Lijst van vragen en antwoorden, gesteld aan de Algemene Rekenkamer, over het rapport Staat van de rijksverantwoording 2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 945Financieel Jaarverslag van het Rijk 2025Nr. 28 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 9 juni 2026 De vaste commissie voor Rijksuitgaven heeft een aantal vragenvoorgelegd aan de Algemene Rekenkamer over de brief van 20 mei 2026over het rapport Staat van de rijksverantwoording 2025 (Kamerstuk36 945, nr. 3).De Algemene Rekenkamer heeft deze vragen beantwoord bij brief van9 juni 2026. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,SnellerAdjunct-griffier van de commissie,Van der Steur kst-36945-28ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 945, nr. 281 Vragen en antwoorden Vraag 1Op welke gegevens baseert de Rekenkamer de conclusie dat veel doelenniet zijn gehaald?De conclusie dat veel doelen niet zijn gehaald baseren we op de volgendeinformatie:–de conclusies uit onze onderzoeken naar de resultaten van beleid(pagina 13 en 14 Staat van de rijksverantwoording 2025). Zo zijn dedoelen voor het aantal flexwoningen en voor het hebben vanstrategische voorraden op Caribisch Nederland niet gehaald;–bevindingen uit onze recente onderzoeken buiten het verantwoor-dingsonderzoek. Zo constateren we in Focus op industriële lozingenveel normoverschrijdingen bij oppervlaktewater en in Onbenutpotentieel dat de resultaten van de inburgeringswet onvoldoende zijn,veel potentieel van statushouders blijft onbenut;–de informatie van de Ministers uit de jaarverslagen over behaalderesultaten (pagina 15 Staat van de rijksverantwoording 2025). Zorapporteert de Minister van KGG dat het doel «afname van 55% CO2 in2030 vergeleken met 1990» met het huidige beleid onhaalbaar is: deconcrete verwachting voor 2030 is 46,8–54,5%;–informatie uit ons dashboard Blik op Nederland (pagina 16 en 17 Staatvan de rijksverantwoording 2025). Zo groeide het woningtekort van331.000 in 2020 naar ruim 396.000 in 2025. Het jaarlijkse aantalvroegtijdige schoolverlaters ligt al jaren ruimschoots boven hetbeoogde maximum van 18.000 dat de Minister volgend schooljaar(2026–2027) wil bereiken. In 2024 bedroeg het bijna het dubbele, met34.000.De vraag of doelen al dan niet zijn gehaald, komt ook aan de orde in devele evaluaties: de basis voor een lerende overheid. Voor het jaar 2026hebben de Ministers opgeteld 425 evaluatierapporten in de planningstaan, zo vermeldt ons onderzoeksrapport Evaluaties evalueren – naarbetere inzichten en effectiever gebruik van periodieke rapportages. DeRekenkamer wil bijdragen aan verbetering van het evaluatiestelsel. Zijtoetst de kwaliteit aan de hand van de regels die de rijksoverheid heeftregels vastgesteld in de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek. In hetgenoemde rapport brengt de Rekenkamer het gebruik door de TweedeKamer van 18 periodieke rapportages van 7 verschillende ministeries inkaart. De uitkomsten: de rapportages bieden inzichten in de behaalderesultaten, al zijn verbeteringen nodig. De evaluaties zijn er om zo goedmogelijk de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid in de praktijk tebeschrijven.Vraag 2Welke doelen springen volgens de Rekenkamer het meest in het oog?Dit Verantwoordingsonderzoek had het thema Veiligheid, daaromonderzochten we veel doelen en resultaten op dat gebied. Voor belang-rijke doelen en resultaten op de lange termijn verwijzen we naar onsdashboard doelen en resultaten: Blik op Nederland.Vraag 3Hoe definieert de Rekenkamer in