Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 10 juni 2009, over een "Verzamel algemeen overleg"

31700XVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanDefensie(X)voorhetjaar2009Nr.125VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld10juli2009DevastecommissievoorDefensie1heeftop10juni2009overleggevoerdmetstaatssecretarisDeVriesvanDefensieover:–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.25november2008teraanbiedingvandeDefensieDuurzaamheidsnota2009(31700X,nr.61);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.6februari2009metantwoordenopvragenvandevastecommissievoorDefensieinzakedeachtstejaarrapportageoverhethelikopter-projectNH-90(25928,nr.34);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.24februari2009inzakehetprojectVervangingvantweeMediumPowerRadars(27830,nr.62);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.27februari2009meteenreactieopverzoekvandevastecommissievoorDefensieophetartikel«TNOwilaanslagofrelvoorspellen»uitHetParool(31700X,nr.90);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.16maart2009teraanbiedingvanhetVN-rapportinzakeverarmduranium(31700X,nr.97);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.1april2009inzakedevoortgangsrapportageoverhetprogrammaSPEER(31460,nr.6);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.2juni2009metantwoordenopvragenvandevastecommissievoorDefensieoverdevoortgangsrapportageoverhetprogrammaSPEER(31460,nr.7);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.14april2009bijdebriefwaarinderegeringhaarvisieopverarmd-uraniumhoudendemunitieaandeVerenigdeNatieskenbaarheeftgemaakt(31700X,nr.105);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.9juni2009metantwoordenopvragenvandevastecommissievoorDefensieinzakedevisieopverarmd-uraniumhoudendemunitieindebriefvanderegeringaandeVerenigdeNaties(31700X,nr.121);1Samenstelling:Leden:VanBommel(SP),VanderStaaij(SGP),Poppe(SP),Haverkamp(CDA),Ferrier(CDA),VanVelzen(SP),Blom(PvdA),ondervoorzitter,Eijsink(PvdA),VanMiltenburg(VVD),voor-zitter,VanDam(PvdA),Kraneveldt-vanderVeen(PvdA),Griffith(VVD),Aasted-Madsen-vanStiphout(CDA),Irrgang(SP),Knops(CDA),Willemse-vanderPloeg(CDA),Jacobi(PvdA),Boekestijn(VVD),Brinkman(PVV),Voordewind(ChristenUnie),Pechtold(D66),TenBroeke(VVD),Thieme(PvdD),Bilder(CDA)enPeters(GroenLinks).Plv.leden:Lempens(SP),VanderVlies(SGP),Polderman(SP),Cqörüz(CDA),Ormel(CDA),DeWit(SP),Roefs(PvdA),Wolbert(PvdA),VanBeek(VVD),Smeets(PvdA),Arib(PvdA),Blok(VVD),Omtzigt(CDA),Roemer(SP),Jonker(CDA),DeNeréetotBabberich(CDA),Samsom(PvdA),VanderBurg(VVD),Wilders(PVV),Wiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie),VanderHam(D66),Teeven(VVD),Ouwehand(PvdD),Uitslag(CDA)enVendrik(GroenLinks).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1335080809tkkst31700X-125ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1251 –debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.15april2009teraanbiedingvandetiendejaarrapportageoverhetprojectVervangingPantservoertuigenM577enYPR(26396,nr.74);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.9juni2009metdeopvragenvandevastecommissievoorDefensieinzakedetiendejaarrapportageoverhetprojectVervangingPantservoertuigenM577enYPR(26396,nr.75);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.21april2009overdestandvanzakeninverbandmetdeopleidingbijdeLufthansaTechnicalTrainingschool(LTT)(31700X,nr.108);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.24april2009meteenreactieophetverzoekvandevastecommissievoorDefensieinzakedeDVDvanhettoneelstuk«Regenendathethierdoet»(31700X,nr.110);–debriefvandestaatssecretarisvanDefensied.d.27april2009metantwoordenopvragenvandevastecommissiesvoorDefensieendevastecommissievoorLNVinzakedevoortgangvandeevaluatievanlaagvlieggebieden,ingezon-denop26maart2009metkenmerk31700XIV,nr.129/2009D14688(31700XIV,nr.148);–KamervragenvanhetlidPopped.d.9maart2009enhetantwoorddaaropinzakehetartikel«Groterekansopzelf-moordonderjongeex-militairen»,(AanhangselderHande-lingen,vergaderjaar2008–2009,nr.2025).Vanhetoverlegbrengtdecommissiebijgaandstenografischverslaguit.DevoorzittervandevastecommissievoorDefensie,VanMiltenburgDegriffiervandevastecommissievoorDefensie,DeLangeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1252 Voorzitter:BlomGriffier:VanMierloAanwezigzijnvijfledenderKamer,teweten:Bilder,Blom,Boekestijn,BrinkmanenVanVelzen,enstaatssecretarisDeVries,dievergezeldisvanenkeleambtenarenvanzijnministerie.Devoorzitter:Goedemiddag.Welkomopditverzamel-AOovereenaantalagendapunten.Alsik«eenaantal»zeg,drukikmezwakuit,wantdeagendavermeldtvijftienpunten,waaroverwijvanmiddagmetelkaarenmetstaatssecretarisDeVriesvangedachtenzullenwisselen.Wijhebbendaarvoorofficieelvieruurdetijd,maarikmerkgelijkopdatditvolgensmijeenstukkortermoetkunnen,wanteenvandekwaliteitenvanmensenindepolitiekiskortenbondigteformuleren.Ikbeperkdespreek-tijdenvandegeachtecommissieledendustottienminutenperafgevaar-digde.Voormensendiezichrijkrekenenomdatzijmaarvierwoordvoer-derszien,merkikdaarbijopdatertochvijfzijn.OmdatmijncollegaEijsinkdoorziekteverhinderdis,neemikhaarwoordvoerderschapover.TijdensmijnbeurtgeefikhetvoorzitterschapoveraanmevrouwVanVelzen,dieimmersdehoogsteanciënniteitheeftindezecommissie.DeheerBoekestijn(VVD):Voorzitter.Ikzougraagaandachtbestedenaaneenaantalonderwerpen:deDefensieDuurzaamheidsnota,deNH-90-rapportage,deMediumPowerRadars,dereactieophetartikeluithetParool«TNOwilaanslagofrelvoorspellen»,verarmduranium,SPEERendevervangingvandepantservoertuigenM577enYPR.IkbeginmetdeDuurzaamheidsnota.DoorDefensiewordtovereenperiodevanvierjaarzo’n80mln.aanmilieubeleiduitgegeven.Datisdusgemiddeld20mln.perjaar.Daarvanzou35mln.wordenterugverdiend.MijnvraagiswelkmilieumanagementsysteemDefensievoorogenheeft.Isersprakevaneenadministratiefsysteemwaarinalleswordtvastgelegdenwaaruitmanagementinformatiekanwordenopgeleverd?Hoegoedenbetrouwbaarisdezeinformatietemeten?DevraagisofDefensieinhetkadervanISO14001alleprocessenenproceduresvoorafvalverwerkingenenergiebesparinggoedinkaartbrengt.PositiefisdatDefensieiniedergevalauditszaluitvoeren.Daarvoorhebjeechterwelgoedenormennodig.Hetisnietzogemakkelijkomduurzaamheidsbeleidtevoeren.Wijzijnnogsteedsbijzonderongelukkig–maardatzalvooriedereenindezezaalgelden–overdeaanzienlijkevertraginginhetprojectNH-90.HaddenwijdeNH-90’snumaar,wantwijkunnenzevreselijkgoedgebruiken.Ookbijdebestrijdingvanpiraterijhaddenwijdeboord-helikoptersbuitengewoongoedkunnengebruiken.InzijnantwoordensteltdestaatssecretarisdatdeoperationelegevolgenvandeproblemenmetdeLynxhelikoptersenvandelaterekomstvandeNH-90zoveelmogelijkwordenbeperkt.Wijhopenookdatdeprijsnietomhoogzalgaan.Hoestaathetthansmetdeverdelingvandeproductiewerkpakketten?IsdaarbijsprakevaneenevenredigNederlandsaandeel?IkhebergensgelezendatAustraliëdeNH-90-helikopterswelalbinnenheeft.HoekomthetdatdepositievanAustraliëveelbeterisdandeonze?Hoestaathetmetdeverdelingvanhetwerkdateraanvastzit?OverhetprojectvoordevervangingvantweeMediumPowerRadarsstelikeeneenvoudigevraag.WijhebbenhierbijdeEuropeseaanbestedings-regelsgevolgd.Kandestaatssecretarismijpreciesuitleggenopgrondvanwelkeoverwegingenhijdatgedaanheeft?Isditeenmilitairproductofeencivielproduct?HetgaatnatuurlijkomhetbegeleidenvanmilitaireluchtoperatiesenhetgeheeldraagteenduidelijkeNAVO-signatuur.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1253 WaaromheeftdestaatssecretarisgekozenvooreenEuropeseaanbeste-dingsprocedure?Mijnvolgendevraagbetreftdereactie,opverzoekvandecommissie,ophetartikelinhetParool«TNOwilaanslagofrelvoorspellen».DitgaatoverhetdoorTNOinopdrachtvanDefensieuitgevoerdeprojectHostileIntent.WaaromisditprojecteigenlijkdoorDefensiebekostigd?Hetgaatomeenbedragvan€470000.Nuhetdoelisompersonenteidentificerendiebijvoorbeeldterroristischeaanslagenwillenplegen,lijktditmijtochookeenzaakvoorJustitieofBinnenlandseZaken.Dedefensiebegrotingzitnietergruiminhaarjasje.Mijnvraagisduswaaromdestaatssecre-tarisditheeftmoetenbetalen.Oververarmduraniumwordtsedertlanggesproken.Politiekepartijenhebbendaaroveruitgesprokenmeningen.Hetisprimadatmeeronder-zoekwordtverrichtnaardemogelijkeschadelijkeeffectenervan.Isdestaatssecretarisnogsteedsdemeningtoegedaandatnietmoetwordenovergegaantoteenverbodophetgebruikvanverarmduraniuminpantserenmunitiezolangdaarvoordewetenschappelijkegrondenonvol-doendeduidelijkzijn?Omveiligheidsredenenisverarmduraniumwelheelbelangrijkinzowelpantseralsmunitie.VanSPEERhebbenwijgrijzeharengekregen,mijnheerdestaatssecre-taris.Ditblijfteenproblematischproject,datheelveelgeldopeet.IndeKamerisdemotie-Eijsinkc.s.aangenomen,diemedeisondertekenddoordefractiesvandeSP,deVVDenGroenLinks.Ditiseenbelangrijkemotie.Daarinstaatdatdekostenzijnopgelopen,terwijlderegeringopditmomentgeenhelderheidkangevenoverdevoortgangendenieuwekostenoverschrijding.DaaromwildeKamergraagbijdeaanbiedingvandeeerstesuppletoirebegrotingeenrapportagehebbenoverdevoortgangvanditproject,waarintevenskwalitatiefenconcreetdebegrenzingenvanhetprojectwordenaangegevenintijd,geldenresultaat.Latenwijeensbekijkenwateraandehandis.Ookindezevoortgangsrap-portagewordtweereenvertraginggemeld.Hetprojectisnieteind2013klaarmaarmedio2014.Erisweersprakevaneenkostenverhoging,van241mln.naar268mln.,eenverhogingdieoverigensinonzemotiealwerdgenoemd.Ofditechtzois,moetikdusmaaraandestaatssecretarisvragen.Erisnogsteedssprakevanflinkepersoneleproblemenendevertraginglijktgoeddeelstoeteschrijvenaandiepersoneelstekorten.Erisdaardoorooksprakevaneenvertragingvandeopbrengsten.Ishetbedragvan268mln.,datookindemotievan27november2008wordtgenoemd,evenalsindebriefvan1aprilendeantwoordenvan29mei,nogsteedshetactuelebedrag?Isdathetkostenplaatjewaaroverwijpraten?DaarbijgaathetnatuurlijkomdeSPEER-investeringen.Moetdaarbijdevertragingvandeopbrengstenwaaroveriksprak,nogwordenopgeteld?Overigensstaatinantwoord6dathetgaatomeen«firmfixedprice».Hoehetmetdiezekerheidprecieszit,ismijnietzoduidelijk.LeidtoverigensdeveranderdesituatieopdearbeidsmarktaltoteenbeterevullingvanhetSPEER-project?Datgoldkennelijknognietinfebruari2009,omdattoendepersonelevullingsgraadinhetprogrammaSPEERslechts65%bedroeg.Doorinspanningenzittenwijnuop80%,maardatisnatuurlijknognietvoldoendevooreenzobelangrijkenkost-baarproject.Debedoelingwasdatinmei2009eenvullingsgraadvan85%zouzijnbereikt.Hoeveelexternenwordeningeschakeldenwelkkosten-plaatjehangtdaaraan?KanerookalmeerwordengezegdoverheteffectvanhetgeschilmeteenvandemarktpartijendatisopgetredenbijhetonderdeelorganisatieveranderingGrondGebondenOptreden?Vindtdestaatssecretarisdatdemotieisuitgevoerdenwaaromkunnenwijhetbedragnietvindenindesuppletoirebegroting?HieroverisveelverkeergeweestmetonzeadviseursvandecommissievoordeRijksuitgaven,maarwijkunnenditnietvinden.Misschienishetgoedomhieroverophel-deringtevragen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1254 DeheerBrinkman(PVV):Ditiseenheelgoedeeninteressantevraag.DeheerBoekestijnrefereertterechtaandemotievancollegaEijsink,diehijinderdaadheeftmeeondertekend.Nukunnenmensenfoutenmaken,alverbaastnietsmijvandeVVD.Hetvreemdeisnamelijkdatvolgensdeofficiëlerecordsdieikhierheb,deVVDtegenheeftgestemd.IkweetdatdeheerBoekestijnnietaltijdevenveelgezagheeftbinnenzijnfractie,maarhoezitdatnu?Hijheeftmeegetekend,maardeVVDheefttegenge-stemd.IsdeheerBoekestijnondertusseneendagvanpartijgewisseld?DeheerBoekestijn(VVD):Ikweethetnietmeerprecies,maarikdenkdatwijtoennaaraanleidingvantoezeggingenvandestaatssecretarisbeslotenhebbenomdemotienietmeertesteunen.Geziendesituatienu,haddenwijdatnietmoetendoen,wanthetisvolstrektduidelijkdatwijhieropheelkritischmoetenzijn.DeheerBrinkman(PVV):IkbegrijpdusdatdeVVDbinneneenweekisgedraaidennu,nazesmaanden,opnieuwdraaitenweerterugkomtophaaroudestandpunt.IkdachtaltijddatdePvdA-fractieindithuiseendraaimolenwas,maardeVVDkomtgeloofikeeneindinderichting.DeheerBoekestijn(VVD):Datisveeltegemakkelijk.Innovemberisdiemotieingediend.Toenhebbenwijookgestemd.Nuisdehalfjaarlijkserapportagegekomen,heelbelangrijk,waarinallemaalnieuwefeitenaanhetlichtkomen.Alsernieuwe,ernstigefeitenzijn,kandatleidentoteennieuwoordeel.Ikdraaidusniet.Eennormaalmensverandertzijnstand-puntalsdefeitenveranderen.DeheerBrinkman(PVV):Datisnatuurlijkklinkklareflauwekul.Toenwarendefeitenaldathetheleproject,zowelintijdalsingeldalsinresul-taat,nietconcreetgenoegwas.Datistoengeconstateerd.DaaromheeftmevrouwEijsinkdemotieingedienddiedeheerBoekestijnmeeonderte-kendheeft.Indieperiodeisernietsveranderd.Erzijngeennieuwefeitenbijgekomen.MenisnamelijknogsteedsbezigmeteenprojectSPEERwaarinderesultatennietconcreetzijn.Erisdustotaalnietsveranderd.Deenigedieveranderdis,istottweekeertoedeheerBoekestijnmetzijnfractie.Ikbegrijpnudathijdusmotiesmeetekentdieeentegenstemkrijgenvanzijneigenpartij.Datvindikheelvreemdesituatie.DeheerBoekestijn(VVD):Ikbendeeersteomteerkennendatheteenvreemdesituatieis.Naarikmijherinner,zijnerconsultatiesgeweestenzijnertoentoezeggingengedaanoverhetSPEER-projectwaardoorwijdachtendathetgoedzoukomen.Ikzegruiterlijkeneerlijk–daarhebikhelemaalgeenmoeitemee–datditnietterechtblijkttezijngeweest.Ikvinddusdatwijditzeerkritischmoetenvolgen.MevrouwVanVelzen(SP):Ikhebmeookergverbaasdoverhetheleproces.Hetwasmedemijnmotie.DenaamvandeheerBoekestijnbleeferonderstaan,ookalwashijzelfvanmeningveranderd.Hijstemdedustegenzijneigenmotie.Alsjevanmeningverandert,ishetnormaaldatjejenaamonderhetvoorstelvandaanhaalt.MaarikbenblijmetdezeinkeervandeVVD-fractie.Goeddraaienisgoed,slechtdraaienisnega-tief,maarwijmoetenookerkennendatsommigemenseneventijdnodighebbenominteziendaterdaadwerkelijkeenprobleemis.DeheerBoekestijnconcludeertdathijertenonrechteopheeftvertrouwddatdestaatssecretarishetprobleemmetSPEERzouoplossen.WatisdaarvandeconsequentievoordeVVD-fractie?DeheerBoekestijn(VVD):Deconsequentieisheeleenvoudig.IkhebnueenaantalzeerkritischevragengesteldoverhetSPEER-project.IkhebvastgesteldenruiterlijkerkenddatmijnvertrouwennietgebaseerdisopTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1255 