Stand van zaken Herstel Groningen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202633 529GaswinningNr. 1376 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 mei 2026De hersteloperatie in Groningen en Noord-Drenthe vraagt om blijvendeaandacht, daadkracht en betrokkenheid van de overheid. Dit ziet opheldere communicatie, luisteren naar de wensen en behoeften vanbewoners en met elkaar de juiste balans tussen snelheid, kwaliteit encomfort vinden. Bewoners hebben recht op duidelijkheid over wat zijkunnen verwachten en op een overheid die haar beloftes nakomt.Tegelijkertijd zijn wij op zoek naar rust in de hersteloperatie. Continuïteit inde uitvoering is in het belang van de bewoners en dat staat voor mijvoorop. Mede om die reden is een regeringscommissaris aangesteld diezich de komende jaren kan focussen op voortgang en samenwerking metén in de regio. Met deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgangvan de versterkingsopgave en de stand van zaken rondom een aantalverschillende onderwerpen.Situatie SchipslootTijdens de behandeling van het begrotingsonderdeel Groningen op26 januari jl. hebben leden van uw Kamer aandacht gevraagd voor hetverloop van de versterkingsoperatie aan de Schipsloot en Middenstraat inLoppersum en deze ontwikkelingen te duiden. De Schipsloot en deMiddenstraat in Loppersum zijn in 2022 gestart in hetzelfde zogenaamdeuitvoeringscluster. De noodzakelijke versterkingsmaatregelen voor devrijstaande woningen aan de Middenstraat bleken zwaarder dan voor deSchipsloot. Omdat hierdoor de noodzakelijke werkzaamheden endoorlooptijden verschoven ten opzichte van de Schipsloot is binnen hetcluster een knip doorgevoerd zodat het proces van de Schipslootongewijzigd door kon lopen.In de Middenstraat zouden 20 van de 25 particuliere vrijstaande woningengesloopt worden en herbouwd. Voor de overige 5 woningen gold eenversterkingsopgave. Bij de nadere analyse in het kader van onaan- kst-33529-1376ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13761 vaardbare verschillen en uitvoerbaarheid is de afweging gemaakt omsloop/nieuwbouw ook aan de resterende 5 woningen aan te bieden.Voor de Schipsloot wordt hetzelfde vastgestelde proces gevolgd als voorde Middenstraat: nadat de benodigde informatie beschikbaar is gekomen,wordt ook hier per adres de scenarioafweging gemaakt. Als hieruit naarvoren komt dat binnen de Schipsloot grote verschillen ontstaan tussen dewoningen, bijvoorbeeld doordat bij een gedeelte sprake is van sloop-nieuwbouw, dan zal met behulp van de routekaart naar de ontstaneverschillen worden gekeken.Ik betreur ten zeerste de ontstane onduidelijkheid en onrust als gevolghiervan. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) heeft ook erkend datde communicatie beter had gemoeten. Zo had er meer duidelijkheidmoeten worden gegeven over het opsplitsen van het cluster én haddenbewoners nooit via-via moeten vernemen over de aanpak van verschillenbij hen in de buurt.Verhoging forfaitair bedrag Zelf Aangebrachte Voorziening (ZAV)In de eerste suppletoire begroting van BZK is aangekondigd dat hetstandaardbedrag voor de vergoeding zelf aangebrachte voorzieningen(ZAV) verhoogd wordt.1 Dit is het bedrag dat huurders in de versterkings-opgave kunnen ontvangen voor zaken die zij zelf in hun huurwoninghebben aangebracht en die door de versterking verloren gaan, zoalsbijvoorbeeld een zonwering. Op basis van de gemiddelde waarde vanverloren zelf aangebrachte voorzieningen, wordt het bedrag verhoogd van€ 3.000,– naar € 6.500,–.De verhoging gaat in zodra het bedrag in de Regeling Tijdelijke wetGroningen is gewijzigd. Deze wijziging in de Regeling gaat gelijktijdig inmet de gewijzigde (Tijdelijke) wet Groningen. De verhoging van devergoeding zal met terugwerkende kracht