dit rapport «resultaat»?Resultaat is het halen van lange- en kortetermijndoelen die veelal zijnvastgesteld door het kabinet. Het gaat om doelen die bijdragen aan hetbereiken van brede welvaart voor de maatschappij, voor burgers enbedrijven.Vraag 4Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 945, nr. 282 Welke oorzaak weegt voor de Rekenkamer het zwaarst: beleid, uitvoeringof planning?We hebben maar gedeeltelijk inzicht in de oorzaken van het niet behalenvan resultaten. Wat we wel zien is dat het vaak niet ontbreekt aan goedevoornemens (beleid). Maar deze zijn vaak niet SMART1 gedefinieerd enveel beleid is te complex.Een echt pijnpunt ligt in de uitvoering (pagina 5 en 6). De uitvoering isverkokerd, de bedrijfsvoering is vaak niet op orde en er is gebrek aan(personeel en) budget om de gestelde doelen te behalen. Mede daardoorwordt de planning regelmatig niet gehaald.Vraag 5Welke informatie ontbreekt nog om het kabinet goed te kunnen contro-leren?Om resultaten van geld en beleid in kaart te brengen kijken we naar wathet kabinet zelf aan resultaten rapporteert (pagina 15). Vaak is het eenzoektocht naar welke resultaten het kabinet concreet voor ogen heeft. Dusvoor de mogelijkheden van de Tweede Kamer om de voortgang enprestaties te controleren, zou het een enorme stap voorwaarts zijn als hetkabinet een overzichtelijke set hoofd- en subdoelen voor de lange en kortetermijn zou vaststellen. Een grote stap in transparantie voor hetparlement, maar ook voor burgers en bedrijven. De motie-Van der Leeover hoofddoelen en hoofdresultaten van beleid in begroting en jaarver-slagen (Kamerstuk 36 740, nr. 7) en de brief van de vaste KamercommissieRijksuitgaven aan de Minister van Financiën (2026Z09843/2026D22138)vragen het kabinet om dit te organiseren. De Minister van Financiën heeftop 23 april 2026 aangegeven dit in de begrotingen 2027 te doen.2Vergeleken met vorig jaar zien we overigens al wel verbeteringen. Veeljaarverslagen rapporteren nu concrete doelen en resultaten. Maar vaakgaat het nog om «procesindicatoren», dat wil zeggen of het proces omeen doel te bereiken goed is verlopen. Terwijl burgers en bedrijvennatuurlijk willen weten of het doel is bereikt. Met name die informatieontbreekt nog om het kabinet goed te kunnen controleren.Vraag 6Welke problemen komen bij meerdere ministeries telkens terug?Naast beperkt concrete doelen stellen en rapporteren over de resultatendaarvan, zien we terugkerende problemen in de bedrijfsvoering en bijonze financiële oordelen.Bedrijfsvoering: een overzicht van alle onvolkomenheden vindt u inbijlage 2 van de Hoogrisicolijst. We zien terugkerende problemen bijinformatiebeveiliging en dan specifiek autorisatiebeheer (bijvoorbeeld bijDefensie, EZ en LVVN) en, bij inkoopbeheer (BZK, Defensie, EZ, Financiënen IenW). We zien met name nieuwe problemen bij sturing en toezicht enmanagement control (AenM, BHO, Financiën, Defensie, JenV, OCW, SZWen VWS).Financiële oordelen: 77% van de fouten en onzekerheden heeft te makenmet aanbestedingen (pagina 29). Bij Defensie ligt dat met name in deonderbouwing van het gebruik van uitzonderingsprocedures die meestaltot directe gunningen leiden. Maar ook bij de andere ministeries zien wedat de aanbestedingen nog niet goed gaan. Dit zijn onder andere de1Specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden.2De Minister van Financiën: «Momenteel werk ik zelf aan de invulling van de motie van het lidVan der Lee, die het had over het centraler en herkenbaarder opnemen van doelen enresultaten in de begroting en de jaarverslagen. De uitwerking hiervan volgt vanaf komendePrinsjesdag en in de begrotingen voor 2027.» Bron: stenogram van het op 23 april 2026gehouden debat over de Voorjaarsnota 2026.