijn.Voorheteerstindegeschiedeniszullenerdaardoorstructureelmindermensenbeschikbaarzijnomtewerkendanerbanenzijn».AdviesCommissieArbeidsparticipatie5.1InleidingDespanningopdearbeidsmarktneemtdelaatstejarentoealsgevolgvandeeconomischeontwikkelingen.Hetaantalbanenheeftindeloopvan2007eenrecordhoogtebereikt.Hetaantalopenstaandevacatureseveneens1.Naarverwachtingzaldewerkgelegenheidsgroeiin2008afvlakkenenin2009totstilstandkomen.Meteenwerkloosheidspercen-tagevanietsbovende4%blijftdearbeidsmarktechterkrap.Detoenamevandewerkgelegenheidindepubliekesectorisbeperktvanomvang.Desterkevergrijzingvanhetpersoneelsbestandleidtindekomendejarenweltoteenforsevervangingsvraageneennavenantberoepopdearbeidsmarkt.Devraagrichtzichvooralophogeropgeleiden.Indelenvandepubliekesectortredenalarbeidsmarktknelpuntenop,inhetbijzonderinhetOnderwijsenbijDefensie.Dezesectorenhebbenconcrete,uitgewerkteactieplannenomdein-endoorstroomvanpersoneelzoveelmogelijkteversterkenendeuitstroomteverminderenoftevertragen.Daarnaastisovereenbreedfrontactienodigomdehuidigeknelpuntenintedammenennieuwetevoorkomen.Hetgaateromdewervingskrachténdebindingskrachtvandepubliekesectorteversterken.Specifiekeactieisnodigvoordewervingénbindingvanjongeren.Demogelijkearbeidsmarkteffectenvandediscussieovertopinkomensindepubliekesectorvrageneveneensaandachtenonderzoek.5.2DehuidigearbeidsmarktinNederlandWerkgelegenheidsgroeikomttotstilstandHalverwegehetjaar2005isdewerkgelegenheidinNederlandgaanoplopen.Hetaantalbanenbereiktein2007eenrecordhoogtevanruim7,8miljoen,waarbijerineenjaartijd207000banenbijkwamen.Destijgingmanifesteerdezichvooralindesectorenzakelijkedienstverlening(+105000)endegezondheidszorg(+27000).Daarnaastwassprakevaneenforsegroeiinmeerconjunctuurgevoeligesectorenzoalsdehorecaendebouw.Detotaletoenamevandewerkgelegenheidbijdeoverheidwasklein:0,2%ofwelminderdan1000banen2.Debanengroeizalnaarverwachtingin2008afnementot1,5%enin2009lichtnegatief(–0,25%)zijn.HetCPBdenktechternietdathierdoordespanningopdearbeidsmarktzalafnemen.Dewerkloosheidligtmet4,5%voorlopignogonderhetevenwichtsniveauvan5%.Nahetdieptepuntinhetderdekwartaalvan2003(ruim81000)vondhetaantalopenstaandevacaturesdewegomhoog.Inhetderdekwartaalvan2007werdeenrecordbereiktvanmeerdan235000stuks.Inde«niet-commerciëledienstverlening»(onderandereOpenbaarBestuur,OnderwijsenZorg)steeghetaantalopenstaandevacaturesmetbijna20%tenopzichtevan2006naarintotaalbijna50000.1RWI(2008),Arbeidsmarktanalyse2008,DenHaag.2RWI(2008),Arbeidsmarktanalyse2008,DenHaag.Interessantpuntisdatdestijgingindewerkgelegenheidnietzozeerwordtopge-vangendoorflexibelearbeidscontracten,maarvooraldoorhettoenemendaantalzelfstan-digen(«ZZP’ers»).Ookdecommissie-ArbeidsparticipatievraagtaandachtvoorditgegevenendoetvoorstellenomdearbeidsmarktpositievanZZP’ersteverster-ken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–235Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning Recordaantalopenstaandevacatures,maardegroeiiseruitDevacaturegraad(hetaantalvacaturesperduizendbanen,ziefiguur5.1)evenaardeinhettweedekwartaalvan2007hethoogstepuntdattijdensdevorigeperiodevanhoogconjunctuurwerdbereikt.Ditimpliceertdatdetekortenmomenteelglobaalevengrootzijnalstoen.Indecijfersisvanafhettweedekwartaal2007geenverderegroeivanhetaantalvacaturestezien.Devervullingistragerdanin2006,watbijeenonverminderdkrappearbeidsmarkteroplijktteduidendatvraagenaanbodnietgoedopelkaaraansluiten1.Verdervaltopdatdevacatureproblematiekvoorallepubliekesectorenachterblijftbijhetgemiddeldevandegeheleeconomie.Figuur5.1Ontwikkelingvanaantalopenstaandevacatures(perduizendbanen)voordetotaleeconomie,hetOpenbaarBestuur1,hetOnderwijsendeZorg,1997–2007perkwartaal1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.1e kw.2e kw.3e kw.4e kw.2008 1e kw.05101520253035TotaalOpenbaar BestuurOnderwijsZorg199719981999200120002007200620052004200320021OpenbaarBestuurishierinclusiefdesectorVeiligheidendeverplichtesocialeverzekeringen.Bron:CBS,Statline,vacature-enquête.GroeiarbeidsaanbodvlaktafForsetoenamearbeidsparticipatieUitdeanalysevandeRaadvoorWerkenInkomen(RWI)blijktdatdearbeidsparticipatieinNederlandforsistoegenomen;in2007met119000personen.Vooralouderendroegenaandezestijgingbij.Dearbeids-deelnamevan55-tot65-jarigensteegintweejaartijdvan42%naar48%.Ookdeparticipatievanvrouwenneemtnogtoe2.VergrijzinggaatgroeiparticipatieinhalenDepotentiëleberoepsbevolking–detotalebevolkingtussende15en65jaar–bedroeginoktober2007bijna11miljoenmensen.Dezegroepbreidtzichnauwelijksmeeruit(20000tenopzichtevanoktober2006)eneengroterdeelervanis55+3.Deverwachtingisdatdetoenamevanhetarbeidsaanbodzalafvlakkenendatdevergrijzingdegroeiendearbeids-participatiezalinhalen.Deberoepsbevolkingzaldanafnemen.DeCommissieArbeidsparticipatie(commissie-Bakker)heeftberekenddattot2015depotentiëleberoepsbevolkingpersaldogroeitmet225000personen.1ZieookCPB(2008),CentraalEconomischPlan2008,DenHaag,p.57–60.2RWI(2008),Arbeidsmarktanalyse2008,DenHaag.3HetCBSvoorspelteenafnamevandepotentiëleberoepsbevolkingna2011.(J.GarssenenC.vanDuin,Grijzedrukzalverdubbelen,inCBS(2007),Sociaal-economischetrends,2ekwartaal2007,p.23–26.)TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–236Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning Datisonvoldoendeomdegeprognosticeerdewerkgelegenheidsgroeivan600000extrabanentevullen.Hettekortvan375000personenzalindeperiodetot2040verderoplopennaar7000001.StructurelekrapteopdearbeidsmarktErontstaateenstructurelekrapteopdearbeidsmarkt,ookalsergeenhoogconjunctuuris.Devraagnaararbeidzalzichsteedsmeerrichtenopbeteropgeleiden,terwijlhethuidigeparticipatiepotentieel–degenendiewillenwerken,maargeenwerkhebben–relatieflaagisopgeleid.5.3OntwikkelingenarbeidsmarktpubliekesectorWerkgelegenheidsontwikkelingoverheidssectorenDewerkgelegenheidbijhetRijkisnadelichteterugvalvan2002–2004weergaangroeien2.In2007werdhetniveauvan2001bereikt.Tot2011wordteenafnamevoorzienvan10%.BijdeGemeentenkrimptdewerkgelegenheidsinds2003.In2007iseendalingvan10%tenopzichtevan2003waartenemen.Deverwachtingisdathetaantalwerknemershierdekomendejarenminofmeerconstantzalblijven.DeProvinciesvertonendezelfdeontwikkeling.BijdeWaterschappeniseenbescheidenteruggangzichtbaar.BijdeRechterlijkeMachtissprakevanenigegroei.VoordegehelesectorOpenbaarBestuurwordtgedurendedekabinets-periodeeenwerkgelegenheidsdalingvoorzienvanbijna6%.BijDefensieneemthetaantalbanenlichtaf.BijdePolitieechtergroeithetaantalarbeidsplaatsen.Verwachtwordtdatdezestijgingdoorzettotin2011.Voordegeheleveiligheidssectorisindezekabinetsperiodesprakevaneentoenamevan4%.InhetOnderwijstenslottestijgtdewerkgelegenheidtot2011metruim5%(ziefiguur5.2).Figuur5.2GeïndexeerdeprognosewerkgelegenheidsontwikkelingindesectorenOpenbaarBestuur,VeiligheidenOnderwijs2006–2011(2006=100)Openbaar BestuurVeiligheidOnderwijs889092949698100102104106108200620072008200920102011Bron:CPB,bewerkingMinisterievanBZK.1«Naareentoekomstdiewerkt»,adviesCommissieArbeidsparticipatie,16juni2008.2Degroeicijfersvoordehuidigekabinets-periodezijngebaseerdophetCPB.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–237Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning VerwachtestijgingindeuitstroomvanpersoneelInallesectorenvandepubliekesectorzaldeuitstroomvanpersoneeldekomendejarentoenemen.Devergrijzingvanhetpersoneelsbestandendedaarmeegepaardgaandeverhoogdeinstroomin(pre)pensioenisdaarbijdebelangrijkstedeterminant.Tenopzichtevanhetjaar2007isin2015sprakevaneengroeivanrespectievelijk15,19en14%indesectorenOpenbaarBestuur,VeiligheidenOnderwijs.Opvallendisdepiekindeuitstroomindejaren2004en2005bijmetnamehetOpenbaarBestuur(figuur5.3).ABP-cijfers1latenziendatdegemiddeldeuittreedleeftijdindepubliekesectordaaldevan60,6(2003)naar59,3jaar(2005).Ditisongetwijfeldeengevolgvanvertrekregelingeninhetkadervaneerderetaakstellingenenvananticipatieopdewijzi-gingenindepensioenregelingen.Figuur5.3UitstroomindesectorenOpenbaarBestuur,VeiligheidenOnderwijs1999–20151999200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201505.00010.00015.00020.00025.00030.00035.00040.000Openbaar BestuurVeiligheidOnderwijsBron:BZK,PrognosemodelApollo.GroeiendberoepopdekrapperwordendearbeidsmarktDeresultantevandegroeiendeuitstroomendewerkgelegenheids-ontwikkelingleidttothetberoepdateensectormoetdoenopdearbeidsmarkt(figuur5.4).VoordesectorenVeiligheidenOnderwijsissprakevaneenstijgingin2011tenopzichtevan2006vanrespectievelijk40%en23%.VoordesectorOpenbaarBestuurwordteendalingvoorzienvan34%,vooraldoordetaakstellingenbijdeRijksoverheid.Hetgaathieromeeneenmaligeffectopdestructureeloplopendeuitstroom.Hetberoepopdearbeidsmarktblijftdaarmeein2011naarverwachtingietsonderdepersoneelsbehoeftetijdensdeconjunctuurtopin2002.Verschilisweldateenstructureelgroeiendeuitstroomnaar(pre)pensioenplaats-vindtalsgevolgvandevergrijzingvanhetpersoneelindepubliekesector.1ABP(2008),Jaarverslag2007,Heerlen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–238Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning Figuur5.4Beroepopdearbeidsmarkt1999–2011Openbaar BestuurVeiligheidOnderwijs1999200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201505.00010.00015.00020.00025.00030.00035.00040.00045.00050.000Bron:BZK,PrognosemodelApollo.PersoneelstekortenindepubliekesectorKwalitatievetekortenbijRijkenGemeentenDedrukopdearbeidsmarktneemtnietaf,ondanksdeverwachtedalingindegroeivandewerkgelegenheiddoordeneergaandeconjunctuur.DewerkloosheidscijfersblijvenopeenniveaudatindeEuropesecontextals«laag»kanwordenbestempeld.Voordepubliekesectorspeeltvanoudsherdebijzonderheiddatrelatiefveelhogeropgeleidennodigzijnomdenoodzakelijkevervangingtekunnenrealiseren.Thanszienwenadrukkelijkknelpuntenopdearbeidsmarkt.Kwalitatievetekortenbetreffenvooralberoepenwaarvoormensennodigzijnmeteentechnischeofexacteopleiding.BijhetRijkwordenvooralproblemenvoorzienbijfinancieel-economische,juridische,communicatie-enICT-functies,enbijhetinternationaalenonderzoekswerk.In2008wordtonderzochthoedeaantrekkelijkheidvanhetRijkalswerkgeverkanwordenvergroot.BijGemeentenzijnermetnameknelpuntenbijambtenarenophetgebiedvanruimtelijkeordeningenhandhaving.Personeelstekortindeonderwijs-sectorBekendzijndepersoneelstekortenindeonderwijssector.Volgensdegeldenderamingen1wordenzijheteerstmanifestinhetVoortgezetOnderwijs.Hierwordteentekortvoorspeldvan900–3000fte’sin2011,oplopendtot5000–9000fte’sin2015.Knellendeenindekomendejarenoplopendeproblementredenop,ondermeerinvakkenalsDuits,wiskunde,natuurkunde,economie,techniek,scheikundeenNederlands.Deknelpuntenopenbarenzichineersteinstantieinspecifiekeregio’s,zoalsdeRandstad.DitgeldtookvoorhetPrimairOnderwijs.Indeprognoseswordt,bijhoogconjunctuur,eentekortaanbasisleerkrachtenvoorspeldvan1100fte’sin2009,oplopendna2010.Bijlaagconjunctuurishettekortkleinerenzalhetwaarschijnlijkgoedkunnenwordenopgelost.DeUniversitairMedischeCentraopererenopeenarbeidsmarktdiewordtgekenmerktdooreentoenemendevraagnaarzorg2.MogelijkontstaanookinhetMBOenHBOkwantitatieveenkwalitatievepersoneelstekorten,maardezezijninderamingennietgekwantificeerd.1Ecorysc.s.(2008),Detoekomstigearbeids-marktvooronderwijspersoneel2007–2015,maart2008,Rotterdam.2Arbeidsmarktbrief2007,WerkenaandeZorg,TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30800XVI,nr.76.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–239Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning InsamenwerkingmetVNO/NCWendeFMEwordtthanseenpilotuitgevoerdommensenuithetbedrijfslevenstructureelintezettenindescholen.PersoneelstekortDefensieDefensiekampteveneensmeteengebrekaanpersoneel.Deorganisatieheeftdeafgelopenjarengeconstateerddatdeuitstroomdeinstroommetruimduizendmensenperjaarovertreft,waardoorerruim6000vacatureszijnontstaan.Beidesectoren–OnderwijsenDefensie–hebbenconcreteactieplannengeformuleerdomdearbeidsmarktproblemenhethoofdtebieden.ActieplanLeerKrachtvanNederlandIndeOnderwijssectorinvesteerthetkabinetmethetConvenantActieplanLeerKrachtvanNederland1miljardeuroomzohetberoepvanleraaraantrekkelijkertemaken1.Ookstreeftmennaarhetverhogenvandezij-instroomenhetaansprekenvande«stillereserve».Hetproject«WijsGrijsinhetonderwijs»promoothetterughalenvanrecentelijkgepensio-neerdeleraren.ActieplanWervingenBehoudDefensieheeftmetingangvan2008hetFlexibelPersoneelssysteemingevoerd.Menprobeertviaeengerichtopleidingsbeleidwerknemerslangeraanzichtebinden.Ookwilmenmeerruimtescheppenvoorgekwalificeerdezij-instroom.HetdaarnaastontwikkeldeActieplanWervingenBehoudzetinopverbeteringenophetgebiedvanwerving,selectieenopleiding,bijvoorbeelddoorhetwervingsprocesteverbetereneneenwervingsbonusintevoeren.DaarbijisookveelaandachtvoorhetbehoudvanDefensiemedewerkers,onderanderedoorhetbiedenvanduidelijkeloopbaanperspectieven.StrategischepersoneelsplanningbijPolitieBijdePolitiemoetdekomendetientotvijftienjaarbijnadehelftvanhetpersoneelwordenvervangen.Ditvraagtommeerdanalleensturingopaantallenmensen.Ermoetwordengedachtover,engewerktaan,innovatieindeuitvoeringvandepolitietaak(taakdifferentiatie)enindedoorstromingvanzittendpersoneel.DeTaskforcePersoneelsvoorzieningheefthetvraagstukgeanalyseerdomdepolitieorganisatiesteadviserenovereendegelijkeaanpak2.Hetresultaatiseenpleidooivoorgezamen-lijkeregieenstrategischeplanningvandepersoneelsvoorziening.Dithoudtindateenrelatiewordtgelegdtussenontwikkelingenopdearbeidsmarktendesamenstellingenopbouwvanhetpersoneelsbestand,omdaarvervolgenssystematischopteanticiperen.Commissie-ArbeidsparticipatieMinisterneemtinitiatiefvoorgesprekmetpubliekesectorDemaatregelenindegegevenvoorbeeldenbiedenvoordekortetermijnwellichtsoelaas.Deeffectenmoetennogzichtbaarworden,maardeverwachtingisdatoplangeretermijnookandereoplossingennodigzijn.HetkabinetkomtinreactieophetrapportvandeCommissieArbeids-participatie(commissie-Bakker)meteenveelomvattendeensamenhan-gendeaanpakommeermensenaanhetwerktehelpenentehouden.Dezeaanpakzalmetdesocialepartnerswordenbesproken,omdatvooreensuccesvolleuitvoeringhuninzetenbijdrageisvereist.Hetkabinetisvanmeningdatdeinspanningomhetscenariovandecommissie-Arbeidsparticipatietevoorkomenuitallehoekenvanhetbedrijfs-enberoepslevenmoetkomen,dusinclusiefdepubliekesector.Ditbetekentdatzijnietkanvolstaanmethetwervenenbehoudenvanhetschaarsearbeidsaanbod,maarookzalmoeteninvestereninextraparticipatieenverhogingvandearbeidsproductiviteit.1Ruim400miljoenin2009,oplopendtotbijna700miljoeneurotijdensdezekabinetsperiode,metdoorgroeitot1miljardvanaf2020.2ZieondermeerSterkesterkte!EindrapportagevandeTaskforcePersoneels-voorzieningPolitie,augustus2007.