verslag van een algemeen overleg over de voortgangsrapportage over het jaar 2007 bij het Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006–2010 'Van A tot Z betrokken'

28760MeerjarenplanAlfabetisering2003–2006Nr.19VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld8oktober2008DevastecommissievoorOnderwijs,CultuurenWetenschap1heeftop24september2008overleggevoerdmetstaatssecretarisVanBijsterveldt-VliegenthartvanOnderwijs,CultuurenWetenschapover:–debriefvandestaatssecretarisvanOnderwijs,CultuurenWetenschapd.d.30mei2008tengeleidevandeaanbiedingvandevoortgangsrapportageoverhetjaar2007overhetAanvalsplanLaaggeletterdheid2006–2010«VanAtotZbetrokken»(28760,nr.18).Vanditoverlegbrengtdecommissiebijgaandgeredigeerdwoordelijkverslaguit.Voorzitter:BiskopGriffier:ArendsVragenenopmerkingenuitdecommissieMevrouwSmits(SP):Voorzitter.Ermoetmijmeteenietsvanhethart.Ikbennueenpaarmaandenvolksvertegenwoordiger.Toenikdestukkenvoorditoverleglas,dachtik:Hetlijktwelalsofhetbijdeanderhalfmiljoenmensendienietzogoedkunnenlezenenschrijven,ommoni-toren,aanvalsplannenenkeihardeconvenantengaat.Maarvolgensmijgaathetomanderhalfmiljoenmensendiedeondertitelsnietbegrijpenalszijtelevisiekijken,dienietgoedwetenwelkezorgverzekeringzijmoetenkiezenofdiehunkinderennietkunnenvoorlezenvoorhetslapengaan.Hetgaatommeekunnenkomenindemaatschappij,omschaamtealsdatnietlukt.Gelukkigweetdestaatssecretarisditook.Wijhebbeneenambitieusconvenanteneenaanvalsplanzonderambitie.Ditlaatstebegrijpiknietzogoed;mijnfractiegenotenkondenhetmijooknietzogoeduitleggen,duswilikgraagvandestaatssecretariswetenwelkdocu-mentnuverwoordtwatzijwil.Methetconvenantzullen900000mensengeholpenwordenomtekunnenlezenenvolgenshetaanvalsplanzullener12500mensennaareencursusgestuurdworden.Ikdachtdaterbijditlaatsteaantaleenpaarnullenvergetenwaren,maarditblijktnietzotezijn.Hoezithetnu?Waarmogenwijdestaatssecretarisaanhouden?Hetisheelgoeddatderegeringaandachtschenktaanditonderwerp,hetisgoeddatermeeraandachtisvoorlezenenschrijveninhetbasisonder-Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),VandeCamp(CDA),voorzitter,Depla(PvdA),Slob(Christen-Unie),Remkes(VVD),Joldersma(CDA),JandeVries(CDA),VanVroonhoven-Kok(CDA),JanJacobvanDijk(CDA),Aptroot(VVD),Leerdam(PvdA),Kraneveldt-vanderVeen(PvdA),Roefs(PvdA),ondervoorzitter,Verdonk(Verdonk),VanLeeuwen(SP),Biskop(CDA),Bosma(PVV),Pechtold(D66),Zijlstra(VVD),Langkamp(SP),JaspervanDijk(SP),Besse-link(PvdA),DeRooij(SP),Ouwehand(PvdD)enDibi(GroenLinks).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),Ferrier(CDA),Gill’ard(PvdA),Anker(ChristenUnie),VanMiltenburg(VVD),Atsma(CDA),Sterk(CDA),Vietsch(CDA),Schinkelshoek(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),VanDijken(PvdA),Hamer(PvdA),VanDam(PvdA),VanderBurg(VVD),Gesthuizen(SP),Jonker(CDA),Fritsma(PVV),VanderHam(D66),TenBroeke(VVD),VanBommel(SP),Leijten(SP),Timmer(PvdA),Gerkens(SP),Thieme(PvdD)enHalsema(GroenLinks).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1229660809tkkst28760-19ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.191 wijs.Mijnfractiejuichtditooktoe,maarwijhebbennogwelwatzorgen.Teveelscholenpresterenslechtenerstaanteveelonbevoegdedocentenvoordeklas,25%vandescholierenverlaatdebasisschoolmeteentaal-achterstand.Ditkantochniet?Dezekinderenkomenveelalinhetvmboterecht;daarzijngoedwillendedocenten,maardiehebbenmeestalookgeentijdomhenbijtespijkeren.Ditbetekentdatdezekinderenuiteinde-lijktussenwalenschipterechtkomen.WatdeSPbetreftstaanerdusvoortaangeenonbevoegdelerarenmeervoordeklas.Watvindtdestaatssecretarishiervan?IndeMonitordeelnameaanhetlees-enschrijfonderwijsdoorlaag-geletterden2007kunnenwijlezendaterin2007meermensencursussenopditvlakvolgdendanin2006:zes-totnegenhonderdmensenmeer.Datisgoed,maarnietgoedgenoeg.Hoegaatdestaatssecretarisdedeel-namehieraanopkrikken?Dedoelstellingenuithetconvenantlijkenmetdezecijfersonhaalbaar;betekentditdatdestaatssecretarishetconvenantdedeuruitdoetomdathetnietlukt?Ofgaatzijzichtochaanhetconve-nanthouden?Degemeenteheefthierinnatuurlijkeenzeergroteverantwoordelijkheid.OpdewebsiteTaalkrachtvoorgemeentenistevindendaterinnoggeendertiggemeentenechtwerkgemaaktwordtvandeaanpakvanlaag-geletterdheid.Watdoendieanderegemeentendan?Zittendiehunafde-lingschuldhulpverlening,hunsocialedienstenhunwelzijnsinstellingenwelachterdebroek?Ofwachtenzijmaarafofdezemensenuitzichzelflerenlezenenschrijven?Gemeentenhebbenvaakgeldoverinhetwerk-deelvanhetbudgetvoordeuitvoeringvandeWetwerkenbijstand;ditgeldzouvoorintegratieofvoordeaanpakvanlaaggeletterdheidkunnenwordengebruikt.Zoudestaatssecretarisonserinzichtinkunnengeven,welkegemeentenhierwélmeebezigzijnenwelkegemeentenopditvlakgeldoverhouden?Tenslottemoetditprobleemopgemeentelijkniveauaangepaktworden,dusikhoopdatdestaatssecretarisbereidisomhierbovenoptegaanzitten.Voorveelmensenbuitendestedenisdebibliobusdeenigemanieromregelmatigeenboekonderogentekrijgen.Maarwatgebeurter?Debibli-obusverdwijnt!Isdestaatssecretarisbereidomhierietsaantedoen?Wijmoetendegemeentenstimulerenomgeldtestekenindebibliobus.Ditkandanwelgedecentraliseerdzijn,maarzogemakkelijkkunnenwijonsernietvanafmaken.Isdestaatssecretarisbereidomeenlandelijkpotjevoordebibliobustevullenwaaruitgemeentenkunnenputtenalshunmiddelenniettoereikendzijnommetzo’nvoorzieningtestarten?Vanaf1januari2009zullenallegemeententemakenhebbenmeteenparticipatiebudget,eenbudgetwaarinallerleigeldensamengevoegdzijn.Klopthetdathetbudgetvoorvolwasseneneducatiehierookinterechtzalkomen?Onzefractievraagtzichafwaterisgebeurd,wantwashetnietdezestaatssecretarisdiezichhiertegenverzette?Wordenwijhiernietmeeinhetpakgenaaid?Wijwetenhetallemaal,deaanbestedingvandeinburgeringscursussenisopz’nzachtstgezegdeenrampgeworden.Destaatssecretarisheeftgezegddatzijhiermeerekeningzalhoudenbijdekeuzendiebijdeaanbe-stedingvanheteducatieaanbodgemaaktmoetenworden.Ikkenhaarnognietzolang,maarmagikhaareenadviesgeven?Doehetniet!Gewoonnietdoen!Onderwijsvoordezegroepmensenisechtveeltebelangrijkomovergelatentewordenaandegrillenvandemarkt.Wijhebbengezienhoehetmiskanlopen,wijmoetenhiergeenstuntsmeeuithalen.Hetgaatomanderhalfmiljoenmensen;dieverdienenhetechtdatdestaatssecretarishierbovenopzit.Erzijnheelmooieplannen,maarhetschietnietgenoegopmetdeuitvoeringdaarvan.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Erzijnnuinderdaadanderhalfmiljoenlaaggeletterden;daarmoetjeietsaandoen,maarpreventieisnatuurlijkhetallerbeste.HetisschandaligdaterkinderenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.192 laaggeletterdvanschoolkomen,datiseigenlijkonbestaanbaar.Bentuhetmetmijeensdatwijveelmeermoeteninzettenopvroeg-envoor-schoolseeducatieendatwijdieverplichtmoetenstellen?MevrouwSmits(SP):Ikmoeteerlijkzeggendatiknietzogoedopdehoogtebenvandievormvaneducatie.Ikvermoeddatmijnfractieditnietperseheeftwillenverplichten,maarikweetditniethelemaalzeker.Ikkanhetwelzovoorunagaan.