worden uitgevoerd: bewonersdie eerder een lager bedrag hebben ontvangen dan 6.500 euro, krijgenautomatisch een verhoogde uitkering van NCG. Hiernaast blijft demogelijkheid bestaan om een ZAV-vergoeding te krijgen op basis van dedaadwerkelijke kosten van de zelf aangebrachte voorzieningen, op basisvan een taxatierapport.Voortgang casuïstiek versterkingAfgelopen jaar is NCG gestart met een programmatische aanpak om in detoekomst beter grip te hebben op het ontstaan en oplossen van complexegevallen. Per eind maart is voor de adressen die uit de eerste verdiependeanalyse naar voren zijn komen met nagenoeg alle bewoners overleggeweest over de mogelijke oplossingsrichtingen. Dit kwartaal wordt opidentieke wijze de adressen uit de vervolganalyse opgepakt. Daarmee zijnde nu bekende adressen inzichtelijk en wordt de uitvoering nauwlettendgevolgd middels een maandelijkse, interne voortgangscontrole. Parallelgaat gewerkt worden aan een risico gestuurde aanpak door bijv. díeadressen tegen het licht te houden die te lang in een uitvoeringsfasezitten.Ik vind het belangrijk dat er voor bewoners met langlopende problemensnel een oplossing komt. Het werk dat mijn ambtsvoorganger hieropverricht heeft, zet ik voort. Hierbij zet ik in op het optimaliseren vanbestaande processen, werkwijzen en beleid. Ik zal uw Kamer hierover1Kamerstuk 36 915 VII, nr. 2.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13762 periodiek informeren. Hiermee geef ik ook invulling aan de motie-Teunissen c.s.2.Invloed tijdelijke huisvesting op huurmarktTijdens de behandeling van het begrotingsonderdeel Groningen op26 januari jl. heeft mijn voorganger toegezegd om terug te komen opmogelijk hoge huren door wisselwoningen.3 Ten aanzien van tijdelijkehuisvesting (THV) geldt dat een bewoner in de versterkingsopgave vanNCG kan kiezen om THV via NCG of de woningbouwcorporatie te latenverlopen of om zelf een tijdelijke woonruimte te zoeken. Indien eenbewoner zelf THV regelt, is hier een standaard vergoeding van € 3.207 permaand voor beschikbaar.Ik constateer een aantal zaken met betrekking tot de ontwikkelingen op dehuurmarkt:•Op dit moment wordt er een beperkt aantal woningen voor vrijeverhuur aangeboden in Groningen (Ommelanden). Het beperkteaantal, helemaal in vergelijking met de door de NCG en Woningcorpo-raties gerealiseerde THV-aanbod, maakt dat het onwaarschijnlijk is dater een causaal verband is tussen THV en stijgende huurprijzen.•Daarbij valt op dat er een relatief groot aantal panden wordt aangebo-den via bemiddelaars voor arbeidsmigranten in de Eemshaven enDelfzijl, wat daarmee een grotere invloed lijkt te hebben dan THV.•En als Groningen wordt vergeleken met de andere noordelijkeprovincies, lijkt er ook geen effect van de THV: in de Ommelandensteeg de huurprijs per vierkante meter in het eerste kwartaal van 2025met 6,9%. In Friesland was dat 10,1% en in Drenthe 20,8%4Ik zie hiermee geen reden tot een diepgravend onderzoek naar eenmogelijk prijsopdrijvend effect door wisselwoningen.Reactie BrandbriefDe vaste Kamercommissie van BZK heeft mij op 5 maart jl. ook verzocht tereageren op de brief over «Brandbrief m.b.t. structureel onhoudbareuitvoeringskosten bij schadeafhandeling in aardbevingsgebied doorgaswinning». In deze bewonersbrief worden zorgen geuit over deuitvoeringskosten bij de schadeafhandeling en versterken.Ik wil benadrukken dat het kabinet het van belang vindt om de uitvoe-ringskosten zo laag mogelijk te houden en procedures zo makkelijk enefficiënt mogelijk te maken. Wel merk ik op dat in 2023 de uitvoerings-kosten van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) met € 0,78uitzonderlijk hoog en daardoor niet representatief waren. Dit was namelijkhet gevolg van de pauzering van de schadeaanvragen in afwachting