Mid-term review IZA

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 765Kwaliteit van zorgNr. 852 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJNEN SPORT EN VOOR MEDISCHE ZORG EN DE STAATSSECRE-TARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 juni 2024InleidingIn september 2022 hebben veertien zorg- en welzijnspartijen1 gezamenlijkhet Integraal Zorgakkoord (IZA) afgesloten, met als belangrijkste doel de(curatieve) zorg nu én in de toekomst toegankelijk te houden. Met het IZAligt er voor het eerst een integraal akkoord over de medische domeinenheen, met aansluiting van het sociaal domein. In tegenstelling tot deeerdere sectorale hoofdlijnenakkoorden is het IZA niet primair gericht opfinanciële houdbaarheid, maar op het verbeteren van de toegankelijkheidvan zorg en ondersteuning, met behoud van kwaliteit. Met het IZA is eenbrede beweging ingezet naar «passende zorg», naar samenwerking in deregio en naar een focus op gezondheid in plaats van ziekte.Die beweging vindt natuurlijk niet plaats aan een bestuurlijke tafel, maarin de praktijk. In regio’s, bij zorgaanbieders, bij gemeenten, bij zorgprofes-sionals, bij zorginkopers en bij patiënten, cliënten en inwoners. Het IZAleeft in het veld en werkt als katalysator voor de beweging die we willenbewerkstelligen. Elke regio heeft inmiddels een regiobeeld, dat inzichtgeeft in de zorgvraag en het zorgaanbod in die regio, en een regioplan,waarin partijen gezamenlijk afspraken maken over de vormgeving van hettoekomstige zorglandschap. Daaruit spreekt gezamenlijk commitment.Professionals en zorgaanbieders zijn in toenemende mate bezig metpassende zorg en ondersteuning, daarvan hebben we ook inspirerendevoorbeelden gezien op het IZA-congres afgelopen maart2. De bewegingdie het IZA faciliteert is iets om trots op te zijn. Trots op de resultaten,maar vooral trots vanwege de bevlogenheid en energie waarmeeprofessionals in heel Nederland deze transformatie oppakken. Dit ondanks1ActiZ, De Nederlandse GGZ, FMS, InEen, LHV, NFU, NVZ, Patiëntenfederatie Nederland, VNG,V&VN, ZKN, Zorgthuisnl, ZN en het Ministerie van VWS.2Kamerstuk 31 765, nr. 848 kst-31765-852ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 765, nr. 8521 de vaak urgente vraagstukken die de dagelijkse praktijk van zorg enondersteuning nu al met zich meebrengt.Mid-term reviewBij de ondertekening van het IZA is afgesproken om halverwege delooptijd een tussentijdse «mid-term review» (MTR) uit te voeren. Dezetreft u bijgaand aan.De MTR heeft de vorm van een vakblad met een aantal bijlagen:•De kwartaalrapportage IZA Q2 2024•Een advies van de speciaal gezant passende zorg•Een reflectie van het IZA-talentennetwerk•Een reflectie van de kwartiermaker IZA in de regio•Het rapport «Eerste review van de bijdrage van het IZA aan detoegankelijkheid» van Significant Public en Pluut & Partners + bijlage•De nulmeting monitor van de IZA-beweging, uitgevoerd door RIVM,Zorginstituut, Nivel en NZa•Het memo «Actualisatiecijfers IZA 2023»•Het rapport «Cliëntvolgend onderzoek in de wijkverpleging» vanEqualis•Een analyse van het macrokader ggz door het Zorginstituut•Een aanvullende analyse van het macrokader ggzDe doelgroepenmonitor (uitgevoerd door het Zorginstituut) is beschikbaarvia www.regiobeeld.nl.De hoofdboodschap van de MTR is dat er veel in gang is gezet en ereerste resultaten te zien zijn, maar dat er ook nog veel moet gebeuren. Datis niet heel verrassend, aangezien we nog geen twee jaar onderweg zijnmet het IZA en we dus pas aan het begin van de beweging staan.Verandering is een proces van lange adem.Wat hebben we al bereikt?Beweging naar de voorkantEen belangrijk uitgangspunt van het IZA is de focus op gezondheid inplaats van ziekte. Het gaat daarbij om het voorkomen dat mensen ziekworden, of voorkomen dat ze zieker worden. De afspraken hierover zijnopgenomen in het IZA-onderdeel Gezond leven en preventie en uitge-werkt in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Gemeenten hebbenextra financiële middelen gekregen, onder meer voor preventie.Gemeenten werken bijvoorbeeld aan het verkleinen van gezondheidsver-schillen en een sterkere sociale basis van hun inwoners. Daarnaast is eennetwerk van mandaatgemeenten ingericht die in de regio afsprakenmaken over de