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Maarikwileigenlijkwetenwatuervanvindt.Uheefteenheelmooipleidooigehoudenomditprobleemaantepakken,maarjemoetheteigenlijkvoorkomen.Wijzijnereenvoorstandervanomviaeenpeutertoetsofeenpeutervolgsysteem–datbestaat,TNOheefthierheelmooiedingenvoorontwikkeld–nategaanofertaalachterstandenzijn.Kinderenmetzo’nachterstandmoetengeholpenworden,opdatallekinderenvanuiteenzelfdepositieopdebasisschoolbeginnen.Dusnietmeteentaalachterstanddiezijnooitmeerkunneninhalen,maarechteenverplichtingomvroeg-envoorschoolseeducatietevolgen.Enwatmijbetreftgeldtditookvoordeoudersvanzulkekinderen.MevrouwSmits(SP):Ustapternuietstegemakkelijkoverheendatdezekinderenookgewoonachtjaarnaardebasisschoolgaan.Ikbenereengrootvoorstandervanomdezekinderenenhunouderstestimulerenomtebekijkenwatzijvoordebasisschoolnogaanhunachterstandkunnendoen,maarvolgensmijzithetgrootsteprobleemhierindaterdaarnanogachtjarenopdebasisschoolvolgen,metgroteklassen,eenhogewerk-drukvoordeleerkrachtenenweinigmiddelen.Ikdenknietdathetprobleemwordtopgelostdooreducatievóórhetvierdelevensjaarverplichttestellen.Ooktoetsenlostvolgensmijgeenproblemenop.Nee,wijmoetenechtinzettenopbeteronderwijs.Erisopdebasisschoolachtjaardegelegenheidommetdezekinderenaandeslagtegaan.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Onderzoekheeftaange-toonddateenachterstandnietopdebasisschoolkanwordeningelopen,vandaarmijnbetoog.IkdenkdatallefractiesindeKamerheterwelmeeeenszijndatlaag-geletterdheidbijvoorkeuruitgeroeidmoetworden.Nublijktuitallerleiinformatieweldaterookmensenzijndiehierzelfnietaanwillenmeewerken.Ditisnatuurlijktreurig.Nuhebikverledenjaareenmotieingediendomindehuiselijkesfeergerichteactieteondernemendiealshefboomkanwerkenomhetvaakjarenlangbewaardegrotegeheimvanzulkemensenteachterhalen.Ookwijvindenhetbelangrijkdateenomahaarkleinkinderenkanvoorlezen,maarookdateeniederinstaatis,eenzelfstandigleventeleiden,eenformulierintevullenetceteraDezemotieismetbijnaalgemenestemmenaangenomen,alleendefractievandePartijvoordeVrijheidstemdeertegen.Maargoed,erwasduseenruimemeerderheidvoorditsoortactiesenikverneemgraagvandestaatssecre-tariswatzijheeftondernomenomdezemotieuittevoeren.Ikverzochtderegeringinmijnmotie,inoverlegmetbetrokkeninstanties–erzijnereenaantalopditterreindieuitstekendwerkverrichten,zoalsdeStichtingLezen&Schrijven–eenvoorsteltedoenvoorgerichteactiesdiealshefboomkunnenwerkenomookophuiselijkniveaulaaggeletterdentebewegen,destapnaareentaalcursustezetten.Zeveninstellingenvoorvmboenmbozoudeneenstrategischadvieskrijgenvoorhuntaalonderwijsbeleid.Hetiseigenlijknietduidelijkofdedoelstellingenopditpuntbereiktzijn.Hettaalprobleemisnamelijkhetgrootstbijleerlingenvanditsoortscholen.DezescholenschijnennietaltijdtevoldoenaanderandvoorwaardenvanarrangementenvoorhetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.193 taalonderwijs.Kandestaatssecretarisditophelderen?Enwaaromwordtermindergebruikgemaaktvaneindtoetsen?DedoelstellingvoordedeelnamevanlaaggeletterdenaanNTI-cursussenmetNederlandsalseerstetaalis12500in2010,dedoelgroepvandemonitorwordtgevormddoorNederlandstaligenenredelijkgoedNeder-landssprekendevolwassenendieproblemenhebbenmetlezen,schrijvenofrekenen.10%vandedeelnemersheeftdecursusvoortijdigbeëindigd;hoeverklaartdestaatssecretarisdit?Ditisgeengeringpercentage;wordtdedeelnemerfinancieelgekortalshijstopt?Moetergeenprikkelzijnomdecursusaftemaken?Volgensdemonitorligthetnietaandedocentendatdeelnemersstoppen,duswaarligthetdanwelaan?Alsjedeoorzaakhiervankuntwegnemen,kunjemisschientochzo’n10%binnenboordhouden.Hetisdevraagofje65-plussersnogzoumoetenverplichten,cursussentevolgen.Ikweetnietofdithandigzouzijn,ikdenkdatjedezemenseneenvrijekeuzemoetlaten.DeheerDepla(PvdA):Waarhaaltuhetvandaandathet65-plussersverplichtzouworden,ietsaanhunlaaggeletterdheidtedoen?Wijkennendeinburgeringsplichtvoornieuwkomers,hetisterechtdatdieNederlandsmoetenleren,maarvolgensmijgeldtditnietvoormensenvanbovende65jaar.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Datwaseigenlijkmijnvraag.DeheerDepla(PvdA):Prima.Maarubenterweleenvoorstandervanomhetaanlaaggeletterdenvanbijvoorbeeld25jaarteverplichten?Iksnaphetniethelemaalmeer.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Hetgingmijeromofdestaatssecretarisookvoor65-plusserseenverplichtetaalcursuswil.Hetbudgetvoorhetuitvoerenvanhetaanvalsplanindeperiode2006–2010is20mln.,waarvan9mln.voorwervingbestemdis.Erisnietaange-toonddatdecampagne,dewervingsactieseengroteredeelnameaancursussentotgevolghebben.Watkandestaatssecretariszeggenoverheteffectvandezewervingsacties,dietoch9mln.kosten?DeheerDepla(PvdA):Voorzitter.Eeniederisheteensmetheteinddoel:delaaggeletterdheiddewerelduit,tebeginnenuitNederland.Hetisomvolwaardigmeetekunnendoenindesamenlevingvangrootbelangomlaaggeletterdheidmetmanenmachttebestrijden.Verledenjaarhebikvanlaaggeletterdendieaaneenprojectdeelgenomenhadden,gehoorddatzijhunlaaggeletterdheidsteedsmoestenzienteverbloemen.Eniemanddiepakjesmoestrondbrengen,verteldedathijtelkensvantevorenmetzijnvrouwderouteoefendeommaarniettelatenblijkendathijnietkonlezen.Hijwasblijdathijdezeschijnwereldhadkunnenachter-laten.Daaromishetgoeddatderegeringambitiesopditvlakheeft,hier-overmetdesocialepartnersafsprakengemaaktheefteneenconvenantheeftgesloten.Hetgaatimmersnietalleenomdeoverheid,maarjuistookomdewerkvloer.Watmoeterallemaalgedaanworden?Teneerstemoetnatuurlijkdekraandicht.Wijkunnenwelaandegangblijvenmetvolwassenendielaag-geletterdzijn,maarwijmoetenernatuurlijkeerstvoorzorgendatergeenlaaggeletterdenmeervanschoolkomen.Datdoelmoetin2011bereiktzijn.Tegendezeachtergrondhebbenwijwaarderingvoorallemaatre-gelenendeinzetvanderegeringvoordoorlopendeleerlijnenvoortaal,examens,voorschool,kortom,vooralleswatgerichtisophetvoorkomenentegengaanvantaalachterstanden,opdateeniederdiemeteendiplomavanschoolkomt,ookechtNederlandskanlezenenschrijven.IkwaslaatstTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.194 