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–240Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning Voordepubliekesectorenzaleenaanpakwordengekozenwaarbijpassendemaatregelenvansocialepartnersenhetkabinetinsamenhangmetelkaarwordengetroffenenelkaarversterken.Ditbetekentenerzijdsdatperregelingzalwordenbekekenofpassendeinstrumentenenmaatregelenvoordepubliekesectorenvantoepassingkunnenzijn.Anderzijdswordtookvanhenverwachtdatzijhunbijdrageleverenaanhetbevorderenvanwerkzekerheidenhetwegnemenvanparticipatie-remmendearrangementenenregelingen.DeministervanBZKzalhierovernamenshetkabinetinhetnajaareenrondetafelgesprekorganiserenmetvertegenwoordigersvanwerkgevers-enwerknemers-organisatiesuitdepubliekesector.5.4ArbeidsparticipatieAfsprakenmetzelfstandigepubliekewerkgeversDitvoorjaarheefthetkabinetbestuurlijkeafsprakengemaaktmetdeZelfstandigePubliekeWerkgevers(ZPW)1.Ondermeeromtoteengoedeafstemmingeneenopdetoekomstgerichteagendatekomenvoorverhogingvandearbeidsparticipatieenverbeteringvandearbeidsmarkt-positie.Deafsprakenliggeninlijnmethetkabinetsbeleid,datvooralinzetopvergrotingvanhetarbeidsaanboddoormeerdeeltijdwerk,bevorderingvandearbeidsparticipatievanoudereneneenactiverendesocialezekerheid.Ditbeleidgeldtvanzelfsprekendookvoordekabinetssectoren.GroteredeeltijdbanenVeeldeeltijdbaneninhetOnderwijsEenkleineveranderingindematewaarinindeeltijdwordtgewerkt,kanaleengroteimpacthebbenophettotalearbeidsaanbod.Hetkabinetzietdeuitbreidingvan(kleine)deeltijdbanenalseenbelangrijkinstrumentvoorhetvergrotenvandearbeidsparticipatie.KleinedeeltijdbanenkomenindepubliekesectorvooralvoorinhetOnderwijs(tabel5.1).Circa30000personenhebbeneenaanstellingvanminderdan12uurperweek;dehelfthiervaniswerkzaaminhetPrimairOnderwijs.Bijna80000personenvervulleneendeeltijdfunctievan12–19uur;50%hiervanisactiefinhetPrimairenVoortgezetOnderwijs.DeeltijdfactorgroeitnauwelijksDeontwikkelingenindedeeltijdfactorvariërenpersector,maarleverendelaatstejarengrossomodonogslechtseenzeerbeperktetoenamevandeparticipatieop.Bovendienverschiltdekansvanslagenpersector.Indepraktijkvanhetonderwijsblijktoverigensdathetgroteaantaldeeltijd-aanstellingenookeenpositievekantheeft.Hetpersoneelsteltzichvaakflexibelopenscholenkunnendoortijdelijkeuitbreidingvanbenoemingeneendeelvandevacatureproblemenopvangen.Hetwerkenindeeltijdbijmilitairenisslechtsbeperktmogelijkgezienhetkaraktervandewerkzaam-hedenendeaanstellingsvorm.1Ziepar.2.6.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–241Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning Tabel5.1Deeltijdwerkinpersonenen%vanhettotalepersoneelsbestandnaarcontractduurensector.<12uur12–19uur<12uur12–19uurOpenbaarBestuur5040168001,6%5,2%Rijk47639800,4%3,2%Gemeenten4355117072,5%6,8%Provincies895820,7%4,4%RechterlijkeMacht17550,5%1,5%Waterschappen1034761,1%4,9%OnderwijsenWetenschappen32486606256,5%12,2%PrimairOnderwijs11984284296,5%15,4%VoortgezetOnderwijs4966121654,7%11,4%MiddelbaarBeroepsonderwijs257660694,7%11,0%HogerBeroepsonderwijs4347457411,3%11,9%WetenschappelijkOnderwijs5043436510,2%8,8%Onderzoekinstellingen341071,4%4,3%UniversitairMedischeCentra353649165,9%8,1%Veiligheid30677270,2%6,0%Defensie603730,1%0,5%Politie24673540,4%12,0%Overheidtotaal37832851524,0%9,0%Bron:BZK,Kerngegevensoverheidspersoneel2007.LangerdoorwerkenvanouderenFinanciëleprikkelsindepensioenregelingwerkenHetkabinetwildatouderenlangerdoorwerken.Voordeoverheids-sectorenisalsdoelstellinggeformuleerddathetuitstroompercentagevan50-plussersnaarinactiviteitin2011met2%isafgenomentenopzichtevan2006.MetdeafschaffingvandeFPU-regelingper1januari2006endeaanpassingvandepensioenregelingvoorhetoverheidspersoneel(ABPKeuzePensioen)zijnkrachtigefinanciëleprikkelsgecreëerd,doordatdeuitkeringsrechtenvolledigactuarieelneutraalwordenverhoogdbijlangerdoorwerken.Daardoorleverteenjaarlangerwerkengemiddeldeen8%hogerpensioenresultaatop.Denieuwepensioenregelingbiedtookmogelijkhedenvoordeeltijduittreding.Dezezullenzoveelmogelijkwordenbevorderd.StijginggemiddeldeuittreedleeftijdDeeffectenvanwijzigingeninderegelingenwerdenaldirectna2005zichtbaar.Degemiddeldeuittreedleeftijdisinmiddelsgestegennaar60,3(2006)en61,4jaar(2007).Degemiddeldeuittreedleeftijdvanseniorenzaldekomendejarenverderoplopen.DatkomtdoordatdespilleeftijdinhetovergangsrechtvandeoudeFPU-regelingmetingangvan1januari2006isopgetrokkenvan61jaaren2maandenvoordiegenendiegeborenzijnvóór2april1947,ennaar62jaarendriemaandenvoorhendiedaarnazijngeboren.Ditovergangsrechtisvantoepassingopwerknemersdievóór1januari1950zijngeboren.Voormedewerkersdiejongerzijn,geldtgeenspecifiekevroegpensioenregelingmeer,maareenflexibelouder-domspensioenmeteeningangsdatumtussen60en70jaar.Indezenieuweconstructie,dievanaf2010inbelangtoeneemt,bestaatdespilleeftijdmeteengegarandeerduitkeringspercentagenietlanger.Hetaantaldienstjarenincombinatiemetdeuittreedleeftijdisbepalendvoordehoogtevandepensioenuitkering.Doordezemaatregelzaldegemiddeldeuittreedleeftijdnaarverwachtingstijgennaar63,5jaar.Hetoptrekkenvandespilleeftijdvoordegenendiegeborenzijnna1april1947,zalnaarverwachtingvanafditjaareensubstantieeleffecthebbenophetaantalwerkende55-plussers(figuur5.5).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–242Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning Diteffectkanoplopentot10000mensjarenin2010,wateenbehoudbetekentvanomennabij1%vanhettotalevolumeaanwerkenden.AlshetovergangsrechtvoordeFPUna2015isuitgewerktenhetABP-KeuzePensioenvollediginwerkingis,iseenverderetoenametot20000mensjarendenkbaar;ditlaatsteisnietindefiguurverwerkt.Figuur5.5Prognosevanheteffectvandeverschuivingvandespilleeftijdophetaantalwerkende55-plussersindetaakveldenOpenbaarBestuurenOnderwijs.2006200720082009201020112012201320142015020.00040.00060.00080.000100.000120.000Openbaar Bestuur ongewijzigdOpenbaar Bestuur gewijzigdOnderwijs ongewijzigdOnderwijs gewijzigdBron:BZK,PrognosemodelApollo.BelangvanleeftijdsbewustpersoneelsbeleidHetlangerdoorwerkenvanouderenkandearbeidsmarktknelpunteninspecifiekeoverheidssectorenverlichten.Leeftijdsbewustpersoneelsbeleidkanbijdragenaaneenverdereverhogingvandeuittreedleeftijd.DeministervanBZKzalbevorderendathindernissenindebestaandeFPU-overgangsregelingzoveelmogelijkongedaanwordengemaakt.Effectendoorgevoerdewijzigingeninhetsociaalzekerheids-stelselIn2006zijningrijpendewijzigingenindeWWdoorgevoerd.Debelang-rijksteiseenforseduurverkortingvande(maximale)uitkering.Heteffectopdeactiveringendearbeidsparticipatiezalpasoverenigetijdzichtbaarzijn.Degemiddeldewerkloosheidsduurzalmetenigevertragingvermin-deren,alshetgebeurt.Uitonderzoekblijktnamelijkdathetwachtgeld-gebruikaanzienlijkonderdemaximaleduurblijft.DeinvoeringvandeWetWerkenInkomennaarArbeidsvermogen(WIA)heeftgeleidtoteenforsereductievandeinstroomvanarbeidsonge-schikten.Destructureleparticipatie-effectenzijnvooralsnogbeperktvanwegehetovergangsrecht.HetwegvallenvandemogelijkhedenvoorvervroegdeuittredingkanresulterenineenhogereinstroomvanouderewerknemersindeWW.Ookkanhetziekteverzuimvanseniorentoenemen.Incombinatiemetdenogaltijdslechterearbeidsmarktpositievandezegroepzouditkunnenleidentoteenafnamevandearbeidsparticipatievanouderen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–243Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning Hetisvangrootbelangdittevoorkomen.Re-integratievanouderewerknemersblijktergmoeizaamenkostbaar.WajongAanpakministervanBZKHetkabinetwildeparticipatievanWajong-gerechtigdenengedeeltelijkarbeidsgeschiktenverhogen.OpzeerglobaalniveauiserzichtophetaantalWajong’ersdieinregulierefunctieswerkzaamzijnindepubliekesector.Tenopzichtevanultimo2005isultimo2007sprakevaneentoenamevan7,2naar8,3per10000werknemers1.Ditaandeelverschiltper(overheids-ofonderwijs)sector.DeplaatsingsmogelijkheidvoorWajong’ersisinbelangrijkemateafhankelijkvanhetaantalaanwezigefunctiesvoorlageropgeleiden.Deoverheidssectorenhebbenmeerhogeropgeleidenindienst.Hierdoorzijnminderbanenvoorlaaggeschooldenbeschikbaardangemiddeldindemarktsectoren.DeministervanBZKheefthetvoornemenomvoordesectorRijkeenbrugbanenprojectvoorWSW’ersenWajong-gerechtigdentestarten.Inhetnajaarwordenvoordezedoelgroepeneen100-talextrabrugbanengecreëerd.Minimaal30%vandezebanenzullenleidentotvasteaanstel-lingen.DaarnaastzaldeministervanBZKinoverlegmetoverheidssectorenbesprekenhoehetkabinetsprogramma«Iedereendoetmee»verderkanwordeningevuld.Deministerheeftdaarbijalsuitgangspuntdatdeonderwijs-enoverheidssectorendezelfdebijdrageleverenalsdemarktsectoren.5.5DepositievanjongerenBindingskrachtversterkenHetaandeeljongeren(<30jaar)indeberoepsbevolkinginNederlandbedroegin200628%.Dewerkgeversindepubliekesectorhebbengemiddeldslechts15%jongerenindienst.Jongerenzijnondervertegen-woordigd2indepubliekesector.Erzijnwelgroteverschillentussendesectoren3.BijhetRijkis10%vandemedewerkersjongerdan30jaarenbijdeGemeenten7%.HetWetenschappelijkOnderwijsscoortechtermet26%aanzienlijkbovenhetgemiddelde.Hetverlooponderjongewerkne-mersisgroot.Ditiseenbelangrijkknelpunt.Enerzijdsomdatdepubliekesectorgebaatisbijeen–ookqualeeftijd–diverssamengesteldperso-neelsbestand,anderzijdsomdatjongerennodigzijnomdeuitstroomvanouderenoptevangen.Hetboeienenbindenvandezedoelgroepisdaaromessentieel.In2006bestondgemiddeld49%vandetotaleinstroomindepubliekesectoruitjongeren,voorhetmerendeelhoogopgeleid.Inhetzelfdejaarvertrokkenookveeljongeren:hunaandeelindetotaleuitstroombedroeg26%.Uitdezecijfersblijktdatdewervingskrachtvandepubliekesectorniethetgrootsteprobleemvormt.Hetbehoudvanjongewerknemersvraagtmeeraandacht.Debindingskrachtvandeoverheidswerkgeversmoetdanookwordenversterkt.PublicsectormotivationspeeltgroterolDe(veronderstelde)inhoudvanhetwerkiseendoorslaggevendmotiefvoormensenomeenbaanindepubliekesectorteambiërenenteaanvaarden.Ditgeldtookvoorjongeren.Bijna90%vanhenvindtditeenbelangrijkofzeerbelangrijkaspect.Verderzijnzijgeïnteresseerdinzelfstandigheideninverantwoordelijkheid(81%),eninloopbaanmogelijk-heden(70%).Daarnaastspeeltpublicsectormotivationeengroterol.Driekwartvandejongeren(76%)wileenfunctiewaarinzijeenbijdragekunnenleverenaandesamenleving.1Bron:UWV.2Ookalswordtbedachtdatoverheidenonderwijsrelatiefveelhoogopgeleidenindiensthebbenendathoogopgeleidenrelatieflaatopdearbeidsmarktbeschikbaarzijn.3Ziestatistischebijlage,tabel2.4.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–244Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning OpvattingenoverhetwerkenindepubliekesectorVandejongerendieindepubliekesectorwerken,is72%tevredenofbehoorlijktevredenmethunbaanenmetdeorganisatie.Zijzijnvaakietspositieverdanouderewerknemersenervarenminderwerkdruk.Aandeanderekantvindt33%vandejongerendatzijonderhunniveauwerken.Zijwillenbeterebegeleiding.Eenderdeopteertvoorflexibelebeloningssystemen.Vandeuniversitairopgeleideoverheidswerknemersgeeft44%aandatzijeendeelvanhetsalarisvariabelwillenmaken.VeeluitstroomdooraflooptijdelijkecontractenUithetrapport«Jongengewild»1blijktdatdehelftvandeuitstroomvanjongerensamenhangtmethetaflopenvantijdelijkecontracten.Circa70%stroomtdirectdoornaareenanderebaan,binnendanwelbuitendepubliekesector.VandejongerendieinhetPrimairenVoortgezetOnderwijsofbijdePolitiehebbengewerkt,vindenvelen(46%respectie-velijk38%)eenbaanindezelfdesector.VandeuitstromersuithetOpenbaarBestuurstapt42%overnaarwerkkringbuitendepubliekesector.Ditgegeven–uitstroomdoorhetaflopenvantijdelijkecontracten–iseenbelangrijkaanknopingspuntvoorhetpersoneelsbeleid.VertrekmotievenSlechtsmet35%vandejongerendiezijnvertrokken,iseenexitgesprekgehouden.Deinformatiediehieruitnaarvorenkomt,kanbijdragenaanmaatregelenomdeaantrekkelijkheidvandepubliekesectoralswerkgevertevergroten.Tegelijkkaneenintensieverebegeleidingvannieuwewerknemersbijdragenaanbehoudvaneendeelvandezegroep.Vandenieuwkomersheeft40%geenofeenonvoldoende(goede)mentorofcoachgekregen.Vandejongerenmetwieeenexitgesprekisgevoerd,heeft46%zelfontslaggenomen.Dewerkinhoudishetbelangrijkstemotiefomwegtegaan.Ookhetgebrekaanloopbaanmogelijkhedenwordtalsvertrekredengenoemd.Voormeerdan50%vandejongerenisonvredeoverhetmanagementdeaanleidingomhunbaanoptezeggen.5.6ArbeidsmarktentopinkomensbeleidindepubliekesectorEvaluatieWoptHetkabinetheeftdeAdviescommissiebeloningenrechtspositieambte-lijkeenpolitieketopstructuur(commissie-Dijkstal)verzochtdeWetopenbaarmakinguitpubliekemiddelengefinancierdetopinkomens(Wopt)teevalueren.Decommissiebetrekthierbijookdegevolgenvanhettopinkomensbeleidvoordearbeidsmarktpositievandeoverheid.Inhetdebatoverdebeloningvantopfunctionarissenindepubliekesectorvoerenpolitiekeargumentendeboventoon.Deteneurisdatexcessievebeloningenaanbandenmoetenwordengelegd.Erzijnechterooktegengeluiden.Tegenstandersvanhetbeteugelenvantopinkomenswijzenvaakopdenegatieveeffectenopdepositievandeoverheidopde(deel)arbeidsmarktvantopfunctionarissen.Dezediscussiewordtvoornamelijkgevoerdop«onderbuikgevoel»;erisnauwelijksfeitenmate-riaalbeschikbaaromdeveronderstellingentestaven.Omnietteblijvenhangeninongefundeerdeaannameszijn,inopdrachtvandecommissie-Dijkstal,onderzoekenuitgevoerdnaardeambities,mobiliteitshistorieenmobiliteitswensenvan(potentiële)topfunctionarissenindepubliekeensemipubliekesector.DecommissiezaldeuitkomstengebruikeninhetrapportoverdeevaluatievandeWopt.1BZK(2008),Jongengewild,DenHaag.