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 945, nr. 283 departementen Financiën, VWS, BZK, I&W en J&V. Het gaat daar vaak foutbij gebruik van rijksbrede raamovereenkomsten. Dit zijn langlopendeovereenkomsten met 1 of meerdere leveranciers.Vraag 7Waarom raken langetermijndoelen volgens de Rekenkamer steeds verderuit zicht?Deze uitspraak doen we op basis van de data uit het dashboard Blik opNederland (pagina 16 en 17 Staat van de rijksverantwoording 2025).Opeenvolgende kabinetten hebben zich vastgelegd op doelen of bedoe-lingen in wetten, internationale verdragen en beleidsbrieven. Daarop zijnde indicatoren in het dashboard gebaseerd. Hoe het kabinet scoort op deindicatoren uit onze kernset halen we uit cijfers van instituten zoals hetCBS, het RIVM, het PBL en de OECD. We zien dat bij een ongewogentelling 37% van de indicatoren in het laatste jaar is verbeterd. 48% isverslechterd en 15% is stabiel gebleven. Bijna de helft van de meege-wogen langetermijnindicatoren ontwikkelt zich niet volgens het doel of debedoeling.Vraag 8Ziet de Rekenkamer dit vooral als een uitvoeringsprobleem of als eenbegrotingsprobleem?Dat de langetermijndoelen uit zicht raken is zowel een begrotings- als eenuitvoeringsprobleem. Wij zien dat langetermijndoelen vaak in woordenworden beleden, maar niet terugkomen in acties en realistische, toerei-kende begrotingen.Verder is het onontbeerlijk om inzicht te hebben in wat nodig is voor deuitvoering. Uit ons onderzoek naar uitvoeringstoetsen (pagina 25) blijktdat informatie over personele gevolgen van nieuwe taken vaak niet tevinden is in die uitvoeringstoetsen. Zonder inzicht in de gevolgen vannieuwe taken voor de uitvoering worden nieuwe uitvoeringsproblemen inde hand gewerkt.Vraag 9Welke lessen trekt de Rekenkamer uit eerdere jaren?Onze hoofdboodschap uit eerdere VO’s was: Groot denken, realistischdoen (verantwoordingsonderzoek 2023), Doen wat je belooft (verantwoor-dingsonderzoek 2024). Dit jaar is onze hoofdboodschap: Nu presterenvoor de toekomst. De boodschappen zijn in lijn met elkaar. Op sommigevlakken zien we verbetering (zie ook het antwoord op vraag 5) op anderevlakken verslechtering (zie ook het antwoord op vraag 6).We onderstrepen de boodschap die wij met drie Hoge Colleges van Staat(Raad van State, Nationale ombudsman en Algemene Rekenkamer)hebben gegeven in de notitie Naar een realistische overheid (zie ook hetantwoord op vraag 12).Vraag 10Welke verbeteringen verwacht de Rekenkamer op korte termijn bijDefensie?Dit geven wij in ons rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek 2025Ministerie van Defensie en Defensiematerieelbegrotingsfonds aan: hetpad van stevige groei vereist het op orde brengen van de basis en hetleren van lessen. Het is belangrijk dat er concrete resultaten wordengeboekt in het oplossen van de problemen in de bedrijfsvoering. Het isaan de Minister van Defensie om een realistisch beeld te schetsen van hoezij de uitvoering van de snelle groei en het aanpakken van de bedrijfsvoe-ringsproblemen vormgeeft.Vraag 11Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 945, nr. 284 Hoe komt de Rekenkamer precies tot het bedrag van 4,4 miljard euro aanfouten en onzekerheden?In paragraaf 6.3 van ons rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek2025 Ministerie van Defensie en Defensiematerieelbegrotingsfondsvermelden wij de 3 grootste fouten en onzekerheden bij het Defensiema-terieelbegrotingsfonds (DMF):•€ 3,6 miljard onzekerheid in de rechtmatigheid als gevolg vanontoereikende onderbouwing bij het gebruik van uitzonderingsproce-dures.