vande nieuwe, verruimde schademaatregelen.De gemiddelde uitvoeringskosten van de schadeafhandeling lagen inafgelopen jaren (2024 en 2025) fors lager met respectievelijk € 0,39 en€ 0,47 per uitgekeerde euro schadevergoeding. Deze daling was mede hetgevolg van het afronden van de gepauzeerde aanvragen wat leidde totmeer besluiten en een hoger uitgekeerd bedrag. Maar ook de introductievan de forfaitaire regelingen, waarbij sneller tot uitkering van een door debewoner gekozen vaste schadevergoeding gekomen wordt, droeg bij aaneen daling van de kosten. Met de ontwikkeling van nieuwe schaderege-2Kamerstuk 33 529, nr. 1359.3TZ202601-065.4VGM & NVM Huurcijfers Q1 2025.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13763 lingen kunnen bewoners inmiddels kiezen om hun schade af te handelenzonder onderzoek naar de schadeoorzaak. Dit kan door gebruik te makenvan daadwerkelijk herstel tot € 60.000 of van verschillende forfaitaireschaderegelingen.In lijn met het beleid van mijn voorganger blijf ik de komende jaren deontwikkeling van de uitvoeringskosten monitoren op basis van hetJaarverslag van het IMG en hetgeen daarover gerapporteerd wordt in deStaat van Groningen en Noord-Drenthe. Wel merk ik op dat voorop staatdat lagere uitvoeringskosten nooit ten koste mogen gaan van deschadeafhandeling. Het IMG heeft in 2024 en 2025 met de implementatievan de nieuwe schadeafhandeling het persoonlijk contact juist geïntensi-veerd, bijvoorbeeld middels het Serviceloket en de steunpunten, en depersoonlijke benadering en begeleiding van aanvragers bij daadwerkelijkherstel. Dit betekent niet altijd lagere kosten maar wel dat het IMG deaanvrager steeds meer centraal stelt: dit past bij de beweging naar eenmildere, menselijkere en makkelijkere schadeafhandeling.De voorbeelden die worden genoemd in de brief (zoals de 3D scan) zienniet zozeer op de schadeafhandeling (door het IMG) maar op de verster-kingsopgave in Groningen, uitgevoerd door de NCG. Ook daarvoor geldtdat de focus wat mij betreft ligt op bewoners zodat zij in het aardbevings-gebied van Groningen veilig kunnen wonen en werken. NCG geeft daarbijaan dat het opnieuw uitvoeren van een 3D-scan slechts bij uitzonderingvoorkomt, bijvoorbeeld als er sprake is van gewijzigde inzichten,normering of de noodzaak tot aanvullend onderzoek. Het is gelet op mijnrol niet passend om in deze brief in te gaan op de genoemde specifiekesituatie genoemd in de brief, maar ik heb NCG gevraagd deze situatie opte pakken en tot een bevredigende oplossing te brengen.Actualisatie Erfgoedprogramma 2026–2028In Nij Begun heeft het kabinet aangegeven dat het Erfgoedprogramma,dat eind 2023 zou aflopen, wordt verlengd tot en met 2028. Hiervoor isdestijds € 73 mln extra beschikbaar gesteld. Sinds 2017 werken het Rijk,provincie Groningen en gemeenten in het aardbevingsgebied door middelvan het Erfgoedprogramma samen aan het behouden, versterken enontwikkelen van het Groninger erfgoed. Het doel van het Erfgoedpro-gramma is om het Groningse erfgoed en het landschap te behouden en teverbeteren. Daarbij staat het uitgangspunt centraal dat het gebouwdeerfgoed onlosmakelijk is verbonden met haar omgeving en het cultuurhis-torisch landschap. Het erfgoed vormt een wezenlijk onderdeel van deGroninger gebiedsidentiteit.Ik bied uw Kamer hierbij, mede namens de Minister van OCW, deactualisatie van het Erfgoedprogramma voor de periode 2026–2028 aan.Deze actualisatie van het Erfgoedprogramma is opgesteld in samen-werking met alle partners in het programma en is afgestemd metsamenwerkingspartners, zoals het Erfgoedberaad en het Atelier Regio-bouwmeester van de NCG. Inwoners hebben input kunnen leveren via eenenquête.In deze actualisatie zijn onder andere de extra middelen uit Nij Begunverwerkt en is