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–245Arbeidsmarktenarbeidsmarktverkenning 6.TRENDSENONTWIKKELINGENINARBEIDSVOORWAARDEN«Daarvoormoetjetochbijdeoverheidzijn.Jekuntvandeeneindeanderefunctiegroeienenerooknogeenvolwassenprivélevenopnahouden.Onzegeneratiewilalles.Geensupercarrière,jekapotwerkenenveelverdienen,maareenredelijkebaanmetbehoorlijkperspectiefengenoegtijdvoorhetgezin».PeterPaulKleinlooh,bestuurslidFutur,landelijknetwerkvanjongeambtenaren6.1InleidingHetCPBschetstindeMacroEconomischeVerkenning2009hetbeeldvaneensterkvertragendeeconomiedieechterookspanningenopdearbeidsmarktkentdiebeginnendoortewerkenindelonen.Indeeerstehelftvan2007stegendeCAO-lonenmet1,7%,indetweedehelftmet2,5%.Decontractlonenzullenditjaarnaarverwachtingmet3,25%groeien.Voor2009bedraagtdegeraamdetoename3,75%.Ineenkrappearbeidsmarktishetvanbelangdearbeidsvoorwaarden-middelenzogerichtmogelijkintezetten.Belangrijkepuntenzijnflexibeleinzetvanpersoneelnaartijdennaarplaats,flexibelebeloningen«employability».Hetkabinetzetinhetbijzonderinopverhogingvandearbeidsparticipatie,waarbijspecialeaandachtmoetuitgaannaarwerk-werkbegeleiding,scholingenaanpassingvanontziemaatregelen.Ookhetvergrotenvankleinedeeltijdbanenkaneenbijdrageleveren.Deactuelestandvanzakenindeoverheidssectorenlaatziendatopdiversegebiedenalvoortgangisgeboekt.Hetkabinetzalonderzoekdoennaardeeffectenvanheteigenrisico-dragerschapWWenhetambtelijkontslagrechtopdeflexibiliteitvanoverheidsorganisaties.DeloonontwikkelingindeoverheidssectorenkenmerktzichdoorlangjarigeCAO’smetvoor2008eengroeidieinlijnligtmetdeverwachtingenvanhetCPB.6.2TrendsenhoofdlijnenSterkegroeivanzelfstandigenzonderpersoneelDekrappearbeidsmarktleidt,insommigesectoreneninsommigefuncties,totmoeilijkvervulbarevacatures.Vooralhoogopgeleidenzijnschaars.Zijkunnenhierdoordekomendejarenzelfbepalenwaarenhoezijwillenwerken.Degroeivanhetaantalzelfstandigenzonderpersoneel,dezogenaamdeZZP’ers,isinditopzichtindicatief.BijnieuweZZP’ersoverheersteensterkedrangtotzelfontplooiingenhetstrevennaarvrijheidenongebondenheid.Hetlijkteropdatdeze«nieuweonder-nemers»kansenzienenvoorkeurenhebbendiezijinloondienstnietofonvoldoendekunnenrealiseren1.Degemiddeldestartleeftijdishoog(42jaar)endegemiddeldeleeftijdis48jaar.Ditisopvallend,omdatdemobiliteitvanwerknemersjuiststerkafneemtmetdejaren.RuimtegevenaanwerknemersDoordezeontwikkelingengroeitdeaandachtvooreeninrichtingvandebedrijfsprocessendiewerknemersderuimtebiedtomhuntalentenintezettenenzichtekunnenontplooien.Daarmeegepaardgaatdetrendom«knellende»bepalingenindeCAO’sopteheffen,waardoorhetHRM-be-leidoporganisatieniveaueffectieverkanzijnenrechtdoetaandehuidigearbeidsmarktsituatie.Eenbaanbijdeoverheidstaatvanoudshergarantvoorwerkmeteenmaatschappelijkebetekenis.Indeconcurrentieopdearbeidsmarktisditeensterketroef.1EIM(2007),Vanonbemindnaaronmisbaar.DeeconomischebetekenisvanZZP’ersnuenindetoekomst,Zoetermeer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–246Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden Tegelijkertijdkenmerktdepubliekesectorzichdoorsecundairearbeids-voorwaarden,waarondertalrijkeverlofregelingen,diealsaantrekkelijkwordengezien.Datisechternietvoldoende.Hetinspelenopdewensenvandediversegeneratiesisvancruciaalbelangvoorhetkunnenaantrekkenenvasthoudenvannieuwpersoneel.DeministervanBZKendeoverheidswerkgeverszetteninopdriethema’s:1.Vergrotenvandeflexibiliteitindeorganisatie:proces,locatieentijd.2.Flexibiliserenvandebeloning.3.Investerenindeinzetbaarheidvanhetpersoneel(«employability»).VergrotenvandeflexibiliteitindeorganisatieFlexibelewerktijdenenthuiswerkenFlexibelewerktijdenenthuiswerkenzijninopkomstalsmaatregelendiekunnenbijdragenaanhetaantrekkenenvasthoudenvanpersoneel.Hierdoorwordthetmogelijkwerknemersteinteresserenvoorgroteredeeltijdbanenendedrempelteverlagenomtoetetredentotdearbeids-markt,vooralvoordegenendiezorgenwerkmoetencombineren.Flexibiliteitinwerktijdenspeeltoporganisatie-ennietopsectorniveau,maardeCAOmoethiervoordanwelruimtebieden.Alternatievenvoorverlofregelingen?OverheidenOnderwijskennenvanoudshergoede,betaaldeverlof-regelingen.Ditmaaktdezesectorenaantrekkelijkvoorwerknemersdiehechtenaanextravoorzieningenrondde«spitsuren»vanhetleven.Dezeregelingenzijnechterwelduur1.DeministervanBZKheeftmetdeZelfstandigePubliekeWerkgevers(ZPW)2afgesprokengezamenlijkte(laten)onderzoekenofdoorhetbiedenvanalternatievenvoorverlof-regelingeneenvergelijkbaarofzelfsgroterarbeidsaanbodkanwordenbereikt.AmbtelijkontslagrechteneigenrisicodragerschapDeZPWervarengedwongenontslaginhetbestuursrechtelijkeregimealsduurderenomslachtigerdaninhetprivaatrecht.Eendeelvandeverklaringdaarvoorvormendeadministratievelastenverbondenaanhetvoorbereidenvanindividueelontslag,deduurvandeproceduresviacommissiesvanbezwaar&beroep,rechtbankenendeCentraleRaadvanBeroep,endehogematevanonzekerheidvandeuitkomstvandeprocedures.Dewerkgeverswijzenerverderopdatheteigenrisicodrager-schapvoordeWWvaninvloedkanzijnopafwegingenoverkosten-effectenbijontslag.Geziendeontslagrisico’skanheteigenrisicodrager-schapdeaannamevanouderenentijdelijkewerknemersafremmen.Hetkabinetbegrijptdegevoelensenargumentenvandewerkgeversendeeltdewensomtekomentoteenflexibelearbeidsmarkt.Hetbetrefthiereeningrijpendeengevoeligematerie,diezorgvuldigeningoedoverlegtussensocialepartnersmoetwordenverkendenopgelost.DeministervanBZKheeftdaaromrecentelijkeenonderzoekgestartnaardeeffectenvanhetambtelijkeontslagrechtenheteigenrisicodragerschapophetpersoneelsbeleidvanorganisatiesindepubliekesector.Uitgangspuntisdatbelemmeringenvoorhetgoedfunctionerenzoveelmogelijkmoetenwordenweggenomen.Hetstrevenisdestudiein2008afteronden.Zodrahetonderzoeksrapportgereedis,zaldeministerdeuitkomstenenhaaropvattingenovereenvoorstelaanhetkabinetmetdesocialepartnersbespreken.1Nietalleenmoeten,onafhankelijkvanhetaantalgewerkteuren,overheadkostenwordengemaakt.Ookzijndoorbetaaldeurenwaargeenarbeidtegenoverstaatinalgemenezin«duur».2Zieparagraaf2.6.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–247Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden FlexibiliserenvandebeloningBewustbeloningsbeleidsteedsbelangrijkerIndekrappearbeidsmarktneemthetbelangvaneenbewustbelonings-beleidsterktoe.UitrecentonderzoekvanHayGroupblijkenopditvlakdriebelangrijkeontwikkelingen1:steedsmeerCAO’svoorzieninflexibelebeloning,erwordensteedsvakerbonussentoegekendendestart-salarissenvoorhoogopgeleidenzijnforsgestegen.Uiteerderestudiesblijktdaterkansenbestaanopverschillendeloonontwikkelingenvoorhoog-enlaagopgeleiden2.Onderzoekloonontwikkelinghoog-enlaagopgeleidenHetkabinetwilinzichtkrijgenindezethematiek.Deloonruimtebijdeoverheidwordtafgeleidvandeloontrendindemarkt.Deaandelenhoog-enlaagopgeleidenverschillenechteraanzienlijktussenbeidesegmenten.DeministervanBZKzaldaarominsamenwerkingmetdeoverheids-werkgeversin2008eenstudielatenuitvoerennaardeloonontwikkelingindemarktsector.Daarbijzalvooralaandachtwordenbesteedaaneenmogelijkverschilindeontwikkelingvandearbeidsvoorwaardenvoorhoog-enlaagopgeleidpersoneel.VormenvanflexibelebeloningFlexibelebeloningneemtverschillendevormenaan.Indebasisgaathetomsalarisverhogingendieindividueelofgroepsgewijswordentoege-kend,dusnietopgrondvangeneriekeCAO-afsprakenofanciënniteit.Erkunnendrievariantenwordenonderscheiden:1.Concurrerendbeloningsbeleiddooraanpassingvanhetloongebouwvoorgroepenwerknemersvoorwiehetsalarisniet«marktconform»is.Hetgaatdanomspecifiekefunctiesofbijvoorbeelduitsluitendomhoogopgeleiden.2.Hetbiedenvaneenaantrekkelijkcarrièrepadendoorgroeimogelijk-heden.3.Individueleprestatiebeloningindevormvanincidentelebeloning.Hetverbindenvandebeloningssystematiekaanindividuelekwaliteiten(competenties)en/ofprestatieskanbovendieneenbijdrageleverenaanhetgoedpresterenvanonderwijs-enoverheidsorganisaties3.OpvattingenvanwerknemersUittabel6.1blijktdatdemeerderheidvanhetoverheidspersoneelgeenvoorstanderisvanhetvariabelmakenvaneendeelvanhetsalaris(individueleprestatiebeloning).Tabel6.1Zouueendeelvanuwsalarisvariabelwillenmaken?(%)NeeJaWeetnietOpenbaarBestuur542917OnderwijsenWetenschappen513018Veiligheid572914Totaalpubliekesector533017Bron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008.Inallesectoreniseenaanzienlijkeminderheidvoorstander.Hetaandeelvoorstandersligtdaarbijonderjongerenhogerdanonderouderen4.1HayGroup,Persbericht4december2007en7april2008.2BasJacob/CPB(2003),TheLostRaceBetweenSchoolingandTechnology,DenHaag.3Berenschot(2005),Prestatiebeloningindepubliekesector,Utrecht.4Ziestatistischebijlage,tabel1.8.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–248Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden InstellingkennispuntvoorflexibelebeloningDeministervanBZKendewerkgeversgaanmethetthemaflexibiliseringvanbeloningaandeslag.Hiervoorwordteenwerkgroepflexibiliseringinhetlevengeroepen.Doelishetuitwisselenvanervaringen,hetdoenvanvoorstellenvoorverderonderzoekenhetvoerenvanderegieoverdeontwikkelingvaninstrumentenomsectorenenorganisatiestebege-leiden.TerondersteuningvandezewerkgroepzaldeministervanBZKeenkennispuntvoorflexibelebeloninginstellen.Ditkennispuntverzameltrelevantonderzoek,begeleidtverderestudie,stelt«bestpractices»openbeheertdeeerdergenoemdeinstrumenten.Hierbijkanwordengeprofi-teerdvanervaringendiealineenaantalsectorenzijnopgedaan.Investerenindeinzetbaarheidvanhetpersoneel(employability)AfsprakenmetdeZelfstandigePubliekeWerkgeversDeslagopdearbeidsmarktisvolopaandegang.Hetvasthoudenenbindenvanwerknemerswordtsteedsbelangrijker.Werkgeverszullendaarommoeten(blijven)investereninhunpersoneel.Voortdurendescholing,hetopdoenvanverschillendeervaringen,hetbiedenvaninteressantenuitdagendwerkzijnbelangrijkeassets.Voorschoolverlatersisdemogelijkheidomopleidingentevolgeneenbelangrijkcriteriumbijdekeuzevooreenbaan.Eenhogerearbeidsparticipatieenlangerdoorwerkenzijnnoodzakelijkomdekostenvandevergrijzingoptevangen.Detrendomlatermetpensioentegaanzetdoor1.Opdewerkvloerinoverheidsorganisatiesmerktmenechternogweinigvanactiefbeleidomouderen«binnen»tehouden2.Tegelijkertijdiserookhetbelangomeenmeerevenwichtigesamenstellingvanhetpersoneelnaarleeftijdterealiserendoorteinvestereninhetwervenenvasthoudenvanjongeren3.Datlijkteentegenstelling,maarishetniet,geletopdebestaandepersoneelstekorten.IndebestuurlijkeafsprakentussenhetkabinetendeZPWisdeinzetgerichtop:–hetomzettenvandebestaande,generiekwerkendeontziemaatregeleninactiverendbeleid,waarbijde(interneofexterne)arbeidsmarkt-positievandeouderewerknemerwordtversterkt;–bevorderingvandemogelijkhedenvoordeeltijdpensioen;–aanpassingvandebovenwettelijkewerkloosheidsregelingeneninvesteringinbegeleidingvanwerknaarwerk.6.3VoortgangindepubliekesectorHetpercentagewerknemersindepubliekesectordattevredenisoverdeorganisatiewaarinzijwerkenligtgemiddeldop56%4.Datblijktuitderesultatenvanhetgrootschaligepersoneelsonderzoek5dathetministerieiederetweejaaruitvoert.Detevredenheidisweliswaarmet5%-puntgestegentenopzichtevan2005,maarblijftmet9%-puntruimachterbijdetevredenheidvanwerknemersindemarksector.Ookdetevredenheidindepubliekesectoroverdebaanistenopzichtevan2005gestegenenligt,metgemiddeld75%,3%-punthogerdanindemarktsector6.Deveilig-heidssectorenDefensieenPolitieblijvenmetgemiddeld70%daarbijwatachter.1Ziepar.5.4.2Kluwer,KPMGenRandstad(2008),Devergrijzingsmonitor,eenjaarlijksterugkerendonderzoeknaardevergrijzinginNederland.3Ziepar.5.5.4Ziestatistischebijlage,tabel1.9.5Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008,BZK.6Ziestatistischebijlage,tabel1.10.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–249Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden VergrotenvandeflexibiliteitindeorganisatieConcept«flexibelenveilig»Hetthema«vergrotenvanflexibiliteit»staatopdiverseplaatsenindepubliekesectoropdeagendavanhetoverlegtussenwerkgeversenwerknemers.IndesectorRijkwillenwerkgeverenbondenditjaarafsprakenmakenoverhetnieuweconcept«flexibelenveilig».Bedoelingistekomentotminderstrakomschreventakenpakketten,zodatwerknemersbrederinzetbaarzijn.WerkeninteamsDesectorMBOheeftdeCAOzodanigverruimd,datdeonderwijsinstel-lingenoptimaalkunneninspelenopdeconcurrentiemetdeparticulierearbeidsmarkt,devergrijzingendeinvoeringvancompetentiegerichtonderwijs.Daartoezijnafsprakengemaaktoverdeorganisatievanhetwerk,metalsuitgangspuntdatdeteamsonderlingdeverdelingvandetakenregelen.OokindesectorHBOwordtsteedsmeergewerktinteams,diezelfverantwoordelijkheiddragenvoordeverdelingvantaken.FunctiecontractenDeWOheeftindeCAOdemogelijkheidopgenomenomteexperimen-terenmetfunctiecontracten,waarbijslechtsafsprakenwordengemaaktovertaken,zondertijdssturing.Dewerknemerheeftdangeenarbeidstijdofverlofmeer,alleentevervullentaken.Ookvoorhetondersteunendpersoneelwordtingezetopflexibelewerktijden.Hetdagvensterisverruimdvan6.00uur’sochtendtot20.00uur’savonds.TelewerkenDesectorWaterschappenheefteentelewerkexperimentbijtweewaterschappenuitgevoerd.Beidepilotszijnsuccesvolverlopen.Erisenthousiasmeoverdemogelijkhedenvantelewerkenenmenwilditsectorbreedstimulerenwaarbijtelewerkenbreder–alsE-werken1–moetwordenopgepakt.HetA&Ofondswaterschappenheefttelewerkenopgenomeninhetwerkplan.UitbreidingaanstellingIndesectorPolitiewordtmetingangvan2009,insituatieswaarineenbijdragekanwordengeleverdaanhetvergrotenvanhetaantalarbeids-productieveuren,demogelijkheidgeïntroduceerdtekiezenvooruitbreidingvaneenvoltijdsaanstellingtot40uurperweek.FlexibiliserenvandebeloningStudienaarverlenginghogereschalenIndemeestesectorenheeftflexibiliseringvandebeloningaandachtgehad,opbasisvananalysesvandearbeidsmarktpositie.IndesectorGemeentenisafgesprokeneenstudieteverrichtennaardepositievanhoogopgeleiden.Hierbijwordtgekekennaardemogelijkheidomdehogereschalenteverlengen.AanpassingschalenstructuurIndesectorWaterschappenisdeschalenstructuuropeenaantalonderdelenaangepast.Ditisgebeurdopbasisvaneenvergelijkendonderzoeknaardewaarderingvanspecifiekefunctieseldersopdearbeidsmarkt.Onderzoekfunctie-inhoudenbeloningIndeCAOvoordesectorPolitieisvastgelegddatonderzoekplaatsvindtnaarfunctie-inhoudenbeloningnaaraanleidingvandeaanhoudendeontevredenheidoverdebeloningspositieonderdewerknemers.1OnderE-werkenwordtverstaan:tijd-enplaatsonafhankelijkwerken,waarbijgebruikwordtgemaaktvaninformatie-,communica-tie-enkantoortechnologie,vastofmobiel.