feitendieuitdevoortgangsrapportagenaarvorenkomen.Ikbenduszeerbenieuwdwatdestaatssecretarishieropzalzeggen.Allesligtopen.Wijkunnenhieroverbijvoorbeeldmotiesmaken.OverigenshebikeenlanggesprekmetdeAlgemeneRekenkamergehadoverhetheleSPEER-project,enikmoetzeggendathetinstrumentvandemotiebotisgeworden.Ooknuzienwijweereenmotiedieeigenlijknietisuitgevoerd.HetzoumijveelmeerwaardzijnalswijgewooneentoezeggingkrijgenvandestaatssecretariswaardoorwijechtinstaatzijnomhetSPEER-projectintijdengeldvasttepinnenentemeten.Danzoudenwijeindelijk,voorheteerstinaldiejarendatwijoverSPEERpraten,eenstukjeverderkunnenkomen.Maarik«staerstrakin»,zoalsRaymondKnopsaltijdzegt.Devoorzitter:Dankuntu«strak»uwbetoogvervolgen.Daarhebtunogtweeminutenvoor.DeheerBoekestijn(VVD):Inrelatietotdevervangingvandepantser-voertuigenM577enYPRvraagikhoehetstaatmetdemunitievoordeCV90.WordtdaarmeealgeschotendoordeNederlandsekrijgsmacht?HoewordthetprobleemopgelostdatdekoepelvandeCV90nietvolledignaarachterkandraaien?Welkerisico’szijnverbondenaanhetfeitdatdeontwikkelingvandenuinstromendeCV90’snogniethelemaalisafge-rond?DeheerBilder(CDA):Voorzitter.Ikzalmij,gegevendeuitgebreideagendaendetochenigszinsbeperktetijd,eveneensbeperkenindeonderwerpkeuze.Ikwilhetoverdriedingenhebben:hetbelangvandedefensiegerelateerdeindustrie,deNH-90enSPEER.OphetbelangvandedefensiegerelateerdeindustriewilikingaanaandehandvanhetprojectvoordevervangingvantweeMediumPowerRadars,waaroverdeheerBoekestijnookalsprak.Wijhebbenmetbelangstellingenverwonderingkennisgenomenvandebriefvandestaatssecretarisoverdezevervanging.IndenotaDefensieIndustrieStrategiewordtonderanderegesprokenoverdemogelijkhedenvandeoverheidomdepositievandeNederlandsedefensiegerelateerdeindustrieteversterkenbinnennetwerkenvanontwikkeling,productieeninstandhoudingvanmaterieel.BinnendeDISwordthetgebiedsensorsystemenaangemerktalsprioritairtechnologiegebied.HetprojectvandevervangingvantweeMediumPowerRadarsbiedteenuitgelezenkansomjuistdepositievandeNeder-landseindustrieophetgebiedvansensorsystementeversterken.HetisdaaromnietverstandigdatNederlandvoordeEuropeseaanbestedings-muziekuitloopt.Wijzoudendemogelijkhedendiederegelgevingbiedt,optimaalwillenbenutten.Militairegoederenzijnmilitairegoederenendienennietmetkunst-envliegwerkonderdewerkingvanEuropeseregelsvoorcivielegoederentewordengebracht.Datdoendemeesteanderelandenookniet.AlsNederlanduitdepasloopt,krijgendeNederlandsebedrijvenmindertoegangtotdebuitenlandsemarkt,terwijldeNederlandsemarktbetertoegankelijkwordtvoorbuitenlandsebedrijven.Indebriefvan24februari2009wordtgestelddatderadarsonderdeelzijnvandebeveili-gingvanhetNAVO-luchtruimenzijnondergebrachtindeNAVO-comman-dostructuur.HetgaatbijdeaankoopvanderadarsbovendienomeenvandezesprioritairetechnologiegebiedendievoortvloeienuitdeDefensieIndustrieStrategie,opgestelddoordeministeriesvanDefensieenEcono-mischeZaken,namelijkhettechnologiegebiedsensoren.Voorzitter:VanVelzenDeheerBlom(PvdA):DeheerBilderzinspeeltophetfeitdatwijdeEuro-peseaanbestedingendoenzoalsdestaatssecretarisheeftgedaan.Tegelij-kertijdzegthijdatwijdateigenlijknietzoudenmoetendoen,wantnaarTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1256 zijnmeningmoetenwijmilitairegoedereneigenlijkhelemaalnietEuro-peesaanbesteden.DepartijvandeheerBilder,hetCDA,iserechtervoor-standervanomditonderscheidinEuropeesverbandteschrappen.VolgenshetCDAishetbinnendeEuropeseconcurrentieverhoudingeneenbeetjeraardatmilitairegoederenbuitendeconcurrentieregelsvallen.DitleidtnamelijktotmisbruikineenaantalandereEuropeselanden–iknoemFrankrijkenSpanje–waarbijbijvoorbeeldcivieleenmilitairebedrijvenzichmetelkaarvermengen.MagiknuuitdewoordenvandeheerBilderbegrijpendathetCDAinditopzichtvanmeningisveranderdendathetblijvendwildatmilitairegoederenniettotdeEuropeseaanbestedingsregelsbehoren?DeheerBilder(CDA):Laatikhetzostellen:hetisvantweeëneen.Oferisééneenduidigbeleid,óferkunnenvanwegeDefensieuitzonderingenwordengemaakt.Ikplaatsmijnopmerkingeninrelatietotdehuidigespecifiekesituatie,onderdezeomstandigheden.Wijsprekenoverhetbelangvaneengelijkspeelveld.Ikredeneervanuitdethansbestaandesituatie.Alsopditmomentdatonderscheidkanwordengemaakt,moetNederlanddaarvanmaximaalgebruikmaken.Doordittezeggendoeikgeenuitsprakenoverhoehetverderzoumoetenzijn.DeheerBlom(PvdA):IkconcludeerdathetCDAdusmetderechterhandietsandersdoetdanhetmetdelinkerhandvertegenwoordigt.DeheerBilder(CDA):Nee.Wijkijkenvandaagnaardeomstandighedenwaarinwijvandaagverkeren.Daarbijconstaterenwijdatanderelandenwaarmeeonzebedrijvenmoetenconcurreren,gebruikmakenvandezemogelijkhedenendatNederlandwatroomserdandepausis,indewijzewaaropmetderegelgevingwordtomgesprongen.OpdiemanierwordtietswatinonzebelevingbuitendeEuropeseregelgevingkanvallen,daarbinnengehaald.Bijdatpuntleggenwijdevinger.Hetisgeenkwestievanmetdeenehandietsandersdoendanmetdeandere.Dezaakisvooraldatwijophethuidigemomentpleitenvooreengelijkspeelveldondergelijkeomstandigheden.Voorzitter.IkrondditpuntafmetdestellingdatwijvanDefensieeenmaximaleinspanningmogenverwachtenomhetbelangvanhetbehoudvandehoogwaardigewerkgelegenheidoptimaaltedienen,juistindezetijdvaneconomischeteruggangenoplopendewerkloosheid.HetbelangvanbehoudvanwerkgelegenheidvermeldiknadrukkelijkinderichtingvandewoordvoerdervandePartijvandeArbeid.VolgensonsvalthetprojectvoordevervangingvantweeMediumPowerRadarsonderdeuitzonderingsbepalingendiedeEuropeseregelgevingbiedt–ikduidopartikel296vanhetEuropeesVerdrag–enkunnennationaleprocedureswordengevolgd.GeziendeaardvanhetprojectendebelangenvanhetNederlandsebedrijfsleven,zouindezefasemoetenwordenafgezienvanmandatering.Datgeeftdecommissiedemogelijkheidomderesultatenvandevoorstudietebesprekenentebeoordelen.DeNH-90isdehelikoptervoordejarennegentig,zoalsvakerisopge-merkt.Nulevenwijin2009ennogsteedskomtdeNH-90nietverderdanhetmakenvanoefenvluchten.MevrouwVanVelzen(SP):Dehelikoptervanhetjaar2090.DeheerBilder(CDA):MevrouwVanVelzendenktdathetweerkloptalszeereeneeuwbijoptelt.Maarvooralleduidelijkheid:indebeginsituatiehaddenwijhetoverdejarennegentigvandevorigeeeuw.Ikbenadrukhetgrotebelangvandeinvoeringvandezehelikopterbinnendekrijgsmacht.OnzeLynxhelikopterszijnaanheteindevanhunLatijn.Ookalkrijgteendeeleenopknapbeurtomzelangerindeluchttehouden,wijpratennietteminoverhelikoptersdiehunlevensduurgrotendeelsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1257 achterzichhebben.WijhopendatdemarinetijdigzalzijnvoorzienvandeNH-90,medeinverbandmetdeuitzendingvanschepen,waarbijzichsituatiesvoordoenwaarindehelikopterontbreekt.ZozijnbijSomaliëschepensomsniettoegerust.DeheerBoekestijndoeldedaaralop.Dithoeftnietaltijdeendramatezijn,maarwijvindenhettochvanbelangdatdemarinetijdigwordtvoorzienvandeNH-90.DeinvoeringvandetransportversievandeNH-90,deTTH,iseveneensvanbelang.HelikoptereenhedenzijnnuoverbelastdoordeinzetinAfgha-nistan,terwijlwijbovendiendooreentekortaancapaciteitcivielmoeteninhuren.IkvraagdestaatssecretarisofdeTTHvoldoendegeschiktmagwordengeachtvoordeoperatieinUruzgan.Bijonzeoosterburenkamptmenoverigensopditmomentmetproblemenbijdeinzetbaarheid.Hoebeoordeeltdestaatssecretarisdat?Zorgelijkisookdatdebeschikbaarheidvanreserveonderdelenhieraanmededebetis,endatterwijldezejuistcruciaalzijnvooreenexpeditionairekrijgsmacht.ZijnervoorNederlandvertragingenteverwachtenbijdeinvoeringvandeTTH?HoestaandeonderhandelingenoverhetwijzigenvanhetcontractvoordeachtTTH’servoor?Eerderkwamdeindustriemeteenveeltehogeofferte.Nublijktdatdeuitrustingmetinfraroodvoorlandoperatiestechnischminderinge-wikkeldisdanmenaanvankelijkveronderstelde.Daardoorzouvolgensonzeredeneringookdeprijsnaarbenedenkunnen.Graagkrijgikdaaropeenreactievandestaatssecretaris.ErisookeenachterstandindeNederlandsewerkpakketten.OokdeheerBoekestijnzeidaaralietsover.Volgensonsbedraagtdie103mln.Poli-tiekedrukuitNederlandheefttotnutoealleentotverbeteringvandecontactengeleid.Ispermanentedruknietnoodzakelijkomconcreteresul-tatentebereiken?Hoestaatdestaatssecretaristegenoverdegedachteomeendoelstellingteformuleren,bijvoorbeeldomeenderdevandeachter-standbinnendezekabinetsperiodewegtewerken?DatzouvoordeNederlandseeconomieeeninjectievan35mln.betekenen.Hetisalvakergezegd:deNH-90verdientalsprojectvanEuropesesamen-werkinggeenschoonheidsprijs.Erwarengeenleadnationengeenleadindustry.Datheeftgeleidtotonvoorzienevertragingen,zosteltDefensiezelfinhetjaarverslagover2008.Welkelessenwordendaaruitgetrokken?HoerealistischishetomuittegaanvanleadnationsbinnenEuropa?Vooraldegrotelandenhebbeneeneigenindustrieenwillenhetleider-schapnietgraagaaneenanderlandgeven.Hoevoorkomenwijsituatieswaarinhetenelanddelinkervleugelbouwtenhetanderelandderechter?Inditvoorbeeldgaathetnatuurlijknietomhelikopters.Voorzitter:BlomDeheerBrinkman(PVV):Ikheberbehoefteaanomheldertestellendaterweliswaarfeitelijkgeenleadnationis,maardatdevertragingentochvoornamelijkvandeFransekantkomen.IsdeheerBilderhetdaarmeeeens?DeheerBilder(CDA):Daarkanikopzichinmeegaan,maardatneemtnietwegdathetprobleemvanhetfeitelijkontbrekenvandeleadnationblijft.Juistdegroterelanden,inditgevalFrankrijk,latenvaakdebelangenvandeeigenindustriezoprevalerendatdaardoorderesultatennietzogoedzijnalszebijeenechtesamenwerkingzoudenmoetenzijn.Echtesamenwerkinghoudtindatjeookbereidbentomietsvanjezelfopteofferenomietsbeterstekrijgenvoorhetgroteregeheel.Voorzitter.MijnlaatstepuntbetreftSPEER.DeRekenkamerheefthetbezwarenonderzoekbeëindigdenDefensieisnaaronsideedejuistewegingeslagen.Erzalechternogveelmoetengebeurenvoordatdebedrijfs-voeringechtstructureelisverbeterd.SPEERspeeltdaarineenbelangrijkerol.IkdankdestaatssecretarisvoordevoortgangsrapportagediehijnaardeKamerheeftgestuurd.DaarmeewordenontwikkelingenbinnenditTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1258 projectvoordeKamerbeterinzichtelijk.Watbetreftdewijzevanrappor-teren,isnaaronzemeningopeenenkelpuntnavoldaanaandewensenvandeKamer.Welhebbenwijnogeenaantalvragenhierover.Erdoenzichinhetprojectknelpuntenvoordieleidentotvertraging,vooralophetgebiedvandevullingmetDefensiepersoneel.Eenconcreetgevolghiervanisdatondanksdepersonelemaatregelendemigratienieteind2013maarmidden2014zalzijnvoltooid.Datbetekentdatookdeopbrengstenenbesparingenlatertotstandkomen.DebesparingenkanDefensieindezebarreeconomischetijdenjuistgoedgebruiken.Hetisnietteminbemoedigenddatdepersoneleinvulling,dieinjanuari2009nog65%bedroeg,isopgelopentot80%.Datisechternogsteeds5%lagerdanhetstreefcijfervan85%,endatindezetijdenvaneconomischecrisis,dieookdeICT-marktraakt.BiedtdatnietjuistvoorDefensiemogelijk-hedenommeerpersoneelaantetrekken?Zoudestaatssecretarisnietgewoonmoetenstrevennaar100%vullingbijSPEER,ofisdatnietrealis-tisch?EenconsequentievandecrisiszouinelkgevalkunnenzijndatdeICT-tarievenomlaaggaan.DehuidigeSPEER-contractenbevattenechtervolgensdestaatssecretarislangjarigetariefafspraken.Datzegtdestaats-secretarisookinantwoordopvraag11vandefeitelijkevragendiewijhebbengesteld.«Erzijndaaromgeenredenenomhetinvesteringsbudgetaantepassen»,staatdaar.Inhetantwoordopdevragen6en9wordtechterjuistgestelddatdetariefontwikkelingenindeICT-brancheprijs-bijstellingenophetresterendebudgetkunnenmeebrengen.Datkannietallebeiwaarzijn.Graagkrijgikhieropeenreactievandestaatssecretaris.Meevallerszijninelkgevalvanhartewelkom.Eenprojectreserveomtegenvallersoptevangenisernamelijkniet.Dietegenvallerszijnernual,namelijkindeexploitatiekosten.Destaatssecretarisschrijftdatvanwegedegeleidelijkeinvoeringdebestaandematerieellogistiekesystemenoperationeelblijventotheteindevanfase1vanSPEER.Datbetekenteenfeitelijkeverhogingvandeexploitatievannaarverwachting17mln.tot21mln.jaarlijks.Watgaathetdanintotaalkosten?Klopthetdathetomeenbedragvanmeerdan100mln.gaat?Waarwordtdedekkingdaarvoorgevonden?Ditzijngeenkleinigheden.Watgaatdestaatssecretarisdoenomtevoor-komendatdezetegenvallertenkostegaatvandeoperationelecapaciteit?DatzalsowiesoeenuitdagingzijnineentijdwaarinDefensiedebroek-riemmoetaanhalen.AllebedragenvanSPEER,ofhetnugaatomhetinvesteringsbudget,hetexploitatiebudgetofdeprojectopbrengsten,zijngewijzigdindeafgelopenperiode,maareentotaaloverzichtvanplussenenminnen,afgezettegendebeginsituatie,ontbreekttotophedenindevoortgangsrapportages.Ikzougraagwillendatdestaatssecretaristoezegtomvoortaanzo’ntotaaloverzichtindevoortgangsrapportagesoptenemen.MevrouwVanVelzen(SP):Voorzitter.Wijhebbeninderdaadeenenormeagenda.Ikzaldusproberenominvogelvluchtmijnopmerkingenbijdeveleonderwerpenteplaatsen.IndeDuurzaamheidsnotastaaneenhoopdingenwaaroverikvragenzoukunnenstellenenwaarbijiksuggestieszoukunnendoen.MaarindezetijdenvaneconomischecrisiszouikeigenlijkvooralwillenvragenofookvoorDefensiegeldtdatduurzaamheidsprojectenversneldzullenwordenuitgevoerd.Welkeprojectenzoudezestaatssecretarisdanwillenaan-merkenalsprojectendieversneldkunnenwordenuitgevoerd?Kanhijereenpaarnoemeneninraptempoaandeuitvoeringdaarvanbeginnen?HetvolgendeonderwerpbetreftdeMediumPowerRadars,watklinktalseenleuketekenfilm.Alsikhetgoedheb,gaathetomeenA-briefvoorditproject.Debriefmaaktfunctieendoeldaarvanvoormijniethelemaalhelder.Waarvultditprojectdebestaandeinlichtingencapaciteitenradar-capaciteitaan?Vooralwilikwetenwatdekwantitatievebehoefteis.