In-en uitleenverbod vleesketen internetconsultatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 544ArbeidsmarktbeleidNr. 1323 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 juli 2026Al sinds 2011 worden er misstanden geconstateerd met uitzendkrachtenin de vleesketen.1 Vaak gaat het om arbeidsmigranten. Helaas concludeerik nu, vijftien jaar later, dat er nog steeds grove misstanden zijn. Vanonderbetaling tot ontslag bij ziekte, en van intimidatie tot iemand in desteek laten na een ernstig ongeluk. Daarnaast maakt de keten nog te veelgebruik van uitzendkrachten voor structureel werk. Daarom is het na jarenvan praten en waarschuwen tijd om in te grijpen. Er komt een uitzend-verbod in de vleesketen.2 Het ontwerpbesluit gaat nog deze week ininternetconsultatie.Met deze maatregel pak ik het probleem aan bij de bron. Met hetuitzendverbod is er nog slechts één werkgever verantwoordelijk voor degoede arbeidsomstandigheden én -voorwaarden. Dat is het bedrijf waariemand ook daadwerkelijk naar binnenloopt om te werken. Door één partijverantwoordelijk te maken voor het welzijn van de werknemer, verwachtik dat de misstanden significant zullen afnemen.Want iedereen heeft recht op eerlijk, veilig en gezond werk. Waar je ookvandaan komt, en waar je ook werkt.1Kamerstukken II 2010/11, 32 680, nr. 4, Bureau Nationaal Rapporteur Mensenhandel (BNRM),Vijfde rapportage van de Nationaal Rapporteur, Den Haag 2007.Zie ook het Jaarverslag 2019 van de Inspectie SZW waar bij verschillende uitzendbureaus in devleesindustrie overtredingen op het WML en ATW worden geconstateerd. In de periode2020/2021 constateert de Nederlandse Arbeidsinspectie dat de tekortkomingen in de slachte-rijen en vlees-en pluimveeverwerkende bedrijven zijn toegenomen.2Hiermee is ook toezegging TZ202606-083 en TZ 202409-067 afgedaan door aan uw Kamer telaten weten wat het besluit is ten aanzien van het uitzendverbod en het signaal over ontslag opstaande voet mee te nemen in de uitwerking van het uitzendverbod evenals Kamerstukken II2025/26, 29 861, nr. 193 (aangehouden motie van het lid Patijn over een uitzendverbod in devleessector). kst-29544-1323ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 544, nr. 13231 Veel gesprekken met de vleesketenMet de keten wordt al lang gesproken over hoe zij zelf voor verbeteringkunnen zorgen. Naar aanleiding van de motie van het lid Futselaar (SP) in2021, die opriep tot vaste contracten als norm, hebben destijds meerdereBestuurlijke Overleggen met de vleesketen plaatsgevonden. Het was toenal de wens van uw Kamer om het aandeel tijdelijke contracten enuitzendcontracten terug te dringen en het vaste contract als norm testellen.3Sinds 2021 zijn er 29 gesprekken geweest met de sector waaronder twaalfmet mij en mijn voorgangers.De gesprekken zijn in een stroomversnelling geraakt in mei 2024. DeArbeidsinspectie publiceerde toen een onderzoek naar een verdienmodelin de vleesindustrie. Hieruit bleek dat uitzendbureaus op grote schaalmisbruik maakten van het op papier ontslaan op staande voet. Het gingom 7.000 vermeldingen, waaronder veel arbeidsmigranten.4 Gelijktijdigpubliceerde kenniscentrum SOMO een onderzoek naar uitbuiting doormalafide uitzendbureaus in deze keten5, gesteund door diversemaatschappelijke organisaties en mediapublicaties.6De toenmalige Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft deketen toen direct op het matje geroepen. De dialoog van het kabinet metde keten is toen geïntensiveerd (waarover uw Kamer in juni7, september8en december9 2024 is geïnformeerd). Er werd een publiek-privatetaskforce opgericht, die opdracht gaf tot een onderzoek naar demisstanden. Dit onderzoek is op 10 maart 2025 aan uw Kamer aange-boden en de oplossingsrichtingen zijn door de sector meegenomen in debestuurlijke overleggen.10De resultaten van de op 20 juni 2025 aan uw Kamer verzonden Technischeverkenning sectoraal uitzendverbod en verplicht percentage indiensttre-ding,lieten zien dat een sectoraal