oppadmetministerPlasterk;diehadiemandontmoetdienogalslechtNederlandssprak.Deministervroegaanhemwaarhijvandaankwam.Hetantwoordwas:uitSlotervaart.Toenvroeghij:ja,maarwaarkomjeoorspronkelijkvandaan?Hetantwoordwaswederom:uitSlotervaart.OndanksdathetCBSgisterenconcludeerdedatdetweedegeneratieNederlandersvanbuitenlandseafkomsthelemaalgeentaalproblemenmeerheeft,isdewerkelijkheid,debelevingvandemensenzelf,misschientochminderpositief.Hetisdusheelbelangrijkomdekraandichttedraaien,ervoortezorgendaterniemandmeerlaaggeletterddeschoolverlaat.Hetisookgoeddatwijdebureaucratierondomdeinburgerings-wetvanministerVerdonkaanhetopruimenzijn,wantdankunnenmeerinburgeraarsNederlandsleren,wordthetaantalcursistenverdubbeld,kunnenmeermensenindebuurtenelkaarverstaanenkunnenmensenzichophetwerkbeterredden.Naasthetvoorkomenvanlaaggeletterdheidishetdeambitievanderege-ringomhethuidigeaantalvananderhalfmiljoenlaaggeletterdenin2015met60%teruggedrongentehebben.Datisnietniks.Alswijinhethuidigetempoverdergaan,moetenwijin2015concluderendatwijin2007teambitieuszijngeweest,datwijteweinigmiddelenbeschikbaarhebbengesteldomdeweerbarstigheidvandeproblematiekhethoofdtekunnenbieden.Daaromishetgoeddatereenconvenantmetorganisatiesvanwerkgeversenwerknemersisgesloten,maarhelaaskunnenwijnognietnagaanofditietsheeftopgeleverd,wanthetconvenantisvaneindverledenjaar.Maarwijmoetenvolgendjaarechtbekijkenofditconve-nantnietisblijvenstekeningoedebedoelingen,zoalshetwelvakergaatmetconvenanten.Alsdesocialepartnersdangeenechteresultatenhebbengeboekt,moetenwijietsandersbedenkenomdedoelstellingenvoor2015tehalen.Nuwordenerjaarlijksnegenduizendvolwassenenbijgeschoold;omdiedoelstellingentehalenzullenerongeveerhonderd-duizendperjaargeschooldmoetenworden.Zoverishetnogniet,duswilikeigenlijkvandestaatssecretariswetenofzijinschatdatditmetdehuidigeinspanningenookwerkelijkzallukken.IkbenhetmetmevrouwDezentjéHammingeensdatdewervingergbelangrijkis:deschoolbankenmoetenvol.Welkebijdragegaatdestaats-secretarishieraanleveren?Hetismogelijkomlaaggeletterdenviasocialedienstenenre-integratiebedrijvenoptesporenenhentestimuleren,zichtelatenbijscholen.Jemerktdatmenerbijdesocialedienstenvanuitgaatdathetwelgoedgaatalsiemandzichsprekendkanredden,terwijlhetgoedzouzijnomerjuistopdatmomentbijstiltestaandatdebetrokkenenietkanlezenenschrijven,enerinhetre-integratietrajectietsaantedoen.Wildestaatssecretarisditbijdesocialedienstenbevorderen?Verderhebikbegrependaterteveelcursistenafhaken.Iseralietsmeerbekendoverhetrendementvandecursussen?Klopthetdatdeuitvalgrootis?Watkunnenwijeraandoenomdezeteverminderen?Erzijnnueigenlijkalteweinigmensendieeencursusvolgen;alsdanooknogmaareenkwartofeenderdedecursusafmaakt,zullenwijdedoelstellingvoorverminderingvanhetaantalvananderhalfmiljoenlaaggeletterdenin2015niethalen.Naasthetprobleemvanlaaggeletterdheidiserindemodernesamenle-vingookhetprobleemvandigibeten.Ikhebgehoorddat30%digibeetzouzijn.Enonlangsbegreepikdaterookveelmensenfinancieelongeletterdzijn.Veelalgaathethierbijomdezelfdemensen.TegendezeachtergrondeenpaarvragenoverdestichtingETV.nl,diemetsteunvanhetministerieinhetkadervanhetAanvalsplanLaaggeletterdheidmultimediaprogram-ma’smaakt.Dezestichtingheeftaangegevendatzijdrietonoverheeftenzijdoetdesuggestie,ditbedragintezettenomhetaanbodteverbreden,vooralgerichtopdigibeten.Tegenwoordigkomjeermetallerleitoeslagenendergelijkealnietmeeruitalsjenietmetdecomputeroverwegkunt.Vindtdestaatssecretarisditeengoedideevandezestich-ting?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.195 VerledenjaarheeftdeKamerviaeenmotievanmevrouwDezentjéHamminggevraagdomderegionaletelevisieinteschakelenvoordeaanpakvanlaaggeletterdheid.Isditinmiddelsgebeurd?Enzoja,watheefthetopgeleverd?Samengevat:dekwaliteitvanhettaalonderwijsmoetverbeterdwordenomdekraandichttekunnendraaien,voordeaanpakvanlaaggeletterd-heidondervolwassenenisheteenkwestievanwerven,werven,werven,endepolitiekmoetwatditbetrefttochechtgelovenindemaakbaarheidvandesamenleving,wantlaaggeletterdheidmoetdewerelduit.AlsdeVVD-fractienietmeergelooftdatdewereldmaakbaaris,moetzijderege-ringooknietaansprekenophetrealiserenvandedoelstellingenopditvlak.Alsjenietgelooftdatdeaanpakvanditprobleemsucceskanhebben,wordthetookniets.Datheetmaakbaarheid.Voorzitter:DezentjéHamming-BlueminkDeheerBiskop(CDA):Voorzitter.IkdenkdatdeKamerweleensgezindisoverdeaanpakvanditprobleem.Dekraanmoetdicht,maarermoetookgedweildworden.Ineendebatoverditonderwerphebikverledenjaariemandgeciteerddieaaneencursusdeelnam:«Inmijnlevenglinsterendiamanten,zorijkbenikgewordensindsikdezelessenvolg.»Ditgeeftwelaanhoebelangrijkhetvoordesamenlevingis,maarookwelkeenormerijkdomhetvoorlaaggeletterdenisalserietsaanhunprobleemgedaankanworden.HethadnatuurlijktemakenmetdeWeekvandeAlfabetisering,maarverledenweekzagikplotselingophetgebouwvanVNO-NCWeenheelgrotetekst,bijhettankenvondikdeHerkennings-wijzervoorlees-enschrijfproblemenbijvolwassenNederlandersenerwarenspotjesopderadio.Ikdacht:kijk,destaatssecretarisdektzichin...;Ikvindhetprimadatzijdezeactiviteitenontplooit,wantermoetnogweleenslaggemaaktworden.Inhethuidigetempozijnwijnogwelhonderdjaarbezig,endatistochwelwatlang.Natuurlijk,eriseenaanvalsplan,prinsesLaurentienvraagtsteedsaandachtvoorhetprobleemvanlaag-geletterdheid,erzijndocumentairesencampagnes,maarwatlevertditnuallemaalop?MevrouwSmitsrefereerdeeralaan,uitdewebsitevanTaalkrachtblijktdater29gemeenteninNederlandopditpunteenactiefbeleidvoeren.Waarblijftderest?Watheeftdestaatssecretarisgedaanofwatgaatzijiniedergevalvanafnudoenomdieanderegemeentenaantesporenomookactieteondernemen?MevrouwDezentjéHammingnoemdealdaterzevenroc’sbegeleidingzoudenkrijgenvoortaalbeleid;daaroverleesjedandathetprobleemis,voldoendecommitmenteneffortvanhetmiddenmanagementteverkrijgen.Geencommitmentvoordeaanpakvanlaaggeletterdheidvaneenonderwijsinstelling?Bijhetlezenvandevoortgangsrapportagevaltmijnmondsteedsverderopen.Dekraanmoetdichtenderegeringdoetgoededingenomdittebereiken.Iknoemdereferentieniveaus,debestrijdingvanuitval,examens,meeraandachtvoorhetonderwijsintaalenrekenenenzovoortHartstikkegoed,maardanmoethetmanagementvandeschoolookwelgeprikkeldworden.Ookikdenkdathetconvenantopditvlakeensterkeimpulsbetekent.Hetisbelangrijkdatbedrijvenhierbijhunverantwoordelijkheidnemen;wijkennenhetgoedevoorbeeldvanAVR-VanGansewinkel.Eris500mln.voorbedrijventeverdienen,dusikzouzeggen:aandeslagermee!Hoekrijgenwijdebedrijveninbewegingdiehiernognietsaandoen?Deregeringzetopbepaaldepuntenbonussenin;zouzijnieteenskunnendenkenaaneen«laaggeletterdheidbestrijdingsbonus»?DeheerDeplanoemdealdere-integratiebedrijven;diezijninditverbandbelangrijk,wantdaarkomendemensendieditprobleemhebben,terechtomweertekunnenparticipereninonzesamenleving.Demedewerkersvandiebedrijvenkunnenlaaggeletterdheidherkennen,danmoetertochietsgedaankunnenwordenomdescholinghierbijtebetrekken?KandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.196 