•€ 350,1 miljoen onzekerheid in de rechtmatigheid als gevolg vaninkopen onder het inkoopkader Hooftaak 1.•€ 67,2 miljoen als gevolg van de versnelde inkoop van drones voordatde Eerste Kamer had ingestemd.Bovenstaande bedragen komen − samen met de overige fouten enonzekerheden bij DMF (K) en het Ministerie van Defensie (X) die door deMinister van Defensie zijn toegelicht in de bedrijfsvoeringsparagraaf vande beide jaarverslagen − uit op € 4,4 miljard.Vraag 12Welke aanbevelingen doet de Rekenkamer aan de Kamer zelf?In zijn aanbiedingsspeech bij het verantwoordingsonderzoek 2025 gaf depresident van de Algemene Rekenkamer de Tweede Kamer 3 handrei-kingen:1.Stel ambitieuze, maar realistische doelen. Kies concrete doelen voorde korte en lange termijn, maar ken ook de risico’s en mogelijke kostenvan uitstellen of niets doen. Hiervoor kan de Tweede Kamer onsdashboard Blik op Nederland en de Hoogrisicolijst gebruiken in debegrotings- en verantwoordingscyclus.2.Werk aan een slagvaardige overheid. Maak bij afwegingen bijvoor-beeld een onderscheid tussen kosten en investeringen. En volg groteopgaven over de muren van de commissies heen.3.Creëer een open en lerende politieke cultuur. Om grote sprongen temaken is moed nodig, en een politieke cultuur die daarvoor ruimtegeeft. Beloon moed en reken niet meteen af als bij een opgave deresultaten niet meteen goed zijn, maar stuur bij.Op pagina 38 en 39 van de Staat van de rijksverantwoording staan verderhandreikingen en aanbevelingen voor kabinet en parlement. Samen metde Raad van State en Nationale ombudsman geven we 5 handreikingenvoor een realistische overheid:1.Toon langetermijnambitie, maar schep geen onrealistische verwach-tingen.2.Betrek de praktijk vroegtijdig en expliciet bij besluitvorming.3.Veranker het burgerperspectief in wetgeving en beleid.4.Vereenvoudig wet- en regelgeving.5.Werk samen als lerende overheid.Meer concreet bevelen we het kabinet en het parlement aan:a)Zorg ervoor dat ambities en budget beter op elkaar aansluiten.Anders haal je je doelen niet.b)Maak in de overheidsfinanciën onderscheid tussen investeringen(voor de toekomst) en consumptieve uitgaven (voor nu).c)Maak concrete plannen voor vereenvoudiging van bijvoorbeeld hettoeslagenstelsel en voer die plannen uit.d)Maak beter gebruik van de uitvoeringstoetsen van bijvoorbeeld UWVen inspecties bij nieuwe wetten.e)Maak helder wie er stuurt en beslist bij ministerie-overstijgendeopgaven, zoals voor de veiligheid van de Noordzee.f)Versterk een open, lerende overheidscultuur; stuur bij op basis vanresultaat.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 945, nr. 285 Zeker deze laatste aanbeveling is met name bedoeld voor het parlement.Op pagina 39 van de Staat van de rijksverantwoording schrijven wij:«Bij krachtig aansturen op doelen voor de lange termijn hoort ook dat hetkabinet slagvaardig en snel optreedt en bijstuurt, ook bij ad hoc-gebeurtenissen. Hiervoor is het essentieel dat overheid, politiek enmaatschappij een open en lerende houding omarmen. Een afrekencultuuris uiteindelijk funest voor succes op de lange termijn. Scherpe, realistischedoelen stellen, verantwoorden en bijsturen op basis van resultatenmoeten de hartslag kunnen zijn van onze democratie.»Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 945, nr. 286