acties en activiteiten in de regioplannen. Op basis van degemaakte afspraken in het IZA en het GALA richten gemeenten enzorgpartijen worden diverse ketenaanpakken in en wordt aanbodingekocht, zoals voor valpreventie en Welzijn op Recept.Een beweging die we met het IZA willen bewerkstelligen is die van zorgnaar welzijn. Niet elke klacht is gebaat bij een oplossing in het medischdomein. Dat erkennen en daarnaar handelen kan significant bijdragen aanhet verminderen van de huidige wachtlijsten. Bovendien draagt hetopbouwen van laagdrempelige ondersteuning bij aan de kwaliteit vanleven voor deze ggz-doelgroepen. De afspraken hierover zijn opgenomenin het IZA-onderdeel Samenwerking sociaal domein, huisartsenzorg enggz. Deze afspraken hebben onder andere geleid tot de opzet van mentalegezondheidsnetwerken. Daarnaast wordt het «verkennend gesprek» vanafvolgend jaar vergoed uit het basispakket waardoor mensen sneller eneffectiever geholpen kunnen worden. Voldoende beschikbaarheid vanTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 765, nr. 8522 e-communities en laagdrempelige inloopvoorzieningen zullen ookbijdragen aan minder toestroom naar de ggz en verbeteren de kwaliteitvan leven van veel mensen die eerder wachtten op een zorgantwoord.Een sterke eerstelijnszorg is cruciaal voor het functioneren van de zorg.Hierover zijn in het IZA-onderdeel Versterking eerstelijnszorg afsprakengemaakt. De verhoging en differentiatie van de ANW-tarieven voorhuisartsen was één van de eerste wapenfeiten van het IZA en hier wordtbreed gebruik van gemaakt. Inmiddels zijn ook de afspraken over «meertijd voor de patiënt» geïmplementeerd en gefinancierd. Verder ligt er eenambitieuze visie op de eerstelijnszorg voor 2030, waarin partijen samenverantwoordelijkheid nemen om de toegankelijkheid en continuïteit vande eerstelijnszorg te waarborgen, ook wanneer de complexiteit enonplanbaarheid toeneemt. Het overgrote deel van de regio’s is inmiddelsgestart met de implementatie, met financiële ondersteuning via ZonMW.Beweging naar passende zorgEén van de kernbegrippen van het IZA is «passende zorg». De afsprakenhierover zijn vastgelegd in de IZA-onderdelen Passende zorg: waardege-dreven – samen met de patiënt, pakket en kwaliteit en Contractering.Inmiddels heeft het Zorginstituut veertien Passende Zorgpraktijkengepubliceerd die regionaal, afhankelijk van de context, al kunnen wordengeïmplementeerd en onderdeel kunnen zijn van de contractering. Partijenhebben het Generiek Kompas «Samen werken aan kwaliteit van bestaan»opgeleverd, dat een goede basis geeft voor passende zorg voor mensenmet een brede zorg- en ondersteuningsvraag. Daarnaast hebben partijenhet uitvoeringsplan «Versterken kwaliteitstransparantie in de ggz»vastgesteld. Maar het belangrijkste is natuurlijk dat veel zorgprofessionalsen organisaties aan de slag zijn met passende zorg.Ook zijn er goede stappen gezet om de contractering te verbeteren. Hetafgelopen contracteerseizoen is aanzienlijk beter en tijdiger verlopen danhet jaar ervoor, en mede daardoor is ook informatieverstrekking aanverzekerden verbeterd. Op 22 december 2023 was in ongeveer 90% van deonderhandelingen duidelijk of er een contract werd gesloten of niet. Wezien ook steeds vaker dat contractering gericht is op langjarige afsprakenwaarbij niet zozeer productie maar passende zorg en verbeteren van detoegankelijkheid de leidraad is.Veranderend zorglandschapIn de IZA-onderdelen Regionale samenwerking, Samenwerking in deacute zorg en Toekomstbestendig zorglandschap door spreiding enconcentratie zijn afspraken gemaakt over de inrichting van het zorgland-schap. Het afgelopen jaar is door regionale partijen hard gewerkt aan hetopstellen van regiobeelden en -plannen, die nu voor alle regio’sbeschikbaar zijn. Dat is een indrukwekkende prestatie. Maar de wegernaar toe is minstens zo waardevol: door dit proces gezamenlijk tedoorlopen hebben partijen elkaar niet alleen beter leren kennen, maar isook het commitment om in de regio samen te werken aan de toeganke-lijkheid van zorg en ondersteuning versterkt.Sinds februari 2023 kunnen partijen transformatieplannen indienen om detransformatie te financieren. Hier is € 2,8 miljard voor beschikbaar. Na eenlangzame start zijn er inmiddels 219 