staatssecretarisditorganiserenofwilzijanderseensbijhaarcollegaAboutalebaandebeltrekken?IksteundevraagvandeheerDeplaompositieftereagerenophetideevandestichtingETV.Ookikpleiterdusvooromdezestichtinginstaattestellenomietsvoordigibetentedoen,alszijgoedwerkgedaanheeftengeldoverheeft.Alswijveelgeldmoetenuitgevenvoorcursussen,alsdaarteweinigmensenaandeelnemenenalserooknogdeelnemersafhaken,doenwijietsfout.Volgensdevoortgangsrapportagehakendeelnemersvooralompersoonlijkeredenenaf.Ditiseenbeetjevaag,hetwordtnietduidelijkwaternupreciesachterzit.Isernietstebedenkenomdecursistenbinnenboordtehouden?Ikbenervanovertuigddatdestaatssecretarishaarbestdoet,maarermoettochechtnogeenstapgezetwordendoorhetonderwijs,hetbedrijfsleven,degemeenteenhetUWV.Iedereenmoeteenextrastapzetten,andersreddenwijhetniet.Anderhalfmiljoenmensenkunnenwijnietindekoulatenstaan,ermoetgarenopdeklos,ermoetmassagemaaktworden.Metzesduizendafgerondecursussenopanderhalfmiljoenlaaggeletterdengaathetmijiniedergevalveeltelangduren.Voorzitter:BiskopAntwoordvandestaatssecretarisStaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter.IkbenhetvolledigeensmetdeopmerkingenvandeKamer.IkkonoverigensnietmerkendatmevrouwSmitsvandaagvoorheteerstaaneenoverlegalsditdeelnam,wantzijwasgoedthuisindematerieenzijmaaktescherpeopmerkingen.Iedereeniseenvoorstandervandeaanpakvanlaaggelet-terdheid,wanthetiseenbelangrijkprobleem,zoalsalblijktuithetvoor-beelddatdeheerDeplagaf.Ookikkeneendergelijkvoorbeeld;hetisvernederendomerbangvoortemoetenzijndatjeelkedageropbetraptkuntwordendatjenietgoedkuntlezenenschrijven.Sprekengaatmeestalwelgoed,alisookdatnogweleenkwetsbaarpuntindezegroep.Wijzettensterkinopdeaanpakvanlaaggeletterdheid.Ikbenindeafge-lopenjarenvanwegemijnportefeuillesterkbetrokkengeraaktbijditprobleem,maarookemotioneel,omdatikvinddatwijechtietsaandit«stilleleed»moetendoen.Erzijnkwetsbarekindereninhetmbo,erzijnjongerendieoverlastgevenopstraat,erzijnmensenmeteenuitkering;diegroepenzijnherkenbaar,maardelaaggeletterdenvormengeenherkenbaregroep.Daarombenikookblijmethetconvenant.Hetambitie-niveaubijhetconvenantverschiltwatvandatbijhetaanvalsplan.Ikziehetconvenantechtalseenstimulansomallepartijendiebijdeaanpakvanlaaggeletterdheidbetrokkenzijn,scherptekrijgenenallesopallestezetten.Vandaagpratenwijoverhetplanvanaanpak,maarnatuurlijkzalikookafentoeeenzijstapmakennaarhetconvenant.DegrotewaardevanhetconvenantisdaterveelmeerpartijenbijbetrokkenzijndanalleenhetministerievanOCW.Ditisbelangrijk,wantermoetenzichzoveelmoge-lijkpartijeninzettenomeenechteffectieveaanpakteverkrijgen.Destich-tingLezen&SchrijvenheeftzicheronderleidingvanprinsesLaurentienvooringespannendatsteedsmeerinstantieshetbelangvanditthemabeseffen.Deaanpakvanditprobleemwordtalmeervanzelfsprekend,ookinhetp-budget.ZoletookmijncollegaAboutalebhierveelscherperop,ennietalleenvanwegehetbelangvangeletterdheidvoordewerkgele-genheid,maarookvanwegehetbelangvanwerkvoorjongeluidieover-lastveroorzaken.Ikmerkdanookdatiklangnietdeenigebendiehieraandachtvoorvraagt,ikkrijgsteedsmeersteun,bijvoorbeeldvandesocialepartners.OokikhebdetekstophetgebouwvanVNO-NCWgezien,diestraalttochmaatschappelijkebetrokkenheidvandewerkge-versuit.OpmijnministeriezelfvragenwijbijdeaanbestedingvanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.197 schoonmaakwerkendergelijkeookvanbedrijvendatzijzichopditpuntinzetten.Zokunnenoverheidenbedrijfslevenhierdusveelaandoen.MevrouwDezentjéHammingvroegnaarheteffectvandewervings-campagnes,dievolgenshaar9mln.kosten.Ditisnietjuist;erwordtjaar-lijks5mln.besteedaandeuitvoeringvanhetaanvalsplan,datveelbrederisdandecampagnes,waarmisschien1mln.aanbesteedwordt.Diehebbengeleidtoteentoenamevandebekendheidmethetprobleemvan5%naar25%vandebevolking.Eenkwartvandebevolkingbegrijptnuwatlaaggeletterdheidisenbegintzichterealiserenhoegrootdegroepisdieditprobleemheeft.Erisgezegddaternogmaardertiggemeentenechtwerkmakenvandeaanpakvanlaaggeletterdheid.Ditklopt,maartergeruststellingkanikerbijzeggendatwijinhetaanvalsplanhebbenopgenomendathierperjaartiengemeentenbijzullenkomen.Erwordendusweldegelijkstappengezet,maarophettotaleaantalgemeentenishetinderdaadnognietveel.Hetismisschienwelgoedomhierbijaantetekenendathetmetnameomgrotegemeentengaat,waarlaaggeletterdheideenbehoorlijkforsprobleemvormt.Allegrotestedendoenmee,duserisaleengrootaantallaaggeletterdeninbeeld.Maarhetmoetbeter,daarbenikhetzekermeeeens.Ditzullenwijmetdecampagnemoetenbewerkstelligen,maarookdeinvoeringvaneenparticipatiebudgetzalhieraaneenbijdrageleveren,hoevreemdhetookklinkt.Hetisweldevraagofdetaakstellingscherpgenoeginbeeldisbijalhet«geweld»vandeactiviteiteninhetp-budget.Zozijnerdeincentivesvoormensenindebijstand,waarvoorgemeententweejaargeldontvangen,wathetbuitengewoonaantrekkelijkmaaktomhieraanietstedoen.Alsjongerendieopstraatproblemenveroorzaken,aanhetwerkgeholpenkunnenworden,isdatookeenenormeincentivevooreengemeente.Maarhetgaaterom,ookhetstilleleedinhetoogtehouden.Methetoogdaaropbenikingesprekkenmetgemeentenveelmeerdanooitdenadrukgaanleggenopdedoelstellingenbijhetp-bud-get.Ditiseenaanscherpingvanhetbeleid,wantvroegerwerdheteducatiebudgetnaardegemeenteovergemaaktenwerdervanuitgegaandatdieergoededingenmeezoudoen.Hetgeldmoestiniedergevalaaneducatieenaanderoc’sbesteedworden,maardeaanpakvanlaaggelet-terdheidwerdeigenlijknietzozeerviaditbudgetaangestuurd.Daarbeniknuwelmeebezigbijhetp-budget.Hetgaatomvijftigduizendcursussenentrajecten,metnamegerichtoplaaggeletterdheid.EnhetaardigeisdatstaatssecretarisAboutalebhetprimavindtomlaaggeletterdheidookmetanderedelenvanditbudgetaantepakken.MevrouwSmits(SP):Datsnapikendatisnatuurlijkprachtig.Hetzouheelgoedzijn,maarikzievooralhetgevaardathetgeldvoordelaag-geletterdheiduitdatbudgetverdwijnt.Diemensenstaannamelijkinder-daadnietgillendopdestoepenzijeisenhunrechtnietop,wanterrusteengroottaboeop.Kunnenwijdaarnietduidelijkerinzijn?Kunnenwijnietzeggendathetgeldvoorlaaggeletterdheidbedoeldisenhetbijvoor-beeldoormerken?Ugaatdoelstellingenafsprekenmetdegemeente,maardegemeenteheefteenhelebergdoelstellingenenermoetvanalles.Staandaarooksanctiesop?Betekenthetookechtiets?Ikvindhetzovaag.