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–250Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden ActieplanLeerKrachtvanNederlandIndeonderwijssectorenismetdesocialepartnersuitgebreidoverlegdoverde(financiële)aantrekkelijkheidvanhetberoepvanleraar.DitheeftgeleidtothetConvenantActieplanLeerKrachtvanNederland.DaarinheeftdeministervanOCWmetdesectorenafgesproken:–meerloopbaanmogelijkhedenbinnenhetberoepterealiseren;–hetcriterium«opleiding»meetewegenbijfunctiewaarderinginsamenhangmethetsamenstelvanwerkzaamhedenenverantwoorde-lijkheden;–tekomentotkorteresalarislijnen.Deinzetvangeldendiehiermeeisgemoeid,vertaaltzichineensnelleresalarisgroeivoorlerarenéninmeerleraarsfunctiesopeenhogerfunctieniveau(«functiemix»).Metdezemaatregelenwordtnogbinnendezekabinetsperiodeeenforsestapgezetinderichtingvaneenaantrek-kelijkerbeloningeneenaantrekkelijkerleraarsberoep1.PrestatiebeloningEvaluatieDesectorProvincieszalditjaarhetsysteemvanprestatiebeloningevalueren.Opgrondvandeuitkomstenvandeevaluatiezalverderwordengesprokenovereventuelebijstelling.BeloningsafsprakenDesectorWaterschappenkentsinds2002eencollectieveresultatendelingwaarbijvoordebestedingvanhetbehaalderesultaatbeloningsafsprakenkunnenwordengemaaktopsector-,organisatie-,afdelings-enindividueelniveau.Injanuari2009treedteenbeloningsstructuurinwerkingwaaringeenplaatsisvoorautomatischeperiodieken.Destructuuriseenuitwer-kingvandewensomresultaatgerichttebelonen.Afhankelijkvandeuitkomstenvandebeloningsgesprekkenkaneenmedewerkerer0%tot5%opvooruitgaan.BewustbelonenIndesectorRechterlijkeMachtkomtflexibelbelonenvoorbijhetOpenbaarMinisterie,alsvormvanbewustbelonenenmobiliteits-toelagen.BijdeZittendeMagistratuurligtditonderwerpgevoelig.Hetideevanonderscheidopbasisvanarbeidsprestatiesisdaarmoeilijkbespreekbaar.IndesectorPolitieishetdoorvertalenvanindividueleofteamprestatiesnaarbeloninggeenonderdeelgeweestvandeCAO-onderhandelingen.Dedoorde(vorige)ministertoegezegdeinventarisatievanmogelijkhedenvoorhetdoorvertalenvanindividueleofteamprestatiesnaarbeloning,heeftniettotarbeidsvoorwaardenafsprakenindesectorPolitiegeleid2.DesectorRijkheefthetbestaandebudgetvoorprestatiebeloninggrotendeelsingezetvooreengeneriekeloonsverhoging.Investerenindeinzetbaarheidvanhetpersoneel(employability)CursusdeelnamenaarleeftijdScholingisbelangrijkommobieleninzetbaarteblijven.BZKmonitortdaaromdecursusdeelnamenaarleeftijd.Hieruitblijktdatwerknemersnaarmatezeouderwordenmindercursussenvolgen.Vooralinhetcohort55jaarenouderiseenforseafnametezientenopzichtevanjongerecohorten.Echter,ookindezegroepheefthetafgelopenjaardehelftvandemedewerkersnogindeschoolbankengezeten.Wanneerwordtgekekennaarhetsoortopleidingdatiemandheeftgevolgd,blijkendeopleidingenweinigteverschillenperleeftijd.Welisduidelijkdatmethetverstrijkenvandejarenmindervaakeengeneriekestudiewordtgedaan(afgerondmeteenformeeldiploma).1IndesectorPOkrijgt40%vandemedewer-kersereenschaalbij,waarbijdeschalenzijningekortvan18naar15treden.IndesectorVOgeldteendoorstromingvan27%naarschaal11envan29%naarschaal12;decarrièrelijnenwordeningekortvan18naar12jaar.Devormgevingiszodanigdatdegrootsteverhogingenkomenopmomentendathetverloopvanlerarenhethoogstis(na3enna10dienstjaren).2TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,nr.29,p.2003–2031.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–251Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden Tabel6.2Cursusdeelnamenaarleeftijd(%)115–2425–3435–4445–5455+TotaalNee384142435144Ja...625958574956..eenvakinhoudelijkeoplei-ding*686764646565..eenopleidinggerichtopvaar-digheden*273739413939..eenbedrijfsspecifiekeoplei-ding*101011111111..eengeneriekeopleiding*1577436Bron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008.*Inpercentagesvandegenendieweleenopleidinghebbengevolgd.Omdatmeerdereantwoordenmochtenwordengegeven,tellendepercentagesnietoptot100%.Onderzoekfunctie-inhoudenbeloningWerknemersindepubliekesectorkunnenalenkelejarennahun65stedoorwerken.Opindividueelniveaukunnenaltijdafsprakenwordengemaakt.InafwachtingvanverdereregelgevinghebbendevakbondenendewerkgeverindesectorRijkafgesprokendathetbereikenvande65-jarigeleeftijddeeerstkomendetweejaargeenontslaggrondis,tenzijzwaarwegenddienstbelangzichdaartegenverzet.Omdoorwerkenna65jaarvoldoendeaantrekkelijktemaken,zaldeministervanBZKbevor-derendatdehuidigeprikkelinhetFPU-overgangsrechtombij64jaaren11maandenuittetredenongedaanwordtgemaakt.VanwerknaarwerkConcept«flexibelenveilig»DesectorRijkzetbijdevernieuwingvandeRijksdienstinophetontwikkelenvanloopbaanplannen,ophetbegeleidenvanpersoneelvanwerknaarwerkenopharmonisatievandearbeidsvoorwaardenbijdedepartementenzodatdeinterdepartementaledoorstroomwordtbevorderd.Erzijnverderafsprakengemaaktovereenaanzienlijkeverkortingvandeduurvanbovenwettelijkewerkloosheidsuitkeringen,metnamevoorouderewerknemers.Uitgangspuntbijhetvernieuwings-procesisdatwerknemerszichveiligmoetenvoelenomtekunnenmeegaaninveranderingenentekunnenfunctionerenineenflexibeleorganisatie.Ditvereistdatdewerkgeverinvesteertindeontwikkelingendebredeinzetbaarheidvanmedewerkers,enhunmeerkansenbiedtomhuneigenloopbaanplanteformulerenenterealiseren.«Veiligheid»houdttevensindatallesinhetwerkwordtgesteldommensenvanwerknaarwerktebegeleiden,zodatniettot(onvrijwillig)ontslaghoefttewordenovergegaan.AanpassingduurbovenwettelijkewerkloosheidsuitkeringDesectorGemeentenbegeleidtwerknemersdiehunbaandreigenteverliezenzoveelmogelijkvanwerknaarwerkomgedwongenontslagtevoorkomen.Daarbijzijnafsprakengemaaktovereenaanzienlijkeverkor-tingvandeduurvanbovenwettelijkewerkloosheidsuitkeringen,vooralvoorouderen.Indienwerkhervattingondanksinspanningenvandewerknemernietlukt,wordtondervoorwaardengedurendedeWW-pe-riodeeenaanvullingverstrekt.Bijvoortdurendewerkloosheidkannaafloopvandewerkloosheidsuitkeringeeninkomensvoorzieningwordengegeven.Inhetontslagbesluitwordendeingangsdatavandere-integra-tiefaseenvanhetontslaggenoemd.Deduurvandere-integratiefase(viertottwaalfmaanden)isafhankelijkvandelengtevanhetdienstverband.1Vooreenuitsplitsingnaarsectoren,ziestatistischebijlage1.11.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–252Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden Investeringinre-integratieDeWaterschappenhebbenhettrajectrondontslagversoberdenversoepeld.Werknemerswordenvanwerknaarwerkbegeleid.Voor«employability»is2,5%vandeloonsombeschikbaar.Hetaantalre-integratie-instrumentenisuitgebreid.Baanzekerheidboveninkomens-zekerheidDesectorHBOheeftinitiatievengenomenomhetpersoneelbaanzeker-heidtebiedeninplaatsvaninkomenszekerheid.IndenieuweCAOiseenafspraakopgenomenomdehuidigeregelingenvoorboven-ennawette-lijkesocialezekerheidoptermijntevervangendooreeninzetgarantiediewerknemersondersteuntbijhetvindenvaneennieuwewerkkring.BemiddelingDefensiepersoneelDefensiezetmethetFlexibelPersoneelssysteeminopeenvroegtijdigeselectievanmedewerkersdievooreenhogereranginaanmerkingkomenenophetbegeleidennaaranderwerkvanpersoneeldatdedienstmoetverlaten.Desectorheeftookoogvoordeharmonisatievandearbeids-voorwaardenvandeverschillendekrijgsmachtonderdelenenvanhetburger-enmilitairpersoneel.DaarnaastiseenDienstencentrumExterneBemiddelingDefensieopgerichtdatreguliereenovertolligewerknemersbemiddelt.InvesteringinmobiliteitOmdemobiliteitensamenwerkingsverbandentussenpolitiekorpsentebevorderen,wordenregionalearbeidsvoorwaardelijkeregelingengeharmoniseerd.AanvullendhieropwerkthetlandelijkeHRMbureauaaneenlevenslangeinzetbaarheidvandepolitieambtenaargedurendeeenheleloopbaan.Centraalhierbijstaathetbiedenvanloopbaankansenzodatvakmanschapenhetblijvendontwikkelenmogelijkzijn.TevenszijnindesectorPolitieafsprakengemaaktovereenverkortingvandeduurvandebovenwettelijkeuitkeringbijwerkloosheideneenverlagingvandehoogtevandezebovenwettelijkeuitkeringvoorpolitieambtenarendieophetmomentvanontslag57,5jaarofouderzijnenopgrondvanhundiensttijdeenbovenwettelijkeuitkeringontvangentotdatdeleeftijdvan65jaarisbereikt.OmzettenvanontziemaatregelenStudieafspraakenafschaffingleeftijdsdagenIndesectorWaterschappenwordtderegelingafgeschaftdatmedewerkersouderdan58jaarofmetmeerdan10dienstjarengeenwachtdienstmeerhoeventevervullen.Daarnaastverdwijnendeleeftijdsdagen.Afgesprokeniseenstudieteverrichtennaarleeftijdfasebewustpersoneelsbeleid,waarbijdeseniorenregelingenwordenbetrokken.Metouderewerknemerswordenopleidingsafsprakengemaaktomheninzetbaartehouden.VersoberingBAPO-regelingIndesectorMBOisdeBAPO-regelingversoberddoordeleeftijdsgrensineenaantalstappenoptetrekken.OmzettingleeftijdsverlofenseniorenregelingeninpersoonlijkbudgetDesectorUMCheefthetleeftijdsverlofendeseniorenregelingengeschrapt.Dedaarmeevrijgespeeldegeldenzijningezetvooreenpersoonlijkbudgetdatuitsluitendkanwordeningezetvoorontwikkeling.Voordegeneratiegeborentussen1950en1957isextrabudgetbeschikbaar.Ditkanwordenaangewendvoorscholingsverlof,levensloop-regeling,verminderingjaarurennormofextrapensioen.Intabel6.3isdestandvanzakenronddeindezeparagraafgenoemdethema’sindicatiefsamengevat.Hetoverzichtisgebaseerdopdeindetekstbeschrevenontwikkelingenuitdein2007–2008afgeslotenCAO’sénopmaatregelendiealineerdereCAO’swarengetroffen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–253Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden Tabel6.3VoortgangpersectorSectorLangerdoorwerken(ontziemaatregelen)VanwerknaarwerkGericht/BindendbelonenPrestatie-beloningOpenbaarBestuurRijkGemeentenProvinciesRechterlijkeMacht123WaterschappenOnderwijsenWetenschappenPrimairOnderwijsVoortgezetOnderwijsMiddelbaarBeroepsonderwijsHogerBeroepsonderwijsWetenschappelijkOnderwijsOnderzoekinstellingenUniversitairMedischeCentraVeiligheidDefensiePolitie1RechterlijkeMachtwenstafschaffingvanhet64.11effectindeovergangsregelingFPU,maarisdaarinafhankelijkvanhetbovensectoralepensioenoverleg.2Erisgeenwerkloosheid,dusookgeenwerk-werkbegeleiding.3BijOpenbaarMinisteriewel,bijZittendeMagistratuurniet.Criteria:DonkerblauwWitLichtblauwLangerdoorwerkenNietgeagendeerdGeagendeerdMaatregelen(optermijn)ActiverendesocialezekerheidNietgeagendeerdGeagendeerdMaatregelen(optermijn)GerichtenbindendbelonenGeenanalysegedaanAnalyseuitgevoerd,noggeenmaatregelenMaatregelen(geagendeerd)PrestatiebeloningGeenonderwerp(meer)InvoorbereidingMogelijkheidvoorindividueleprestatiebeloning6.4LoonontwikkelingLangelooptijdenMetdetotstandkomingvandearbeidsvoorwaardenovereenkomstvandeUniversitairMedischeCentraop14april2008hebbendesocialepartnersvanbijnaalleoverheids-enonderwijssectoreneenakkoordbereikt.AlleeninhetVoortgezetOnderwijsisnoggeenCAOgesloten.Delooptijdvandeafgeslotenarbeidsvoorwaardenregelingenbijdeoverheids-enonderwijssectorenisinvergelijkingmetdemarktsectoropvallendlang.DesectorRijkspantdekroonmeteenduurvanvierjaar.Gemiddeldzittendevierkabinetssectorenopeencontractstermijnvan37maanden,dezevenonderwijssectoren(exclusiefVO)op29maandenendedriedecentraleoverhedenop26maanden.Indemarktsectorisdelooptijdgemiddeld19maanden.Deinhoudvandegeslotenakkoordenvertoontonderlingveelovereenkomsten,zoalshetstrevennaardeopbouwvaneendertiendemaandin2010.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–254Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden ContractloonmutatieSZW1meldtdatin2007detotalecontractloonmutatieopjaarbasisgemiddeld2,0%bedraagt(109akkoorden).Hetmomentvanafsluitenlaateenverschilzien.Decontractloonmutatieindeakkoordendievóór1januari2007totstandzijngekomen,bedraagtopjaarbasis1,7%.IndeCAO’sdiená1januari2007zijnafgesloten,isdit2,2%.Indeoverheidssectorisdegemiddeldecontractloonmutatiein2007opjaarbasis0,7%hogerdanhetgemiddelde.Hetbeeldover2008laateenloonstijgingopjaarbasiszienvan3,0%2.VoorcircaeenderdevandewerknemersonderCAOwaarvoordecontractloon-mutatieover2008opdepeildatumbekendis,ligtdezemutatieopniveaubasistussen2,0%en3,0%.Bijna40%komthogeruit:tussen3,0%en4%.HetCPBsteltdatdewerkloosheidditjaarzaldalentotnetbovende300000personen.Daarmeekomthetwerkloosheidspercentagevandeberoepsbevolkingmet4%éénprocentpuntlageruitdandegeschatteevenwichtswerkloosheid.Ditgeeftspanningopdearbeidsmarkt,zodatdeverwachtingisdatdecontractloonstijgingoverheel2008uitkomtop31⁄4%(enin2009op33⁄4%).Bijdeloonontwikkelingindemarktsectorvaltopdateendeelvandeloonruimtewordtgereserveerdvooreenresultaatafhankelijkebeloning.Ditheefteenmatigendeinvloedopdegemiddeldeloonsverhoging.Tabel6.4Contractloonontwikkelingpersector(%)Sector2007200820092010Laatstevoll.contractjaarExpiratie-datumCAORijk3,502,583,253,0620101-1-2011Gemeenten2,603,6120081-6-2009Provincies2,383,3020081-6-2009RechterlijkeMacht3,352,623,253,0620101-1-2011Waterschappen4,113,1120081-10-2009PrimairOnderwijs2,973,1320081-8-2009VoortgezetOnderwijs3,2420071-7-2008MiddelbaarBeroepsonderwijs3,353,7920081-2-2009HogerBeroepsonderwijs2,873,313,2020091-8-2010WetenschappelijkOnderwijs3,013,383,2620091-3-2010Onderzoekinstellingen3,933,183,3220091-7-2010UniversitairMedischeCentra1,703,513,293,2920101-3-2011Defensie2,602,9320081-3-2009Politie1,158,900,651,6220101-1-2011Bron:BZKPensioenkostenIndepubliekesectorvaltdecontractloonontwikkelingvandesectorPolitieop.Dieisvoor2008opjaarbasis8,9%.HierbijmoetwordenopgemerktdathetCAO-akkoord2008–2010voorzietineenhogeinciden-teleloonsverhogingin2008(en2009).Daardoorisin2009en2010sprakevaneenzeergematigdesalarisontwikkelingbijdesectorPolitie.Zoalsaleerderisaangegeven3,issprakevaneentrendmatigestijgingvandepensioenpremies.Verkenningenvandepremieontwikkelingindekomendevijftienjaarduidenopeenverderetoename.Omdatdepensioenpremiesnualeenforsbeslagleggenopdearbeidsvoorwaarden-ruimte,ishetgewenstdatopdezekostenstijgingadequateantwoordenwordengevonden.1MinisterievanSZW(2008),Voorjaarsrap-portageCAO-afspraken2008,DenHaag.2Hetbeelddatover2008wordtgeschetst,iswatdecontractloonontwikkelingbetreftgebaseerdop75CAO’s(peildatum15mei),waaronder78%vandewerknemersindesteekproefvalt.3Trendnota2006,p.57.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–255Trendsenontwikkelingeninarbeidsvoorwaarden 7.STATISTISCHEBIJLAGEIndezebijlagevindtutabellenmetkwantitatieveinformatieoverhetwerkveldvanOverheidenOnderwijs.Waarmogelijkzijnprognosesopgenomenvoordejaren2008en2009.HiervoorisgebruikgemaaktvanhetprognosemodelApollo.Toelichtingbijdetabellena.Indetabellenzijndepersonen(fte’s)dievallenonderdezogenaamdeGemeenschappelijkeRegelingennietopgenomen.Zijbehorenniettotdeveertienarbeidsvoorwaardelijkeoverheidssectoren.b.Alsgevolgvanafrondingenkanhetvoorkomendatdetotalennietpreciesovereenstemmenmetdesomvande(afgeronde)getallen.c.Opeenaantalplaatsenzijnmetbehulpvanhetprognosemodelofopanderewijzeschattingengemaakt.Aantallendiezijngebaseerdopschattingen,zijncursiefweergegeven.d.Omdateenaantalgegevensopeenanderewijzeisverkregendanvoorgaandejaren,kunnenverschillenzijnontstaantenopzichtevanvoorgaandeTrendnota’s.e.Legenda:–ofblanco:geenopgave1.TabellenbehorendbijdetekstvandeTrendnotaArbeidszakenOverheid2009Tabel1.1Ikbenertrotsopbijmijnsectortewerken(%)Tabel1.2Hoeveeltijdbentugemiddeldkwijtaanadministratieveenregistratiewerkzaamheden?(%)Tabel1.3Hoeisnaaruwmeningdeontwikkelingvanuwadministratieveenregistratiewerkzaamhedenindeafgelopenvierjaargeweest?(%)Tabel1.4Overzichtstabelmetresultatenintegriteitsbeleidt.a.v.ambte-narenzoalsvastgelegdinwetgevingpersector(%)Tabel1.5Ikbenbereideenintegriteitsschendinggepleegddooreenoverheidsfunctionarisanoniemtemeldenwanneerdezezichinmijnomgevingvoordoet(%)Tabel1.6Agressiedoorklantennaaroverheidssector2005(%)Tabel1.7Agressiedoorklantennaaroverheidssector2007(%)Tabel1.8Interesseinprestatiebeloningnaarsectorenleeftijd(%)Tabel1.9Percentagetevredenheidmetorganisatie,zittendoverheids-personeelnaarsectorTabel1.10Percentagetevredenheidmetbaan,zittendoverheidspersoneelnaarsectorTabel1.11Heeftuin2007eenopleidingoftraininggevolgd?