rekening gehouden met recente ontwikkelingen, zoals deAgenda voor Herstel en de toetreding van het Instituut MijnbouwschadeGroningen (IMG) tot het Erfgoedprogramma. Daarnaast wordt desamenwerking met het Agroprogramma en het Atelier Regiobouwmeestervan de NCG geïntensiveerd. Ook draagt het programma bij aan hetbehoud en de doorontwikkeling van het landschap, de ruimtelijke kwaliteiten gebiedsidentiteit van Groningen. Verder zal de komende jaren wordenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13764 gekeken hoe de Sociale en Economische Agenda’s kunnen bijdragen aanhet behoud en de verdere ontwikkeling van het Gronings erfgoed en haaridentiteit. Zo speelt in de Sociale Agenda erfgoed een verbindende roldoor de geschiedenis van Groningen zichtbaar en beleefbaar te maken enzo verleden, heden en toekomst met elkaar te verbinden. Raakvlakken metde Economische Agenda worden met name gezien op het gebied vanherbestemming in relatie tot de vrijetijdseconomie en kennisontwikkelingen vakmanschap.Het geactualiseerde programma bouwt voort op bestaande programma-lijnen en introduceert vier focusthema’s:•Integrale aanpak schadeherstel en versterken;•Duurzaam behoud van agrarisch erfgoed;•Kennisontwikkeling en -borging;•Erfgoed van de toekomst en gaswinning.Aan de hand van de bestaande programmalijnen en bovenstaandefocusthema’s wordt een basis gelegd voor blijvende samenwerking,waarbij succesvolle instrumenten en werkwijzen voor het behoud vanGronings erfgoed ook buiten de grenzen van het programma alsvoorbeeld kunnen dienen.Voortgang pilot IAE en reactie op het boek «Zorgvuldig onveilig»Na het terugtrekken van het bestuur van de Vereniging GroningerMonument Eigenaren (VGME) uit de pilot, hebben de stuurgroepledenvan de pilot Integrale Aanpak Erfgoed besloten om door te gaan met depilot. Hierbij is het uitgangspunt dat de eigenaar centraal staat. Op basisvan gesprekken met de eigenaar wordt bepaald wat het beste pad is voorhun integrale project. Hierbij zullen de uitgangspunten van de pilotovereind blijven en de eigenaren nog altijd zelf regie houden, indieneigenaren dat zelf willen en dat voor hen de beste oplossing is. Hiermeegeef ik invulling aan de motie-Beckerman c.s.5.Daarnaast heeft de vaste Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken mijop 5 maart jl. verzocht om een reactie op het boek «zorgvuldig onveilig»van Dhr. Kremer, voorzitter van de VGME, dat zij op 9 februari jl. hebbenontvangen. Met belangstelling heb ik kennisgenomen hiervan. In zijn boekbenoemt de heer Kremer drie concrete alternatieven die volgens hempassen binnen het kader van de Tijdelijke wet Groningen: 1) decentraleuitvoering met vaste begeleidingsteams die een pand integraalbegeleiden van opname tot uitvoering; 2) sterkere eigen regie vooreigenaren; en 3) verschuiving van zware voorafgaande controle naarverantwoording achteraf. Op deze voorstellen ga ik hieronder kort in.Ten aanzien van het eerste en tweede punt zijn de afgelopen jaren alstappen gezet. Met het Werkproces Versterken Erfgoed van NCG krijgenmonumenteigenaren de mogelijkheid voor een integrale aanpak waarbijversterking, restauratie en schadeherstel waar mogelijk in samenhangworden uitgevoerd. Daarnaast kunnen eigenaren via het traject EigenBeheer bij NCG de volledige versterking van hun woning van opname totuitvoering in eigen regie uitvoeren. Ook wordt via de Agenda voor Herstelactief ingezet op betere samenwerking tussen BZK, IMG, NCG, deprovincie Groningen en de vijf versterkingsgemeenten om inwoners beterte ondersteunen.Voor het derde punt geldt dat door aan de voorkant een gedegenversterkingsplan op te stellen, voorkomen wordt dat er achteraf discussie5Kamerstuk 33 529, nr. 1321.