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Totophedenginghetbudgetvoorvolwasseneducatievrijongelimiteerdnaardegemeenten.Hetkonaanallerleidoelenbesteedworden.Nuwordenervoorheteerstdoelstellingenaanverbonden.Dathebbendegemeentenooknaarvorengebracht.Ikwildatgenewatikwilbereikenzoveelmogelijkgestanddoen.Ikwildaterkeihardaandielaaggeletterdheidgewerktwordt.Ikbenhetmetueensdatinhetp-budgeteenaantalincentiveszit,diemakendatanderegroepenwatscherperinbeeldzoudenzijn.Dieincentiveszijnsomsfinancieelensomsdusdanig,dateengemeentediedingenzelfnietTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.198 oppakt,problemenervaart.Daaromishetdestebelangrijkeromtotprestatieafsprakentekomen.Erhangenopditmomenttweelabelsaanhetp-budget.Heteersteiseenbedragvan190mln.voorderoc’s.Datisomdatwijderoc’snietnogmaalseenklapkunnengevennawatermetdeinburgeringgebeurdis.Hettweedeisinhoudelijk.Hetgeldmoetdoorderoc’sbesteedwordenaanvolwasseneneducatie.Datlabelgaaterafalswijalskabinetvinden,datwijdeprestatieafsprakenheldergenoeghebbenvastgelegd.Desanctiebestaateruit,dathetbudgetvaneengemeentedieopeenbepaaldterreinonvoldoendepresteert,ineenvolgendjaarwordtherverdeeldoveranderegemeenten.Diegemeentehoudtdanminderbudgetover.Erzittenindeinburgeringenindevolwasseneneducatiedussanctionerendeencorrigerendeinstrumententenaanzienvandedoelstel-lingdiewijwillenbehalen.Degroteuitdagingisvoormijomgemeentenerenthousiastvoortekrijgen.Ikbenhetnamelijkmetueensdateengemeentealtijdheelveeldoelenheeft.Hetgaaterom,ofeengemeenteinhoudelijkachterdedoel-stellingvanlaaggeletterdheidkanstaanenbereidisomervoortegaan.30gemeentenhebbeninmiddelsdeslaggemaakt;diehebbeneeneigenplangemaaktenerovernagedacht.IkzetdeStichtingLezen&Schrijven,onderdeambtelijkeleidingvanMargreetdeVriesin,metvierton.Metdatgeldgaatdestichtinggemeentenstimulerenomnatedenkenoverhoezijditgaanoppakken.Hetisimmersbeleiddatzichheeldichtbijdegemeentenafspeelt.DestichtinggaathetgeldookbestedenomcijfersvanonderanderedeVogelaarwijkennaastelkaarteleggen,omtebekij-kenwaaropgemeentenheelgerichtkunneninzettenomlaaggeletterdenuitdiewijkeninbeeldtekrijgen.Hetisdusnietalleenhetafsprekenvaneendoelstelling.Gemeentenmoetenzichdaadwerkelijkcommitterenenlaaggeletterdheidalseenprobleemgaanervaren.DeheerDepla(PvdA):Watwijnudoen,doenwijinDenHaagaltijd.Wijgaaneenprobleemzospecifiekformulerendatwijonserapartvoormoetenverantwoorden.EvenlaterzeggenwijindeKamerdaterzoveelschottentussenalleregelingenstaan.Datgebeurtnuook.Latenwijdegemeentennueensdeverantwoordelijkheidgeven.Zijhebbengeldvoorinburgeraars.Deoudkomersbehorenvooreendeeltotdezelfdegroep.Degemeentenmoetenmensenaanhetwerkhelpen.Vooreengrootdeelzijnhetdezelfdemensendieeenzwakkepositieopdearbeidsmarkthebben.Hetzougoedzijnomgemeentenderuimtetegevenomnietalleenmensentehelpendiealuitgevallenzijn,maarookmensenmeteenzwakkepositieopdearbeidsmarkt.Ishetwelverstandigomdatallemaalsteedsverderteregelen?Wijzullendezediscussievoerenalswijsprekenoverhetparticipatiefonds,maarikwildittegengeluidtochlatenhoren.Onzezorgdathetgeldnietopdegoedeplekterechtkomt,doetmijdenkenaanhetbekendeverhaalvanhetmaatpak.Iklaateenmaatpakaanmetenbijdekleermaker.Alsikdekeerdaaropterugkom,zegtdekleermaker:«Umoetzólopen,danpasthet.»Nadriewekenhebikeindelijkmijnpakenikkomzódiewinkeluit.Iemanddieikopstraattegenkom,zegt:«Knap,eenkleermakerdiezo’npakvoorukanmaken!»Wijmoetenoppassen,datwijdegemeentennietzo«inhetpaknaaien».Ikwilerdaaromuitgebreidoverdiscussiëren,ofhetverstandigisomhetgeldsteedsspecifiekertelabelenendaarmeedeintegraleaanpak–hetgaatimmersdeelsomdezelfdemensen–onmogelijktemaken.Ikwilgraagwetenofdestaatssecretarisditerkent.Alsermeerbudgetvanhetp-budgetnaaronderwijskan,moetenwijhetschotooknaardeanderekantopendoen.Ookwilikwetenhoerealistischdeextra50000trajectenzijn,geziendie190mln.Hebbenwijdangeenvolwassenen-onderwijsmeer?Watishetverbandtussendie50000trajectenenhetbedragdatervoorstaat?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.199 Devoorzitter:Ikstelvoordatdestaatssecretariseenkortantwoordgeeftopdevraagoverhetparticipatiebudgetendatwijdediscussiedaaroverhierverdernietvoeren.Ikstelvoordatzijvooraldeanderevraagbeant-woordt.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Deintegraliteitisookbelangrijk.Alsre-integratiebedrijveniemandinbeeldkrijgen,moethetvanzelfsprekendzijndatzijookkijkennaardetaalontwikkelingvandiepersoon.Datisalsteedsmeerhetgeval;ikhebdattoevalliggisterochtendnogmetstaatssecretarisAboutalebbesproken.OokhetUWVenhetCWImakenhunmensenmetallerleiactiesscherperopdatpunt.Dieslagenwordendussteedsmeergemaaktendiemakendeintegraliteitmogelijk.DaardoorkunnenwijinzettenopgebundeldeNT1-trajecten.Datmoetenwijdussowiesodoen.Hetp-budgetkomtinderdaadvanzelfaandeorde,maarwijmoetennietkoudenwarmtegelijkblazen.DeheerDeplawilhetlevengraagmaak-baarmaken.Ikgeloofdaarnooitzoergin,maar...DeheerDepla(PvdA):Dankuntubetereenanderebaangaanzoeken,wantuprobeertelkedagnietanders.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Demaakbaarheidvandesamenlevingisechtietsvandesociaaldemocratie.Ikvindhetmooi,maarikgeloofdatmenseninstaatzijnomietsinhunomgevingtebete-kenen.Vanbovenafgeloofikdaarnietheelergin.DeheerDepla(PvdA):De«maakbaresamenleving»en«vanbovenafregelen»zijnnietdezelfdedingen.Alsugeenambitiesheeftomietsteveranderen...StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Datgaatmijtever.Maakbaarheidenambitieomietsteveranderengaanmijietstever.DeheerDepla(PvdA):Alsunietgelooftdatwatudoet,effectheeft,kuntudetentbetersluiten.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Ikwilgraagdingenveranderen,maarikhebnietdepretentiedatallesmaakbaarisdoormij.Laatikdatzozeggen.Devoorzitter:Latenwijonshoudenbijdelaaggeletterdheid.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Hetiswelrelevantvanuitwelkeperceptiewijwerken.Ikwilernatuurlijkwelallesvoordoenomdingentebereiken,laatdathelderzijn.Ikmoetindatopzichtooknietnaïefzijn.Inbepaaldebudgettenzittenpositieveincentiveseninandereisdaaraanjuisteengebrek.Indepraktijkwordtveelgevraagdvanbestuur-ders.Zijzijnvooralscherpopzakendiezijcontinuinbeeldhebben,omdatzijercontinulastvanhebbenalszijdatnietdoen.Alsjeweethoedatindepraktijkwerkt,moetjeookzorgenvoorthema’sdiemisschienwatweggedokenzijn.Dievuilnismanbijvoorbeeld,dieheerlijkaanhetwerkis,daarheeftdegemeenteweiniglastvan.Jezouhemdusgewooninallerustkunnenlatenzitten,maardatmoetjenietwillenendáárgaathetmijom.Ikgeloofdaarominhetmakenvanafspraken.Maardatisnietgenoeg,wijmoetenmensenookenthousiasmerenvoorditonderwerp.Ikmerkdatbijmijzelf.Ikbenerindeafgelopenanderhalfjaarenthousiastvoorgewordenomdatikmetmensengesprokenheb.IkwildatdatookopgemeentelijkniveaugebeurtendaaromhebikdeStichtingLezen&Schrijveneenextraopdrachtgegeven.Zijmoetzichindecampagnerichtenopgemeentenengemeentebestuurders,omtezorgendathetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1910 daargedragenwordt,zodater,naastdeprestatieafspraken,bijdegemeenteneendriveontstaatomhetwaartemaken.Nogmaals,delaag-geletterdenveroorzakenvaakgeenproblemenopstraat.Jehoudtergeengeldaanoveralsjehuneencursusaanbiedt.Zijwordenhoogstensgeluk-kiger.Optermijnzijnzijbeterinzetbaaropdearbeidsmarkt.Omdattewillendoen,moetjeenthousiastzijn.Indetweedetermijnzalikingaanopdeverhoudingentussenvavoendeandereopleidingen.DeheerDeplasteltdievraagterecht.Ikhebgepro-beerddatopeengoedemanierinevenwichttebrengen,maarerbinnenhetbudgetweleenflinkeprioriteitaantegeven,geziendewaardediedeheerDeplahechtaandebestrijdingvanlaaggeletterdheid.