(%)2.WerknemersomvangTabel2.1Werkzamepersonen(x1000)Tabel2.2Arbeidsvolume,gemiddeldedeeltijdfactorTabel2.3Aandeelwerkzamepersonen,vrouwen(%)Tabel2.4Aandeelwerkzamepersonen,leeftijdjongerdan30jaar(%)Tabel2.5Aandeelwerkzamepersonen,leeftijd50jaarofouder(%)Tabel2.6Aandeelwerkzamepersonen,deeltijd(%)Tabel2.7Aandeelwerkgelegenheid,instroomwerknemers(%)Tabel2.8Aandeelwerkgelegenheid,uitstroomwerknemers(%)Tabel2.9Aandeelwerkzamepersonen,bezoldigingsgroep<€2000(%)TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–256Statistischebijlage Tabel2.10Aandeelwerkzamepersonen,bezoldigingsgroep>€4000(%)Tabel2.11Aandeelwerkzamepersonen,niet-westerseallochtonen(%)3.SocialeverzekeringenTabel3.1Lopendeuitkeringenarbeidsongeschiktheid(WAO)ultimoTabel3.2Beëindigdeuitkeringenarbeidsongeschiktheid(WAO)Tabel3.3OntwikkelingenindeWIA,onderdeelIVA,2007Tabel3.4OntwikkelingenindeWIA,onderdeelWGA,2007Tabel3.5Nieuweuitkeringenwerkloosheidswet(WW)Tabel3.6Lopendeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)ultimoTabel3.7Beëindigdeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)Tabel3.8Aandeellopendeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)ultimo,vrouwen(%)Tabel3.9Aandeellopendeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)ultimo,leeftijd50jaarofouder(%)Tabel3.10Aandeelwerkzamepersonen,nieuweuitkeringenwerkloosheidswet(WW)(%)4.ArbeidsvoorwaardenTabel4.1Loonsom(in€miljard)Tabel4.2Begrotings-enpremiegefinancierdeloonsommen(in€miljard)Tabel4.3Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorRijk(%)Tabel4.4Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorGemeenten(%)Tabel4.5Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorProvincies(%)Tabel4.6Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorRechterlijkeMacht(%)Tabel4.7Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorWaterschappen(%)Tabel4.8Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorPrimairOnderwijs(%)Tabel4.9Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorVoortgezetOnderwijs(%)Tabel4.10Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorMiddelbaarBeroepsonderwijs(%)Tabel4.11Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorHogerBeroeps-onderwijs(%)Tabel4.12Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorWetenschap-pelijkOnderwijs(%)Tabel4.13Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorOnderzoek-instellingen(%)Tabel4.14Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorUniversitairMedischeCentra(%)Tabel4.15Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorDefensie(%)Tabel4.16Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorPolitie(%)Tabel4.17Contractloonontwikkelingopniveaubasis,overheidssecto-ren(%)TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–257Statistischebijlage 5.Verklaringvanafkortingen6.Verklaringvanbegrippen7.TrefwoordenlijstTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–258Statistischebijlage 1.TabellenbehorendbijdetekstvandeTrendnotaArbeidszakenOverheid2009Tabel1.1Ikbenertrotsopbijmijnsectortewerken(%)ExclusiefgeenopgaveennietvantoepassingSectorVolstrektnietmeeeensGrotendeelsnietmeeeensNochmeeeens,nochmeeoneensGrotendeelsmeeeensVolledigmeeeensTotaaloverheid57243430OpenbaarBestuur58323420Rijk49343617Gemeenten58313322Provincies58353220RechterlijkeMacht32133942Waterschappen57253628OnderwijsenWetenschappen55203237PrimairOnderwijs54142948VoortgezetOnderwijs56213236MiddelbaarBeroepsonderwijs510273325HogerBeroepsonderwijs47253429WetenschappelijkOnderwijs44223634Onderzoekinstellingen33243633UniversitairMedischeCentra45253728Veiligheid56223730Defensie45233632Politie57213828Bron:BZKPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008.Tabel1.2Hoeveeltijdbentugemiddeldkwijtaanadministratieve-enregistratiewerkzaamheden?(%)ExclusiefgeenopgaveennietvantoepassingSectorMinderdan1uurperdag1–2uurperdag2–4uurperdagMeerdan4uurperdagTotaaloverheid34341913OpenbaarBestuur41281615Rijk36291618Gemeenten43281513Provincies4531159RechterlijkeMacht701874Waterschappen4532149OnderwijsenWetenschappen3141199PrimairOnderwijs2249237VoortgezetOnderwijs3641167MiddelbaarBeroepsonderwijs25412113HogerBeroepsonderwijs36361810WetenschappelijkOnderwijs622397Onderzoekinstellingen672175UniversitairMedischeCentra30342114Veiligheid25252723Defensie36292114Politie12193434Bron:BZKPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–259Statistischebijlage Tabel1.3Hoeisnaaruwmeningdeontwikkelingvanuwadministratieve-enregistratiewerkzaamhedenindeafgelopenvierjaargeweest?(%)ExclusiefgeenopgaveennietvantoepassingSectorSterkafgenomenAfgenomenGelijkgeblevenToegenomenSterktoegenomenWeetnietTotaaloverheid152541216OpenbaarBestuur283139146Rijk292939155Gemeenten273340136Provincies172940193RechterlijkeMacht–44830710Waterschappen172645183OnderwijsenWetenschappen132143276PrimairOnderwijs011245374VoortgezetOnderwijs132246217MiddelbaarBeroepsonderwijs141740326HogerBeroepsonderwijs132939208WetenschappelijkOnderwijs1537351112Onderzoekinstellingen–54532512UniversitairMedischeCentra152842177Veiligheid272541195Defensie392538187Politie152546203Bron:BZKPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–260Statistischebijlage Tabel1.4Overzichtstabelmetresultatenintegriteitsbeleidt.a.v.ambtenarenzoalsvastgelegdinwetgevingpersector(%)WetgevingRijkProvinciesGemeentenWaterschappenPolitie2004200720042007200420072004200720042007Integriteitsbeleidalgemeen1.Integriteitsbeleidschriftelijkvastgelegd958910010063937010077863.Aandachtvoorde4verplichtethema’s(integriteitsbewustzijn,misbruikbevoegdheden,belangenverstrengeling,discriminatie)a93987788914.Afleggenverantwoordingoverintegriteitsbeleid366144641130193241455.Integriteitisvastonderdeelpersoneelsbeleid9410086861006.Verplichte3itemsinpersoneelsbeleid(integriteitinfunctionerings-gesprekken,werkoverleg,scholing)b8476596583Gedragscodes11.Organisatiebeschiktovereengedragscode86941001006291679576*64waarvan14.Verantwoordingnalevinggedragscode42353355173417245050Afleggenambtseedof-belofte19.Afleggenambtseedof-beloftebijaanstelling100100381001480158295100Regelingennevenwerkzaamhedenenfinanciëlebelangen*23.Nadereregelingverplichtemeldingnevenwerkzaamheden100948991628370911009124.Overzichtgemeldenevenwerkzaamheden7378787358775282827725.Nadereregelingverplichteopenbaarmakinggemeldenevenwerkzaam-heden18562282939437103626.Nadereregelingverplichtemeldingfinanciëlebelangen1317055217018018VPI,meldenvanmisstandenenhandelwijzebijaantastingintegriteit39.Proceduremeldenvermoedensvanmisstanden828910010084889310023*55Aantalrespondenten2118101135221028222422a.Gemiddeldevanderesultatenopdevierverplichtthema’s.b.Gemiddeldevanderesultatenopdedrieverplichteitems.*Eenaantalsectoraleregelingen,dievoorallebetrokkenoverheidsorganisatiesgelden,blijktnietaltijdalszodanigtezijnherkenddoordegeënquêteerdefunctionarissen.Hierdoorgevenderesultatenineenaantalgevalleneenenigszinsvertekendbeeld.Bron:MinBZK(2008)«Inventarisatieintegriteitsbeleidopenbaarbestuurenpolitie2008»,DenHaag.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–261Statistischebijlage Tabel1.5Ikbenbereideenintegriteitsschendinggepleegddooreenoverheidsfunctionarisanoniemtemeldenwanneerdezezichinmijnomgevingvoordoet(%)SectorJaNeeOpenbaarBestuur8317Rijk8317Gemeenten8218Provincies8317Waterschappen8218Veiligheid8416Defensie8416Politie8416TotaalOpenbaarBestuurenVeiligheid8317Markt919Bron:BZK,FlitspanelonderzoeknaarMeldpuntM,2007.Tabel1.6Agressiedoorklantennaaroverheidssector,2005(%)ExclusiefgeenopgaveennietvantoepassingOngewensteseksueleaandachtdoorklantenIntimidatiedoorklantenLichamelijkgewelddoorklantenVerbaleagressiedoorklantenTotaaloverheid528945OpenbaarBestuur430643Rijk427839Gemeenten434646Provincies–35–59RechterlijkeMacht–27–34Waterschappen–13–23OnderwijsenWetenschappen527947PrimairOnderwijs3251248VoortgezetOnderwijs8381066MiddelbaarBeroepsonderwijs732750HogerBeroepsonderwijs–––5WetenschappelijkOnderwijs218–27Onderzoekinstellingen29–15UniversitairMedischeCentra10251043Veiligheid7282141Defensie39318Politie11494168Bron:BZKPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2006.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–262Statistischebijlage Tabel1.7Agressiedoorklantennaaroverheidssector2007(%)ExclusiefgeenopgaveennietvantoepassingSectorOnge-wensteseksueleaandachtdoorklantenIntimida-tiedoorklantenLichame-lijkgewelddoorklantenVerbaleagressiedoorklantenDiscrimi-natiedoorklantenPestendoorklantenTotaalagressiedoorklantenTotaaloverheid6341048151249OpenbaarBestuur535746151045Rijk631841141039Gemeenten539651161152Provincies2201295530RechterlijkeMacht–373578–57Waterschappen1263368537OnderwijsenWetenschappen633850141252PrimairOnderwijs4351252121056VoortgezetOnderwijs739864192465MiddelbaarBeroepsonderwijs634655171557HogerBeroepsonderwijs4191317636WetenschappelijkOnderwijs3121204321Onderzoekinstellingen–5–9––7UniversitairMedischeCentra1438114917850Veiligheid9352447241847Defensie4124239826Politie15604773402971Bron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008.Tabel1.8Interesseinprestatiebeloningnaarsectorenleeftijd(%)ExclusiefgeenopgaveennietvantoepassingSectorJaNeeWeetnietRijk15–24jaar58––25–34jaar44352135–44jaar50341745–54jaar56291555jaarenouder642214Totaal533017Gemeenten15–24jaar–––25–34jaar49312135–44jaar51301945–54jaar55291655jaarenouder622414Totaal542817Waterschappen15–24jaar–––25–34jaar45391635–44jaar48381845–54jaar59271455jaarenouder572815Totaal533116PrimairOnderwijs15–24jaar38362625–34jaar45312435–44jaar51292045–54jaar53272055jaarenouder612518Totaal522820TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–263Statistischebijlage SectorJaNeeWeetnietVoortgezetOnderwijs15–24jaar33323525–34jaar47322135–44jaar50361845–54jaar57301855jaarenouder602813Totaal573017MiddelbaarBeroepsonderwijs15–24jaar–––25–34jaar48381835–44jaar40392145–54jaar47341955jaarenouder563116Totaal473618HogerBeroepsonderwijs15–24jaar–––25–34jaar43431335–44jaar49391745–54jaar52321655jaarenouder563019Totaal503515WetenschappelijkOnderwijs15–24jaar4834–25–34jaar46332135–44jaar51321745–54jaar50321855jaarenouder562717Totaal503219Onderzoekinstellingen15–24jaar–––25–34jaar44292635–44jaar44381845–54jaar58241855jaarenouder572815Totaal512920UniversitairMedischeCentra15–24jaar50–2425–34jaar47322135–44jaar53321545–54jaar57271655jaarenouder562816Totaal533018Defensie15–24jaar53321525–34jaar50321835–44jaar50361545–54jaar54331455jaarenouder572914Totaal523315Politie15–24jaar6422–25–34jaar58281435–44jaar62261345–54jaar64261655jaarenouder652312Totaal622513Bron:BZKPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–264Statistischebijlage Tabel1.9Tevredenheidmetbaanonderhetzittendoverheidspersoneelnaarsector(%)20002002200320052007Totaaloverheid6573777275OpenbaarBestuur6574767275Rijk6375746974Gemeenten6672767375Provincies7175807777RechterlijkeMacht8290898587Waterschappen7178837376Onderwijsenwetenschappen6774777476PrimairOnderwijs7178807780VoortgezetOnderwijs6170757071MiddelbaarBeroepsonderwijs6269726768HogerBeroepsonderwijs6869787174WetenschappelijkOnderwijs6775787678Onderzoekinstellingen6577817480UniversitairMedischeCentra.74797675Veiligheid6269776870Defensie5869746570Politie6870797171Marktsector...6872Zorgenwelzijn...7575Bron:BZKPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2001,2003,2004,2006en2008.Tabel1.10Tevredenheidmetorganisatieonderhetzittendoverheidspersoneelnaarsector(%)20002002200320052007Totaaloverheid..555156OpenbaarBestuur..545257Rijk..524957Gemeenten..555357Provincies..626161RechterlijkeMacht..705765Waterschappen..645061Onderwijsenwetenschappen..555256PrimairOnderwijs..646063VoortgezetOnderwijs..534850MiddelbaarBeroepsonderwijs..424142HogerBeroepsonderwijs..534654WetenschappelijkOnderwijs..525361Onderzoekinstellingen..695371UniversitairMedischeCentra..515154Veiligheid..544855Defensie..524555Politie..575154Marktsector...6165Zorgenwelzijn...6459Bron:BZK,Personeels-enmobiliteitsonderzoek2004,2006en2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–265Statistischebijlage Tabel1.11Aandeeloverheidspersoneeldatin2007eenopleidingoftrainingheeftgevolgdnaarleeftijdensector(%)ExclusiefgeenopgaveennietvantoepassingSector15–24jaar25–34jaar35–44jaar45–54jaar55jaarenouderTotaalTotaaloverheid625958574956OpenbaarBestuur636260564757Rijk–6258544555Gemeenten–6061574656Provincies–6462585058RechterlijkeMacht–8181847279Waterschappen–7367636065OnderwijsenWetenschappen625655575155PrimairOnderwijs605761676563VoortgezetOnderwijs615253534451MiddelbaarBeroepsonderwijs–6251575355HogerBeroepsonderwijs–5556514451WetenschappelijkOnderwijs495243382841Onderzoekinstellingen–5543403244UniversitairMedischeCentra735752504253Veiligheid636259564258Defensie656359493857Politie546160624459Bron:BZKPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–266Statistischebijlage 2WerknemersomvangTabel2.1Werkzamepersonen(x1000)Sector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur344334324325321322318Rijk125120117120123120119Gemeenten192188180178171174173Provincies14141313131313RechterlijkeMacht3333444Waterschappen10101010101010OnderwijsenWetenschappen482480477482497503504PrimairOnderwijs179180181181185187187VoortgezetOnderwijs101101100101106108108MiddelbaarBeroepsonderwijs56555355555656HogerBeroepsonderwijs34343435393939WetenschappelijkOnderwijs53514949495051Onderzoekinstellingen3333233UniversitairMedischeCentra56575658606060Veiligheid131127128131130132132Defensie73697071686867Politie58585859616365Overheidssectoren957942929937948956954ZorgenWelzijn11081111111211591192––Marktsector48764824477649765117––Bron:BZK,UWV.Tabel2.2Arbeidsvolume,gemiddeldedeeltijdfactorSector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur0,910,900,900,900,900,900,90Rijk0,930,930,930,930,930,930,93Gemeenten0,890,880,880,880,870,870,87Provincies0,910,910,900,900,900,900,90RechterlijkeMacht0,930,930,930,930,930,930,93Waterschappen0,920,920,930,930,930,930,93OnderwijsenWetenschappen0,790,790,790,790,790,790,79PrimairOnderwijs0,760,750,750,760,760,760,76VoortgezetOnderwijs0,820,820,810,820,820,820,82MiddelbaarBeroepsonderwijs0,790,790,790,800,800,800,80HogerBeroepsonderwijs0,730,730,730,750,740,740,74WetenschappelijkOnderwijs0,840,840,850,810,810,810,81Onderzoekinstellingen0,870,870,930,930,910,910,91UniversitairMedischeCentra0,820,820,820,820,810,810,81Veiligheid0,960,960,950,960,950,950,95Defensie0,980,980,980,990,980,980,98Politie0,940,930,920,920,910,910,91Overheidssectoren0,850,850,850,850,850,850,85Bron:BZK.