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13765 ontstaat of dat bewoners een tweede keer door het ingrijpende proces vanversterking moeten. Tegelijkertijd streef ik ernaar de controle- enjuridische procedures zo beperkt mogelijk te houden.De analyse dat bewoners nog steeds lang wachten op de versterking, endat tijd in dit dossier zelf een vorm van schade is, onderschrijf ik.Tegelijkertijd verschil ik van inzicht over de conclusie dat een substantiëlesysteemwijziging de aangewezen weg is voor versnelling. Uit het verledenblijkt dat fundamentele beleidswijzigingen juist voornamelijk totvertraging leiden.Reactie brief omtrent werkwijze IMGIn de procedurevergadering van 16 april jl. heeft de vaste commissie voorBinnenlandse Zaken mij verzocht om een reactie op de brief «Reactiem.b.t. werkwijze IMG en beleid rond Nij Begun», d.d. 23 maart 2026.Zoals bekend is het voor mij niet mogelijk om in de openbaarheid nader inte gaan op de details van individuele casuïstiek. Ook gelet op deverhouding tussen politiek en uitvoering past mij hierin enige terughou-dendheid. Vanwege de samenhang van de brief in kwestie met dewisseling in het debat van 8 april jl. over beslistermijnen, kan ik hier welop een aantal algemene zaken ingaan.In de eerste plaats acht ik het van belang dat IMG – en uiteraard ook NCG– soepel en coulant zijn in de beslistermijnen die zij hanteren voorbewoners. Ik heb de motie die o.a. hiertoe oproept dan ook OordeelKamer gegeven.6 Het IMG gaat reeds coulant met termijnen om. Zo wordtinwoners die aangeven daaraan behoefte te hebben een langere termijngeboden om een zienswijze in te dienen dan wel een keuze te maken enbiedt het IMG bewoners twee keer zo veel tijd om een bezwaar te makenals wettelijk is voorgeschreven. Deze termijnen zijn van belang enerzijdsom bewoners voldoende tijd voor hun afweging te geven, maar ander-zijds ook om te borgen dat het proces voor verschillende bewonersgelijkwaardig en rechtvaardig verloopt.Een aanvullende complicatie waar de brief aan raakt, is de samenhangmet het aanbod dat het IMG in 2023 heeft gedaan aan bewoners metlanglopende aanvragen in een bezwaarprocedure.7 Dit betrof een tijdelijkewerkwijze van IMG voor een groep van ca. 3.000 gedupeerden. Onderdeelhiervan was dat deze bewoners konden kiezen voor een financiëlevergoeding op basis van het aantal opgenomen schades, zonderonderzoek naar de schadeoorzaak.Dit aanbod was bedoeld om op korte termijn een schikking te kunnentreffen voor een afgebakende groep bewoners met (lang)lopendebezwaarprocedures, en was zeer ruim in vergelijking met de regulierewerkwijze van het IMG. Een tijdelijke ruimere werkwijze kan altijd totfrustratie leiden van bewoners die om wat voor reden dan ook (net) buitende reikwijdte van deze regeling zijn gevallen. Juist daarom hanteert hetIMG de kaders omtrent wie wel en niet in aanmerking komen voor dezewerkwijze consistent, zodat bewoners gelijk beoordeeld worden.Tot slotDe hersteloperatie in Groningen is en blijft een opgave die vraagt omzorgvuldigheid en oprechte betrokkenheid. Bewoners hebben te lang in6Kamerstuk 36 836, nr. 59.7Uw Kamer is destijds over deze werkwijze geïnformeerd met Kamerstuk 33 529, nr. 1200.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13766 onzekerheid geleefd en verdienen een overheid die niet alleen aankondigt,maar ook levert. Ik blijf me dan ook inzetten voor veilige woningen en eenbeter versterkingsproces, met meer aandacht en kwaliteit voor bewoners,zodat we hopelijk op termijn het vertrouwen in de overheid kunnenherstellen. Dat vertrouwen wordt niet gewonnen met woorden, maar metdaden: door afspraken na te komen, bewoners serieus te nemen enknelpunten proactief op te lossen.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,P.E. HeermaTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13767