uitzendverbod een effectieve maatregelis wanneer er in een sector wijdverspreid en stelselmatig arbeidswettenworden overtreden.11 Daarbij is onder meer gekeken naar de positieveeffecten van de maatregel in Duitsland, waar sinds 2021 verboden vooruitzenden, contracting en zzp-inzet gelden. Daarom is in de zomer van2025 ambtelijk gestart met het uitwerken van een uitzendverbod voor devleesketen als stok achter de deur. De wettelijke grondslag hiervoor is viahet amendement-Patijn/Omtzigt verankerd in de Wet toelating terbeschik-kingstelling van arbeidskrachten (Wtta).12 Tegelijkertijd heeft mijnvoorganger toen een ultimatum gesteld. Er moest binnen één jaarsignificante verbetering zijn, anders kan het kabinet besluiten om hetuitzendverbod in te zetten.Bij mijn aantreden ben ik naar de vleesketen heel duidelijk geweest: per15 juni moesten concrete acties door de keten zijn gerealiseerd. De3Kamerstuk 28286, nr. 1171 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen.4Signaal ontslag staande voet | Nederlandse Arbeidsinspectie.5Uitbuiting door malafide uitzendbureaus - SOMO.6O.a. FairWork, Comensha, Barka, StraatConsulaat, Somo, Wijkz, Idhem, Leger des Heils.7Arbeidsomstandigheden | Tweede Kamer der Staten-Generaal.8Kamerstukken II, 2023/24, kamerstuk 25 883, nr. 500 van 2 september 2024.9Arbeidsomstandigheden | Tweede Kamer der Staten-Generaal.10Aanbiedingsbrief bij analyse «Wat gaat er mis bij de inzet van uitzendkrachten in de vlees-keten?» | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.11https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/06/20/technische-verkenning-sectoraal-uitzendverbod-en-verplicht-percentage-indiensttreding.12Kamerstukken II 2024/25, 36 446, nr. 54.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 544, nr. 13232 afgelopen weken heb ik de brieven van de brancheorganisaties in devleesketen, het rapport van de Arbeidsinspectie13 en de signalen van eenaantal maatschappelijke organisaties goed gelezen. Ik heb van de branchede voortgangsrapportage van het actieplan «Gezond, veilig en eerlijkwerk» gekregen, met daarin 16 actiepunten om de positie van interna-tionale medewerkers te versterken. Dit geeft een helder beeld. Helaas lukthet de keten onvoldoende om verbetering te realiseren. Er zijn nog steedsveel misstanden en de vleesketen draait nog steeds grotendeels opuitzendkrachten.Structurele misstanden in de vleesketenDe Arbeidsinspectie heeft gerapporteerd over haar praktijkervaringenvanuit haar bestuursrechtelijke toezicht en strafrechtelijke opsporing in devleesketen. Hieruit komt duidelijk naar voren dat vleesbedrijven enuitzendbureaus hun bedrijfsvoering beperkt aanpassen om arbeidsrelatieste versterken, de fysieke en mentale belasting van het werk te vermin-deren en de arbeidsomstandigheden en -voorwaarden te verbeteren. Alsgevolg hiervan blijven de risico’s op ongezond, onveilig en oneerlijk werkin de vleesketen onverminderd hoog, ook ten opzichte van anderesectoren in Nederland.14 Daarnaast constateert de Arbeidsinspectie dat inde vleesketen nog steeds verschillende verdienmodellen bestaan die tenkoste gaan van arbeidsmigranten. Daarbij gaat het onder meer omonderbetaling (zoals onterechte inhoudingen op het loon), hoge huisves-tingskosten die worden ingehouden op het loon, druk om ondanks ziektete werken, het creëren van afhankelijkheidsrelaties (bijvoorbeeld viaschuldbinding) en het beperken van de bewegingsvrijheid vanwerknemers (o.a. via intimidatie en het innemen van identiteitsdocu-menten).Ook de Onderzoeksraad voor de Veiligheid15 en de Nationaal RapporteurMensenhandel16 pleiten voor het bevorderen van structureel werk envaste contracten. Beide instanties zien een uitzendverbod voor risicosec-toren als een mogelijk middel voor het tegengaan van de gesignaleerdeproblemen.De noodzakelijke acties zijn door de keten niet gerealiseerdDe vleesketen moest voor het ultimatum van 15 juni jl. twee actiesrealiseren om de mistanden significant terug te brengen. Ik zie dat desector niet serieus genoeg werk heeft gemaakt van deze acties.