plannen ingediend voor de snelletoets. Hiervan hebben 108 goedgekeurd, zijn 57 afgekeurd en 54 nog inbeoordeling3. Gemeenten, Wlz-instellingen en aanbieders van onder-steuning en welzijn kunnen ook deelnemen aan deze plannen.3Peildatum 13 mei 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 765, nr. 8523 Om de acute zorg te verbeteren en toekomstbestendig te maken hebbenalle ROAZ-regio’s ROAZ-beelden en ROAZ-plannen opgesteld. Daarnaastis er een implementatieplan zorgcoördinatie gemaakt waarin acties zijngedefinieerd voor de totstandkoming van zorgcoördinatie vanaf 1 januari2025. Ten behoeve van de IZA-afspraken over spreiding en concentratiezijn door het Zorginstituut twee ronde tafels ingericht (voor oncologie envaatchirurgie) die voorstellen hebben gedaan voor nieuwe volumen-ormen. De komende tijd wordt de impact van die normen onderzocht.Tot slot hebben partijen met elkaar stappen gezet op de aanpak voor decruciale ggz4. In deze aanpak vormt de zorgvraag van patiënten in huneigen sociale context het vertrekpunt. In elke regio bepalen zorginkopers,zorgaanbieders en (vertegenwoordigers van) patiënten op grond van dezorgvraag en de (regionale) wachtlijsten wat er nodig is aan aanbod: eencruciaal zorgnetwerk. Partijen hebben met elkaar afgesproken dat de in deregio overeengekomen cruciale zorgnetwerken vanaf de inkoop voor 2026waar nodig gelijkgericht ingekocht worden. Dit is een belangrijke stap diepartijen samen gezet hebben om te zorgen dat patiënten met eenhoogcomplexe zorgvraag beter geholpen worden.Landelijke randvoorwaardenIn het IZA zijn afspraken gemaakt over (landelijke) randvoorwaarden in deonderdelen Arbeidsmarkt en ontzorgen zorgprofessionals, Digitaliseringen gegevensuitwisseling en Financiën. Voor het thema arbeidsmarktliggen er mooie resultaten op het gebied van zeggenschap van profes-sionals, technologische innovatie en flexibel en modulair opleiden.Daarnaast is er een uitvoeringsakkoord gegevensuitwisseling gesloten. Ditakkoord betreft verstrekkende afspraken om de gegevensuitwisseling inde zorg te verbeteren en te standaardiseren. De implementatie van hetuitvoeringsakkoord wordt verder uitgewerkt in sectorplannen. Hetplatform Digizo.nu is opgericht, dat partijen ondersteunt bij het andersinrichten van (zorg)processen om efficiënter te werken door integratie vandigitale en hybride toepassingen. Ook heeft de Vliegwielcoalitie een extraimpuls gekregen om de praktijk te helpen bij opschaling en transformatienaar hybride zorg. Tot slot is er een betaaltitel gekomen voor domeinover-stijgende samenwerking. Hierdoor kunnen coördinerende activiteiten dieniet-patiëntgebonden kosten met zich mee brengen gefinancierd worden.Wat is er nodig voor de volgende fase?Wij hebben de uitkomsten van de MTR op 3 juni jl. besproken met debestuurders van de IZA-partijen. Hun belangrijkste conclusie is dat zij doorwillen gaan met de ingezette beweging, omdat de urgentie en hetmaatschappelijk belang daarvan nog net zo groot zijn als toen het IZAwerd ondertekend. Dat belang onderschrijven wij van harte. Debestuurders hebben ook besproken wat er in hun ogen nodig is voor devolgende fase. Gezien onze demissionaire status is het aan onzeopvolgers om hiermee verder te gaan.Tot slotDe afgelopen jaren hebben wij gemerkt dat het helpt om als IZA-partijenregelmatig met elkaar om tafel te zitten en daar het goede, maar vaak ookmoeilijke gesprek te voeren. We zien ook dat deze opzet in de regio’swerkt en dat hierdoor gemakkelijker domeinoverstijgend gewerkt wordt,bestuurlijk én door professionals op de werkvloer. Dat is het echte verschilmet de eerdere hoofdlijnenakkoorden: dat alles wat schuurt nu integraal4Kamerstuk 25 424, nr. 684Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 765, nr. 8524 besproken wordt. Met begrip voor elkaars belangen, maar altijd met hetoog op ons gezamenlijke doel: de toegankelijkheid van de zorg enondersteuning voor alle inwoners van Nederland. In die zin is het IZAmeer dan een akkoord, het is ook een werkvorm geworden.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. HelderDe Minister voor Medische Zorg,P.A. DijkstraDe Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. van OoijenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 765, nr. 8525