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–267Statistischebijlage Tabel2.3Aandeelwerkzamepersonen,vrouwen(%)Sector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur39404141424343Rijk38394141424242Gemeenten40404142444445Provincies38383940404142RechterlijkeMacht48495051525354Waterschappen25262626272727OnderwijsenWetenschappen60616162636364PrimairOnderwijs78787980808182VoortgezetOnderwijs45454747495050MiddelbaarBeroepsonderwijs52525253535455HogerBeroepsonderwijs46474850505152WetenschappelijkOnderwijs41414243434444Onderzoekinstellingen41413131323232UniversitairMedischeCentra67676768686868Veiligheid21212222232425Defensie13131313131414Politie31323334343536Overheidssectoren47484949505152ZorgenWelzijn808282––––Marktsector373637––––Bron:BZK,UWV.Tabel2.4Aandeelwerkzamepersonen,leeftijdjongerdan30jaar(%)Sector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur10998888Rijk111010101099Gemeenten9988788Provincies8776666RechterlijkeMacht5544433Waterschappen8876666OnderwijsenWetenschappen16161616171616PrimairOnderwijs19191818181817VoortgezetOnderwijs12121213131312MiddelbaarBeroepsonderwijs7778888HogerBeroepsonderwijs88911111010WetenschappelijkOnderwijs25252426262627Onderzoekinstellingen14142523212424UniversitairMedischeCentra21212020211918Veiligheid29282828282929Defensie37363736363737Politie18181819192021Overheidssectoren16151515151515ZorgenWelzijn242423––––Marktsector343332––––Bron:BZK,UWV.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–268Statistischebijlage Tabel2.5Aandeelwerkzamepersonen,leeftijd50jaarofouder(%)Sector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur30313132343537Rijk27272728303235Gemeenten32333335363738Provincies35363537383940RechterlijkeMacht39404040414344Waterschappen31323334363738OnderwijsenWetenschappen32333435363738PrimairOnderwijs28303234353637VoortgezetOnderwijs40414142424344MiddelbaarBeroepsonderwijs41434445474849HogerBeroepsonderwijs37393938393941WetenschappelijkOnderwijs28282827282727Onderzoekinstellingen29312627292828UniversitairMedischeCentra21222224252728Veiligheid18181921222223Defensie15141517181919Politie21222324262627Overheidssectoren29303132343436ZorgenWelzijn222424––––Marktsector181918––––Bron:BZK,UWV(bewerkingBZK).Tabel2.6Aandeelwerkzamepersonen,deeltijd(%)Sector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur30313233343435Rijk24252626262728Gemeenten33353638393940Provincies34353939404141RechterlijkeMacht28303132333536Waterschappen22222223232526OnderwijsenWetenschappen54555656565858PrimairOnderwijs59616262636464VoortgezetOnderwijs50515252535455MiddelbaarBeroepsonderwijs54545454545555HogerBeroepsonderwijs60616260626262WetenschappelijkOnderwijs41414244444647Onderzoekinstellingen36362425282930UniversitairMedischeCentra52535454545555Veiligheid13141615161718Defensie6674455Politie23252628293031Overheidssectoren40414242434445Bron:BZK.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–269Statistischebijlage Tabel2.7Aandeelwerkgelegenheid,instroomwerknemers(%)Sector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur6886777Rijk6985666Gemeenten6798877Provincies8897888RechterlijkeMacht4343343Waterschappen5555766OnderwijsenWetenschappen99109111010PrimairOnderwijs88891099VoortgezetOnderwijs98981099MiddelbaarBeroepsonderwijs8997998HogerBeroepsonderwijs8910910109WetenschappelijkOnderwijs14131613161717Onderzoekinstellingen21141616212321UniversitairMedischeCentra10101110121212Veiligheid8768888Defensie101089101010Politie4447555Overheidssectoren8898999Bron:ABP(bewerkingBZK).Tabel2.8Aandeelwerkgelegenheid,uitstroomwerknemers(%)Sector2003200420052006200720082009OpenbaarBestuur6886777Rijk6985666Gemeenten6798877Provincies8897888RechterlijkeMacht4343343Waterschappen5555766OnderwijsenWetenschappen99109111010PrimairOnderwijs88891099VoortgezetOnderwijs98981099MiddelbaarBeroepsonderwijs8997998HogerBeroepsonderwijs8910910109WetenschappelijkOnderwijs14131613161717Onderzoekinstellingen21141616212321UniversitairMedischeCentra10101110121212Veiligheid8768888Defensie101089101010Politie4447555Overheidssectoren8898999Bron:ABP(bewerkingBZK).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–270Statistischebijlage Tabel2.9Aandeelwerkzamepersonen,bezoldigingsgroep<€2000(%)Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur13111087Rijk131111108Gemeenten1312985Provincies117642RechterlijkeMacht00000Waterschappen96632OnderwijsenWetenschappen151413119PrimairOnderwijs151514109VoortgezetOnderwijs13131297MiddelbaarBeroepsonderwijs141313108HogerBeroepsonderwijs76666WetenschappelijkOnderwijs1816111713Onderzoekinstellingen10918108UniversitairMedischeCentra2018151312Veiligheid3231322724Defensie3939423530Politie2322201717Overheidssectoren1615141210Bron:BZK.Tabel2.10Aandeelwerkzamepersonen,bezoldigingsgroep>€4000(%)Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur1413151920Rijk1617172524Gemeenten119131416Provincies1619212835RechterlijkeMacht9089909191Waterschappen1012111517OnderwijsenWetenschappen1112121516PrimairOnderwijs22234VoortgezetOnderwijs1514141617MiddelbaarBeroepsonderwijs1010102629HogerBeroepsonderwijs3534444445WetenschappelijkOnderwijs2226272628Onderzoekinstellingen1818161822UniversitairMedischeCentra1111121314Veiligheid55567Defensie77789Politie22244Overheidssectoren1111121516Bron:BZK.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–271Statistischebijlage Tabel2.11Aandeelwerkzamepersonen,niet-westerseallochtonen(%)1Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur6,66,87,07,37,3Rijk6,26,67,07,47,9Gemeenten7,47,57,77,97,6Provincies3,13,33,53,63,7RechterlijkeMacht1,51,51,61,71,9Waterschappen1,51,61,61,71,8OnderwijsenWetenschappen4,44,34,44,64,8PrimairOnderwijs4,43,93,93,83,8VoortgezetOnderwijs3,83,84,04,24,1MiddelbaarBeroepsonderwijs4,44,54,75,05,8HogerBeroepsonderwijs3,33,33,53,84,1WetenschappelijkOnderwijs4,44,75,35,96,8Onderzoekinstellingen4,85,36,06,26,8UniversitairMedischeCentra6,36,46,76,77,1Veiligheid4,34,44,44,64,7Defensie4,14,24,24,34,4Politie4,54,64,74,95,1Overheidssectoren5,25,25,35,55,6Bron:ABP/GBA.1Dooreenveranderingindeberekeningswijzewaaropdezegegevenstotstandkomen,kunnendecijfersafwijkenvandecijfersdieinvoorgaandejarenzijngepresenteerd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–272Statistischebijlage 3.SocialeverzekeringenTabel3.1Lopendeuitkeringenarbeidsongeschiktheid(WAO)ultimoSector20032004200520062007OpenbaarBestuur3277831698294902688525166Rijk91708934834975487254Gemeenten2157320742192551769016332Provincies1317127711841008988RechterlijkeMacht213240220210195Waterschappen505505482429397OnderwijsenWetenschappen4426142965394563593732945PrimairOnderwijs1704416711153301414213080VoortgezetOnderwijs1040410010914082887442MiddelbaarBeroepsonderwijs67386375583551584689HogerBeroepsonderwijs26622575235921611977WetenschappelijkOnderwijs30472951271024962309Onderzoekinstellingen247245225136124UniversitairMedischeCentra41194098385735563324Veiligheid56315593531149594625Defensie31893072295927492541Politie24422521235222102084Overheidssectoren8267080256742576778162736ZorgenWelzijn110820108090994108949083080Marktsector584510548570503060457550427940Bron:UWV.Tabel3.2Beëindigdeuitkeringenarbeidsongeschiktheid(WAO)Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur36143293308526482218Rijk946857844697529Gemeenten24512256207717861551Provincies1261181109887RechterlijkeMacht2215211715Waterschappen6947335036OnderwijsenWetenschappen49934672440937743152PrimairOnderwijs19611769165614171137VoortgezetOnderwijs124011071107983872MiddelbaarBeroepsonderwijs812761697587488HogerBeroepsonderwijs314310281210192WetenschappelijkOnderwijs297321295236199Onderzoekinstellingen2321251412UniversitairMedischeCentra346383348327252Veiligheid753643548410374Defensie385339247234237Politie368304301176137Overheidssectoren93608608804268325744ZorgenWelzijn138401274011370106607141Marktsector5917054770599505503039820Bron:UWV.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–273Statistischebijlage Tabel3.3OntwikkelingenindeWIA,onderdeelIVA,2007SectorIVA2007lopendIVAnieuwlopendbeëindigd%50+%vrouwOpenbaarBestuur111219207437Rijk355977532Gemeenten70144117440Provincies51127345RechterlijkeMacht00000Waterschappen150800OnderwijsenWetenschappen215349317755PrimairOnderwijs88148117565VoortgezetOnderwijs508188844MiddelbaarBeroepsonderwijs284398142HogerBeroepsonderwijs182217350WetenschappelijkOnderwijs122018045Onderzoekinstellingen1100100UniversitairMedischeCentra183415365Veiligheid194645930Defensie92124824Politie102526836Overheidssectoren345614557447ZorgenWelzijn5901100–––Marktsector34006700–––Bron:UWV.Tabel3.4OntwikkelingenindeWIA,onderdeelWGA,2007SectorWGA2007lopendWGAnieuwlopendbeëindigd%50+%vrouwOpenbaarBestuur456784224358Rijk14223663958Gemeenten282499144658Provincies223522969RechterlijkeMacht2300100Waterschappen81106427OnderwijsenWetenschappen7001230405268PrimairOnderwijs332570215175VoortgezetOnderwijs13524855857MiddelbaarBeroepsonderwijs8313656354HogerBeroepsonderwijs427616162WetenschappelijkOnderwijs407143956Onderzoekinstellingen2405050UniversitairMedischeCentra6612543686Veiligheid139235102951Defensie579931937Politie8213673560Overheidssectoren12952249724763ZorgenWelzijn24304090–––Marktsector1419023590–––Bron:UWV.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–274Statistischebijlage Tabel3.5Nieuweuitkeringenwerkloosheidswet(WW)1Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur29803234291523802569Rijk136412631016789900Gemeenten14711795171814561502Provincies9511511489118RechterlijkeMacht311975Waterschappen4750583944OnderwijsenWetenschappen7921106811111697309735PrimairOnderwijs22573832425640764240VoortgezetOnderwijs15021802184216121705MiddelbaarBeroepsonderwijs102612351071799852HogerBeroepsonderwijs492599682533552WetenschappelijkOnderwijs16512047205917881559Onderzoekinstellingen2872111828995UniversitairMedischeCentra7069551024833732Veiligheid14952238155812551270Defensie114418261220970946Politie351412338285324Overheidssectoren1239616153155891336513574ZorgenWelzijn3015037950340002826024720Marktsector373000366430321330264840213510Bron:UWV.1In2007iseenanderetelwijzevoornieuweuitkeringenWWgehanteerd.Tabel3.6Lopendeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)ultimoSector20032004200520062007OpenbaarBestuur25313141290523471684Rijk108911971015802592Gemeenten1314175617111415971Provincies791211129289RechterlijkeMacht561153Waterschappen4461563329OnderwijsenWetenschappen64459498962583956023PrimairOnderwijs18313248358734782497VoortgezetOnderwijs13311772185717241286MiddelbaarBeroepsonderwijs85012101152926653HogerBeroepsonderwijs439634675584474WetenschappelijkOnderwijs1261168814721100721Onderzoekinstellingen2302211705640UniversitairMedischeCentra503725712527352Veiligheid117514451009700471Defensie8931065708472308Politie282380301228163Overheidssectoren101511408413539114428178ZorgenWelzijn2216028520306202678021780Marktsector247970277130261320209860160790Bron:UWV.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–275Statistischebijlage Tabel3.7Beëindigdeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)1Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur16282591310629153069Rijk776114211819961081Gemeenten7781334174017421828Provincies4873120105109RechterlijkeMacht1104126Waterschappen2532616045OnderwijsenWetenschappen45027578109301082311506PrimairOnderwijs12262401389241824955VoortgezetOnderwijs7471356174917472025MiddelbaarBeroepsonderwijs51786311169691054HogerBeroepsonderwijs275401642617633WetenschappelijkOnderwijs10931612226121501878Onderzoekinstellingen206218233154104UniversitairMedischeCentra43872710371004857Veiligheid7371953197615531440Defensie5641645156811991071Politie173308408354369Overheidssectoren686712122160121529116015ZorgenWelzijn2693030930321703225029860Marktsector305850335130337880317630263470Bron:UWV.1In2007iseenanderetelwijzevoorbeëindigdeuitkeringenWWgehanteerd.Tabel3.8Aandeellopendeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)ultimo,vrouwen(%)Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur5354535452Rijk5355555554Gemeenten5353535351Provincies5652555249RechterlijkeMacht6050734033Waterschappen4551414548OnderwijsenWetenschappen5655565654PrimairOnderwijs6963636360VoortgezetOnderwijs4544454542MiddelbaarBeroepsonderwijs5456545454HogerBeroepsonderwijs5150535348WetenschappelijkOnderwijs4848495048Onderzoekinstellingen3538355055UniversitairMedischeCentra6867706966Veiligheid3634343737Defensie3025262831Politie5558545448Overheidssectoren5352545552ZorgenWelzijn7374757475Marktsector3839424343Bron:UWV.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–276Statistischebijlage Tabel3.9Aandeellopendeuitkeringenwerkloosheidswet(WW)ultimo,leeftijd50jaarofouder(%)Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur2628374956Rijk2528364753Gemeenten2728385158Provincies2525315055RechterlijkeMacht2017186033Waterschappen3628365562OnderwijsenWetenschappen3535425159PrimairOnderwijs4842485564VoortgezetOnderwijs4546536267MiddelbaarBeroepsonderwijs4042536066HogerBeroepsonderwijs3940445360WetenschappelijkOnderwijs1111152129Onderzoekinstellingen610183435UniversitairMedischeCentra2020253538Veiligheid1012192632Defensie89152127Politie1619273742Overheidssectoren3031394957ZorgenWelzijn3735384449Marktsector3536404752Bron:UWV.Tabel3.10Aandeelwerkzamepersonen,nieuweuitkeringenwerkloosheidswet(WW)(%)Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur0,91,00,90,70,8Rijk1,11,00,90,70,7Gemeenten0,80,90,90,80,9Provincies0,70,80,80,70,9RechterlijkeMacht0,10,40,30,20,1Waterschappen0,50,50,60,40,4OnderwijsenWetenschappen1,72,22,32,02,0PrimairOnderwijs1,32,12,42,32,3VoortgezetOnderwijs1,51,81,81,61,6MiddelbaarBeroepsonderwijs1,82,22,01,51,5HogerBeroepsonderwijs1,51,82,01,51,5WetenschappelijkOnderwijs3,13,94,13,63,2Onderzoekinstellingen9,27,16,63,43,7UniversitairMedischeCentra1,31,71,81,51,2Veiligheid1,11,71,21,01,0Defensie1,52,61,71,41,4Politie0,60,70,60,50,5Overheidssectoren1,31,71,71,41,4ZorgenWelzijn2,83,43,12,52,1Marktsector7,57,66,75,44,2Bron:BZK,UWV.