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Hetisvoormijonvoor-stelbaardatlaaggeletterdheidnietautomatischwordtmeegenomenbinneneenre-integratietraject.VerteltdestaatssecretarisonsnudathettotnutoenietgebeurdeendatstaatssecretarisAboutaleblaag-geletterdheidnupasgaatmeenemen?Diere-integratietrajectenwerkenvoorgeenmeter,datheeftdeVVDal...DeheerDepla(PvdA):Alsjezetochwiltafschaffen,hoefjezeooknietmeetenemen.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Precies.Wijwillenhetheledingafschaffen,wanthetwerktniet,maar...DeheerDepla(PvdA):Entochwiltuzenumeenemen.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Nee,ikwilwetenhoehetmogelijkisdatdaarnieteensnaargekekenwordt.Daaromwerktzo’nre-integratienamelijkookniet.Hoeisdatüberhauptmogelijk?StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Erwordtnatuurlijkaltijdnaardetotalepersoongekeken.Taalkomtdaarbijwelaandeorde,maarhetkostnueenmaaltijdvoordateenorganisatiescherpenalertisophetbewusttestenoplaaggeletterdheid.WijhebbendatookgezienbijhetUWVenhetCWI.Re-integratiebedrijvenmoetendatmeeroppakken.Sommigedoenhetalwelensturenhunmensennaarderoc’s,maarhetisnoggeenvanzelfsprekendheid.Datmoethetwelmeerworden;datisklip-en-klaar.Delijnvandeanderefractiesmoetdanwelblijvenhetover-eindhoudenvandere-integratietrajecten.Vooreen«laaggeletterdheidbestrijdingsbonus»voorbedrijvenhebikgeengeld.Ikbenookgekopbonussen,maareenbonuskostwelgeld.Bovendienvindikdatbedrijvenensocialepartnersookeeneigenverant-woordelijkheidhebben.Zijhebbenhetconvenantondertekendenscho-lingvanmensenkanalleenalsdiemensenaangeleverdwordenofzich-zelfmelden.Wijkunnenmensennietdwingenalszijouderdanachttienzijn.Ikhebdaarmeemeteendevraagoverde65-plussersbeantwoord.Zelfsmetdeleer-werkplicht,waarvoorstaatssecretarisAboutalebnamensmijenandereneenvoorstelheeftingediendbijdeKamer,kunnenwijtegenmensenalleenzeggendatzijgeenuitkeringkrijgenalszijnietmeedoen.InNederlandkanniemandbovendeachttienjaarverplichtwordenomietstedoen,behalvezichtenetjesgedragenennietstorendaanwezigtezijnopstraat.Eenverplichtelaaggeletterdheidcursusvooreenvriendelijke66-jarigeiserdusnietbij.Bedrijvenhebbeneeneigenverantwoordelijkheid.In2007warenonge-veer1500kleineengrotebedrijvenactief.DeStichtingLezen&Schrijvenheeftdaareengoederolvervuld,vooralmetdepakkettenTaalkrachtvoorbedrijven.Diepakkettenzijnindeafgelopenperiodeveelaangevraagdenongeveer18000mensenvolgdeneentaalscholing.DeStichtingLezen&Schrijvenblijfthaaractiviteitenbijbedrijvenvoortzetten.DeaanpakwordtTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1911 zelfsverbreed,nudesocialepartnerszelftekennenhebbengegevendeaanpakvanlaaggeletterdheidtewillenstimuleren,bijvoorbeelddoorafsprakenincao’stemakenenmodeltekstennaarcao-partnersindediversesectorentesturen.Wijhebbeninhetconvenantafgesprokendatwijzullenzorgenvoormogelijkhedenvoorscholing,doorhetroc-aanbod.Hetisdanookbelangrijkomlaaggeletterdheidcursussentebehouden.Debedrijvenmoetendemensenechteraanleveren.DatleidttotverletendaarvoorzaleendeelvandeO&O-fondseningezetworden.Menisdaardusmeebezigenbinnenkortzullenwijomdetafelgaanzittenomeeniedersinspanningopdatvlaktebekijken.Watdemarktwerkingbetreftisafgesprokendatwijbijdedefinitievebesluitvormingoverheteducatiebudget,deevaluatieinburgeringinogenschouwzullennemen.MevrouwSmits(SP):Wanneerhebbenwijdaarbeeldvan?StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Dathoortbijhetp-budget.Ikmeendathetin2009is.DeheerDepla(PvdA):Ikneemaandatwijin2009nietweerteruggaannaardegedwongenwinkelnering,maardatalleendegedwongenaanbe-stedingerafgaat?StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Hetisvantweeënéén:ofietsisopdemarktendandienthetaanbesteedtewordenalshetomgrotehoeveelhedengaat,ofietsisnietopdemarktendanisersprakevangedwongenwinkelnering.Hetwordtnunietaanbesteeddoordegemeenten,omdatwettelijkisbepaalddathetnaarhetrocmoet.Alsdatechterdefinitiefuitdewetwordtgehaald,moethetaanbesteedworden.DeheerDepla(PvdA):Diediscussiegaanwijnogvoeren,wantvolgensmijzitdaarnunetdeellende.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Datdoenwijgewooninhetkadervanhetp-budget,andersvoerenwijdiediscussietweekeer.Hetisbeterdatwijallestukkenerbijhebben,zodatwijprecieswetenwaar-overwijpraten.Ikwilnuietszeggenoverdebibliobus.Debibliotheekisgeentaakvanderijksoverheid.Ikhebdaarookgeengeldvoor.Gemeentenmoetendaarvormeninhoudaangeven.AlszijhetinhetkadervanhetAanvalsplanbelangrijkvindendatdebibliotheektoegankelijkisendatergemakkelijkleesbareboekenvoorkinderenénouderenkomen,dangebeurterietsmee.Ditisechteentaakvandegemeenten.Ikhebgeenpotjeomdebibliobusmeetebekostigen.Datisnietmijntaak.MevrouwSmits(SP):Datsnapikwel.Ikkomzelfuitdelokalepolitiek.Ikzatnietindegemeenteraad,maarbijdeSPmaakthetnietergveeluithoejeactiefbent.Degemeentenkrijgenvanallesophunbordje.Debibliobusgaatnaardeprovincieendieschuifthemweerdoor.Hetisiedereensverantwoordelijkheidendusniemandsverantwoordelijkheid.Degemeen-tenmoetendatweldoen,maardiehebbeneenstapelanderedingendiezijmoetendoen.Zijkrijgeneenkleinbeetjegeldendaarmeemoetenzijallekantenop.Ikvindhettemakkelijkdatuhierzegtdatuernietovergaat.Iksnapweldathetzoofficieelnietwerkt,maartegelijkertijdvindenwijhetallemaalbelangrijk.Mensenwillennaardebibliotheekenzijmoetendatookkunnen.Debibliobussenverdwijnenallemaal,metuitzon-deringvaneeninitiatiefwaaraandeRabobankwilmeewerken.Datinitia-tiefisprachtig,maarhetiseentaakvandeoverheid.Uzegtdusdathetnietbijuligtendatuerhelemaalnietsaangaatdoen?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1912 StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Nee,ikzegdathetdoorhetstimulerenvanaanvalsplannenbijgemeentenmogelijkwordtdatditthemainbeeldkomt,maardatisdanaandegemeenten.UverteldezojuistdatjebijdeSPookactiefbetrokkenkuntzijnalsjenietinderaadzit.Datgeldtvoorveelpartijenendatiseengoedezaak.Juistindegemeentendienenmensenindepolitiekaangesprokentewordenopdebibliobus.Aandegemeentenmoetgevraagdwordenhoezijhetgaanregelenmetdebibliobus,aangeziendathuntaakis.HetRijkmoetterug-houdendzijninhetwillenoplossenvanelkprobleemvoordegemeenten.Ikbenookgemeentebestuurdergeweest.Gemeentendenkendanalsnel:hé,datgaatgoed.Wijmoetendushelderhoudenwiewatdoet.Uzegtterechtdathetbelangrijkis.Inhetkadervanhetstimulerenvanaanvals-plannenenhetbetrekkenvannogmeergemeentenbijlaaggeletterdheid,kanhetdaarweersterkeropdeagendakomen.Datisdecorrecteinzet,engeenandere.Ookikbetreurde35%uitvalbijdecursussen.Uitdeinspectierapportenblijktoverigensdatsprakeisvaneengoedeintakeeneengoedebegelei-ding.Hetmisluktnietdoordatdienietgoedgaan.Erwordtveelalgewerktinkleinegroepen;hetisheelpersoonlijk.Vandeambassadeurshoorikvaakdathetvoeltalseensoortfamiliedieheelvertrouwdisenwaarinmenzichzelfdurfttezijn.Datisheelbelangrijk,willenmensenhunkwetsbaarhedendurventonen.Iemanddielaaggeletterdis,behoortalniettotdegenoegzaamlevendeelitevanNederland.Hetgaatomeenkwetsbaregroepmensen,dievaakineenmoeilijkesituatieverkeren.Hetisookvrijwillig.Mensenbeginneneraan,maarhetvalttegenendemoedzakthunindeschoenen.Hetkosttijdenmenmoetzicherinverdiepen.Hetisechtheelmoeilijkomeentaaltelerenalsjebovendevijftigbent.Huiselijkeomstandighedenkunnenertoeleidendateenvrouwnietdetijdkrijgtofheeftomeentaalteleren,naastalleswaterbijkomt.Allesbijelkaarzijndatdeachterliggenderedenenenishetnietietswatwijvanbovenafbeterzoudenkunnenregelen.Hetisaanderoc’senlatermisschienookaananderebedrijvendieerbijbetrokkenwordenomtebekijkenofdebegeleidingopordeis.Ikhebopgrondvandeinspectie-rapportenechtergeenaanleidingomteveronderstellendathetnietopordeis.ETV.nlheeftgeen€300000over,maar€150000.Datbedragisnietvoldoendeomdeproblematiekvandedigibetenenderekenproblematiekaantepakken.Wehebbenhetdaneigenlijkveelmeeroverzelfredzaam-heid,watookbijvolwasseneneducatiehoort.Mochthetnodigzijnenmochtmenmeerwilleninvesteren,dankanhetp-budgetdaarvoorheelgoedgebruiktworden.Alsinallerleitrajectenzoublijkendatextraimpulsennodigzijn,danzijndiemiddelenervooromdieookdaadwerke-lijktegeven.Hetisdusgeenkwestievangeld.Hetbedragvan€150000wordtingezetvoordeserieoverlaaggeletterdheid,dieper1aprilstart.Ikvoegernogaantoedaterookheelveelwerkboekenwarenbesteld,waar-doornieuwewerkboekengedruktmoestenworden.Datwordtvooreendeelookbekostigduithetgelddatoveris.IkdachtdatdemotievandeVVDnietwasaangenomen.Mijnbeeldisdatwijertoenheelenthousiastovergesprokenhebben.Allerleiorganisatiesmoestenindehuiselijkesfeergetrokkenworden.Ikzalhetnakijken,maarmevrouwDezentjézalwelgelijkhebben.Devoorzitter:Debewijsstukkenwordenoverhandigdaandestaatssecre-taris.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Datdebatismisschienenthousiastergeweestdanuiteindelijkdeinstemming.Maarikziehet,mevrouwDezentjéheeftgelijk.Wijwillenmensentreffenindeprivésfeerenhendaarstimuleren.Wijdoenwelietsopdatgebied.DoordebetrokkenheidvandeministervoorTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1913 JeugdenGezinbijhetconvenantkomtJeugdenGezininbeeld.DeStich-tingLezen&SchrijvenisheelactiefmetTaalkrachtvoorConsultatiebu-reaus.Deconsultatiebureauszijnnamelijkdeplekwaarjehetmoetdoen.Diezienallegezinnenengevenaanhoebelangrijkhetisomvoortelezenendergelijke.Alsdatnietgebeurt,beginthetkindalmeteenachterstand.ViadeWmoenhetvrijwilligerswerkwordtookvanuitJeugdenGezinditpuntonderdeaandachtgebracht.Datisheelergbelangrijk.Deinzetvandeambassadeursindewijkenenhetbetrekkenvanmenseninbuurt-huizenetceteraheeftookeenheeldirectelinkmetdemensenpersoon-lijk.DeactiviteitenvandeministervoorJeugdenGezinendeStichtingLezen&Schrijvenindiegremia,deactiviteitenopdebasisschoolinhetkadervandecommissie-Meijerinkophetgebiedvanlezenenschrijvenenhetbevorderenvanhetlezendoordebibliotheken,ookvoorjongekinderen,zijnnaarmijnideedeactiviteitenwaaromhetgaat.AlsdeKameranderesuggestiesheeft,hoorikdatgraagintweedetermijn.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Ikweetnietofwijstraksnogeentweedetermijndoen,maarikhaakmaarmeteenevenaan.Ikwilhetniettoespitsenopalleenjeugdengezinnen.HetligtnietvoordehanddatdeveertigersindeCentravoorJeugdenGezinkomen.Eriseenbelangrijkegroepdiestrakszijnkleinkinderenzalmoetenkunnenvoor-lezen,echtinhuiselijkesfeer,diejeachterhungrotegeheimvandaanwilthalen.Daaropisdemotieookgericht.Diegroepismisschiennietdegroeptoekomstigewerknemers,maaralswijpratenovergelukkigleven,zoudaterbijhoren.Dezegroepisweleenbeetjeeenvergetengroep.Ikzouhetopprijsstellenalsdestaatssecretarismetdebetrokkenorganisa-ties,dieechtveelknowhowhebben,probeertuitvoeringtegevenaandemotieenietstebedenkenwatdaaroptoeziet.Devoorzitter:Misschienmagikerinmijnandererolietsaantoevoegen.Toenwijdemotiebespraken,isookaandeordegeweestdatlaaggelet-terdheidzogewoonwerdgevonden.Mensenbrengenhunkinderennaardebasisschool.Hebdaardanookaandachtvoor.Wijhebbenovereensoapgesproken.Hetzouheelmooizijnalsiemandeenscriptschrijver,inwelkesoapdanook,eenideetjeaandehandzoudoenomeenlaag-geletterdpersoonzijnintredetelatendoen.Laatvooralziendatlaag-geletterdheidbestaatendatdeaanpakvanlaaggeletterdheidheelnormaalisinonzesamenleving.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:ETV.nlspeeltdaarinnatuurlijkookeenbelangrijkerol,wantdiekomtdehuiskamersbinnen.Ikbeloofechterdatikzalbekijkenwatiknogmeerkandoen.Ikwijsertrouwensopdatsommigemensenzichwelbewustzijnvanhunlaaggeletterdheid,maarditnietalseenprobleemzien.Wijwilleniedereengelukkigmaken,maarsommigemensenzijnbuitengewoongelukkigterwijlzijlaaggeletterdzijn.Uitonderzoekblijktookdatvieropdevijflaaggeletterdendeeigentekortkomingnietalseenprobleembeschou-wen.Hetiswelgoedomdatteweten,ookmethetoogopafsprakenenconvenanten.Erisspecifiekonderzoeknaargedaan.Daaruitkomtnaarvorendathetgaatovereendoelgroepvan35000mensendiehetechtalseenprobleemervaren.Daaronderzittennatuurlijkheelveelmensendievroegeralleenofamperdelagereschoolhebbenbezocht.Enerzijdsmoetjeallesinhetwerkstellenommensenzichbewusttemakenvanhunprobleem,maaralsmensenanderzijdshunprobleemgeenprobleemvinden,hebbenwijookeenprobleem.Oferisgeenprobleem.Hetisgoedomditscherpinbeeldtehebben.Jemoetactiefwervenenactiefonderdeaandachtbrengenwelkeenwereldervoorjeopengaatalsjegoedkuntlezenenschrijven,zoalsdoordeambassadeurswordtgedaan,maarjemoetjeookrealiserendatergrenzenzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1914 DeheerDepla(PvdA):Volgendjaarkomterweereenvoortgangsrappor-tageenkijkenwijweernaardedoelstelling.Hetaantalvananderhalfmiljoenmoetin2015met60%zijnverminderd.Jemoetwelrealistischzijn.AlswijinDenHaagdoelenstellenwaarvanwijeigenlijknietgelovendatwijzehalen,hebiklievereenlageredoelstellingdiewijwelhalendandatwijin2015moetenzeggendatheteengeweldigmooiedoelstellingwas,zoalszoveelhier,maardatwijeigenlijkwistendathetnietkon.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Wijhebbendiedis-cussiedriekwartjaargeledenookgehad.Hetaanvalsplanlaaggeletterd-heidbevatdoelenwaarjenogforsvoormoetinzetten.Neemdie9000mensendienueencursusvolgen.In2010moetenheter12500zijn.Geletopalleswatwijdoen,moetdathaalbaarzijn.Ikziehetconvenantalseenstipopdehorizonomiedereenscherpenalerttemaken.Hetiseenenormetaak,waarvoorwijallesopallesmoetenzetten.Diedrivebemerkikbijmijzelf.DiedrivebemerkikookbijstaatssecretarisAboutaleb.DiedrivebemerkikookalsikspreekmetBernardWientjesofbijAgnesJongerius,diezeerbetrokkenisbijditthema.Diedrivewilikerinhouden.Zonderdiedrivekomenwijlageruitdanwijwillen.Datisdusmijninzet.Ikbenhetermeeeensdatwijderealiteitonderogenmoetenzien.Daarmeewilikechternietdedriveterdiscussiestellen.