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1259 Waaromwetenwijniethoeveelditkost?AlsditeenA-briefis,zoudenwijtochinzichtmogenhebbeninwathetuiteindelijkkost.Hetismeerdan25mln.,maarhoeveelhetpreciesis,wenstdestaatssecretarisnognietaandeKamertemelden.Hetlijktmijhandigomdaaroverwathelderheidtehebben.Ikbegrijpuitdebriefvandestaatssecretarisdatdetweelocatiesdievoorhetinstallerenvandezeradarsbedachtwaren,nietmeervoldoen.Ikzougraagwillenwetenwaaromniet,enwaaromanderelocatiesdanwelvoldoen.InmiddelszijninEibergenantennesgeplaatst.Watbetekentdatvoordebevolkingdaar,enwaaromvoldoetdezeplaatswel?Watiseigen-lijkdebedoelingvandieantennes?Omwonendenzijnonrustiggewordenomdatzijnietwetenwatditpreciesis,waarvoorhetdientenwatdituiteindelijkvoorhunwoonplaatsalspotentieeldoelwitbetekent.Dielaatstediscussiespeeltimmersaltijdopdeachtergrond.Daaroverkrijgikgraagwatmeerinformatie.HetprojectvoordeNH-90iseenbodemlozeput,maardatwistenwijallang.Overschoonheidsprijzenhoevenwijhetnieteensmeertehebben,wantdaarvoorkomthetprojectabsoluutnietinaanmerking.Wijzijnnubezigmethetaanschaffenvaneenmindereversie,omlatereenbetereversiegeüpdatettekrijgen.Datkostonsallemaalextrageld,belasting-geld.Overhoeveelgeldhebbenwijhet?Ikvergelijkditmethetvorigeonderwerpwaaroverikhebgesproken,deMediumPowerRadars.Daar-overheeftdestaatssecretarisgezegddathetheelgoedisomdezevandeplanktekopen,omdathetrisicodanlaagis.Neemdielesdanserieus,zegiktegendestaatssecretaris.Doorvandeplankkopenishetrisicolaag.BijdeNH-90haddenwijdatnatuurlijkookmoetendoen.Daaropkunnenwijnunietmeerterugkomen,maarhetlijktmedatDefensiehierbijeenseenstrakkelijnmoetgaantrekken.BijDefensieishetnueensmeedoenaaneeninternationaalmaterieelproject,danweerzelfietsproducerenendanweervandeplankkopen.Alsjeallematerieelprojectenopeenrijzet–destaatssecretarisheeftdaarvoldoendezichtop–ismijnsinziensdeconclusiegerechtvaardigddatwijervoormoetenkiezenomstandaardvandeplanktekopen.Datisbetervoordebelastingbetalerendusookvooronzekrijgsmacht.DeheerBilder(CDA):IkbegrijpdatmevrouwVanVelzenverwachtdatmetvandeplankkopeninfinancieelopzichtmeerzekerheidwordtverkregen.Hoestaatzijechtertegenoverdewerkgelegenheidsaspecten?Alswijmeeontwikkelen,biedtditmogelijkhedenvoordedefensie-gerelateerdeindustrie.Alswijalleenvandeplankkopen,lopenwijeengeredekansdatwijstraksindietakvansportweinigofgeenhoogwaar-digewerkgelegenheidmeertebiedenhebben.MevrouwVanVelzen(SP):IkneemaandatdeheerBilderweethoeveelwerkgelegenheidhetNH-90-projectoplevert.Latenwijgeengoudenbergenneerzetten.Ditgaatnergensover.Hetkostdebelastingbetalerenormveelgeld.Alsjedebalansopmaakt,zoumijnconclusiezijn:kiesvoorzekerheid.AlserbijDefensieeenbehoefteisommaterieelaanteschaffen,kiesdanvooreenproductwaarvanjeweetwathettebiedenheeftenwathetkost,inplaatsvantekiezenvoorzwartegatenenJoman-davoorspellingen.Daarmeeloopthetiederekeerweerfout.Wijhebbennietvoornietsiederekeerditsoortdebatten.Hetlooptfoutmetdieprojecten.DeheerBilderspreekterzelfookmetenigescepsisover.Latenwijhetdannietiederekeerincidenteeloverditsoortprojectenhebben,maardaareenlesuittrekken.DeheerBilder(CDA):MetallebegripvoordekritischekanttekeningenvanmevrouwVanVelzen,vindikdatwijookhetbelangvanNederlandalsnatiemethoogwaardigekennisenhoogwaardigetechnologievoorogenmoetenhebben.DaarbijmoetjeopeengegevenogenblikbepaaldeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12510 dingenaccepterendiemetontwikkelingtemakenhebben.Vanuithettotaleperspectiefbezien,ishetookmethetoogopdewerkgelegenheidenhetbehoudvaneenbepaaldepositieopdewereldmarktvanbelangomditsoortinvesteringentedoen.Somsgaatdekostvoordebaatuit.Hetisnietleukalszulkeprojectendenodigekinderziektesopleveren,maardaarstaatwelwattegenover.Alsjedewegvandezekerheidkiest,loopjehetrisicodatjeinhetnegentiende-eeuwseNederlanduitkomt,omeventerugteverwijzennaardezinspelingeninverbandmetdeNH-90.Devoorzitter:Eeninterruptiekenmerktzichoverhetalgemeendoorkortheidenbondigheid.MevrouwVanVelzen(SP):HetisboeiendomtezienhoedeheerBildereigenlijkzijneigenbetoogonderuithaalt.Daarinsteldehijimmerskriti-schevragenoverinternationalematerieelprojecten.Diezijnterecht,wanthetgaattevaakmis.Danmoetjenietgaangillenoverdewerkgelegen-heidendehoogwaardigetechnologie.DezediscussiehebbenwijinverbandmetdeJSFookgevoerd.Ditargumentwordtcontinuonderuitge-haald.Defabeltjesoverdehoogwaardigetechnologie,dekenniscultuurendewerkgelegenheidmoetenwijdoorprikken.Wijmoetensecnaardefeitenkijken.Ditleverteenenormprobleemopvoordebelastingbetaler.Geldwordtoverdebalkgesmeten.Datditinteressantisvoordewerkge-legenheid,zoalshetCDAvindt,lijktmeeenwanredenering.Wijmoeteneenskijkennaarderodelijnindedebattenovermaterieelvandeafge-lopenjaren.Ikhebdiedebattentienjaarmogenvolgen,endaarinishetsteedshetzelfdeverhaal.Daarmoetenwijlessenuittrekken.DeheerBilder(CDA):Lessentrekkenisbelangrijk,maaralsietsmisgaat,moetenwijernietmeteenmeestoppen.Alswijnietmeerdurventevallen,doenwijniets.Alsvallenmoetwordenuitgesloten,hadgeenvanonsooitlerenlopen.MevrouwVanVelzen(SP):Datzijnvandiewc-tegeltjes.Daarkaniknietzoveelmee.Ditprojectlooptgewoongigantischuitdehand.Dathaddenwijkunnenzienaankomen.Inderdaad,ikzegniet:wijstoppenernumee.ErisalzoveelgeldindeNH-90gestokendatjeeigenlijknietmeerterugkunt.MaarwijzittenmiddenineenvergelijkbaarprojectvoordeJSF.Ikdenkdatwijlessenmoetenlerenenmetnameoogmoetenhebbenvoordebelangenvandebelastingbetaler,maarookvoordebelangenvandekrijgsmacht.Methetzelfdegeldzoudekrijgsmachtmeermaterieelkunnenkopen,ofmetmindergeldhetzelfdematerieel,zomenwil;erzijnverschil-lendesmaken.Hetisgewoonnietslimomhiermeeverdertegaan.Iktrekdieleswel,deheerBilderniet.Misschienheefthijnogwattijdnodig.Voorzitter.WijhebbenopmijnverzoekeenmooiebriefgekregenoverhetTNO-projectdatDefensiefinanciert.Ikblijfmeafvragenwateigenlijkhetdoelvanditprojectis.Hetisheelfuturistisch,hetkostenormveelgeldenikvraagmeafwathettoevoegtaandemethodiekendiewijnualhebbenominlichtingentekrijgenoverterreurdreigingenterreuraanslagen.OpdeagendastaatookhetLufthansaproject,deTechnicalTraining.Iksnapdaarnietsvan.Erwordteenopleidinggecreëerddiegewoonfaalt.Vande192leerlingenslaagtereen;dankunjetochwelvanfalenspreken.Hetiseenmisluktproject.Danmoetenwijvolgensmijdeconclusietrekkendatdieluchtbelgewoonuiteengespatis.Ditwerktniet.Defensieheeftzelfenormveelinterneopleidingen.Waaromgaanwijdaarmeedannietverder?Latenwijinvesterenindeeigenkrijgsmacht.Zetdieoplei-dingendaarneerenvraagdeleerlingenomdaarhunopleidingtevolgen.Alsikhetgoedheb,zijnditopleidingenvoorleerlingendienietindienstzijn.Hetisgeenpersoneel,maarDefensiesteekterwelenormveelgeldin.Hetresultaatisernietnaar.Ikbendaarergongelukkigmee.Volgensmijwordthiermeegeldweggesmeten.Ikdenkooknietdatdestaatssecre-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12511 tarisinoprechtheidkanzeggendathijgelukkigismetdewijzewaaropditloopt.Mijnverzoekaanhemisdus:zorgervoordatdeopleidinggewoonweerinternwordtgegeven.Sleepdieleerlingengewoondekrijgsmachtinalszijdatwillen.Alszijdatnietwillen,haddenzijooknietopdezeopleidingmoetenzitten.Datlijktmehelder.Iksteleenconcretevraaghierover:klopthetdatleerlingenaanhetlijntjewordengehouden?Ikkreegeenmailvaneenoudervaneenleerlingdaar.Dieschreef:mijnzoonzitopdieopleidingenerwordtgeenlesgegeven.Hijmeldtzichelkedag,maarerwordtgeenlesgegeven.Datkantochnietdebedoelingzijn?WijhebbeneenbriefgekregenoverdelaagvliegoefeningendieDefensiehoudtbovennatuurgebieden.Ditisechteeneindeloosverhaal.Defensiesteltzichzelfbovendewet.Alleprojecteninhetwaddengebiedenanderenatuurgebiedenmoeteneenzogenaamde«passendebeoordeling»hebben.Ookwordtgekekennaarde«cumulatietoets»:watwordttoege-voegdaandeverstoringenvandegebieden?Defensieblijftmaarbezigmetrapportjesschrijven,maaruiteindelijkvliegtallesdaarmaarrondzonderpassendevergunningofbeoordeling.Wekunnenhierlangenbreedoverpraten,maarhetenigewatikdestaatssecretarisvraagishardedeadlinesendata:wanneerisdepassendebeoordelingklaar,wanneergaatDefensiegewoonmetvergunningenvliegeninplaatsvanzichzelfbovendewettestellen?Hetgaatnietalleenomvliegoefeningen,maaromallemilitaireoefeningenbovenkwetsbaregebieden.Ikwilhier-overheldereafsprakenmetdestaatssecretariskunnenmaken.IkgaverdermetSPEER.Ikbenblijdatiedereeninmiddelsdemotie-Eijsinkc.s.welblijkttesteunen,maardiewordtnuonvoldoendeuitgevoerd.Wijhebbennogsteedsgeenzichtopdeadlinesenkosten.Erzijnwelnieuwevertragingen.Diebetekenentochlagereopbrengsten?Wezoudenimmersmetditprojectopbrengstenkrijgen,maarhoegrootzijndetegenvallersinmiddels?Hettotalefinanciëlebeeldwordtdoorderapportagenietechthelder.Hetisvooronspuzzelenendingenbijelkaaroptellenineenbrokmaterie.Destaatssecretarismoetechterderekensommenmaken,enwijmoetendiekunnenbeoordelen.Destaatssecretarisschrijftinzijnbriefdatdevoorzieneinvoeringvandiversematerieellogistiekeprojecteningevaarkomtwanneerdebenodigdeverbeteringennietoptijdklaarzijn.Datlijkteenduidelijkewaarschuwing,maarwatbedoeltdestaatssecretarisprecies?Watisdietijdigeinvoering?Ikbegrijpdateraleenjaarvertra-gingis.Watbetekenthetconcreetalsdiematerieellogistiekeprojecteningevaarkomen?HetextrageldvoorSPEERzouindesuppletoirebegrotingterugkomen,maarisdaaronvindbaar.Misschienheeftdestaatssecretarisereenleukecodenaamvoorgevonden.Ikvraaghemomhelderheid.Verarmduraniumiseenanderonderwerpopdeagenda.Ikbegrijpdatdestaatssecretarisvoorstanderisvannaderonderzoek.Datisprachtig,maarwatvooronderzoekwilhijdoen?Ofgaathijnaaranderelandenkijkendiedatvoorhemmoetendoen?Datisnatuurlijkprettigvoordebegroting,maarnietergnobel.Volgensmijiserbehoefteaanveldonderzoek;litera-tuuronderzoekiseralvoldoende.DeNoorseregeringheeftbeslotenominveldonderzoekteinvesteren.Datlijktmeergzinnig,dusisdestaatsse-cretarisbereidomhetNoorseonderzoekmeetefinancieren?InNeder-landissprakevanhetzogenaamdeBalkanonderzoek.Hetheeftmijergverbaasddatdestaatssecretarispasnaonzevragenbekendedatditeenbeetjewasvertraagd.Destaatssecretariskanzoietsnatuurlijkookproactiefmelden,wetendedatdeKamerdaarinisgeïnteresseerd.ZalditonderzoekzijnafgerondvoordeAlgemeneVergaderingvandeVNin2010,zodatdeinputdaarkanwordengebruikt?Zijnertussenresultatentemelden?KanikeensbijhetRIVMopbezoek,omtepratenoverwatdaargebeurt?Ikkomdaarnamelijkopeigenkrachtnietbinnen,daarvoormoetikeenstempeltjevandestaatssecretarishebben.Destaatssecretariswijstverderopallerhandeonderzoekdatnogloopt.Ikwileenoverzichtvandeonderzoekendiehijaanhetvolgenis,wantvolgensmijiseralvanallesTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12512 afgerondwatheellangopdeplankisblijvenliggen.Watvolgtdestaats-secretarisnupreciesoverchemotoxiciteitenaldiedeelonderwerpen?Ikontvangdaarvangraageenoverzicht.Totslotzelfdodingbijmilitairen.Isdestaatssecretarisbereidommetdefeitentekomen?Ikbegrijpdathijgeenstatistiekenbijhoudtoverzelfdo-dingonderzijnpersoneel.HetVeteraneninstituutdoetdatwelenzetvraagtekensbijdegetallenwaarDefensiemeekomt.Inzo’ngevallijkthetmijtijdvooronderzoeknaardebetrouwbaarheidvandegegevens.Ditisuiteraardbijzonderrelevant.Denuaangeleverdegegevenssuggererendathetenormgoedgaat.Ikhoopheelergdatditwaaris,maaralshetVeteraneninstituutdaarzelfvraagtekensbijzet,lijkthetmijtijdvooronderzoek.Ookkrijgikgraageenoverzichtvandestandvanzakenbijdevernietigingvanclustermunitie.Ikwilwetenwelkbedrijfdatdoetenwelketijdsplan-ninggeldtvoordeNederlandsevoorraad.DeheerBrinkman(PVV):Voorzitter.Veelisalgezegd.Ikwilbeginnenmeteenslechtproject,SPEER,ikwileindigenmeteennietminderslechtproject,NH-90.DaartussenzalikhethebbenoverduurzaamheidbijDefensie.DebriefoverhetSPEER-projectisnauwelijkseenvoortgangsrapportagetenoemen.Indiebriefstaanwoordenals«naarverwachting»,«kunnenwordenbespaard»enveleanderetermenwaarmeemenslagenomdearmhoudt.Ikwildestaatssecretarisherinnerenaandeaangenomenmotie-Eijsinkc.s.Isdestaatssecretarishetmetmijeensdatdezebriefabsoluutnietvoldoetaandeeisenindemotie?Wanneerkunnenwenueindelijkeendatumafsprekenvoordeafrondingvanhetprojectenwanneerkandestaatssecretarisverzekerendatergeenoverschrijdingenmeerzullenkomen?Destaatssecretarispraatbijvoorbeeldoverprijsver-hogingentot2008indeICT-branche.Betekentditdatweelkjaarverho-gingenvan20mln.kunnenverwachten?Ikwordhierbuitengewoonverdrietigvan.Ikwilboterbijdevisendezestaatssecretarisergensopkunnenafrekenen.Metdezeboterzachteinformatiekanikniets.Overalblijktsprakevanonderbezetting.Destaatssecretarisgeeftzeerterechtaandatextraexterneinhuurgeenoplossingis.Ikbendatgeheelmethemeens,maarvraagmewelafwatzijnoplossingis.Welkeafde-lingenzalhijvragenommensenteleveren,welkeafdelingenmoetenmisschienwelwordenopgeheven?Ikleesnergensindebriefhoehijditgaatoplossen;hetblijftallemaalindeluchthangenenikwilwetenwathijgaatdoen.Ookwilikwetenhoeveeldeschadevanwegedevertragingenvandeopbrengstenpreciesbedraagt.Kortom,ikwilvolledigeduidelijk-heid.HetvolgendeonderwerpisdeDuurzaamheidsnota.Hetzalniemandverbazendatikhetwoord«duurzaam»nietmeerkanhoren.Destaatsse-cretarisneemtmetditrapportdekanswaaromzijngroenegezichttelatenzien,maarmetuitzonderingvanéénoftweeitems,geluidenbodemverontreiniging,vindikdatduurzaamheidgewooneconomischingegevenmoetzijn:ergenszuinigopzijnissomsnamelijkgewoonbetervoordeportemonnee.Destaatssecretarisdoetdatopsommigeonder-werpenook,bijvoorbeeldwaterenenergie.Hetgaatmijechterteveromdit«duurzaam»tenoemenendeschijntewekkendathijgoedbezigismethetmilieu,terwijlDefensiedatvaakechtnietis,watikoverigensookwelbegrijp.HetisbekenddatdePVVabsoluutnietmeedoetmetdieCO2-kolder.Gelukkigzijnervelegeleerdenindewerelddiedaarnetalswijkritischoverzijn.MaaralsjedieDuurzaamheidsnotagoedleest,zuljetotdeconclusiemoetenkomendatookdezestaatssecretarishetbelangvanduurzaam-heidnietechtziet.Ikleesvelevagebewoordingenals«naarvermogen»,«zalzichinzetten»etcetera.Kortom,nergensstaanafrekenbaredoelenenresultaten.Bijveleonderwerpenhebikdaargeenmoeitemee,maaropTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12513 diemanierisditweleenstukgewordenwaarmeeDefensiedeschoneschijnophoudtendoetalsofzijzichergveelaantrektvanduurzaamheid.Ikbenmeeriemanddierechttoe,rechtaanzegtwaarhetopstaat.Alsdestaatssecretarisditnietzobelangrijkvindt,laathijdatdangewoonduide-lijkzeggen.Ditsoortrapportenmoethelderzijnoverresultaten,intijdengeld.Maarzoalsgezegd,zijnervoormijweltweeuitzonderingen.Deeersteisgeluid,enwelmeerspecifiekhetgeluidveroorzaaktdoordeAWACSvanafGeilenkirchen.Vandaagkregenwetehorendatdestart-baannietzalwordenverlengd,waardoorhetgeluidnietminderzalworden.DeDuitserszeggendatdievliegtuigenmaarmoetenwordenuitgerustmetmodernere,dusstillere,motoren.DatiszeerterechtenookprecieshetstandpuntvandePVV.Watgaatdestaatssecretarisdoen?GaathijnueindelijkzijnpartijgenootDeHoopSchefferinBrusselonderdrukzettenomdieverouderdeAWACS-motorentevervangen,zodatdemenseninLimburgeensfatsoenlijkkunnenrusten?Overdesaneringvandebodemleesikoppagina17datdeeinddatumvoordebodemsaneringsoperatieisvastgesteldop2030.IkleesverderopechterdiversemalendatDefensievasthoudtaaneeneinddatumin2023.Watishetnu?Ookwilikwetenwatditallesonsgaatkosten.Daarmeezijnwijaangelandbijdatanderedrama:deNH-90.HoezithetmetdeMOC-aanpak(MeaningfulOperationalConfiguration)?WatisovereengekomenmetNHIndustries?IseralmeerbekendoverhetlevensduurverlengendonderhoudvandedrieextraLynxhelikopters?Enhoezithetmetdevertragingskosten?Ikbegrijpdatdiepasaanheteindvandeleveringkunnenwordenbepaald,maarhoehoogzijndegeraamdekosten,waargaanzenaartoe?Kunnenweafsprekendatdiedramatischeverwervingaanheteindezalwordengeëvalueerd,waarbijookvoordelangeretermijnconclusieskunnenwordengetrokken?Hoeishetgesteldmetdekostenraming?WekunnenkopenvandeplankenwekunnenkopenbinneneenprojectalsNH-90ofJSF,waarbijwordtgegoktopparticipatievandeindustrie.Eenpaardingenvallenmijdaarbijop.Zogaathetbijparticiperenindeontwikkelingbijnauitsluitendomluchtmachtprojecten.Kloptdat,heefthetdaarietsmeetemaken?IkvinddatwezowelhetNH-90-alshetJSF-projectgoedmoetenevaluerenenmisschienweltotdeconclusiemoetenkomenomnooitmeermetdeluchtmachtindatsoortprojectentegaanzitten.CollegaVanVelzenheefthelemaalgelijk:hetiseenfabelomtedenkendatjedoorparticipatievandeeigenindustrieindeontwikkeling,deextrakostendiejedaarbijmaakt,kuntwegstrepen.Wijkunnennualconcluderendatditindepraktijknietzowerkt.WekomenmiljoenentekortbijdeJSF,maarookbijhetNH-90-project.Inmijnbelevingisditonsbelastinggeldenmogenwijverwachtendatditgedeeltelijkdoorstroomtnaaronzeindustrie.Daarbijkomtdatheteigenlijkgaatomvalseconcurrentiemetbelastinggeld.Indeevaluatiezoudezeethischevraagmoetenwordenbeantwoord.DeheerBilder(CDA):IkhebdevolgendevraagookaanmevrouwVanVelzengesteld.Ikbenhetmetueensdatdergelijkeparticipatiesnietvolledigboekhoudkundigkunnenwordenverantwoord.MaarikmagtochwelvandePVVverwachtendatzijhetbelangvandezehoogwaardigetechnischeindustrieookvoorogenheeft?Nederlandmoetproberenomdekenniswaaroverhetbeschikt,bijvoorbeeldvanwegehetverledenmetFokker,vasttehoudenendezetevertalennaarhoogwaardigewerkgele-genheid.DePVVzoudanookbereidmoetenzijnomdaarvoorhaarnekuittesteken.Wekunnenbepaalderisico’slopen,maardaarkanwelwattegenoverstaan.HoekijktdePVVmethaarnationalegevoelaantegendekansendieparticipatiebiedtvoorhetbehoudvandezesector?DeheerBrinkman(PVV):IkbenaltijdbereidommijnnekuittestekenendePVVnatuurlijkook,zekeralshetgaatomhetlandsbelangenonzeeigenNederlandseindustrie.Maaralshetombelastinggeldgaat,benikTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12514 