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–277Statistischebijlage 4.ArbeidsvoorwaardenTabel4.1Loonsom(in€miljard)1Sector20032004200520062007OpenbaarBestuur14,4614,7114,7114,8215,43Rijk5,765,755,636,016,36Gemeenten7,507,617,707,427,61Provincies0,600,640,650,650,68RechterlijkeMacht0,200,270,280,290,32Waterschappen0,400,440,450,450,46OnderwijsenWetenschappen215,9016,0416,7017,8018,30PrimairOnderwijsVoortgezetOnderwijsMiddelbaarBeroepsonderwijsHogerBeroepsonderwijsWetenschappelijkOnderwijsOnderzoekinstellingenUniversitairMedischeCentra1,992,212,332,352,64Veiligheid5,605,585,525,825,94Defensie3,102,942,903,063,05Politie2,502,642,622,762,88Overheidssectoren37,9538,5439,2640,7942,31Bron:BZK1Debedragenintabel4.2zijnvolumecijfers,dieopbasisvandejaarlijksingediendebegrotingeninjaart-1wordensamengesteld.Dejaarlijksevergoedingvoordeloonstijginginjaartenvolgendejarenisnognietverwerkt.Dezezgn.loongevoeligeuitgavengeldenalsgrondslagvoordejaarlijkseloonbijstelling.Tevensvormt4.2regelmatigdegrondslagvoorbudgettairediscussies.OnderdegesubsidieerdeengepremieerdesectorvallendeloonkostenuithoofdevanondermeerdeWetsocialewerkvoorziening(WSW),subsidiesaanopenbaarvervoersbedrijven,cultureleinstellingen,radenvoorrechtsbijstandenwelzijnsinstellingen.Deloonsommenuittabel4.1en4.2zijnnietéénopééntevergelijken.Tabel4.1wordtberekendmetsalarisgegevensvandesectoren,terwijl4.2totstandkomtdoordeloongecodeerdeuitgavenopdebegrotingenpersectoroptetellen.Tabel4.1presenteertrealisatiecijfers.Tabel4.2zijnramingsgetallen.Eenbelangrijkeverklaringvoorhetverschilisdatin4.1geeninactievenzijnmeegenomen,waardatin4.2welhetgevalis.Voortswordenintabel4.2loongevoeligeuitgavenopgenomen,diebijvoorbeeldwelinhetkadervandepolitiebegrotingwordengedaan,maarnietnoodzakelijkaanpolitiepersoneel.Ookbepaaldeonkostenalsreis-enonkostenvergoedingenwordenin4.1nietmeegenomen.2ExclusiefUniversitairMedischeCentra.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–278Statistischebijlage 4.2Begrotings-enpremiegefinancierdeloonsommen(in€miljard)1Sector20082009201020112012OpenbaarBestuur14,9214,9214,6814,5514,10Rijk6,646,646,496,346,01Gem.regelingRijkmetGemeentenenProvincies0,420,420,430,450,43RechterlijkeMacht0,340,340,340,350,34Gesubsidieerdengepremieerd7,527,527,427,427,32OnderwijsenWetenschappen19,2819,0618,9118,8218,84PrimairOnderwijs7,557,537,447,347,32VoorgezetOnderwijs5,054,914,864,834,85MiddelbaarBeroepsonderwijs2,061,941,931,931,92HogerBeroepsonderwijs1,441,471,481,511,53WetenschappelijkOnderwijs1,921,931,961,992,00Arbeidsmarktenpersoneelsbeleid0,130,140,140,140,14Onderzoekenwetenschappen0,550,560,520,490,49OnderwijsLNV0,590,590,590,590,59Veiligheid7,457,457,407,417,43Defensie4,164,164,104,084,09Politie3,293,293,303,333,33TotaalvandeloonsommenopdeRijksbegroting41,6541,1440,8740,3540,29Zorg(inclusiefvrijeberoepen,premie-gefinancierd)33,2133,9534,8135,9037,09Bron:Financiën,VWS.1Zievoetnoot1bijtabel4.1.Tabel4.3Contractloonontwikkeling1)opjaarbasis,sectorRijk(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,21–0,161-07-2003init.onregelmatigheidstoesl.0,130,131-05-2003initieel0,080,081-12-2003eindejaarsuitkering0,4%–0,371-01-04tot1-01-050,370,170,54–0,171-01-2005eenm.wg.zkt.bijdrage0,170,17–0,171-12-2004eindejaarsuitkering0,4%0,370,371-01-05tot1-01-073,630,070,732,98-0,071-12-2005eindejaarsuitkering0,8%0,730,731-01-2006initieel2,002,001-02-2006mutatieuitkeringbtzr0,070,07–0,071-12-2006nom.eindejaarsuikering0,900,901-01-07tot1-01-1112,473,582,583,253,061-01-2007nom.ejuinschalen€1000,200,201-01-2007initieel2,3%2,302,301-04-2008initieel2,0%2,001,500,501-04-2009initieel2,0%2,001,500,501-12-2007eindejaarsuitkering1,20%1,081,081-12-2008eindejaarsuitkering1,20%1,081,081-12-2009eindejaarsuitkering1,40%1,251,251-12-2010eindejaarsuitkering2,90%2,562,56eindtotaal16,670,250,380,552,983,502,583,253,06Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–279Statistischebijlage Tabel4.4Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorGemeenten(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,5001-04-2003initieel0,500,5001-10-2003eenmalig€200–0,501-04-04tot1-12-051,000,580,4201-06-2005initieel1,000,580,421-12-05tot1-06-073,902,970,870,0701-02-2006initieel1,601,470,1301-01-2006bijdragewglevensloop1,5%1,501,5001.022007initieel0,800,730,071-06-07tot1-06-096,201,733,550,9201-06-2007initieel2,2%2,201,280,9201-12-2007eindejaarsuitkering0,5%0,450,4501-06-2008initieel2,2%2,201,280,9201-12-2008eindejaarsuitkering1,5%1,351,35eindtotaal11,600,000,583,382,603,610,92Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.Tabel4.5Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorProvincies(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920103,360,182,730,59–0,181-03-2003initieel2,50%0,420,421-12-2003eindejaarsuitkering€100(0,24%)–0,211-03-2004initieel2,50%2,502,080,421-12-2004eindejaarsuitkering0,5%0,450,451-03-2005eenmalig€100(0,20%)0,180,18–0,181-04-05tot1-06-074,770,383,420,751-07-2005initieel0,75%0,750,380,381-01-2006initieel1,00%1,001,001-01-2006wgbijdragelevensloop2,27%2,272,271-01-2006kortingivmouderschapsverlof–0,23%–0,231-01-2007initieel0,75%0,750,751-06-07tot1-06-095,95–0,831,633,301,031-06-2007initieel0,7%0,700,410,291-06-2008initieel1,5%1,500,880,631-01-2009initieel0,4%0,400,401-06-2007eindejaarsuitkering2,3%2,042,041-12-2007correctieeju2,3%wegensingangsdatum–0,830,830,831.122008eindejaarsuitkering1,5%1,311,31eindtotaal14,08–0,652,730,973,242,383,301,03Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–280Statistischebijlage Tabel4.6Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorRechterlijkeMacht(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,08–0,291-05-2003initieel0,080,081-12-2003eindejaarsuitkering0,4%–0,371-01-04tot1-01-050,370,090,46–0,091-01-2005eenm.wgzkt.bijdrage€750,090,09–0,091-12-2004eindejaarsuitkering0,4%0,370,371-01-05tot1-08-074,280,730,000,732,551,73–0,731-03-2006eindejaarsuitkering0,8%0,730,731-01-2006initieel2,002,001-01-2007eindejaarsuitkering0,6%0,540,540,541-01-2007initieel1,001,001-12-2006nom.eindejaarsuikering0,550,551-01-2007eenmaligeuitkering0,2%0,180,180,181-08-07tot1-01-1111,271,623,343,253,061-12-2007eindejaarsuitkering1,2%1,081,081-08-2007initieel1,3%1,300,540,761-12-2008eindejaarsuitkering1,2%1,081,081-04-2008initieel2,0%2,001,500,501-12-2009eindejaarsuitkering1,4%1,251,251-04-2009initieel2,0%2,001,500,501-12-2010eindejaarsuitkering2,9%2,562,56eindtotaal16,010,820,170,642,553,352,623,253,06Bron:BZK,1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.Tabel4.7Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorWaterschappen(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920101,041,112,15–1,111-04-2003initieel0,130,131-06-2003initieel0,920,921-03-2004eenmalig€260perfte=(0,6%)0,560,56–0,561-12-2004eenmalig€260perfte0,560,56–0,561-06-04tot1-04-074,730,751,251,781,701-07-2005initieel1,000,500,501-12-2005eenmalig€325perfte=(0,75%)0,750,75–0,751-06-2006initieel1,25%1,250,730,521-01-2007initieel0,50%0,500,501-01-2006levensloop1%(struc)0,900,901-12-2006levensloop€325perfte(0,75%,struc)0,680,681-01-2006aanv.zktvergoeding€1750,400,401-04-07tot1-10-097,572,413,111,700,351-04-2007initieel2,5%2,501,880,631-04-2008initieel2,6%2,601,950,651-04-2009initieel1,4%1,401,050,351-12-2007eindejaarsuitkering0,5%0,450,451-12-2008eindejaarsuitkering0,5%0,450,451.072007aanv.zktvergoeding€81tot€2560,170,090,09eindtotaal13,341,862,150,141,784,113,111,700,35Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingen.binnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–281Statistischebijlage Tabel4.8Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorPrimairOnderwijs(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,38–0,421-03-2003initieel0,380,381-12-2003eindejaarsuitkering0,12%–0,111-12-2003eindejaarsuitkering0,57%–0,511-12-2003incidentelenominaleeju€100(0,2%)–0,181-01-04tot1-01-050,110,690,80–0,691-12-2004eindejaarsuitkering0,12%0,110,111-12-2004eindejaarsuitkering0,570,510,51–0,511-12-2004incidentelenominaleeju€100(0,2%)0,180,18–0,181-01-05tot1-07-073,930,350,000,862,350,711-08-2005initieel1,000,420,581-12-2005eindejaarsuitkering0,5%0,450,451-09-2006initieel1,000,330,671-12-2006levensloop/eju0,8%0,710,711-01-2006ziektekostenvergoedingalg.€30/maand0,350,351-12-2006verh.ejuoopmet€750,020,021-12-2006incidenteelnominaleeju€200(0,4%)0,350,35–0,351-01-2007initieel0,400,401-07-07tot1-08-096,842,423,131,281-08-2007initieel2,3%2,300,961,341-12-2007eindejaarsuitkering1,2%1,061,061-12-2007nom.uitkeringdagv/dleraar(€100)0,400,231-08-2008initieel2,2%2,200,921,281-12-2008eindejaarsuitkering1,0%0,870,87eindtotaal11,251,040,370,172,352,973,131,28Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–282Statistischebijlage Tabel4.9Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorVoortgezetOnderwijs(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,38–0,421-03-2003initieel0,380,381-12-2003eindejaarsuitkering0,12%–0,111-12-2003eindejaarsuitkering0,57%–0,511-12-2003incidentelenominaleeju€100(0,2%)–0,181-01-04tot1-01-050,110,690,80–0,691-12-2004eindejaarsuitkering0,12%0,110,111-12-2004eindejaarsuitkering0,57%0,510,51–0,511-12-2004incidentelenominaleeju€100(0,2%)0,180,18–0,181-01-05tot1-07-073,930,360,862,350,711-08-2005initieel1,000,420,581-12-2005eindejaarsuitkering0,5%0,450,451-09-2006initieel1,000,330,671-12-2006levensloop/eju0,8%0,710,711-01-2006ziektekostenvergoedingalg.€30/maand0,350,351-12-2006verh.ejuoopmet€750,020,021-12-2006incidenteelnominaleeju€200(0,4%)0,360,360,361-01-2007initieel0,400,401-07-07tot1-07-083,732,531,201-07-2007initieel2,4%2,401,201,201-12-2007eindejaarsuitkering1,5%1,331,33eindtotaal8,141,050,370,172,353,241,20Bron:BZK1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–283Statistischebijlage Tabel4.10Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorMiddelbaarBeroepsonderwijs(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,57–0,471-04-2003initieel0,580,581-12-2003eindejaarsuitkering0,12%–0,111-12-2003eindejaarsuitkering0,6%–0,541-12-2003incidentelenominaleeju€200(0,45%)–0,401-02-04tot1-02-060,620,621-12-2004eindejaarsuitkering0,69%(in2003nogincidenteel)0,620,621-07-05tot1-02-074,520,422,851,251-08-2005initieel1,000,420,581-12-2006eindejaarsuitkering0,83%0,740,741-07-2006initieel1,500,750,751-01-2006compensatiezkt.verg.250+€1300,780,781-01-2007initieel0,500,501-02-07tot1-02-097,892,103,792,001-07-2007initieel2,4%2,401,201,201-07-2008initieel2,4%2,401,201,201-12-2007eindejaarsuitkering0,8%0,700,701-12-2008eindejaarsuitkering1,6%1,391,391-12-2009eindejaarsuitkering0,93%0,800,801-01-2007zkt.verg.met€100verhoogdtotstruc€4800,200,20eindtotaal13,600,140,422,853,353,792,00Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–284Statistischebijlage Tabel4.11Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorHogerBeroepsonderwijs(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920101,290,511,16–0,511-04-2003initieel0,380,381-12-2003initieel0,920,921-12-2003eindejaarsuitkering0,7%–0,641-07-2004eenmaligeuitkering0,6%/1,08=0,56%0,510,51–0,511-01-05tot1-01-060,600,170,470,131-07-2005initieel0,600,300,301-07-2005eenmaligeuitkering€125(0,2%/1,08)0,170,170,171-01-06tot1-08-072,801,601,000,201-04-2006initieel1,601,200,401-12-2006uitkeringivmzkt€300(0,45%/1,08)0,400,401-04-2007initieel0,800,600,201-08-07tot1-08-1010,121,873,113,201,951-10-2007initieel1,30%1,300,330,981-10-2008initieel1,00%1,000,250,751-10-2009initieel1,00%(was0,90%)1,000,250,751-07-2010initieel2,40%1,201,201-12-2007eindejaarsuitkering1,7%1,551,551-12-2008eindejaarsuitkering2,1%1,881,881-12-2009eindejaarsuitkering2,5%2,202,20eindtotaal14,810,681,16–0,041,732,873,313,201,95Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–285Statistischebijlage Tabel4.12Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorWetenschappelijkOnderwijs(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920102,101,420,181-04-2003initeel1,6%0,400,401-09-2003initieel0,9%0,600,601-03-2004initieel1,1%1,100,920,181-12-2003eindejaarsuitkering0,55%–0,501-09-04tot1-01-060,550,340,520,031-09-2005initieel0,55%0,550,180,371-07-2005incidenteel€1000,340,34–0,341-01-06tot1-09-074,352,751,300,301-04-2006initieel1,6%1,601,200,401-01-2006maandbedragen+€26alszkt.verg.0,650,651-12-2006eindejaarsuitkering1%0,900,901-04-2007initieel1,2%1,200,900,301-09-07tot1-03-109,051,713,083,261-12-2007eindejaarsuitkering1,9%1,711,711-01-2008initieel2,25%2,252,251-01-2008schrappen8verlofuren=0,5%0,501-12-2008eindejaarsuitkering1,5%1,331,331-01-2009initieel2,10%2,102,101-01-2009schrappen8verlofuren=0,5%0,501-12-2009eindejaarsuitkering1,9%1,661,66eindtotaal16,050,341,420,712,783,013,383,26Bron:BZK.1DecontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierdTabel4.13Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorOnderzoekinstellingen(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920101-01-05tot1-10-062,200,710,451,530,221-04-2005initieel0,6%0,600,450,151-12-2006levensloopbijdrage0,8%0,710,71–0,711-08-2006initieel1,60%1,600,670,931-10-06tot1-01-083,930,713,710,071-02-2007initieel2,15%incl.afkoop2,151,970,181-02-2007vervallenbuitengewoonverlof–0,140,011-12-2007levensloopbijdrage0,8%0,710,710,711-12-2007eindejaarsuitkeringnom.€380naar1,3%1,161,161-01-2008eindejaarsuitkering0,7%uitlevensloop0,620,621-01-08tot1-07-108,030,443,103,321,601-03-2008initieel3,2%3,202,670,531-03-2008éénmaligeuitkering0,5%0,440,44–0,441-01-2009initieel1,3%1,301,301-12-2009eindejaarsuitkering2,2%1,931,931-01-2010initieel1,6%1,601,60eindtotaal14,161,870,451,533,933,183,321,60Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–286Statistischebijlage Tabel4.14Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorUniversitairMedischeCentra(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,630,631-03-2003initieel0,630,631-03-04tot1-06-050,630,63–0,631-02-2005eenmalig€4000,630,63–0,631-06-05tot1-01-08(verlengd)5,310,672,061,700,881-12-2005eindejaarsuitkering0,75%0,670,671-12-2006levensloopwg1,05%0,940,941-04-2006initieel1,501,130,381-01-2007initieel0,700,701-08-2007initieel1,500,630,881-01-08tot1-03-119,212,633,293,291-03-2008initieel2,1%2,101,750,351-03-2009initieel1,95%1,951,630,331-03-2010initieel1,95%1,631,631-12-2008eindejaarsuitkering1,0%0,880,881-12-2009eindejaarsuitkering1,5%1,311,311-12-2010eindejaarsuitkering1,55%1,341,34eindtotaal15,140,630,631,301,431,703,513,293,29Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.Tabel4.15Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorDefensie(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel2004200520062007200820092010–0,741-12-2003eenmalig0,8%–0,741-01-04tot1-03-072,453,350,740,971,42–0,671-12-2004eenmalig0,8%0,740,74–0,741-12-2005eenmalig1,85%1,701,70–1,701-01-2006initieel2,202,201-01-2007initieel0,250,251-12-2006eenmalig1%0,920,92–0,921-03-07tot1-03-096,750,813,272,930,551-03-2007eindejaarsuitkering1,1%1,011,011-01-2008eindejaarsuitkering1,6%1,461,461-03-2007initieel2,05%2,051,710,341-07-2008initieel2,0%2,001,001,001-12-2007eenmalig0,4%0,360,36–0,361-12-2008eenmalig0,5%0,450,45–0,451-03-2007initieelburgerambtenaren0,8%0,230,190,04eindtotaal9,204,160,000,971,422,602,930,55Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–287Statistischebijlage Tabel4.16Contractloonontwikkelingopjaarbasis,sectorPolitie(%)1DatumAfsprakenstructureelincidenteel20042005200620072008200920100,50–0,021-07-2003initieel0,500,501-04-2003eenmalig€136,13endistorsietoeslag€90,760,521-06-05tot1-01-083,251,480,581,741,15–0,221-06-2005initieel1,000,580,421-01-2006eenmalig€2500,740,74–0,741-06-2006initieel1,000,580,421-01-2007eenmalig€2500,740,74–0,741-06-2007initieelobvcep20071,250,730,521-01-08tot1-01-1111,519,029,120,941,621-02-2008initieel3,50%3,503,210,291-01-2009initieel3,30%3,303,301-01-2010initieel3,25%3,253,251-08-2008otvenster0,140,060,081-07-2008eenmaligeuitkering€1200(excl.vakantiegeld)3,093,09–3,091-07-2009eenmaligeuitkering€600(excl.vakantiegeld)1,541,54–1,541-07-2008eenm.uitk.