–Per juli 2026 had 80% van de arbeidskrachten direct in dienst moetenzijn. Bij zowel de wit- als roodvlees is ongeveer de helft van hetpersoneel direct in dienst. De sector werkt aan plannen om dezepercentages te verhogen, maar deze verandering gaat niet snelgenoeg. De vleesketen heeft daarmee onvoldoende eigenaarschapgepakt en besteedt nog steeds het overgrote deel van het werk uit aanuitzendbureaus. Ik vind dit teleurstellend, aangezien bekend is dat ertwee keer zoveel overtredingen zijn van arbeidswetten bij uitzenden ende sector weet dat de misstanden niet genoeg afnamen.17–Er moest een commissie zijn van sociale partners die toeziet op denaleving van de cao. We zien helaas dat deze commissie nog nietnamens alle werknemers toeziet op naleving. Ook geschillenbeslech-13Zie: Arbeidsinspectie, Themarapportage vlees, juni 2026 (website Arbeidsinspectie).14Thema rapportage vlees, Nederlandse Arbeidsinspectie (2026), pp. 3–6, 17.15Onderzoeksraad voor Veiligheid, Veiligheid van arbeidsmigranten (2025), pp. 12.16Inbreng commissiedebat Arbeidsmigratie 11 september 2025 | Nationaal Rapporteur.17Sector- en beroepeninformatie Inspectiebrede Risicoanalyse 2022 | Nederlandse Arbeidsin-spectie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 544, nr. 13233 ting door deze commissie voor bijvoorbeeld niet uitbetaald loon, isniet gerealiseerd. Er is hierdoor niet een maximale bijdrage geleverdom naleving van de cao te realiseren voor alle arbeidskrachten die inde vleesketen werken.Het is de sector onvoldoende gelukt om de afhankelijkheid van uitzend-krachten, waaronder veel arbeidsmigranten voor structureel werk teverminderen. De inzet van uitzendkrachten is niet bedoeld voor structureelwerk. Daarom is het belangrijk dat de sector eigenaarschap toont voor zijnmensen én blijft investeren in innovatie om deze afhankelijkheid teverminderen. En als je als bedrijf toch voor uitzendkrachten kiest, moet jegoed werkgeverschap tonen en je niet verschuilen achter (juridische)verantwoordelijkheden die zouden liggen bij bedrijven die je inhuurt ofinschakelt.Omdat de sector onvoldoende resultaat heeft geboekt het afgelopen jaar,zet ik het uitzendverbod in als middel om de gewenste verandering af tedwingen.Het uitzendverbodConcreet gaat het uitzendverbod het volgende inhouden:–Door het uitzendverbod wordt het in- en uitlenen van ter beschikkinggestelde arbeidskrachten in de gehele vleesketen verboden voor zoverer sprake is van een erkenning voor het slachten, verwerken en koelenvan vlees. Hiervoor is gekozen omdat maatschappelijke organisatiesen de Arbeidsinspectie misstanden zien bij bedrijven die slachten,vlees verwerken en verpakken, en waar uitzendkrachten wordeningezet voor structureel werk.–Het verbod zal hierdoor van toepassing zijn voor bedrijven waar devolgende activiteiten worden verricht: slachten, verwerken, koelen eninvriezen van vlees.–Voor deze activiteiten geldt een Europees bepaalde erkenning waar deNederlandse Voedsel- en Warenautoriteit op toeziet. Dit maakt dereikwijdte duidelijk, handhaafbaar, en uitvoerbaar.–Het verbod geldt in beginsel voor alle activiteiten en functies in hetbedrijf met een erkenning. Functies die niet direct samenhangen metde primaire vleesproductie zoals verkoopmedewerkers, of administra-tief personeel worden uitgezonderd van het uitzendverbod.–Kleine bedrijven die minder dan 20 mensen inzetten, vallen niet onderhet verbod.–De Arbeidsinspectie zal toezien op de naleving van het uitzendverbod.Toezicht en handhaving op de naleving van arbeidswetgeving zal doorde maatregel makkelijker worden, omdat duidelijk is wie juridischgezien de werkgever zou moeten zijn.–We zetten in op een verantwoorde invoering. Daarom zal ik de reactiesuit de internetconsultatie, wetgevingstoets en advies van de ATRserieus wegen en verwerken.