welextravoorzichtig.Onzeluchtvaartindustrieisinderdaadnogsteedsbuitengewoonhoogwaardigenwijmogendaarbesttrotsopzijn.Maarikbenerzelfszotrotsopdatikvinddatonsextrabelastinggeldgeendrempelvoorordersvanandereopdrachtgeversvooronzeeigenluchtvaartindustriemoetzijn.Ikbenernamelijkvanovertuigddatonzeproductenzogoedzijn,daterevengoedordersbinnenkomenzonderdieextrainvestering.IkzaleenvoorbeeldgevenuithetJSF-project,wantdaarzitikbeterindaninhetNH-90-project.Daarisbehoorlijkveelgeïn-vesteerdinontwikkeling.Wijhebbenteweinigteruggekregen.Onzeindustrieis,metallerespect,minstensevengoedalsdeDuitse;enalsjehetmijvraagt,zelfsbeter.DuitslandparticipeertnietinhetJSF-project,maarheeftwelvoor400mln.aanopdrachtenbinnengehaald.Hoevaltdatteverklaren?DeheerBilder(CDA):Indezesectorloopjeaantegendemoeilijkheiddatjesomsmoetmeedoenomtekunnenmeespelenenomopdrachtentekunnenkrijgen.Enjemoetopdrachtenkrijgenomjeindustriehoog-waardigtehouden.Dezezakenzijndusgekoppeld.Alsweuitsluitendvandeplankgaankopen,lopenweoptermijnhetrisicodatweonzevoor-sprongenonzehoogwaardigetechnologiekwijtraken.Ikbenhetdusnieteensmetdatdeelvanuwredenering.DeheerBrinkman(PVV):IkvindhetheeljammerdatdeheerBilderzoweinigvertrouwenheeftinonzeeigenindustrie.IkbenervanovertuigddatdegenendieopdrachtenkrijgenomdatwijinvesterenmetNederlandsbelastinggeld,beternaarandereopdrachtgeverskunnengaan;inmijnbelevingkunnenzedaarveelmeerbinnenhalen.Hetisgewoonnietgoedomeenindustrietebemoederenmetbelastinggeld;daargeloofikgewoonnietin.Zezoudensterkerzijnalszegewoondemarktopzoudengaan;danzoudenzeookmeerbinnenhalendannu.DeheerBilder(CDA):IklaatmijnietwegzettenmetdeopmerkingdatikteweinigvertrouwenzouhebbenindeNederlandseindustrie.Laatikhetanderszeggen:ikhebiniedergevalteweinigvertrouwenindegoedheidvandemensomtedenkendathetopdezemaniergoedkomt.Dewijzewaaropdemarktfunctioneert,baartmijdusmeerzorgendandekwaliteitvanonsbedrijfsleven;daarligthetnamelijknietaan.DeheerBrinkman(PVV):Ikbendathelemaalnietmetueens.Maarvoordeduidelijkheid:ikbenervanovertuigddatmensendieietskopen,hetbestewillenhebbenvoorhetminstegeld.DaarstaikvoorenikdenkdatdeNederlandseindustriehetbestekanleverenvoordescherpsteprijs.Ikbenhetdusnietmetueens.HoezithetnumethetwerkaandeelvoorNederlandbijdeNH-90?IshetverbeterplannudoorhetmanagementvanNHIndustriesgoedgekeurd?Enzonee,watheeftderegeringdanondernomen?Hetzelfdegeldtvoordemotorleveranciers:zijnderesultatennubekend?NogietsoverdeMPR’s.Ikvonddebriefergonduidelijk.Waarommoetenweineensdietweeradarshebben?Enwaaromdieanderelocatie?HeeftdetoekomstigeaanschafvandeJSFdaarietsmeetemaken?Dieheeftnamelijkeentotaalandersysteem,metanderesensoren.WordtdaarmeerekeninggehoudenbijdeaanschafvandieMPR’s?Ikzoudatafraden,wantvolgendjaarmoetwederomeenspannendebeslissingwordengenomenenzullenwewederomderuggengraatvandePvdAgaantesten.Ikbendaarergbenieuwdnaar,maarikzouditdestaatssecretariswelafraden.Totslotdeinfanteriegevechtsvoertuigen.Ikwordeenbeetjeverdrietigvanaldieverschillenenverhogingenvandeprijzen.EigenlijkhebikdezelfdebehoeftealsbijSPEER.Laatdestaatssecretarisnueensmetconcrete,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12515 vasteprijzenkomenenmeteenduidelijkeperiode,zodatookduidelijkiswaaropdeKamerhemtezijnertijdkanafrekenen.Voorzitter:VanVelzenDeheerBlom(PvdA):Voorzitter.Voormijisditbijzonder,wanthetisvoorheteerstindriejaardatikvoordePvdAhetwoordmagvoerenoverdefensieaangelegenheden.DitheeftallestemakenmetdeziektevanmevrouwEijsink.Alsjevoorheteerstindriejaarzo’nagendaweereensleest,denkjebijjezelf:wehaddendiedriejaarbestkunnengaanvissen,wantdeonderwerpenzijnbijnadezelfde.Daarkunjeomlachen,maareigenlijkisdattochergtragisch.BijeenaantalonderwerpenverdientDefensiegewooneendraaiomdeoren.Ikverwijtdatdezestaatssecre-tarisniet,omdedoodeenvoudigeredendatdiedingenbijdevorigestaatssecretarisookalnietlukten.Mijncollega’shebbenvandaagtweeonderwerpenuitgekozen:SPEERenNH-90.Ikkandatweldunnetjesgaanoverdoen,maareigenlijkheeftdatweinigzin.Defensiemoetereensvanwordenovertuigddatdemanierwaaropzijmetditsoortprojectenomgaat,verkeerdis.Datheeftallestemakenmetinschattingsfouten,budgetten,onhaalbareaspiraties,dingendiemoetenwordenbedachtombepaaldesystementelatenwerken.IkvergelijkhetmaarmetDefensiedienaardeshowroomgaatengraageenMercedeswilkopen,maaruiteindelijktochmaarbesluitomeenRenaultTwingoaanteschaffenomdieindeeigenwerkplaatsomtebouwentoteenautodielijktopeenMercedes.MisschienzouhethandigerzijnomgewoonmeteendieMercedestekopen.SPEERisvolgensonsallemaalhetgrootsteICT-projectindegeschiedenis.VreemddatookDefensiedatzegt,metalhaarervaringmetallerleianderezakenalsdeFennek,deBoxer,deSperwerenandereprojectenwaaraanzijheeftmeeontwikkeld,maardieuiteindelijknietblekentelukken.MisschienmoetDefensiedatmaargewoonnietmeerwillen.VolgensmijzijneruitstekendebedrijvenindewereldwaarjedesystemendieDefensiegraagwil,gewoonkuntkopen.Datkostjeééntelefoontje,jekrijgtdaneenlegertjeaccountmanagersopbezoek,jedienteenwensen-lijstjeinenhetisgeregeld.Defensiehebbenwijingehuurdomonslandteverdedigenentakenindewerelduittevoerendietemakenhebbenmetvredeshandhaving.Defensieisgeenbedrijfdatzijneigentechnologiemoetgaanontwikkelen;daariszegewoonnietvoor.Hetzougoedzijnalsdestaatssecretariszichdateensrealiseerde.HiermeehebikhetnietalleenoverSPEER,maarookoverNH-90.Latenweeerlijkzijn:alsjedespecificatiesdiedaareenaantaljarengeledenvoorzijnbedacht,vergelijktmetwatdeuiteindelijkespecificatieszijngeworden,blijkthetoverheelverschillendedingentegaan;vindjehetgekdatzo’ndingdannietvliegt?Eenaantaljarengeledenwildenweeenhelikopterdieaanbepaaldeeisenvoldeed.Wegingenonsoriënterenopdemarkt.WekozenertoenterechtvooromindatNH-90-projecttestappen,maarwelonderdevoorwaardedatdezelfdespecificatieszoudenwordengehanteerd.Welnu,alsjetijdensdewedstrijddespelregelsgaatveranderen,moetjenietgekopkijkenalsdiewedstrijderopeensheelandersuitgaatzien.Enzoietsisconstantaandeordebijontwikkelings-zakenwaarbijDefensiebetrokkenis.Datgeldtnietalleenvoordelucht-macht,maarookvoordelandmacht:iknoemdealeenaantalprojectenuithetverledendiedaarooknietaltesuccesvolwaren.Mijneigenlijkevraagisdus:lerenwewatvanaldieproblemenvandeafgelopenjaren,oflerenweernooitvan?Eenheelconcretevraag:waaromvoertdestaatssecretarisdemotie-Eijsinkc.s.nietgewoonuit?Datneemikdestaatssecretarisnamelijkwelkwalijk.HetiseengoedgebruikindithuisdatmotiesdiedeKamerledenhebbenaanvaard,gewoondoordebewindsliedenwordenuitgevoerd.AlsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12516 diedatnietwillen,valtminimaalvanhenteverwachtendatzijdatonslatenweten;datisnamelijkookeengoedgebruikinonzeKamer.MevrouwVanVelzen(SP):Ulijktvandegrotelijnaftestappenenovertegaannaarconcreteprojecten.Ikwilevendatudiegrotelijnvasthoudt.EigenlijkzegtudatDefensienietmoetmeeproduceren.Ikhebdatookgezegd,endePVVook.Bentubereidomdezerichtingopteleggenaandestaatssecretaris?Zoniet,danzittenweoverdriejaarnogsteedsaldiegekkematerieelprojectentebekritiseren.DeheerBlom(PvdA):Latenweééndingvaststellen:wezijnineenaantalprojectengestapt,endatheefteenKamermeerderheidbesloten.DatgeldtvoorSPEER,voordeNH-90,maarookvoordeJSF.AlseenKamermeer-derheidinzo’nprojectstapt,draagtzedaarvoormedeverantwoordelijk-heid.Ikwilmezelfofmijnpartijhelemaalnietvrijpleiten,wantwijdragendaarookverantwoordelijkvoor.Maarnethebikgezegddatontwikkelings-projectengewoonfeitelijkenaantoonbaarnietwerken,ofmindergoedwerkendanverwacht.Hetwordtzolangzamerhandtijddatwehiervanlerenenbijeenvolgendeaanschafrondevanmaterieelbesluitenomhetnietmeerzotedoen.Eenezelstootzichzeldenaandezelfdesteen,maarikhebdeindrukdateenaantalmensenvanDefensieindeMojavewoes-tijn,diewoestijnvolgroterotsen,slenterenenconstanttegendierotsenaanlopen.MevrouwVanVelzen(SP):Datisvolstrekthelder.Maarwijhebbenhetnuoverdetoekomst;metdeprojectenwaarwenuinzitten,moetenwemaargewoonblijvenworstelenenerproberenuittekomen.Bentu,methetoogopdetoekomst,bereidommetmijenwaarschijnlijkdePVVeenmotieintedienenwaarinalsrichtingwordtaangegevendatDefensienietmeerindatsoortprojectenzalstappen,dusdatDefensienietmeerzelfzalmeeproduceren?Bentubereidomditteonderstrepen,inplaatsvanhetbijmooiewoordentelaten?DeheerBlom(PvdA):Daarwiliktweedingenoverzeggen.Ikbennietvanplanommotiestesteunendienietinhakenopeenactuelesituatieenwensenvoordetoekomstuitspreken.Ukentonsverkiezingsprogramma:daarinstaatklip-en-klaardatdePvdAvoorstanderisvankopenvandeplank.Datwarenweendatblijvenwe.HetwordtzolangzamerhandtijddatDefensiezichdaareensaangaathouden.Opditmomentishetonder-tekenenvanzo’nmotievoormijnietaandeorde.Ikheballeengeconsta-teerddateenaantalvandeprojectennietlopenzoalszebehorentelopen.IkvraagDefensieteoverwegenomheteensopeenanderemaniertegaandoen.MevrouwVanVelzen(SP):Datverkiezingsprogrammavanukenik,endatisnietaltijdevenbetrouwbaargebleken.DeheerBoekestijn(VVD):Voorzitter.Ikvreesdateenaantaldingennuontsporen.IsdeheerBlomhetmetmijeensdatdegeschiedenisvandeNH-90inhogemateisbeïnvloeddoordewensvandePvdAominEuropategaanrondkijken?Datmoettochopzijnminstkunnenwordenvastge-steld.DeheerBlom(PvdA):Ja.DeheerBoekestijn(VVD):Mijntweedevraag.Vancollega’sBrinkmanenVanVelzenhebbenwehetgehoord:erschijnteennieuwemodetezijn,namelijkvandeplankkopen.Uhebtookeenbeetjegeflirtmetdiegedachte.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12517 DeheerBlom(PvdA):Datishelemaalgeennieuwemode.DeheerBoekestijn(VVD):InEuropahebbenwehelaasgeenechtedefensiemarkt.Metanderewoorden,erzijnvelespelersdiedemarktproberenuitdeschakelen.Alsliberaalzouiknatuurlijkgraageenechtemarktzien,maardiehebbenweniet;hetiseenheelergonvolkomenmarkt.Inzo’nonvolkomenmarktiserwattezeggenvooreenkennis-clusterinNederland;menmoetdaarverstandigenpragmatischmeeomgaan.Alsiedereentegendemarktregelsingaat,ishetonverstandigomroomsertezijndandepaus.Vindtuhetalleenalomdieredennietgoedomeenstekijkennaarmogelijkhedenomonzedefensiekennistesteunen?DuitslandenFrankrijkdoendatmeteenfactor10meer.Wijzijnkeurig,maarDuitslandenFrankrijkdoendatinheelernstigemate.DeheerBlom(PvdA):Zeker,maarookinFrankrijkenDuitslandismenerachterdatbepaaldeprojectenniethelemaalzijngelopenalszijmoestenlopen;denkmaaraandeEurofighter.Ikconstateerslechts,kijkendenaarprojectenalsSPEERenNH-90,datdezeallezijnaantewijzenalsproble-matischeprogramma’s,stukvoorstukveelduurderblijkendanaanvanke-lijkgeschat,enookdattijdensdeontwikkelingaltijdweernieuwewensenvanDefensieoptafelkomendiedeprogramma’snogveelingewikkeldermaken.AlsDefensiehetzoblijftdoen,zalelkvolgendprogrammaopdezelfdeproblemenstuiten.AlsDefensiezicheensaandeafsprakenhoudt,niet:alsbijdeNH-90despecsuitbeginjarennegentigdezelfdewarenalsnu,warenerveleproblemengewoonnietontstaan.Vooreenheleboelandereprojectengeldthetzelfde.Defensiemoetzichdusaandeafsprakenhouden.Maarikzegnietsnieuws;volgensmijhebikeerderalsKamerlidhetzelfdegeroepen,duswatdatbetreftiservandraaiengeensprake.Overigensisdraaienhetultiemebewijsdatjegoedomjeheenhebtgekeken.IkkomterugbijdeMediumPowerRadars.IntegenstellingtothetCDAvindenwijdeEuropeseaanbestedingjuisteenheelgoedezaak,enwelomtweeredenen.TeneersteheeftdeNederlandseindustrieveellastvanregelsdieinEuropageldenvoordebeschermingvandeeigenmilitaireindustrie.Datbetekentdatonzescheepsbouw,maarookonzeluchtvaart-industrieheelmoeilijkwordtbetrokkenbijEuropeseprojecten,juistomdatEuropeselandenhuneigenmarktafschermen.InEuropeesverbandheeftdePvdAaleenaantalkerenvoorgesteldomdemilitaireaanbestedingenookgewoonEuropeestedoen,wantdanontstaateenechtEuropeeslevelplayingfieldenheeftmenechteenkeus.IkvindhetduslovenswaardigdatdestaatssecretarisditprojectgewoonEuropeesaanbesteedt.Wehoevenoverigensnietzobangtezijn.Deindustriebegintgelijktepiepen,omdatzehetlieverbinnenNederlandhoudt.Nou,alsdaniemandboterophethoofdheeft,isdatdieindustriewel!Jemoetdienamelijkhorenalseenanderlandhetandersdoet,dusalsFrankrijk,SpanjeofDuitslanddeeigenmarktbeschermt.Anderelandenmogenditkennelijknietdoen,maarvoorNederlandzoudatweernietgelden.Datismetenmettweematen.DeheerBilder(CDA):Uwredeneringwijktwelergafvanharderealiteit.Ikbegrijphetideaal,maarindehuidigeomstandighedenishetvooronzeeigendefensie-industrievaaklastigommeetedoenineenbuitenlandsemarkt.NuNederlanddedeurenwagenwijdopenzetomdathetzelfietsheeftaantebesteden,doethetzijneigenindustrietekort.Diedefensie-industrieheeftminderkansenelders,maarNederlandbiedtbedrijvenvanbuitenafallekansenhier.IsdateenredeneringdiewijvandePvdAmogenverwachten,juistineenperiodewaarindewerkgelegenheidonderdrukstaat?Hetzoueenanderverhaalzijnalsdieidealesituatievanubestond,maarwijkunnennietvooruitlopenopeengewenstesituatieenonzeeigenbedrijvenenwerkgelegenheiddaarvanhetslachtoffermaken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12518 