(t/mschaal9)€1200(excl.vakantiegeld)2,592,59–2,591-07-2009eenm.uitk.(t/mschaal9)€600(excl.vakantiegeld)1,291,29–1,291-01-2010nwfunctiegebouwetc(2,20%,inverdien1%)1,201,201-01-2008tegemoetkomingstud.kinderen0,170,17–0,171-01-2009tegemoetkomingstud.kinderen0,170,17–0,171-01-2010tegemoetkomingstud.kinderen0,170,171-01-2009afbouwoperationeletoelage0,120,12eindtotaal15,2610,50–0,020,581,741,158,900,941,62Bron:BZK.1Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–288Statistischebijlage Tabel4.17Contractloonontwikkelingopniveaubasis,overheidssectoren(%)1Sector200320042005200620072008OpenbaarBestuurRijk1,110,170,552,983,503,08Gemeenten2,73–0,501,003,103,453,55Provincies2,262,730,932,862,673,63RechterlijkeMacht0,690,090,642,554,112,36Waterschappen2,971,110,642,483,623,05OnderwijsenWetenschappenPrimairOnderwijs2,530,000,762,443,813,07VoortgezetOnderwijs2,530,000,762,443,77–MiddelbaarBeroepsonderwijs2,83–0,431,003,023,803,79HogerBeroepsonderwijs3,14–0,130,261,833,652,88WetenschappelijkOnderwijs3,000,600,892,812,913,08Onderzoekinstellingen0,090,000,602,313,163,54UniversitairMedischeCentra5,300,001,301,812,202,98VeiligheidDefensie0,090,000,971,422,983,55Politie3,42–0,521,001,741,258,75Overheidssectoren2,41–0,060,852,513,283,30Bron:BZK.1Voordelevensloopende(afschaffingvan)deziektekostenvergoedingenisaansluitinggezochtbijdecontractloondefinitievanSZW.Alsgevolgdaarvanzijnerzonodigcorrectiestoegepastopdecijfersvandeafgelopenjaren.Decontractloonontwikkelingmaaktonderdeeluitvanhettotalearbeidsvoorwaardenpakketenkandeelszijngefinancierduitherschikkingenbinnenditpakket.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–289Statistischebijlage 5.VerklaringvanafkortingenABDAlgemeneBestuursdienstABPStichtingAlgemeenBurgerlijkPensioenfondsBAPOBevorderingArbeidsparticipatieOuderenBIOSBureauIntegriteitbevorderingOpenbareSectorBZKBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesCAOCollectieveArbeidsovereenkomstCBSCentraalBureauvoordeStatistiekCEPCentraalEconomischPlanCPBCentraalPlanbureauCWICentrumvoorWerkenInkomenDJIDienstJustitiëleInrichtingenFteFullTimeEquivalentFPUFlexibelepensioen–enuittredingsregelingGGZGeestelijkegezondheidszorgHBOHogerberoepsonderwijsHRMHumanResourceManagementIVAInkomensvoorzieningVolledigArbeidsongeschiktenMBOMiddelbaarBeroepsonderwijsOCWOnderwijsCultuurenWetenschappenPOPrimairOnderwijsROAResearchcentrumvoorOnderwijsenArbeidsmarktROCRegionaalOpleidingscentrumROPRaadvoorhetOverheidspersoneelsbeleidSCPSociaalCultureelPlanbureauSZWSocialeZakenenWerkgelegenheidTKTweedeKamerUMCUniversitairMedischeCentraUWVUitvoeringsinstituutWerknemersverzekeringenVOVoortgezetOnderwijsVSNUVerenigingvanuniversiteitenVSOVerbondSectorwerkgeversOverheidVUTVervroegdeuittredingWAOWetopdearbeidsongeschiktheidsverzekeringWGAWerkhervattingGedeeltelijkArbeidsgeschiktenWIAWetWerkenInkomennaarArbeidsvermogenWOWetenschappelijkOnderwijsWoptWetopenbaarmakinguitpubliekemiddelengefinancierdetopinkomensTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–290Verklaringvanafkortingen WSWWetSocialeWerkvoorzieningWWWerkloosheidswetZPWZelfstandigepubliekewerkgeversZZPZelfstandigezonderpersoneelTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–291Verklaringvanafkortingen 6.VerklaringvanbegrippenBovenwettelijkeregelingenAansprakendieuitgaanbovendevoorgeschrevenwettelijkesocialezekerheidsregelingen.Collectievearbeidsovereenkomst(CAO)Andersdanindemarktsectorkomenarbeidsvoorwaardenbijdeoverheidniettotstandviacollectievearbeidsovereenkomsten,maarviaalgemeenverbindendevoorschriften.Welgaanaandetotstandkomingvandergelijkevoorschriftenonderhandelingentussenoverheidswerkgeversenvakorganisatiesvooraf,waarinovereenstemmingmoetwordenbereikt.DeaanduidingCAOvoorhetresultaatvandieonderhandelingenisformeelonjuist.Terwillevandebegrijpelijkheidendeleesbaarheidzijndergelijkeovereenkomstenindezenotatochaangeduidals«CAO».DiversiteitsindexDediversiteitsindexiseeninternetinstrumentbedoeldomwerkgeversteondersteunenbijhetvormgevenvaneendiversiteitsbeleidenhetrealise-renvandoelstellingen(meerallochtoneninbeleids-enmanagement-functies,meervrouweninhogerefunctiesenhetbehoudvandiversiteit(inclusiefleeftijd))daarbij.Metdeindexwordenoverheidsorganisatiesinstaatgesteldstreefcijfersenhunpositietenopzichtevanhetgemiddeldeindeeigenenaanverwantesectorentebepalen.Deindexzalookgebruiktwordenvoorhetopsporenvanbestpracticesenhetmetelkaarincontactbrengenvanprofessionalsopditterrein.EigenrisicodragerschapDewerkgeversindepubliekesectordragengeenpremiesafaandeWWfondsen,maardragenzelfdelastenvoorhetrisicovanwerkeloosheidvanhunwerknemers.EmployabilityInzetbaarheidvanwerknemers.ExitgesprekGesprekdatmetvertrekkendemedewerkerswordtgehoudenomterugtekijkenophundienstverband.Gespreksonderwerpenzijndeervaringenmetdearbeidsorganisatieenmetdeeigenwerkzaamhedendaarbinnen.GoodgovernanceHetgeheelvanbeginselendatgerekendwordttotbehoorlijkbestuur.IncidenteleloonontwikkelingHetdeelvandeloonontwikkelingvaneenwerknemerdatnietvoortkomtuitdealgemeneloonontwikkelingindeCAO.Deontwikkelingindeincidentelelooncomponentvaneenorganisatieistoeteschrijvenaanveranderingenindesamenstellingvanhetpersoneelenaanindividueelbeloningsbeleid.Kabinetssector(werkgevers)Werkgeversinpubliekesectordietevensdeeluitmakenvanhetkabinet:deministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesvoorRijkenPolitie,deministervanDefensie,deministervanJustitievoordeRechterlijkeMachtendeministervanOnderwijsvoorhetPrimairOnderwijs.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–292Verklaringvanbegrippen LevensfasebewustpersoneelsbeleidPersoneelsbeleiddatactiefinspeeltopwensenenmogelijkhedenvandeverschillendegeneratiesdieineenarbeidsorganisatievoorkomen.Inengerezinookwelgeïnterpreteerdalsbeleidomouderewerknemersgemotiveerdinzetbaartehouden.NawettelijkeregelingenCAO-afsprakendievoorzienineenuitkeringdieinwerkingtreedtnaafloopvandevoorallewerknemersgeldendeindewetvastgelegdesocialezekerheidsregelingen.OntziemaatregelenArbeidsvoorwaardelijkeregelingenwaarbijouderentegenaantrekkelijkeconditiesminderurenkunnenwerken.Overheid/overheidssectorOnderoverheidssectorwordtindezeNotadearbeidsvoorwaardelijkesectorenverstaanindetaakveldenOpenbaarBestuur(Rijk,RechterlijkeMacht,Gemeenten,Provincies,Waterschappen)enVeiligheid(Politie,Defensie).PotentiëleberoepsbevolkingHetdeelvandebevolkingdateenberoepuitoefentofzoukunnenuitoefenen(deleeftijdsgroeptussen15en65jaar).PublicsectormotivationVoorkeurdiebijsommigewerknemersaanwezigisomtewillenwerkenindepubliekesectorvanwegeaardeninhoudvanhetwerk.PubliekesectorIndezeNotawordtonderpubliekesectordeuitbelastingengefinancierdetaakveldenOpenbaarBestuur,VeiligheidenOnderwijsverstaan.RijksdienstDecentraleoverheid,d.w.z.dedepartementenendedaarondervallendediensten.SpilleeftijdRichtleeftijdwaaropgebruikkanwordengemaaktvanprepensioentegen70%vanhetlaatstverdiendesalaris.VacaturegraadHetaantalvacaturesineenorganisatieofsectoralspercentagevanhetaantalbanenindieorganisatieofsector.VergrijzingDerelatievevermeerderingvanhetaantaloudereninhetpersoneelsbe-stand.Eensterketoenamevandegemiddeldeleeftijdvanhetpersoneelwordtookwelalsvergrijzingbetiteld.WajongWetarbeidsongeschiktheidsvoorzieningjonggehandicaptenZelfstandigepubliekewerkgeversDewerkgeversindeonderwijssectorenenindesectorenGemeenten,ProvinciesenWaterschappen.Met«zelfstandig»wordtgedoeldophetfeitdathetwerkgeverschapindezepubliekesectorenbuitenhetkabinetligt.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–293Verklaringvanbegrippen 7.TrefwoordenlijstActieplanLeerKrachtvanNederland6,16,40,51ActieplanWervingenBehoud9,40Administratievelasten6,47Agressie3,7,22,23,24,25,56,62,63AlgemeneRekenkamer14Allochtonen3,10,26,27,28,30,31,32,33,34,57,72,92Ambtelijkestatus7,12,16Ambtenaarvandetoekomst6,8Ambtenaren6,7,13,15,18,19,20,25,28,39,46,53,56,61,87Arbeidsaanbod8,10,31,36,40,41,47Arbeidsmarktknelpunten8,17,21,35,43Arbeidsmarktproblematiek5,9Arbeidsmarkt1,8,9,10,21,26,34,35,36,37,38,39,40,41,43,44,45,46,47,48,49,50,55,79,90Arbeidsparticipatie3,5,8,10,21,35,36,40,41,43,46,49,90Arbeidstevredenheid17Arbeidsvoorwaardenonderhandelingen6Arbeidsvoorwaarden1,8,11,20,21,46,47,48,51,52,53,54,55,57,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,92BAPO-regeling53Beloningsbeleid48,92Beloningsdifferentiatie9Beroepscode6,12,14,15,16Beroepstrots6,14,15,16Bewustbeloningsbeleid48Bovenwettelijkeregelingen92Brandweer12,13,14,17,22,25CAO6,46,47,48,50,51,53,54,55,90,92,93Coalitieakkoord5,12CommissieArbeidsparticipatie10,35,36,37,40Contractlonen46Contractloonmutatie55Cursusdeelname51,52Decentraleoverheden1,11,54Deeltijdbanen41,46,47Deeltijdfactor41,56,67Deeltijdwerk41,42Defensie1,8,9,11,15,17,19,20,23,27,28,30,31,35,37,40,42,49,53,54,55,57,59,60,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,87,89,92,93Diversiteitsbeleid3,8,10,26,33,34,92Diversiteitsdoelstellingen27Diversiteitsindex34,92Eigenrisicodragerschap46,47,92Employability46,47,49,51,53,92E-werken50FlexibelPersoneelssysteem40,53Flexibelebeloning45,46,48,49Flexibelewerktijden47,50FPU-overgangsrecht52FPU43,54,90FPU-regeling42Gedragscode18,19,61Gemeenten11,13,17,20,25,28,37,39,42,44,50,52,54,55,57,59,60,61,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,80,89,93TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–294Trefwoordenlijst Geweld3,5,6,7,22,23,24,25,62,63Goodgovernance7,12,13,14,92Harmonisatie52,53HogerBeroepsonderwijs11,28,42,57,59,60,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,85,89Inactiviteit9,26,27,28,42Instroom10,26,27,28,29,30,31,32,38,40,43,44,56,70Integerhandelen6Integriteit3,7,11,12,13,14,17,18,19,20,21,56,61,62,90Integriteitsbewustzijn18,61Integriteitskubus18Integriteitsschendingen19Jongeren3,8,9,35,44,45,48,49Kabinetssectoren21,33,41,54Kennisbank25Klokkenluider7,19Klokkenluidersregeling7,19,20Kwantitatieverapportagediversiteit1Lageropgeleiden8,44Levensfasebewustpersoneelsbeleid9,93Levensloopregeling53Loonontwikkeling3,9,46,48,54,55,57,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,92Loonstijging9,55,78Loopbaanperspectief6Loopbaanplan52Management26,29,33,34,45,90,92Marktsector8,15,20,30,44,48,49,54,55,65,67,68,69,73,74,75,76,77,92MeldpuntM.19MiddelbaarBeroepsonderwijs11,28,42,57,59,60,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,84,89,90Minderheden31,32Mobiliteit15,16,18,30,32,45,46,48,49,51,52,53Motivatie6,15NewPublicManagement5Onderwijs1,5,6,7,8,9,11,12,14,15,16,17,20,21,30,31,32,35,36,37,38,39,40,41,42,43,44,47,48,50,51,54,55,56,59,60,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,89,90,92,93Onderzoekinstellingen11,14,20,27,28,42,54,55,57,59,60,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,86,89Ontslagrecht46,47Ontziemaatregelen9,46,49,53,54,93OpenbaarBestuur5,6,7,11,12,13,14,15,16,17,19,29,35,36,37,38,43,45,48,59,60,61,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,89,93Ouderen9,36,41,42,43,44,47,48,49,52,90,93Pabo27,31,32Pensioenpremies55Pensioenregeling27,38,42Personeelsbestand10,26,27,30,31,33,34,35,38,40,42,44,93Polaris-richtlijnen24Politie1,5,6,7,10,11,12,13,14,15,16,17,19,20,22,23,24,25,26,28,31,33,37,40,42,45,49,50,51,53,54,55,57,59,60,61,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,88,89,92,93Prepensioen9,93Prestatiebeloning48,51,54,56,63TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–295Trefwoordenlijst PrimairOnderwijs11,14,16,20,22,27,28,30,39,41,42,57,59,60,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,82,89,90,92Product-enbedrijfschappen13,14Professionaliteit6,12,15Provincies11,13,17,20,25,28,37,42,51,54,55,57,59,60,61,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,80,89,93Publicsectormotivation44,93Publiekedienstverlening20Rechterlijkemacht27Rechtspositie16,20,45Regeldruk12,17Re-integratie8,44,52,53Resultaatgerichtebeloning9Resultatendeling51Rijk1,5,6,7,8,9,10,11,13,17,20,21,25,26,27,28,29,30,32,33,34,35,37,38,39,41,42,43,44,45,46,47,48,49,50,51,52,54,55,57,59,60,61,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,89,90,92,93Rijksdienst6,8,11,52,93ROP6,15,90Scholing6,46,49,51,53,61Schoolverlaters30,49Sectorenmodel11,21Sectorwerkgevers11,17,21,24,26,90Seniorenregeling53StichtingvandeArbeid10Taakstelling27,38Telewerken50Thuiswerken47Topinkomens3,11,35,45,90Uitstroom8,10,26,27,28,29,30,31,32,35,38,40,42,44,45,56,70Uittreedleeftijd9,28,38,42,43UniversitairMedischeCentra20,27,28,39,42,54,55,57,59,60,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,87,89,90Vacaturegraad93Vacatures10,35,36,40,46,93Veiligepublieketaak1,21,22Vergrijzing8,9,21,35,36,38,49,50,93Verlofregeling47Vertrekredenen32Vooropleiding31VoortgezetOnderwijs11,14,16,17,22,23,28,31,39,41,42,45,54,57,59,60,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,83,89,90Wajong44,93Waterschappen11,13,14,17,20,28,37,42,50,51,53,54,55,57,59,60,61,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,81,89,93Werkgelegenheid26,35,37,38,39,56,70,90Werkloosheid9,10,35,39,43,49,52,53,54,55,57,75,76,77,91Werk-werkbegeleiding46,54WetenschappelijkOnderwijs11,14,28,29,42,44,57,59,60,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,86,89,90WIA43,57,74,90Wopt45,90WSW44,78,91WW43,46,47,52,57,75,76,77,91,92Zelfstandigepubliekewerkgevers11,91,93Zij-instroom40TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31701,nrs.1–296Trefwoordenlijst