–Ik streef naar publicatie in het Staatsblad van het uitzendverbod peruiterlijk juni 2027. Het verbod zal ingaan op 1 maart 2028. Voorbestaande terbeschikkingstellingen geldt er overgangsrecht tot 1 juni2028.–Het verbod zal na 4 jaar worden geëvalueerd om te zien of demisstanden sterk zijn gereduceerd. Dan zal er ook bezien worden of ereen tijdpad mogelijk is om de maatregel af te schaffen. Let wel: dat zoubetekenen dat de keten dan zelf in staat is om de misstanden structu-reel te laten stoppen.–Bedrijven die arbeidskrachten direct in dienst nemen hebben binnende reguliere arbeidsovereenkomst mogelijkheden voor flexibiliteit.Hierbij kan gedacht worden aan tijdelijke contracten, oproepcontractenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 544, nr. 13234 als bijbaan bij minderjarigen, scholieren, studenten en AOW-gerechtigden en een bandbreedtecontract. Daarnaast hebbenwerkgevers de mogelijkheid om 3 tijdelijke contracten in 3 jaar aan tegaan. Ook is het mogelijk om 1 langjarig tijdelijk contract aan te gaan(dat kan langer dan 3 jaar, pas bij opeenvolgende contracten gaatnamelijk de ketenregeling gelden).Effectiviteit uitzendverbod en onderzochte alternatievenEen uitzendverbod is een verwacht effectief middel om misstanden in devleesketen tegen te gaan waar de problemen structureel en wijdverspreidzijn.18 Met deze maatregel wordt het probleem bij de bron aangepakt: eeninlener en uitlener die naar elkaar wijzen en geen verantwoordelijkheidnemen voor de arbeidskracht.Door één partij verantwoordelijk te maken voor het in de meest brede zingoed zorgen voor de arbeidskracht, verwacht ik dat de misstandensignificant zullen afnemen. Ik heb ook gekeken naar alternatieven, maardie zijn allemaal niet geschikt.19Een individueel in- en uitleenverbod is niet geschikt voor sectoren waarzich wijdverspreid en stelselmatig misstanden voordoen. Het steeds weeropnieuw opleggen van individueel verbod vergt namelijk veel capaciteitvan de Arbeidsinspectie, en is voor een sector waarin de misstanden zowijdverspreid zijn daarom niet effectief en efficiënt.Meer capaciteit voor de Arbeidsinspectie is niet effectief, omdat eensector met wijdverspreide en stelselmatige overtredingen veel capaciteitvraagt. Het is doelmatiger om dan het probleem bij de bron aan te pakkenen een in-en uitleenverbod af te kondigen.De verplichting om een significant deel van het personeel direct in dienstte nemen kan op korte termijn niet uitvoerbaar en handhaafbaar wordenvormgegeven, waardoor deze voorlopig nog niet effectief ingezet kanworden. Dit zou om een nieuwe wet vragen en die tijd is er niet. Demisstanden moeten na al die jaren nu ook écht aangepakt worden.De regering verwacht dat de Wtta een aanzienlijke bijdrage zal leveren aanhet bestrijden van de misstanden in de uitzendsector. Het is echter nietaannemelijk dat de Wtta voldoende effect zal hebben in de vleesketenvanwege de structurele en systematische misstanden met uitzendkrachtenwaar inleners en uitleners bewust gebruik maken van schijnconstructies.Verwachte effecten van het uitzendverbodZoals aan uw Kamer toegezegd20 is er een onafhankelijke impactanalyseuitgevoerd naar het effect van het invoeren van een uitzendverbod in devleesketen. De impactanalyse laat zien dat dat het aannemelijk is dat eenin- en uitleenverbod in de vleessector bijdraagt aan het verminderen vanovertredingen van arbeidswetten en het verbeteren van de arbeidspositievan arbeidsmigranten. Als de uitzendkrachten in directe dienst komen vande inlener, worden bedrijven in de vleessector sneller geconfronteerd metde kosten van improductiviteit die voortkomen uit slechte arbeidsomstan-digheden of ziekteverzuim. Omdat het om een substantieel aandeelwerknemers gaat, kunnen de gevolgen van improductiviteit aanzienlijk18Kamerstukken II 2025/26, 29 861 nr. 199 (aangehouden motie van het lid Flach over eeneventueel uitzendverbod zo risicogericht mogelijk en met strikte handhaving vormgeven)19https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/06/20/technische-verkenning-sectoraal-uitzendverbod-en-verplicht-percentage-indiensttreding.20Aanbiedingsbrief bij Technische verkenning sectoraal uitzendverbod en verplicht percentageindiensttreding | Rijksoverheid.nl.