DeheerBlom(PvdA):Hetlijktmehandigalsweonsinditsoortdebattenaandefeitenhouden.Diezijnheelsimpel.SindsNederlandmeedoetaaneenaantalmaterieelprojecten,isdewerkgelegenheidindieindustrienietgestegen.Sterkernog,dieisgedaald:tienàtwaalfjaargeledenwerktenmeermensenindeluchtvaartindustriedannu.Enwedoenooknogmeemeteenaantalprojecteninontwikkeling.Feitelijkkloptditverhaaldusalniet.EentweederedeneerfoutisdateenaantalindustrieëninNederlandalwereldleiderszijn.Datheeftnietstemakengehadmetonzeinvesteringeninprojecten.Eenredeneringals«meedoenmetontwikkelingcreëertauto-matischwerkgelegenheid»kloptdusniet;uitdestaatjesblijktaldaternietmeerwerkgelegenheidisgekomen.MenkanhetbeeldblijvenoproependatdeNederlandsebelastingbetalerinditsoortprojectenmoetstappenomwerkgelegenheidtecreëren,maardatkloptdusniet.Alswijmeedoenaanontwikkelingsprojecten,wilikdeabsolutegarantiedathetdeNeder-landsebelastingbetalergeencentmeerkostdankopenvandeplank.DePvdAisnatuurlijknooittegenhetcreërenvanwerkgelegenheid,zekernietindehuidigekredietcrisis,maarermoetaltijdnuchterwordenafgewogenhoeveelgeldinelkeindividuelearbeidsplaatswordengestoken.Hetisbestmogelijkdatdiearbeidsplaatsenheelveelgeldkosten,terwijldatgeldveelbeterkanwordengestokeninarbeidsplaatsendieminderkosteneneenhogerrendementvoordeeconomiehebben.DeheerBilder(CDA):DeheerBlomgafweleenantwoord,maarnietopdevraagdieikstelde;iksteldehemnamelijkeenvraagoverdeaanbeste-dingsprocedureennietoverdeparticipatieinallerleiprojecten.Hetgingmijeromdat,nuanderelandenhunmarktenafschermen,NederlandvandePvdAzijnmarktvooralopenmoetgooien.DusnuNederlandietstevergevenheeft,magiedereenmeedoen,terwijlanderelandennietzozijn.Ikchargeerhetweleenbeetje.DeheerBlom(PvdA):Datheefttemakenmetdemanierwaaropdemaat-schappijmoetwordeningericht.IkvinddatEuropaeenopenmarktmoetzijn,ookophetgebiedvanmilitairezaken.Ikweetdatdaarvannugeensprakeis,dusdaaromstreefikdaarnaar.Ikbenlidgewordenvaneenpolitiekepartijdiedaarnaarstreeft.Alsikietsanderszougaanroependanditideaal,zoudenikenmijnpolitiekepartijeenbestaansrechtprobleemhebben.Nuisdatniethetgeval.Ikvinddateropengrenzenmoetenzijn,ookvooraanbestedingenopmilitairvlak.EnalsikdatnunietzouzeggenomdathetNederlandopditmomentevennietgoeduitkomt,zouikinEuropaeenslechtfiguurslaan.Hetzouooknietgoedzijnvooronsbedrijfsleven,omdatopgrondvandezelfderedeneringonsbedrijfslevenindieanderelandengeenmogelijkheidkrijgtommeetedoen.Wijkunnenhiermeehetgoedevoorbeeldgeven.Alschristendemocraatmoetuwetendateengoedvoorbeeldgoedvolgendoet.TotslotnogeenopmerkingoverdeDefensieDuurzaamheidsnotaendeAWACS.VandaagkwamhetberichtdatdegemeenteGeilenkirchennietwilmeewerkenaanhetverlengenvandestartbaan.Ikhebhiertweevragenover.ZijnwijgewoonnietinstaatomgoedeafsprakenmetdeDuitserstemaken?EnkunnendieDuitserskaartlezen?Kijkmaareensnaardekaartenverlengdaaropdestartbaan.MijmaakjenietwijsdatGeilenkirchendaarmeemeeroverlastkrijgtdannu;datisnamelijklogis-tiekonmogelijk.WaaromwillendeDuitsersditdanniet,ofanders?Voorzitter:BlomStaatssecretarisDeVries:Voorzitter.IkdankdeKamervoorhaarinbrengineerstetermijn.Eriseenbredevariëteitaanonderwerpenaanbodgekomen.Ikbeginmetdemooiealgemenediscussie,diezichalsrodedraadheeftontwikkeldinditdebat,overdevraaghoeDefensieomgaatTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12519 metprojecten,waardegrensvanhetnationaalbelangligtenhoejevoor-komtdatjedaarinteveelrisico’sneemt,alwashetalleenmaaromdatjemetbelastinggeldtemakenhebt.Eenjaargeledenhebbenwehierovermijnsinziensaleengoedediscussiegehad,toenwesprakenoverdeDIS.IndiediscussiehebbenwegezegddatonsideaalbeeldisdatweeenmeerlevelplayingfieldkrijgeninEuropameteeneerlijkemarkt.Daarnaastwillenwenietnaïefzijn.Wehebbengezegddatzolangdatlevelplayingfieldnoggeenwerkelijkheidis,wijwelzorghebbentedragenvoordebelangenvanonzeeigenindus-trieenwerkgelegenheid.DaarwaarhetkanenhetpastindeoperationelebehoeftestellingzullenwekijkennaardebelangenvandeNederlandseindustrie.Sterkernog,eenmeerderheidvandeKamerheeftmijtoengevraagdominhetkadervanlaunchingcustomershipmeertedoendaneropdatmomentgebeurde.Danhebjehetdusperdefinitieoverexperi-menteleprojecten,waarbijjedeeerstebentdieietswiloppakken,metditorisico’s.Ikbegrijpdeopmerkingendievandaagzijngemaaktwel,iktrekmezeookaanenikzalzometeenperonderwerpingaanopdevraagwaarwedingenbeterhaddenkunnendoen.Daarmoetenwegewooneenopengesprekovervoeren.Echter,richtingdeeigenDefensieorganisatiezegikweldathetvooreengrootdeeltemakenheeftmetpolitiekediscus-sies.DeKamerledenhebbeniedervoorzichbijdeverschillendedossierserkenddatereenenormediscussieisgeweestoverdevraagofwemeerEuropeesmoetendoenendatwebijdediscussieoverdeNH-90makkelijkeenAmerikaanshelikoptervandeplankhaddenkunnenkopenmaardatwedatbewustniethebbengedaanenhebbengekozenvooreenEuropeesontwikkelingsproject,vanwegehetEuropeseideaal.DatwasopdatmomentnamelijkdeEuropesemodus,terwijlwenuzeggen:latenwemeervandeplankhalen.ErisookeenheelpolitiekediscussiegevoerdoverSPEER.DepolitiekelobbyhaderzomaaropkunnenuitlopendatwemetdefirmaBaaninzeewarengegaan,datweeenbewuste,politiekekeuzehaddengemaaktvooreenproductdatveelminderreikwijdteheeftdanSAP,datwereldwijddestandaardis.IkgastraksperprojecteerlijkinopdeterechtekritiekvandeKamer,maaralsalgemeneopmerkingwilikwelzeggendatveelvandebeslissingen–deheerBlomerkendedital–temakenhebbenmetpoli-tiekeinvloedenenpolitiekevoorkeurenvoorhoeeenbepaaldprojectmoetwordeningericht:nationaalbelang,Europeesbelang,meerexperi-menten,meervandeplank.DaaroverzijnindeloopdertijdnietaltijdeenduidigesignalenafgegevennaardeDefensieorganisatie.Ikhanteerbijdebeantwoordingvandeverschillendevragendevolgordezoalsdeeerstesprekerdieheeftaangehouden.AlseerstekomikopdeDuurzaamheidsnota.DitonderwerpheeftaleensopdeagendagestaanmaarkreegtoenminderaandachtvanwegedediscussieoverdevervangingvandeF-16.IkvindhetjammerdatnugezegdwordtdatdezeDuurzaamheidsnotaweinigambitieusenweinigconcreetis.Ikkennamelijkweinigpolitiekenota’swaarvoorinnetjesconcretedoelstellingenstaandieallemaalooknogeensSMARTzijngeformuleerdmetdaarbijdatumenjaartalwaaropeenbepaaldpercen-tagegerealiseerdmoetzijn.Kortom,ikvindheteenheftigenotaomwaartemaken.ToenikdenotaalseerstebinnenDefensieonderogenkreeg,wasmijnreactie:ditvindikwelredelijkpittig,gaanweditwaarmaken,wantikmoethierpolitiekvoorkunnenstaan.Ikvinddenotawelconcreet.IkzoudanookgraagvandeKamerledendieerkritiekophebben,horenwelkedoelstellingambitieuzerenmeerconcreterhadgekund.Defensiesteektopditpuntechtnietschrilafvergelekenmetanderedeparte-menten.DeheerBrinkman(PVV):Ditislachwekkend.DoelstellingD5:«Defensiebeperkthetgebruikvanongewenstestoffenendraagtzorgvooreenveiliggebruikvangevaarlijkestoffen.»Erstaatdus«beperkthet».Oppagina4TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12520 staantermendieabsoluutnietSMARTzijnenwaarmeeikhelemaalnietskan.Ikkandestaatssecretarisnergensopafrekenen.StaatssecretarisDeVries:Alsjeblijftstekenoppagina4,misjedatverderopinhetstukonderaldiedoelstellingendemaatregelenstaanopgesomd.Diezijngenummerdmeteen«M».DeheerBrinkmankandusperdoelstellingkijkenofdemaatregelendieeronderstaanwathembetreftrealistischaansluitenopdedoelstellingen.Ikvinddatdienogalconcreetenambitieuszijnuitgewerkt.IkvindhetbestalsdeheerBrinkmanalleenD5voorleest,maardanmoethijookdemaatregeleninogenschouwnemendiedaaronderstaan.DeheerBrinkman(PVV):Nogmaals,ikhebookallemaatregelenonder«M»gelezen.DeenigedieSMARTzijn,zijndeauditsendeonderzoekendiedestaatssecretarisdoet.Erstaannergenspercentagesverminderinginenerstaannergenscijferswaaraandestaatssecretariswilvoldoenovervijfoftienjaar.Ikleeshetertenminstenietin.StaatssecretarisDeVries:DeheerBrinkmannoemdenetD5.Hijvondgevaarlijkestoffenalgemeen.Alshijkijktoppagina15,ziethijonderD5maatregelM20staan.Daarstaateendatum,namelijk2010,waaropwijdeEuropeesvastgesteldeREACH-verordeninghebbeningevoerd.Datlijktmijeenconcreetpuntomonsopafterekenen.Devoorzitter:Destaatssecretarisvervolgtzijnbetoog.WegaaninditAOnietdehelenotadoorploegen.Depolitiekeopmerkingenzijngemaakt,laatikhetzomaarevenvaststellen...StaatssecretarisDeVries:DeSPvraagtoferversnellingsprojectenindenotazitten,gegevendenotievanhetkabinetbetreffendedeversnellings-agenda.HetisinderdaadzodatDefensieconformdemotie-Slobbijhetkabinetenigeprojectenmochtaandragenwaarvoorzijextrageldwildekrijgenomzovandeversnellingsagendateprofiteren.IkmoethelaasmeedelendatdeDefensieprojectendatgeldniethebbengekregen.Alswenaaronzeeigenverantwoordelijkheidkijken,nooptmetnamehetpuntvanenergieonstotversnelling,alwashetmaarvanwegedebrandstof-prijzen.Eriseenbrederekabinetsdoelstellingrondduurzameenergieenwindenergie.Daarvoorwordtbinnendedefensieorganisatieextramens-krachtencapaciteitingezet,omvoortgangtemakenindediscussieoverdeplaatsingvanwindturbines.Gegevendeeconomischecrisisbestaatdewensomslagentemakenopdossiers.Defensiezietduswelhaarverant-woordelijkheidomeenbijdrageteleverenaanduurzameenergieenenergiezuinigheid,maarindeversnellingsagendavanhetkabinetisdaar-voorgeenextrageldbeschikbaargesteld.MevrouwVanVelzen(SP):Ikbegrijpuitdewoordenvandestaatssecre-tarisdathijdatwelhadgewenst.Magikvragenwelkeprojectenhijdaar-voorinaanmerkinghadgenomen?StaatssecretarisDeVries:DatmagmevrouwvanVelzenvragen,maarikgageeninternekabinetsdiscussiehierneerleggen.MevrouwVanVelzen(SP):Jamaar...Devoorzitter:Nee.Destaatssecretarisheeftantwoordgegeven.Hijvervolgtzijnbetoog.StaatssecretarisDeVries:Voorzitter.ConcreetisindezediscussiegevraagdnaardeAWACS.Ditonderwerpstaatnietopdeagenda,maarvanwegeeenoverlegdatikinLimburghad,ishetwelinhetnieuwsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12521 gekomen.DeheerBlomheefteenwaarpunt.Dediscussieoverdestart-baanisbeginjarennegentigookalgevoerd.ToenhebbendeDuitsersinderdaadgezegddathetnadeligvoorhenzouzijn.Uitdecontra-expertise,hetonderzoekwaarookdeKameromheeftgevraagd,blijktnujuistdatverlengingvandestartbaanzoalsdecijfersnuuitwijzennietnadelighoefttezijnvoorDuitsland.Daaromheefthetkabinetgezamenlijkmetdegedeputeerdenendeverantwoordelijkewethoudersgezegd:latenwegezamenlijkallerelevantespelersbenaderenomzeteovertuigen.DitrapportkomteindjuliaandeordeindeBoD(BoardofDirectors),hetoverlegorgaanbinnendeNAVO.IkhebdeeerstereactievanuitGeilenkir-chengezien.Westaanaanhetbeginvandediscussie.DooréénANP-berichtjelaatikmenietuithetveldslaan,alwashetmaaromdaterjuistvanuitderegioopisaangedrongendatweditpuntserieusoppakken.DeheerBoekestijnvraagtinrelatietotdeDuurzaamheidsnotanaardemilieumanagementsystemen.Defensiedoetopditpuntietsextra’s,wantdedepartementenzijnnognietverplichtommetmilieumanagement-systementewerken.HerenderbinnenDefensiewordthetalwelopge-paktopbasisvanISO-norm14000.Zolangernognietgecertificeerdis–certificeringiseenlangdurigproces–heeftdeauditdienstvanDefensieeenrolbijdeinternecontroleopdenalevingvandenorm.DefensieschrijftindezeDuurzaamheidsnotadatdemilieumanagementsystemenbinnendeheleorganisatiemoetenwordeningevoerdondankshetfeitdatditkabinetsbreednognietverplichtis,metalsuiteindelijkedoelcertifice-ring.Deauditdienstheeftdaarindeeersterol.Erisookgesprokenoverdeextrauitgavenvoormilieuenhoewijdieafzettentegendebezuinigingenwaarmeewewordengeconfronteerd.De80mln.waarovergesprokenwordt,isookindebezuinigingsrondediewijnuaanhetopzettenzijnbinnenDefensieovereindgebleven.TerechtiservandezijdevandeKameropgewezendatereenaantalmilieupunteninstaan–iknoemdealenergie–waarvanhetjuisttenvoordelevanDefensiezouzijnomdieoptepakkenomdaarmeeconcreettebezui-nigen.Hetfinanciëleaspectspeeltbijvoorbeeldbijdediscussieoverduur-zaaminkopen.Hetkabinetheeftgezegddathetnaareensituatievan100%duurzaaminkopentoewil.Wijdoendaaraanvolledigmee,maarkijkenwelofhetuiteindelijkgeenenormkostenopdrijvendeffectheeft.DebelangrijksteopmerkingbijdeDuurzaamheidsnotaisnatuurlijkdatdedaarinbeschrevenactieswelinevenwichtmoetenzijnmetonsoperatio-nelebelang.IkhaakinditkadermeteeninopdevraagvanmevrouwVanVelzenoverdelaagvlieggebieden.NatuurlijkhebbenwetemakenmetNatura2000enmetdeNatuurbeschermingswet.Wemoetendanookeenvergunningaanvragen.Zoalsikaleerdermeldde,medeinreactieopKamervragen,bekijkenwijmetLNVdemogelijkheiddatDefensieéénvergunningkrijgtvoorallegebieden.IndeloopdertijdisderuimtevanDefensieomnogietstekunnendoenineigenlandsteedskrappergeworden.Iklegmijeropvoorhanddusnietbijneerdatwenunogverderbeperktzoudenworden.WehebbeneenlaagvlieggebiedvoorF-16’seneenlaagvlieg-gebiedvoorhelikopters.MevrouwVanVelzenzegtdatwijonderzoekoponderzoekstapelen,maarophetmomentdatuitdieonderzoekenblijktdathetvoordebeschermingvandefloraenfaunasomsnadeligerkanzijndateennatuurliefhebbendebezoekerdichtbijkomtdandateenheli-kopterovervliegt,doeikmetdieinformatiegraagmijnvoordeel.Ondanksonzegedeeldewensomdenatuurtebeschermen,ishetnietzodathetbeschermenvandenatuurzichvolstrektnietverdraagtmetDefensie-activiteiten.Zoalsgezegd,zijnwenumethetministerievanLNVindiscussieomeenintegralevergunningtekrijgenvoordezegebieden.MevrouwVanVelzen(SP):Hetenigewatikvroegisofwedeadlineskunnenafspreken.Datdestaatssecretarisbezigismetdevergunning-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12522 aanvraagisnamelijkalminstenseenhalfdecenniumhetantwoordopalmijnvragenoverditonderwerp.Opeenbepaaldmomentishetgewoonklaarenzegik:geefaanwanneerhetgeregeldisenlatenweerindetussentijdgewoonoverzwijgen.StaatssecretarisDeVries:LNVheeftaangegevenmedio2010datprocesafgerondtekunnenhebben.DeheerBrinkmanvraagtnaarbodemsanering.Dedoelstellingis2030.Erisinderdaadeenonderscheidtenopzichtevan2023,maarhetgoedenieuwsisdatDefensievooroplooptinhetrealiserenvandezedoelstelling.Ondankshetfeitdatkabinetsbreeddiedoelstellingisverschovennaar2030,hebbenwijnogsteedsdeambitieendeverwachtingdatwe2023kunnenhalen.Dekostendiedaarmeegemoeidzijn,bedragen28mln.Datkostdebodemsaneringalmetal.IkhebnuallevragenoverdeDuurzaamheidsnotabehandeldenkomopeenanderpuntwaarvoorveelaandachtisgevraagd,namelijkdeNH-90.WehebbenhierinvorigeAO’salovergesproken.ErisinderdaadeenprobleemmethetNH-90-project,maardatisnietzozeereenfinancieelprobleem.ErisdoorverschillendefractiesgepositioneerddathetNH-90-projecteenbodemlozeputisendaterenormekostenoverschrijdingenzijngemaakt.Datisechterniethetgeval.Erzijnnatuurlijkprijsverho-gingenenprijspeilbijstellingengeweestenwehebbentemakengehadmetdeDR-bekabeling,die5mln.kostte.Verderiseréénpuntgeweestwaaropwezelftijdenshetspeldespelregelshebbenveranderdalsgevolgvandemarinestudie.OnzebehoeftestellingistoenandersgewordenenerwarenminderfregattendusminderNFH-NH-90’snodig.Wehebbenhetdusdeelsomgekat,wattoteenextrakostenpostheeftgeleidvanwegedetoegevoegdetransportfaciliteit.Dekostenstijgingisdussectoeteschrijvenaandeinflatiecorrectie,eenbijgesteldprijspeileneenextrabehoeftestellingvanuitNederland.Hetblijftweleenprojectwaaroverweontevredenzijnvanwegedeenormevertragingen.Daarinzittenookdelessonslearned:wehebbengeleerddathetgoedisomeenleadnationtehebbenalsjeietsgezamenlijkdoet,zodatjevoorkomtdaterteveeltypesontstaanvanwegenationalebehoeftestellingen.ErzijnalmeerdantwintigverschillendetypesvandeNH-90.DeZwedenhebbenerzelfseentjemeteenverhoogddakomdatdemannendaarwatlangerzijn...DatzouvoorNederlandersooknietslechtzijn,maarmetdiebehoefte-stellingzaliknietkomen.Hetprobleemzitdusinaldieverschillendetypes.Daardooriservolstrektevertragingindecertificering.Zoalsaleerderbesproken,lopenweopditmomenttegenenkelezakenaan.WewillenzosnelmogelijkdeLynxtakenkunnenvervangen,omdatwenietwillenblijveninvesterenindeLynx.Wehebbendusbesloten–ikhebditdeKameralgemeld–omdanmaarakkoordgegaanmethetaccorderenvandeMOC-variant,mitsdatgeenconsequentiesheeftvoordathetfeitdathetuiteindelijkdeFOC-variant(FullyOperationallyCapable)wordt.Erisgevraagdhoeheteropditmomentvoorstaat.WewarenzogoedalsrondenhaddendeverwachtingdatwebinnenkortdeeersteMOC-variantzoudenkunnenontvangen.DeeersteversiedaarvanisnaarFrankrijkgegaanendaarisgeconstateerd–ditisversvandepersenhelaasgeengoednieuws–datdieversietochzwaarderisdanwehaddenbeoogd.IkhaddeKamerwillenmeldendatwerondzijn,dathetgeaccordeerdisconformonzewensen,metbehoudvanonzeclaimrechten.DeKamerwildenamelijkwetenofwedeclaimmogelijkhedenkwijtzijnalsweakkoordgaanmetdeMOC-variant.Datisniethetgeval.Datgoednieuws-verhaalhadikeigenlijkvoorditdebatbedoeld,maarnunetdezeweekhebikgehoorddatdeeersteversietochwatzwaarderis.DeKamerweetdatindecontractenstaatdatalshettezwaaris,ditkanleidentoteenextravergoeding,maardaarzittenwenatuurlijknietoptewachten,wewillennusnelheidinhetproces.WegaanerdusachterheendatditzoTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12523 snelmogelijkwordtopgelost,wanterzitwelprogressieinhetanderepunt,deaanpassingvanderadar.DeheerBoekestijn(VVD):Inwelkerichtingzoektdestaatssecretarisdeoplossing?StaatssecretarisDeVries:Wehebbennatuurlijkeerderaldiscussiesgehadoverhetfeitdaternieuweslagenzijngemaaktendathettochwatlichtermoestworden.DeheerBoekestijnherinnertzichnogdediscussiediewegevoerdhebbenoverhetpuntdatweteveelaanpassingenoponzeschepenmoestendoen,omdatdeNH-90ophetachterdekanderstezwaarwerd.Duswezijnwelheelkritischopditpunt.Hetiseenkwestievan:nietgoed,doedanmaarover.Inzo’ngevalhebjenatuurlijkeenextrapuntomgeldelijkaandebaltezijn,maardaaropzittenweniettewachten.Ikzitniettewachtenopweereenextraclaim,ikwilnusnelheidomuiteindelijkdeLynxhelikopterstekunnenvervangen.HetisnietzodatikeenenormgrootprobleemhebdatdeLynxenuitdeluchtzullenvallen.Wehebbenernugeldingestokenenhetgaatbestgoed.Hetheeftechterwelallestemakenmetdemotivatievanhetpersoneel.Zijzittentewachtenopnieuwehelikopters.Hetheeftooktemakenmetopleidingvanpersoneelenmonteurs.Alshettelanggaatduren,isdatfrustrerendvoordemensendieermeemoetengaanwerken.Nogmaals,hetgaatnietzozeeromdekostenalswelomdevertraging.ErisookgevraagdwaaromdeAustraliërsereerderzitten.DatheefttemakenmethetverschiltussendeNFH-variant,onsverhaal,endeTTH-variant,waardeItalianenmeeaandeslagzijn.Omhetprocesietsbetertemakenzijndietweehoofdtypengescheidennaarwelkeproducenthetuitvoert.Datgeeftenigeverbetering.MenisallangerbezigmetdeTTH-variant,waarAustraliëinzit,danmetdeNFH-variant.Erisgevraagdishoehetzitmetdecompensatievandeontwikkelings-gelden.HetministerievanEconomischeZakenishierdrukmeebezig.Wijhebbeneenwerkaandeelvan15,5%indeontwikkelingvanditprogram-ma.Deafspraakis:kostenaandeelisgelijkaanwerkaandeel.Die15,5%moetenwedusterugzien.Daarvanisinmiddels80%gerealiseerd.Datiswatmeerdandevorigekeer,maarerisnogsteedseengatvan20%.HetministerievanEZdoethieralveelaan,maarikblijfzeggendatermeeroverdebrugmoetkomen.AlshetnodigisdatdeministervanEZofikzelfzoudenafreizennaardiekant,zullenwijdatnietnalaten.Hetisduseenterechtpuntvankritiekdatdaarnogeengatzit.Ikkandatnietmooiermakendanhetis.Hetvraagteenpolitiekeinspanningomdaarextradrukoptezetten.DeheerBoekestijn(VVD):Hoeverhoudtzichdatmethetwerkaandeelvandeanderelanden?StaatssecretarisDeVries:DeheerBoekestijnmaaktedevergelijkingmetdeAustraliërs,maardiezittennietindeontwikkeling.Alsjenietindeontwikkelingzit–hijkenthetuitNederland–danzitjemeerindecom-pensatieorderaanpak.Datiseenanderemethodiek.Dieismakkelijkeroptelopendanwerkaandeelontwikkeling.Datishetpuntvoorons.DeheerBrinkman(PVV):Dusalswenietindeontwikkelinghaddengezeten,haddenwedattoesteleerdergehad?StaatssecretarisDeVries:Datdurfikzoniettezeggen.DevergelijkingmetAustraliëismoeilijkomdatheteenandertypeheeft.DaarisdeeersteprioriteitdeTTH-variant.SteldatweopdeNFH-variantgezetenhaddennietindeontwikkelingmaarslechtsmetcompensatieorders,danhaddenwehemnognietsnellergehaddandieTTH-variant.DaarmeelosjehetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12524 probleemdusnietop.HetwaseenpolitiekebeslissingtoentertijdomnadrukkelijkteparticiperenindezeEuropeseontwikkeling.DeheerBlom(PvdA):Alswebeginjarennegentiggekozenhaddenomdezelfdetypestegaanproduceren–wattoenookhetideewas–enniettwintigverschillende,danhaddenwedattypetochwelallanggehad?StaatssecretarisDeVries:Ja,datbenikmetdeheerBlomeens.ErisindedebattenhieroveraleenpaarkeerdevergelijkinggemaaktmetdeJSF.Hetvoordeeldaarvanisdatereenleadnationisendat,ofjenuhoogoflaagspringt,ermaardrieverschillendetypeszijn.Datisbijaanvangvanditprojectnietgoedgeregeld.Erisveelteveelruimtegeweest,zodatiedereenzijneigenversjegingblazen.Ditisnadrukkelijkeenlesvoordetoekomst,datbenikgraagmetdeheerBlomeens.DeheerBoekestijn(VVD):WelkeanderelandenkopenonzeNFH-variantenhoezithetdanmetdeverdelingvandiewerkpakketten?StaatssecretarisDeVries:IndeNFH-variantzitDuitslandook.Zijhebbenmindereenprobleemdanwij.Jehebtnatuurlijktweegrotespelersinditdossier:Agusta,leesdeItalianen,waaraannudeTTH-varianthangt,enEurocopter,waaraandeNFH-variantisgehangen.Wijzittenwatdatbetreftmindermassaalindatdossier.Ookdatiseenterechtpunt.NaarmijnideehebikhiermeedevragenoverdeNH-90beantwoord.DeheerBrinkmanwilwetenofditprojectwordtgeëvalueerd.WehebbennatuurlijkmetelkaarafgesprokeninhetDMP-procesdatditinditgevalmoet.Dankunnenweallepuntendiewevandaaghierterechtanalyserenookaandeordestellen.DeheerBrinkman(PVV):IkhebnogeenaantalspecifiekevragengesteldoverNHIndustrieszelf,naaraanleidingvandebriefvandestaatssecre-tariswaarinnogeenaantaldingenopenstond.Ikwilhiergraagantwoordop,andersmoetikerintweedetermijnopterugkomen.StaatssecretarisDeVries:DeheerBrinkmanheeftgevraagdnaardekostenenofdeMOC-variantalvoldoendeis.Overdekostenhebikzojuistgemelddathetbeelddatersprakezouzijnvaneenkostenoverschrijdingnietaandeordeis,datdekostenstijgingtewijtenisaanprijsstijgingenaanonzeeigenwensen.DatdeMOC-variantvoldoendeisomdewaltakenvandeLynxtevervagenisvolgensmijookeenhelderantwoord.Maaralsikeenvraaghebgemist,maakikdatgraaggoed.Devoorzitter:Ikhoornetdathetgaatomeenvraagbetreffendedeschadevanvertraging.DeheerBrinkman(PVV):Ikhadgevraagdnaarhetverbeterplanvanhetmanagement.StaatssecretarisDeVries:Daarhebikzojuistalietsovergezegd.Feitelijkhebbenweindeorganisatieheteenenanderuitelkaargehaaldomhetietsoverzichtelijkertemaken.AgustadoeteenversieenEurocopterdoeteenversie.Hetverbeterplanzieteroptoedatditnietlangerdoorelkaarloopt.MevrouwVanVelzen(SP):Danbenikwelbenieuwdwatdeconse-quentieisvanhetslechtenieuwswaardestaatssecretarisdaarnetmeekwam.Hetdingiszwaardergeworden,watbetekentdatdeproductienoglangerzaldurenenerwaarschijnlijkkostenoverschrijdingenkomen.Kandestaatssecretarisoppapierzettenoverhoeveelvertraginghetgaat,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12525 hoeveelextrakostendatspecifiekeonderdeelmetzichmeebrengtenwateenenanderbetekentvoorhettotaalpakket?Ikwilhetgrotebeeldterug-krijgen.StaatssecretarisDeVries:Datiseenterechtpunt.HetnieuwswaarmevrouwVanVelzenopdoelt,isversvandepers.Wezijnerallemaalnietblijmee.IkzalhelderoppapierzettenwathetbetekentvoorhettrajectvandeMOC-variant,datikeerderinderapportageschetste.Dankomikophetpuntvanderadars.Ikmerkteindevragenverwarringoverdevraagofhetnieuweradarsopeennieuweplekzijn.Ditisniethetgeval,hetgaatomtweeplekkenwaarnualradarsstaan.Diemoetenechterwordenvervangenomdatzeverouderdzijn.Erisovergesprokendathetmisschienhandigzouzijnomindebehoeftestellingteonder-zoekenofdenieuweradarsmobielerkunnenzijn,zodatjeze,mochthetnodigzijnvooreenbepaaldeoperatie,ergenswegkunthalenenopeenandereplekkuntneerzetten.Dezebehoeftestellingkomtpuurenalleenvoortuithetfeitdatwetemakenhebbenmetverouderderadarsdievervangenmoetenworden.Datheeftookallestemakenmetdeluchtver-keersleidingenhetfeitdatwedieradarsnodighebbenomdeveiligheidinonsluchtruimaftedekken.Datraaktaandiscussiesoverwindturbinesenhoogbouw.Defensieheeftdeopdrachtomvoldoendezichttehebbenopwaterinonsluchtruimgebeurt.Wijhebbendaarmeeookaltijdeenback-upsysteemtenopzichtevanhetcivieleluchtverkeerbovenNeder-land.Debehoefteisdusonomstotelijk.Sommigesprekerswijzenerterechtopdaterookeenmilitairecomponentaanzit.InhetstukwordtaangegevendatderadarsgebruiktkunnenwordenvoorhetBallisticMissileDefenseSystem.HetiseenbehoeftestellingbinnenEuropaendeNAVOdatNeder-landdaareengroteraandeelingaatleveren.Hetheeftdusweldegelijkeenmilitairecomponent.IkkreegeencomplimentvandePvdA-fractiedatEuropeseaanbestedingheelgoedisendatikdatvooralmoetdoen.HetiswatmijbetreftechterindezeDMPA-fasenogweleenafwegingwathetzwaarstemoetenzalwegen:ofdemilitairecomponentdusdanigisdatwekansmakenomeenberoeptedoenopartikel296,namelijkdatheteenmilitairproductis,zodatjehetnietEuropeeshoeftaantebesteden.IkbesefdatervragenzijnofikdeDIF-strategieserieusneemenofikkijknaarNederlandsebelangendaarwaarernoggeenlevelplayingfieldis.Nogmaals,hetiseenDMPA-brief,hetgaatdusomeenbehoeftestellingdievoortkomtuithetgegevendatweziendaterietsverouderdisenvervangenmoetworden.Erkomtnogverderonderzoeknaarwatechtnodigis.Datverdereonderzoekzalbepalenwathetzwaarsteweegt,decivieleofdemilitairecomponentenwatvoormogelijkhedendatgeefttenaanzienvandeaanbesteding.ErvaltuitEuropaopditpunteengoedeontwikkelingtemelden.Erkomteennieuwerichtlijnwaarinmeeroogisvoormilitaireaanbestedingenwaarindegrensbedragenhogerzullen.Zodrahethelemaalhelderiswaardattoeleidt,zalikdeKamerdaaroverinformeren.DietoezeggingdoeikinreactieopdevragenvanverschillendefractiesofhetaleennagelvastgegevenisdatheteenEuropeseaanbestedingwordt.Datiswatmijbetreftdusniethetgeval.MevrouwVanVelzen(SP):Hetwordtmijhelderderwaarditprojectovergaat,maarikzitnogsteedsmetdevraagwathetkost.HetiseenDMPA-brief,dusdanvraagtdestaatssecretaristocheenstempeltjevandeKamer?DestaatssecretarisspreektoverdetaakinhetBallisticMissileDefenseSystem.Ikwildanwelnadereduidingkrijgenwatdietaakpreciesinhoudt,aanwiediedatagegevenwordtenmetwelklandditwordtgedaan.Ofdoenwehetzelf?Ikwileenbrederbeeldkrijgendanseceenbriefjemet«ditwillenwedoen».TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12526 StaatssecretarisDeVries:MevrouwVanVelzenkentdewensbinnendeEUendeNAVOdatdedeelnemendelandenmeermoetenvoorzienindelacuneoverdeluchtveiligheidenhetinkomendverkeerophetEuropeesgrondgebied.Datisnietnieuw.Hetishelder,datspeeltnatuurlijkindezediscussiemee,daterontwikkelingenzijnvanuitonzeeigenindustrie,bijvoorbeeldbijdeLCF-fregattenwaarradarsystemenzijndieookvoordatdoelgeschiktzijn.Ikwilnadrukkelijkdatwijeerstindebehoefte-stellingbepalenofdezeradarsvervangenmoetenworden.Indedaarop-volgendeBenC-faseonderzoekenweverderwaardenadrukopmoetliggen.Dathangtuiteindelijkooksamenmethetkostenplaatje.Alsjedevervangingookbenutomopdemilitairecomponentietsextra’stoedoenaancapaciteit,kostdatextrageld.Dieafwegingmoetenwemaken.IndiezinkaniknunognietdeduidelijkheidgevendiemevrouwVanVelzenwenst,wantdeinhoudelijkekeuzevandekwaliteitvandevervangingisuiteindelijkookbepalendvoorhetkostenplaatje.Datdebatmoetenwenogvoeren.DankomikopTNO.WaarommoetDefensiehierweergeldinsteken,isgevraagd.DeKamerweetdathetmijnwensisomindebinnenlandsepolitiekmeerzichtbaarheidvanendraagvlakvoorDefensietekrijgen.Hetisweldegelijkzodatwijnietalleenactiefzijnindemissies,maarookeenbijdragehebbenteleverenaandebinnenlandseveiligheid.DatdoenweonderandereviadeBSB(BrigadeSpecialeBeveiligingsopdrachten),bijzondereeenhedenwaarDefensiepersoneelinparticipeert.OokisereenbinnenlandseveiligheidstaakweggelegdvoordeNatres.HetisdusnietzodathetcontrolerenvangrotegroepenenhetoptredentegenrellengeenDefensiebelangis.Sterkernog,erwordtregelmatig,medeinhetkadervanICMS(IntensiveringCiviel-MilitaireSamenwerking),doorburgemees-terseenberoepgedaanopDefensieombijvoorbeeldextramarechaus-seesintezettenbijvoetbalwedstrijden.IkziedusweldegelijkeenDefensiebelang.Datpastookinhetmaatschappelijkinnovatieprogrammadateenspeerpuntisvanditkabinet.DaaromwillenwijalsDefensie-organisatienietweglopen,maaronsaandeelleverenindefinancieringvanditonderzoek.Erisgevraagdwatditvoornieuwsbrengt.Erwordtnualgewerktmetgezichtsherkenninginvoetbalstadions.Nieuwetechnologieënschijnenhetechtermogelijktemakendatjekuntconstaterenofiemandietsbijzichdraagt,danweleenbepaaldebewegingmaaktdieeencausalerelatiezoukunnenopleverenmethetaanwendenvangeweldofanderszins.Ikvinddatbuitengewoonboeiend.Wemoetendeuitkomstenvanditonder-zoeknogzien,maarikvindhetzekerdemoeitewaardomditonderzoektedoen.IkvindhetbuitengewoonverdedigbaardatDefensiedaareenaandeelinlevert.DeheerBoekestijn(VVD):Hoekomthettochdatdestaatssecretariszo’nbescheidenmanis?Ikhebnetdedefensiekrantgelezenenvoordatweüberhauptnogoverdebegrotinggaanpraten,zegtdestaatssecretarisaldaterbezuinigdgaatwordenopDefensie,terwijleenvandekenmerkenvanmilitairdenkentochisdatjevertragingsgevechtenvoert.Tochwordterdirectgezegddaterbezuinigdgaatworden.Nuheeftdestaatssecre-tarisenprachtigargument,namelijkHostileIntent.Datkanhijprachtigandereministeriesindeschoenenschuiven.Watisernuleukerdaneenanderministerieietstelatenbetalen?Maarhijzegt:nee,ikgahetalle-maaldoen.Datwordtstraksleukbijdekrijgsmacht!Erkomeninderdaadvreselijkebezuinigingenaan,maardestaatssecretarisheefthetalwegge-geven.HijgaatnieteenspratenmetJustitieofBZK.Destaatssecretarismoetopkomenvoordekrijgsmacht.Erzijngenoegfinanciëleproblemen.StaatssecretarisDeVries:Ikhadeendergelijkevraagverwacht,maarnietvandeheerBoekestijn.Ja,wewordengeconfronteerdmetbezuinigingen,onderandereomdathetkabinetmaarzekerookfractievandeheerBoeke-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12527 