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 544, nr. 13235 zijn. Dat betekent dat de werkgever meer zal investeren in het voorkomenvan ziekteverzuim en het optimaliseren van de productiviteit via beterearbeidsomstandigheden.De totale economische effecten worden als relatief beperkt ingeschat. Debehoefte aan flexibiliteit blijft groot en er zal naar verwachting gebruikworden gemaakt van beschikbare flexibele dienstverbanden. Eenuitzendverbod leidt naar verwachting niet tot hogere uurlonen, maar weltot hogere loon- en arbeidskosten. Dit hangt samen met een afname vande inzetflexibiliteit, een grotere doorbetalingsverplichting bij ziekte enniet-productieve uren, en een betere naleving van arbeidsvoorwaarden.Daarnaast nemen de kosten voor werving, selectie, huisvesting en vervoervan arbeidsmigranten naar verwachting toe, doordat deze activiteitenminder efficiënt kunnen worden georganiseerd dan via gespecialiseerdeuitzendbureaus. Door deze hogere kosten kan er mogelijk een kleineprijscorrectie plaatsvinden in de vleesketen. Overigens is er geenprijsstijging waargenomen door de invoering van de maatregel inDuitsland.Ook de ervaringen uit Duitsland geven mij vertrouwen dat het invoerenvan een uitzendverbod de misstanden in de vleesketen flink kan terug-brengen. Sinds 2021 is er daar namelijk een maatregel van krachtwaardoor arbeidskrachten die met vlees werken verplicht in dienstmoeten zijn. De belangrijkste effecten op een rij:–De arbeidssituatie voor arbeidskrachten is daardoor sterk verbeterd.Loondoorbetaling bij ziekte is de norm. Daarnaast is (onbetaald)langdurig overwerken aanzienlijk teruggelopen.21–De bedrijven zijn erin geslaagd om personeel snel en efficiënt over tenemen van onderaannemers en uitzendbureaus. De volledigetransitieperiode van het aankondigen van de maatregel, het publicerenvan de wet en de daadwerkelijke inwerkingtreding besloeg in totaal 9maanden. De arbeidskrachten waren toen allemaal overgenomen doorde eigenaren van de vleesbedrijven.22–Het aandeel ingeleende arbeidskrachten daalde tot 5% in 2021. Dit gaatdan met name om ingeleend kantoorpersoneel, dat is onder demaatregel nog wel mogelijk.–Na het verbod is de werkgelegenheid in de sector alleen maartoegenomen, van 203.375 in 2019, naar 215.781 in 2021.23–Er is geen prijsstijging waargenomen die aan het verbod kan wordentoegeschreven.24–Overtredingen van het verbod zijn volgens de evaluatie nauwelijkswaargenomen.Tot slotDe vleesketen staat de komende jaren voor meerdere grote opgaven. Destaatsecretaris van LVVN is met het oog hierop voornemens om totmeerjarige afspraken te komen met de slachthuissector, met het doel omtot een consistente aanpak te komen op verschillende beleidsdossiers ophet gebied van dierenwelzijn, voedselveiligheid en het toezicht door deNVWA. De eerste gesprekken zijn na de zomer gepland.21Evaluation under section 8 of the Act on the Protection of Labour Rights in the Meat Industry(GSA Fleisch). (2024). Conclusion of the Final Report. Bundesministerium für Arbeit undSoziales, pp. 7–8.22Ibidem, pp. 3–4.23Die Evaluation nach § 8 des Gesetzes zur Sicherung von Arbeitnehmerrechten in der Fleisch-wirtschaft (GSA-Fleisch) - Abschlussbericht, p. 74.24Ibidem, p. 3.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 544, nr. 13236 Een uitzendverbod is geen tovermiddel en zal niet alle incidentenvoorkomen. Het werk in de vleesketen blijft zwaar en fysiek belastend. Watmet het verbod wel echt verandert, is dat werkgevers de verantwoorde-lijkheid en prikkel krijgen om goed voor het personeel te zorgen. Daaromgaat het verbod naar mijn verwachting de misstanden in de vleesketenfors verminderen.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.A. VijlbriefTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 544, nr. 13237