stijnheeftaangedrongenopfinanciëlesoliditeit,endatwezosnelmoge-lijkeenslagmoetenmakenomdestaatsschuldteverminderen.Datleidttoteentaakstellingvanditkabinetvan1.3mld.in2010en1,8mld.in2011.Datwordtnetjesverdeeldoverdedepartementen.HadDefensiedaareenoneerlijkaandeelingekregen,danhaddeheerBoekestijnmijeropkunnenaansprekendatditslappehapisenwijinhetgeweermoetenkomen.Erisechtergewooneeneerlijkeverdelinggemaaktoveralledepartementen.Hetgaatomdefinanciëlesoliditeittenaanzienvandestaatsschuld.DefractievandeheerBoekestijnheeftjuisthiervoorgepleit.Datkanhijmijdusnieteuvelduiden.DeheerBoekestijn(VVD):Evenuitlokken.Mijnpartijisinderdaadvoorgrotefinanciëlesoliditeitenmijnpartijisookbereidomzeertebezuini-gingendusdeopmerkingvandestaatssecretariswasterecht.IkvindechternogsteedsdatwijbetrokkenzijnbijeenbelangrijkeoperatiealsdieinAfghanistanendatditeengoedargumentisomDefensieuittesluitenvandezegeneriekebezuinigingen.Binneneendergelijkbezuinigings-pakketkunjeeendergelijkepolitiekekeuzemaken.Ikstelvastdatdestaatssecretariswelergbescheidenenbraafisgeweestenzijnministeralhelemaal.StaatssecretarisDeVries:DemomentenwaarophetkanisbijdedebattenoverdeVoorjaarsnotaenbijdealgemenebeschouwingen.DankandeKamernogschuiventussenbegrotingen.IkvindhettoetejuichenennieuwsdatikeropkanrekenendatdeVVD-fractiedaneenbezuinigingvoorDefensieinhetkadervandezetaakstellingzalverschuivennaareenanderdepartement.Datisnieuws.Hulde!DeheerBrinkman(PVV):Numoethettochnietgekkerworden!DeVVDvindthetkennelijkbelangrijkdatdewereldvredebewaardwordtinAfgha-nistanenweetikveelwaar,maaropdepolitiemag100mln.gekortworden.Sterkernog,depolitiemageenDefensieprojectovernemen,zodatinGoudaenAmsterdamhelemaaldepleurisuitbreekt.Nou,metdeVVDkomjeinNederlandeenstukverder.Ikwildestaatssecretariseenpluimgevenvoorhetprojectwaaroverhijzojuistsprak,wantikzieerwelhetbelangvanin,geziendetaakdiedepelotonsmobieleeenheidvandeKoninklijkeMarechausseehebben.Hetisnatuurlijkheelergverstandigomoproerenproblemenmetdeopen-bareordevantevorentekunnenzien,zodatdaarbijgeeninzetvandeKoninklijkeMarechausseenodigis.Mijncomplimentendaarvoor.Heelgoed.Gazoverder,staatssecretaris.Devoorzitter:Destaatssecretarisvervolgtzijnbetoog.StaatssecretarisDeVries:Nou,ditlaatikeerstevenopmijinwerken.Datzijnvandiemooiemomenten.IkbeginnuaanhetonderwerpSPEERendankrijgikheelanderopmerkingenvandeheerBrinkman,dusiklaateveneenkleinepauzevallen.Devoorzitter:Wiltueenkorteschorsing?StaatssecretarisDeVries:Nee,wijgaandoormetSPEER.IkbendaarnietzonegatiefoveralsdeKamer.DevorigekeerheeftdeKamerterechtaangegevendatzijeenbetererapportagewil.DeKamerenikhebbenelkaardenodigebrievengeschrevenoverdevraagwelkeinformatiezijdanwilzienineenrapportage.Zijwilconcreteresultatenzien.Dieconcreteresultatenzijner.DeKamerheeftinangstenbevengekekenofdeinvoeringvanFINADgoedzougaan.Dieisgoedgegaan.TerechtisgewezenophetfeitdatdeAlgemeneRekenkamerzijnbezwaaronderzoeknietvoortzet.Datwilnietzeggendatallesalbinnenis,maarjuistdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12528 verbeteringdoorFINADwasdaarvooreenvandeargumenten.Dezeweekwasermeergoednieuws,wantwijzijnmetSPEERlivegegaanopdeVanSpeijk.Hetstaatnudusookinhethelezeeverhaal.Datzijnforsestappen.Hetzijnresultatendievoor2009enzelfsalvoor2010eenpositieveschaduwvooruitwerpen.Erzitweldegelijkvaartin.OokbijSPEERzithetrisiconietzozeerindekosten.IkhebdevorigekeeruitgebreidmetmevrouwVanVelzengedebatteerdoverdeophogingvanhetbudgetvan240mln.naar268mln.,onderanderevanwegedehogeretarieven.Toenheeftzijgevraagd:isdithetmaximalebudget,gaatuhethiervoordoen?Ikhebtoengezegd:ja,hiergaikhetvoordoenenalsiktegenproblemenaanloop,danmakenwijnuhierdeafspraakdatiknieuweoverschrijdingenaandeKamermeld.De268mln.waaroverwijdevorigekeerhebbengesproken,isdezelfde268mln.alswaaroverwijnuspreken.Eenprobleemisweldatwijin2006met«SPEERweerspits»hebbengekozenvoorhetMadurodamprincipe.DatbetekentdatjedeSAP-applicatiegeleidelijkineenbepaaldeketeninvoert,terwijljeallebestaandesystemenlaatdraaien.Wijhebbentoenalmetelkaargeconsta-teerddatditleidttoteenfasemetdubbelekosten,wantjehebteennieuwSAP-systeemdraaien,maarjemoetookaldieandereautomatiserings-systemendraaiendehouden.DatisvoordenieuweprojectenandersdanbijFINAD,wantdatwasmeereen«coldturkey»-switch.Wijhebbeninderapportageaangegevendathetdraaiendehoudenvandeextraautomatiseringssystemenleidttotmeerkosten.DiemeerkostenzijndusnietvoorSPEERendekostenoverschrijdingenzijndusniethetprobleem.WaardeKamerwelkritiekopenzorgenovermaghebben,isdepersonelevullingsgraad.Waaromkunnenwijpersoneelnietgemakkelijkervandearbeidsmarkthalennuhetbetergaatopdearbeidsmarkt,althansvoorDefensie,enwaaromwordtnietgekozenvoorexterneinhuur?Voordefasewaarinwijnuzitten,kernel1,metzee,luchtenland,kunjegeenmensenvanbuitenhalen.Daarvoormoetjemensenvanuitdedefensie-onderdelennaardeprojectorganisatiehalen.Erzijneenpaarproblemen.Mensendienubijeenoperationeelcommandowerken,zittenernieteen-twee-drieoptewachtenomnaarhetSPEER-projecttegaan,wanteenprojectistijdelijkenjemoetmaarzienwaterdaarnagebeurt.Datisheelmenselijk.Wijhebbenechterwelgezegd,meteenaanwijzingvandeCommandantderStrijdkrachten:jasorry,geenvrijekeus,wijgaannutochgewoonvullen.Ikbegrijpdatdeoperationelecommando’sdemensenlieverzelfhouden:zijhebbenookeenbeheersuitdaginginhetkadervanhetbezwaaronderzoekvandeRekenkamerendanhalenwijallemensenmetkennisvanbeheerenICTnaarhetprojecttoe.Datislastig.Wijhebbentop-down,hiërarchiek,meteenordermoetenafkondigendatmenmaarmensenheeftteleveren.Daardoorisdevullingsgraadgestegenvan60%naar80%.Wijmoeteneenvolgendeslagmakennaar85%.Alswij100%willen,trekkenwijeentezwarewisselopdeoperatio-nelecommando’s.Wijhebbenmetdeprojectleidergekekennaarwatdegrensiswaarmeehetkanenwijtochnogevenwichthoudenindeorgani-satie.Datis85%geworden.Erwordtnukeihardaangetrokkenomdielaatsteinvullingterealiseren,maardatmaakthetdusnetietsingewik-kelderdanhetlijkt.Jevindtdiemensennietopdearbeidsmarktenmetexterneinhuurkomjeerookniet.Jehebtmensennodigdiewetenhoehetwerktindemagazijnenendeherstelwerkplaatsen.Datismoeilijk,ookmetdedrukvandeuitzending,juistookaandemonteurskant.Hetsnijdtnuaanverschillendekanten.DeheerBrinkman(PVV):Hetiseenlevensgrootdilemma.Omhoeveelpersonengaathetprecies?StaatssecretarisDeVries:Detotaleprojectorganisatiebestaatuit262personen.80%vandeplaatsenisingevuld.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12529 MevrouwVanVelzen(SP):Magikconcluderendatervertragingoptreedtnudevullingsgraadniet100%isendatdievertragingenleidentotmeer-kosten,ofiniedergevaltotminderopbrengstdangepland?Watisdaarvandefinanciëleimplicatie?StaatssecretarisDeVries:Uvroegterecht:uhebtbepaaldeinboekingengedaan,wanneerkomtdewinst?Ikerkendathetpolitiekvaakgemakkelijkisomdewinstinteboeken,terwijljenogmaarmoetzienofjedieopdatmomentgerealiseerdhebt.OokinhetkadervandeP-dossiershebbenwijdaarovermetelkaargesproken:hetisgemakkelijkomdeafloopvandePintevullen,terwijljedeloopbaanbegeleidersnogniethebt.Toenhebbenwijookeenbeetjeleergeldbetaald.Datziejenuweer.Ishetdaarmeezodramatischalsuzegt?Nee,wantdeinboekingvanverminderdevte’sisvanaf2010.Deverminderingindeexploitatie,die20mln.waaroveruspreekt,zitpasvanaf2014indeboeken.Hetisdusnietzodatwijnualdervenopbeoogdeinkomsten.Wijhebbenwelinderapportageaange-gevendatwijal164functieshebbengeïdentificeerddiewegkunnen.Wijhebbengetalsmatignogweleenslagtemakenomopdattotaaltekomen.Uvroeginuweerstetermijnofopditmomentaleendoelnietgehaaldwordt.Datisfeitelijknietzo.MevrouwVanVelzen(SP):Hetisgeendramatiek.Ikwilgewoondefeitenoptafel.Wijwetendatdeopbrengstenineenlaterbegrotingsjaarkomen,maardanblijftdevraagofdedoelenhaalbaarzijnofdatunualvoorzietdatzenietgehaaldworden.Zijnernieuwerisico’saanhetlichtgekomendoorhetgebrekaanvulling?StaatssecretarisDeVries:Vooralsnogstaandedoelstellingen.Wijzittenopschema.Hetisooknoggeen2010.Natuurlijkishetaltijdgemakkelijkeromopteschrijvendatjehetalgehaaldhebtdanomhetdaadwerkelijkterealiseren.Iksluitnietuitdatikalsgevolgvandeontstanevertraging,zekervoorwatbetrefthetgronddeel,datheelgrootencomplexis,deKamerbijeenmogelijkevolgendeoverschrijdingofvertragingmoetmeldendathetbestlastigwordtomaldievte’snualwegtepoetsen,juistvanwegehetprobleemdatwijookaldielegacysystemendraaiendemoetenhouden.DaaruitkuntunietmeteenconcluderendatSAPnietoplevertwathetzoumoeten,wantuitFINADblijkthettegendeel.ZowasikopbezoekinLimburg,waarmenweetdatnaarmatemensteedsmeerproduceertmetsteedsbeterecontrole,zoalsnuhetgevalis,menzichzelfuiteindelijkwegbezuinigt.Datgeefteenbijzondereffectopdewerkvloer,maarhetgebeurtwel.Hetresultaatiszichtbaar.MevrouwVanVelzenheeftgezegddatde268mln.nietindesuppletoirebegrotingzit.Datklopt.Wijverwerkendieindebegrotingvoor2010.ZijheeftgevraagdwanneerdeKamerdaaroverofficieeleenbesluitneemt.Zijweetdatwijdatgeldextranodighebbeninhettotaalvanhetbudget,maarzijheeftookinderapportagekunnenzienwatdaadwerkelijkisuitgegevenvanhetbudget.Wijhebbendatgeldnietstantepedein2009nodig.Wijkunnendeverhogingnetjesindebegrotingvoor2010opnemen.DatishetmomentwaaropdeKamerdaarformeeljaofneetegenzegt.DeheerBoekestijn(VVD):UzegtdatFINADgoedisgegaan,maardepassageinhetrapportvandeAlgemeneRekenkamerwastochietssappigerdandat.Hetisgoedingevoerd,maartoenhetmoestgaanwerken,warenerproblemenbijdesalarisadministratie.Datwaswellinkiepinkie.Uzegtverderdatdepersoneleinvullingproblematischis,datnietgeheelzekerisdatditsnelzalverbeterenendathetbovendienbeheersrisico’sophetniveauvanzee,landenluchtzelfgaathebben.Uhebtookuitgelegdwaaromde268mln.nietindesuppletoirebegrotingTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12530 zat.Erzijnnogsteedsrisico’s,nietallesisgoedgegaan.Ikhebdusnogmaaréénvraag.Waarstaanwijoverzesmaanden?StaatssecretarisDeVries:Overzesmaandenishetvolgendemomentdatwijhieroverspreken.IkhoopdeKamerdantekunnenmeldendatdepersonelevullingsgraadvan85%isgerealiseerd–dedoelstellingisomhetindietermijngerealiseerdtehebben–endathetgeluktisomlivetegaaninhetzeedeel.IkhoopdatdeKamerdanookduidelijkheidheeftoverdeconcretekoppelingaaneenprojectineenluchtdeel.WijhaddendatgraaggekoppeldaandeNH-90;indevolgenderapportagegevenwijaanhoewijdatgaandoen.Wijzijnalbegonnenmetdevoorbereidingopkernel2;dusnietalleenoperationelecommando’s,maarookCDC(CommandoDienstenCentra)enDMO(DefensieMaterieelOrganisatie).Daarovermoetenoverzesmaandenooknadereresultatentemeldenzijn.Erwerdookgezegddatdemotie-Eijsinkc.s.nietisuitgevoerd.DatkandeKamermijzeggenalsikveelmeerzouwetendaniknudoe.GeziendeafsprakenvanministerTerHorstmetdeKameroverderapportageoverICT-projecten,denkikdatwijweldegelijkhelderhebbenaangegevenwatdeconcretemijlpalenzijn,wanneerwelkdeelgerealiseerdmoetzijn,watdebeoogdeprojectdoelstellingenzijnenwatdekostenenderisico’szijn.Erisechtereenaantalpuntenwaarvaniknietweetwatdetoekomstbrengt.IkbegrijpdatdeKamermeerwilweten,maarsommigedingenzijnookvoormijnogniethelderderaantegevendanikinderapportagehebgedaan.DeheerBoekestijn(VVD):Wathebtuoverzesmaandenafophetgebiedvankernel2?StaatssecretarisDeVries:Inderapportagestaandemijlpalen.Kernel2isoverzesmaandenzekernognietklaar.Wijzijnhardbezig.Ikgeefeenvoorbeeld.NuwijlivezijngegaanmetdeVanSpeijk,wilhetmarinebedrijfdeSAP-applicatieook,omdathetdangemakkelijkerkancommunicerenmetdeoperationelecommando’senhunmaterieelorganisatie.Dekomendezesmaandenmoeteenenormeslaggeleverdworden.Hetgaatomzoveelverschillendeartikelen.Eenfregatbestaatuitnogalwatonder-deeltjesendanhebbenwijooknogverschillendetypen.Dedatamigratieiseenenormeklus.Daaroverishetnodigegeschreveninderapportage.Opdatpuntligterechtweleenuitdagingvoordekomendezesmaanden.DeKamerheeftterechtineerderedebattengezegddatdieomvorminggoedopordemoetzijnvoordatwijdaadwerkelijkaandeslaggaan.Ookopdatpunthoopikumeertekunnenmelden.DeheerBoekestijn(VVD):Ikhebnog...Devoorzitter:Nee,mijnheerBoekestijn,destaatssecretariszetnuzijnbetoogvoort.DeheerBoekestijn(VVD):Dankomikerintweedetermijnopterug.StaatssecretarisDeVries:Voorzitter.Eriseenvraaggesteldoverdefirmfixedprice-contracten.Diehebbenwijfeitelijkmaarinheelbeperktematebinnenditgroteproject.Eriseenapartkadertjeoveropgenomeninderapportage.Ervaltnietgoedtespecificerenwaarmentegenaanlooptwanneermenaldiedataladesopentrekt.Erisgezegddatwijdaarveelmeermeezoudenmoetenkunnendoen,maardatluktdusgewoonnietvanwegedecomplexiteitvanhetproject.GaandeICT-prijsverhogingennogextravoordelenopleveren?Latenwijonsnognietrijkrekenen.Steldathetzichvoordoet.Ikhebinderappor-tageaangegevendateenvandeproblemenisdatwijgeenbudgetreservehebbeninditproject.AlsdusergenseenmeevallerontstaatvanwegeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12531 ICT-prijsverhogingenof-verlagingen,danmoetenwijmetnamekijkenofwijeenreservekunnenopbouwen.Wordenhettariefverhogingen,danzalikdaarovermetdeKamervangedachtenmoetenwisselen.HoeveelexternenwerkenerbijSPEER?Ikhebalgezegddatwij262plaatsenmeteigenpersoneelmoeteninvullen.Daarnaastwerkeninhetproject200externen.DatwarengeloofikdevragenoverSPEER.MevrouwVanVelzen(SP):Ikhebeenvraaggesteldoverwateroppagina9staat.DaarstaatdatmaterieelprojecteningevaarkomenalsSPEERniettijdigwordtuitgevoerd.Misschienkuntudievraagnogbeant-woorden.StaatssecretarisDeVries:IndeRekenkamerexercitiewordtooknadruk-kelijkgekekennaarhetmaterieelbeheer.Datheeftvaakooktemakenmetreserveonderdelen.Alswijernietinslagenomdatgoedteorganiserenentelangwerkenmettweesystemennaastelkaar,dankomtdatuiteinde-lijkniettengoedeaaneengoedvoorraadbeheer,ookniettenaanzienvanreserveonderdelen.Datraaktnatuurlijkmaterieelprojecten.DatziejenuheelnadrukkelijkmetmissieszoalsinUruzgan.Daarzittenmetnamedekritiekendeuitdaging:kunjevoldoendeinschattendatjedebenodigdereserveonderdelenoptijdhebtenhebjegoedzichtopjevoorraad-beheer?Hetdoelvanditheleprocesisomdatbeterindehandtekrijgen,omtezorgendatjedatgenewaarvanjedenktdatjehetopdeplankhebt,ookechtopdeplankhebt.JezietnubijFINADbijvoorbeelddatje,alshetdossiernietopordeis,geenbetalingkuntstellen.Inhethuidigesysteemvanmaterieelbeheerenreserveonderdelenkonjegemakkelijkerzeggen:ikhebtweesetsopgehaald,ikhebermaaréénnodig,dieanderelaatikliggenindekastvoorje-weet-maar-nooit.Aldiekastenvoorje-weet-maar-nooitleverenechteronzichtbarevoorradenop.Inhetnieuwesysteemziteencontrole.Alsjetweesetsophaaltenmenweetdatjeermaaréénkangebruiken,dangaatdieanderesetterugindevoorraad.Wijkrijgendusmeergripopwatergebeurt,opwatisgekochteninvoorraadzoumoetenzijn,maarnietaltijdvindbaariswanneerwijhetnodighebben.Datraaktnatuurlijkaanhetonderhoudendeinzetbaarheidvanhetmaterieel.MevrouwVanVelzen(SP):Dieoverduidelijkewaarschuwinginuwbriefisduseigenlijkgewooneenalgemeencredoenduidtnietopeenrisicodatunualvoorziet?StaatssecretarisDeVries:Nee.Dankomikopdepantservoertuigen.Erzijntweevragengestelddieookschriftelijkzijngesteld,namelijkoverdemunitieendekoepel.OverdemunitievoordeCV90isinantwoordopdeschriftelijkevragenalaange-gevendatmetdeaanpassinginsoftwaresystemeneenaantaleerdergesignaleerdeproblemenisopgelost.DiebetroffenonderanderedevraagofdemunitievandeCheetahwelbruikbaarwasenofdezwaarderemunitiewelgoedgebruiktkonworden.Dieproblemenzijnopgepakt.Overhetdraaienvandekoepelisookeenschriftelijkevraaggesteld.WijwillendeCV90ookgebruikenvoortransportvanpersoneel;vandaardeverhoogdeonderkant.Jekunthetgrotekanoninderdaadnietnaardeachterkantdraaien,maardeCV90kansnelwendenomineenanderevuurrichtingtestaan.Deboordmitrailleurkanwelachterwaartsgrond-doelenuitschakelen.Ikkomtesprekenoverhetverarmduranium.Erwerdeenvergelijkinggemaaktmetdeclustermunitie.Waaromlukthetnietomtoteentotaal-verbodtekomen?MevrouwVanVelzenweetalsgeenanderhoelanghetprocesronddeclustermunitieheeftgeduurd.ZijheeftgevraagdwaaromsommigelandennietmeedoenennietshebbenaangeleverdvoorhetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12532 onderzoeksrapport.Zoalszijindeverslagenkanlezenisergeenbreeddraagvlakomtoteenvolledigverbodtekomenopmunitiewaarverarmduraniuminzit.DatisdepolitiekewerkelijkheidbinnendeVN.Dewinstdiewijwelhebbengeboekt,enwaardeKamerookopheeftaangedrongen,isdatwijvoorderesolutiehebbengestemd.MevrouwVanVelzenzegtdatwijpositiefzijnoveronderzoek.Datzijnwij,maarzijkenthetstandpuntvandeNederlandseregeringdatopbasisvanhetbeschikbareonderzoekgeendirectecausalerelatievaltaantetonentussenhetgebruikvandezemunitieenhetontstaanvanziekte.Ookanderelandenhebbendataange-geven.MevrouwVanVelzenvraagtofwijzelfnietsdoen.Datdoenwijwelendaarweeszijookop,namelijkhetBalkanonderzoek.Zijweeseropdatmensendietussen1993en2001tijdenshunactievediensttijdzijnover-leden,nietzijnmeegenomeninhetonderzoek,waardoormennuweereenhelepopulatiemoettoevoegenenextravertragingontstaat.Haarergernisdaaroverisdemijne,maardaarmeeveranderikdesituatieniet.Wijwildenhetin2009opleveren,maardatwordt2010.Wijdoendusweldegelijkietsmeteigenonderzoek.EerderiseensgezegddatwijdeItali-anenmoetennavolgen.Ikzoublijvenmonitorenwatdaarmeegebeurt,wanteriswelwatovergezegd,maarmaaktmendatoperationeelmethetnieuwecriterium?DewerkelijkheidwijstuitdatdehuidigeregeringinItaliëmetdateerderevoornemennietsdoet.DatmaaktdathetstandpuntvandeNederlandseregeringbreedgedragenwordtbinnenEuropaendeVN.MevrouwVanVelzen(SP):Ikvindhetvervelendommijnvragentemoetenherhalen,maarikdoehettoch,wantubeantwoordtzeniet.Ikhebgevraagdofuhetveldonderzoekwiltmeefinancieren,zoalsdeNoorseregeringdoet.OverhetBalkanonderzoekhebikuheelconcreetgevraagdomtoestemmingomtepratenmethetRIVM,datvolgensmijhetvoor-touwheeftinhetonderzoek.VerderspreektuoverlopendeonderzoekendieDefensieindegatenhoudt.Magikdaareenoverzichtvan?WordthetBalkanonderzoekafgerondvoordeAlgemeneVergaderingvandeVNin2010?Opdieviervragenzouikgraagantwoordwillenhebben.StaatssecretarisDeVries:GaanwijmeebetalenaanhetNoorseonder-zoek?Nee.IshetdebedoelingdatwijhetBalkanonderzoekdusdanigoptijdafrondendathetkanwordenmeegenomenindeVN-ronde?DatisdeintentieenikzaldaarmethetRIVMhetgesprekoveraangaan.Uwlaatstevraagbetrefteenoverzichtvanhetlopendeonderzoek.IkhebdeKameralhetVN-rapporttoegezonden.Daarinstaateenredelijkoverzichtvanwatallelandendoen,ookophetpuntvanonderzoek.Ikdenkdatheteenbeetjedubbelwerkisomeennieuwoverzichttemakenvanwateroveralgebeurtophetpuntvanverarmduraniumenonderzoek.Opdievraagwilikdusnietmeteenenthousiastreageren.MevrouwVanVelzen(SP):Datisiniedergevaleenantwoord.IkhebnudusooktoestemmingommethetRIVMtepratenoverhetonderzoek?StaatssecretarisDeVries:Uzegtdatudaarnietbinnenkomt.IkganatuurlijknietoverhettoegangsbeleidvanhetRIVM.Uweetdatheteendataonderzoekis.Ervaltopzichdusweinigtebekijken.IkhebechtergeenbezwaartegenbezoekenvanKamerledenaanhetRIVM.ErisergernisoverdeLufthansa-opleidingen.MevrouwEijsinkheeftdaarineenvorigdebatookeenpuntvangemaakt.Ikhebtoeneenbrieftoege-zegd.Diehebikookgestuurd.Daarinhebikbijnatotopleerling-niveauspecifiekaangegevenwatergebeurt.Datgezegdwordtdatnunogleer-lingenaanhetlijntjegehoudenworden,verbaastmij.AlsmevrouwVanVelzendaareenmailoverheeft,dankrijgikdiegraag.Mijninformatieisdatmetiedereleerlingeenafspraakisgemaakt.Wiljedoor?Dankrijgjeeenherkansingendoejeopnieuwexamen.Ofhaakjeaf,wiljeietsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12533 andersbijDefensiedoenofhoudjehethelemaalvoorgezien?Ikweetdateenpaarleerlingennogniethebbengereageerdoponzevraag.IkwilgraagcheckenofhetmailtjevanmevrouwVanVelzenjuistdieleerlingenbetreft,wanthetzounutotopleerling-niveaugeregeldmoetenzijn.Delaatstevraagbetreftdezelfmoorden.WijhebbendeKamerdiecijfersgegevenenaangegevendatDefensieonderhetlandelijkgemiddeldezit.VolgensmevrouwVanVelzentrekthetVeteraneninstituutonzecijfersintwijfel.Datisnieuwvoormij.IkzaldatcheckenbijhetVeteraneninstituut.Devoorzitter:IkgeefdeKamergelegenheidvooreenzeerkortetweedetermijnmetmaximaaléénminuutspreektijdperlid,wanttijdenshetantwoordvandestaatssecretarisisaleenruimaantalinterruptiestoege-staan.DeheerBoekestijn(VVD):Voorzitter.IkbeperkmijtotSPEER,wantikhebmaaréénminuut.Ikbenbezorgd.Wijzittennuindefasevandedatamigratie.Datisprecieshetproceswaarmeehetfoutgingbijdemuni-tiedepots.Ikzaldezaaknoggoedbestuderen,maarikdenkdatiktijdenshetwetgevingsoverlegopditpuntterugkom.DeheerBilder(CDA):Voorzitter.Ikdankdestaatssecretarisvoordeuitge-breidebeantwoording.TweevanmijnvragenoverdeNH-90zijnonbeantwoordgebleven.DeeerstevraagbetreftdegeschiktheidvandeTTHvoorUruzgan,detweededeuitrustingmetinfraroodvoorlandoperaties.Datisnutechnischminderingewikkeld.Kandatpositieveconsequentieshebbenvoordeprijs?MevrouwVanVelzen(SP):Voorzitter.Alsdestaatssecretarisvindtdatereengoedenzelfsambitieusduurzaamheidsbeleidgevoerdwordt,danbenikdatwelmethemeens.Alshetkabinetconcreeteenaantalprojectenwilversnellen,snapikechternietwaaromdestaatssecretarisdieprojectennietbinnensleept.Iksnapdathijnietwilvertellenwaterindeministerraadofinhetinternekabinetsberaadwordtbesproken,maardeKamerstaatwelaanzijnkantopditpunt.Alsdestaatssecretarisgeeninzagewensttegeveninwelkeprojecteninaanmerkingzoudenkunnenkomen,danmoetenwijgaangissen.Ikvraagomeenbeetjecoulanceenomaantegevenwelkeprojecten,alishetmaartheoretisch,inaanmer-kingkomen.Staatssecretaris,wijstaanookweleensaanuwkant.Hetismisschienverbazingwekkend,maaropditpuntzeker.Ikziegraageenbeetjemeersoepelheidindezen.DandeNH-90;hetkrengisalweerzwaardergeworden.Datisbalen.Iksnapdeteleurstellingvandestaatssecretaris.Ikwachtdebriefafdiehijheefttoegezegd.IkhebnadrukkelijkbepleitomdeLufthansa-opleidingeninterntegaanmaken.Daarisdestaatssecretarisnietopingegaan,terwijlikeigenlijkverwachtdathijhetmetmijeensis.WijhebbengesprokenoverdelaagvliegoefeningenendevergunningenonderdeNb-wetendeFlora-enfaunawet.Destaatssecretariszegttoedathetmedio2010isafgerond,maarmijisniethelemaalhelderwatermedio2010optafelligt.IsdandevergunningprocedureafgerondenzalDefensiedannetalsalleanderegebruikersvandiegebiedenaandewetvoldoen?HetVeteraneninstituutzetvraagtekensbijdecijfersoverzelfdoding.Destaatssecretarisgeeftzelfookaandathetnietbijgehoudenwordt.Ditzijnnietzomaargetallen,ditgaatovermensendiedoodgaan,mensendiezelfdodingplegen.Datisernstigenikdenkdathetgoedisomdatintegatentehouden.HetlijktmijgoedalsdestaatssecretarismethetVeteraneninstituutoverlegtendeKamerrapporteertoverdeuitkomstvandatgesprek.Devoorzitter:Bentuklaar?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12534 MevrouwVanVelzen(SP):Ikhebnogeenpunt.Volgensdeplanninghebbenwijnoganderhalfuur.Devoorzitter:Jawel,maaralsikdeanderewoordvoerderséénminuutgeef,kanikunatuurlijknietveelmeergeven.MevrouwVanVelzen(SP):Datbegrijpik,maarhetdebatzouvieruurdurenenwijhebbennoganderhalfuur.Danverwachtikdatunietmoei-lijkgaatdoen.Destaatssecretarisisnietingegaanopmijnvraagoverdestandvanzakeninzakedevernietigingvandeclustermunitie.Aanwelkbedrijfisdatprocesgegund?Hoeverstaathetmetdevernietiging?Ikwilexactegetallenhorenenwetenwanneerdegeplandeafrondingis.DeheerBrinkman(PVV):Voorzitter.Ikbegrijpdatnuruim200manbijhetprojectSPEERwerken.ZitdaarbijookpersoneelvandeKoninklijkeMarechausseeofgedwongendetacheringenvanpersoneelvanSchiphol?IkbegrijpdatereenoverlegkomtmetGeilenkirchen.Ikwordgraagbijbriefopdehoogtegehoudenvandevorderingenvandatoverleg.Mochthetzonietopgelostworden,danwilikwetenwelkeoplossingendestaatssecretarisgaatzoekenvoorhetprobleeminLimburg.Ikkomtochnogeventerugopdeduurzaamheidsnota.Wijkrijgenvakernota’senrapportenvandezestaatssecretariswaarvanhijaltijdbeweertdatzeSMARTzijn–specifiek,meetbaar,acceptabel,realistischentijdge-bonden–maardatzijnzegewoonniet.WijhaddeneeninterruptiedebatjemetelkaaroverdoelstellingD5indeDuurzaamheidsnota:«Defensiebeperkthetgebruikvanongewenstestoffen...»Vervolgensnoemtdestaatssecretaristweemaatregelen:M20enM21.MaatregelM20behelstgewoondatdiechemischestoffenwordengeregistreerdenmaatregelM21datdeveiligheidsinstructieswordennageleefd.That’sit!Datistochnietspecifiek?Datistochnietmeetbaar?Datistochgeenresultaat?Zoisdehelenotadoorspektmetditsoortniet-specifiekedoelstellingen.OmdenotaSMARTtelatenzijn,moetenalledoelstellingenspecifiekzijn.IkhechtnietzoveelbelangaandeDuurzaamheidsnota,opdepuntjesoverdebodemenhetgeluidna,maarzoudestaatssecretarishierdevolgendekeertochextraaandachtaanwillenbesteden?Ikgadestaatssecretarisoverditsoortdingenopdehuidzitten,andersishetverspildemoeite.StaatssecretarisDeVries:Voorzitter.DeheerBoekestijngafinzijntweedetermijnaanopSPEERterugtekomenbijhetwetgevingsoverlegoverhetjaarverslagendeslotwet.Datbegrijpik,wantdatheeftallesmetbeheertemaken.IkdoedeKamerledendesuggestieomeenkeerietsmetdeVanSpeijktedoenofomzichdooradmiraalVanderBurguitgebreidertelateninfor-merenoverhetprojectverloop.Hetisvoorhenbuitengewooninformatiefomdiecomplexiteitconcreetvoorzichtezien.DeCDA-fractievroegnaardeTTHenUruzgan.IkvertelnietsnieuwsalsikzegdatdeChinookinUruzganbeterinzetbaarisdandeCougar.Datheefttemakenmetlaadvermogen,gewichtenwarmte.IkdenkdatindetoekomstdeChinookbeterinzetbaarisdandeTTH-variantvandeNH-90,maardiezoudatevenzeermoetenkunnen.DaaromhebbenwijdeswitchgemaaktommeertransportcapaciteittoetevoegenaandeNH-90.Overinfraroodispasietstezeggenwanneerwijdeoffertebinnenhebben,ooktenaanzienvandeflares.Wijhebbendeswitchgemaaktinhetcontract.Wijonderhandelennogoverhetcontract.Ikkandusopditmomentgeenconcreetantwoordgevenopdevraagoverinfraroodendefinanciëleuitwerking.IkdankdeSP-fractievoordesteunominhetkadervandeversnellings-agendaviadeKamermisschientochnogietsvandemotie-Slobterugtekrijgen.IkzaltochdeverleidingvanhetaanlokkelijkeaanzoekvanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12535 mevrouwVanVelzenweerstaanomnietdediscussieinhetkabinetviadeKameropnieuwtevoeren.IkhebaleenbrieftoegezegdoverdenieuwsteontwikkelingenronddeNH-90.ErisgevraagdnaardeLufthansa-opleidingen.Wijkomennoguitgebreidtesprekenoveropleidingentraining.Wijhebbenmetelkaarvastgestelddatertweeuitgangspuntenzijn:«paars»,tenzijenciviel,tenzij.Defensiegaatmeergezamenlijkdoeninplaatsvanperoperationeelcommandoennetalsderoc’smeerexternopleiden.IndiezinwashetLufthansaprojecteenexperimentomtebezienofhetuitgangspuntdatdeKamermijheeftmeegegeven,namelijkommeerdingencivielenviaoutsourcingtedoen,zoukunnenwerken.Wijhebbenmetditexperimentgeengoedeerva-ringenopgedaan.Datdelenwijmetelkaar.Ikdenkdathetgoedisdatwijditsoortelementenbetrekkenbijhetdebatoveropleidingentrainingdatwijnogmetelkaarvoeren.IkhebdeKamerdenotatoegezegd.Wathebikin2010rondinzakedeNatuurbeschermingswet?WijzijnmetLNVinoverlegoverdeintegralevergunningvooronzevliegactiviteiteninheelNederland.Datproceshopenwijin2010afgerondtehebben.OverdezelfdodingismijdoormijnambtenarengemelddatereerdercijfersvanhetVeteraneninstituutwaren,maardatdiebetrekkinghaddenopeenanderperiode.Hetisdusdevraagofdievergelijkbaarzijnmetdeactuelecijfersdieikhebgegeven.IkzeggraagtoedatikditgacheckenbijhetVeteraneninstituutendatikhetdeKamerzalmeldenalsereenverschilis.Vooralsnoglijktdeverklaringtezijndatwijhetoververschil-lendeperiodeshebben.MevrouwVanVelzenheeftschriftelijkevragengesteldoverdevernieti-gingvanclustermunitie,maarikweetnietofzijdeantwoordenalgelezenheeft.Erzijninmiddelstweetypenvliegtuigbommenvernietigd.Deartilleriegranatenwordenvernietigd.Datisinfebruari2010gereed.Daarvanisinmiddels20%vernietigd.Delaatstetypenwordenvernietigdindekomendejaren.HethelevernietigingsprojectlooptviadeNAMSA(NAVOMaintenanceandSupplyAgency)vandeNAVO.MevrouwVanVelzen(SP):Wanneerishetgereed?StaatssecretarisDeVries:Hierstaat:vliegtuigbommenisgereed,artilleriegranatenfebruari2010gereedendelaatstetypenwordenvernie-tigdindekomendejaren.Daarstaatgeenjaarbij,omdathetbudgethier-voordoordeEDSnognietisvrijgegeven.Eriseenpaarjaardetijdgegevenvoordevernietiging.Wijhalendetermijndieisafgesprokeninderesolutie.VanuitdeKoninklijkeMarechausseezijnergeengedwongendetache-ringenbijSPEER.Wijhebbenookweinigherstelplaatsen.OverGeilenkircheniseenbriefgevraagdzodradaarwatmeerduidelijk-heidoveris.IkstuursowiesoeenupdatebriefoverhetAWACS-dossier.Ikkanditdustoezeggen.DeheerBrinkmanhadtenslottedeaansporingomdevolgendeduurzaamheidsnotanogconcreterenambitieuzertemaken.Ikmoetevenmijnhelemindsetveranderen,vanwegedezeheelnieuwegroenekleurvandePVVenhetfeitdatduurzaamheiddaareenspeerpuntgewordenis.Hoegoeddatinalgemenezinookis,partijpolitiekverrasteditmijeven,maardaarbenikstraksookweeraangewend.Toezeggingen–DestaatssecretarisstuurteenbriefoverdegevolgenvoordeplanningendekostenvandeontwikkelingenvandeMeaningfulOperationalConfigurationvandeNH-90.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12536 –DestaatssecretarisinformeertdeKamerschriftelijkoverdegevolgenvoorNederlandvandenieuweEuropeserichtlijnovermilitaireaanbe-stedingen.–DestaatssecretarisinformeertdeKamerschriftelijk,mochtertussenhetministerieenhetVeteraneninstituuteenverschilbestaantussendecijfersoverhetaantalzelfdodingen.–DestaatssecretarisstuurteenbriefoverhetoverlegmetGeilenkirchen.StaatssecretarisDeVries:IkbegrijpdatikofficieelnogietsaandeKamermoetvragen.ErlageenDMPA-briefvooroverderadars.DeKamerstaatmijnudustoeomnaditAOdevervolgfaseintegaanomindeBC-fasedatgeneinkaarttebrengenwaaromdeKamerheeftgevraagd.DeKamermoetmijdaneerststeuneninhetfeitdatereenbehoeftestellingis,omdatoudereradarsmoetenwordenvervangen.Devoorzitter:Datiseenjuisteconclusie.MevrouwVanVelzen(SP):Ikhebdaaroverdenodigevragengesteldwaargeenantwoordopisgegeven.Ikhebbehoefteaanmeerantwoorden.Ikgaervanuitdatdienogkomen.StaatssecretarisDeVries:Deinhoudelijkeendevragendieudaaroverstelde,zitindeBC-fase.Devoorzitter:Datklopt.DitispaseenDMPA-brief.Iksluitditalgemeenoverleg.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.12537