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Ditrichtzichtochwelheelergophethuidige«bestand».DeheerBiskopzeizojuistdatwijinhethuidigetemponogwelhonderdjaarbezigzijnomhetaantallaaggelet-terdenwegtewerken.Alshetgoedis,sterftdelaaggeletterdheiduit.Dehamvraagisofwijdeinstroomkunneninperken.Erwordtingezetoppreventie.Erwordtgewerktmetvve,plusklassen,hetmasterplandys-lexie,hetplanvanaanpakjeugdwerkloosheid,verminderdetaalachter-stand,eeneindtoetsopdebasisschool.Jekunthetzogeknietnoemen.Verwachtdezestaatssecretarisdaternogergenseenlekzitendaternogsteedsinstroomzalzijn?Zoja,watdoetzijdanomhetlektedichten?Waarverwachtzijnoginstroom?StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Datbrengtmijbijdevragenoverdepreventie.Jemoetdekraaninderdaaddichtzientekrijgen.Helemaaldichtzalnooitlukken,wanterzijnnoglwoo-kinderenenkinderendieheelveeltalenthebbenenheelmooiedingenkunnendoen,maarnetnietmetlezen,schrijvenenspreken.Ookdiekinderenmoetenwijinhunwaardelaten.Vandaarspeciaalonderwijs,lwoo,mbo-1enAK.Daarzittenzorgpuntenendiezorgpuntenzulleneraltijdblijven.Datwetenwijaandezetafel.Binnendemogelijkhedendiewijhebben,doenwijerechterallesaan.Hetbegintmetvve.Wijhebbenervoorgekozenomdienietteverplichten.Upleitdaarwelvoor.Uiteindelijkheefthetkabineterniettoebesloten,omdathetditookeenverantwoordelijkheidvindtvanouders.MetdeconvenantendiemijncollegaDijksmainhethelelandheeftafgesloten,wordtwelzoveelmogelijkinbeeldgebracht.Alleswatgemobiliseerdkanworden–peuterspeelzalen,kinderopvang,buurthuizen–wordtgemobili-seerdomkinderendievvenodighebben,inbeeldtekrijgen.Datiseenheelbelangrijkeeerstestap.MevrouwDezentjéHamming-Bluemink(VVD):Devoorschoolseeducatieisnietverplichtgesteld;diewordtaangeboden.Uitdeonderwijs-begrotingblijktdathetaantalkinderendatvvevolgt,isteruggelopen.Datmoetjedusnetnietwillen.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Ikhebbegrependathierovervolgendeweekeenalgemeenoverlegis.Ikverwijsudaarnaar.Wijstekenheelveelenergieinvve.Wijkiezennietvooreenverplichting.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1915 Hetlijktmijechterbeteromvolgendeweekdatpuntverdertebespreken.Endevoorzitterfluistertmijtoedathet9oktoberis.Inhetprimaironderwijs–wijlezendatelkemaandwelindekrant–isdestaatssecretarisheelactiefbezigmettaalenrekeneninhetbasisonder-wijs.Hetisheelgoedomteziendatdescholenditalseenpuntzienenditookwillenoppakken.Erisheelveelenthousiasme.Eriseenoverinteke-ningopdeprojecten.Destaatssecretarisheeftbeslotenomernogmeerruimtevoortecreëren.Ikstadaarzeerachter,geletopmijnverantwoor-delijkheidvoorhetvoortgezetonderwijs.Opditmomentstromenvanuithetprimaironderwijskindereninhetvoortgezetonderwijsindielaag-geletterdzijn.Hetbegintdusechtbijhetbasisonderwijs.Ikkomvervolgensbijhetvoortgezetonderwijs.MevrouwSmitssprakoverdeleraren.Ikbenookgeenvoorstandervanonbevoegdeleraren,maarwiewel?Hetisechtereenverantwoordelijkheidvandescholenhoezijmetdeoverdrachtvankennisomgaan.Alsiemandonbevoegdis,moetopgrondvandewetBIOeentrajectwordengestartopdatiemandbevoegdwordt.Ikhebafgelopenweekdenieuwebeleidsagendavoordelerarenopleidinggepresenteerd.Metdebachelorsbeperktetweedegraad,bachelorsmeteenminoreducation,denkikmeeraanwasenookmeeracademischeaanwasvanhetaantallerarentekrijgen.Ditalséénvandevelemaatregeleninhetplan.NaasthetActieplanLeerKrachtvanNeder-landdatwijafgelopenseizoenafgesprokenhebbenendeafsprakenwaarinmiddelsallesectorenhuninstemmingmeebetuigdhebben,proberenwijstappentezettenommeerlerarentekrijgen.Aandeinspanningenligthetduszekerniet.Dekomendejarenzalmoetenblijkenofdieookeffec-tiefzijn.DevraagvanmevrouwSmitsbegrijpikgoed.Eenbevoegdeleraarishetbeginvaneengoedekennisoverdracht.Wijdoenerookallesaanomditzoveelmogelijkwaartemaken.Voordezevenvmbo-enmbo-instellingenlopeninmiddelsdeadvies-trajecten.Vooreendeelzijnzijgerealiseerdenvooreendeelzijnzijinderealisatiefase.Decontactenzijndaadwerkelijkgelegd.Ikbenhetermeeeensdathettegekvoorwoordenisdatmensennietgecommitteerdzoudenzijn.Hetkloptechterook,zoalsmevrouwSmitsoverdegemeen-tenzei,daterwelheelveeldoelenophetbordjevanhetmanagement,hetmiddenmanagementendeleerkrachtenwordengelegd.Inmijnoverlegmethetvoortgezetonderwijsenhetmbomerkikweldatditdekernvanhetonderwijsis.Ikmerkook,metdekomstvandecommissie-Meijerink,datditbesefopdescholenflinkdoordringtendatzijvolopditprobleemoppakken.Watmijneigenportefeuillebetreftzijnwijbezigmetcentraalexaminerenvantaalenrekenenopniveau4en,voorhetmbo,ookopniveau3.Wijkijkenhoedeniveaus1en2zichverhoudentotdevakkendiejongerenvolgenenhoewijvoorkomendaterstrakseenenormeuitstroomisvanongediplomeerden.Wijzullenditverantwoordmoetenoppakken.Devraagisduswelkereferentieniveauswordengehanteerdenopwelkewijzewordtgeëxamineerd.Erwordtextrageldterbeschikkinggesteld,ookvoorhetmborekenenentaal.Dezekabinetsperiodeisdatintotaal40mln.Uiteindelijkzalhetstructureel6mln.zijn.Erwordteensteunpunttaalenrekenenvoordembo-instellingeningesteldomzegoedemethodiekenteleveren.Hetisuiteindelijkaandescholenzelfomdaarietsmeetedoen.Methetsteunpuntzullenwijnadenkenovereengoedeexamine-ring,metnameopniveau4,waardedoorstroomnaarhethboplaats-vindt.Inhetvoorjaarvan2009wordendeeisenvandecommissie-Meijerinkinwet-enregelgevingvertaald.DevoorstellenzullennaardeKamerwordengestuurd.Inhetvoorjaarvan2009zullenookdediagnos-tischetoetsenvoortaalenrekenenterbeschikkingkomen,speciaalookvoorhetvoortgezetonderwijs.Wijkiezennietvoorverplichtetoetsen.Hetvoortgezetonderwijsmoetzelfzorgdragenvoorhetonderhoudenvandekennistotheteind.Ikhebalgezegddatikeendezerwekenmetdebriefoverdeexamenszalkomen.Ikloopdaaropnunietvooruit.IkbenmetdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1916 laatstebesluitvormingbezigoverNederlandsetaalenhetcentraalexamen.VanuitdeSLOA-instellingen,deondersteunendeinstellingenvoordescholen,wordtheelveelmateriaalaangeleverd.Ditgebeurtnaasthetbedragvan115mln.datrechtstreeksnaardescholengaat.Bijvoor-beeldvoorhetvoortgezetonderwijswordtdekomendejarenongeveer56mln.uitgetrokken.Opgrondvanderegelingdiementweewekengeledenindekrantheeftkunnenlezen,zijndescholenvrijomhetgeldtebeste-den.Daarzijnzijergblijmee.Wijhebbenalleenrekenenentaalalspriori-teitenmeegegeven.Datishetenigewatikscherpwilterugzien.MevrouwSmitsvroegofhetw-deelkanwordeningezetvoorlaaggelet-terdheid.Datkan.Alshetgaatomre-integratie,willenstaatssecretarisAboutalebenikjuistdatditgebeurt.DaarmeebereikjedeintegratiewaarvanmevrouwDezentjéterechtzegtdathetzozoumoetenzijn.Diemogelijkheidiserdus.MevrouwSmits(SP):Kandestaatssecretarisookaangevenwelkegemeentengeldoverhouden?Hetiszozondealshetgeldblijftliggen.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Datiseentaakvandebudgethouder.Hetismisschiengoedomuwkamergenootteinformereninhetkadervandediscussieoverhetp-budget.Inhetalgemeenishetbelangrijkdathetp-budgetbreedwordtingezetvoordedoelenwaarvoorhetisbestemdenzomogelijkookwordtopgemaakt.Dewereldisnoglangnietideaal,maakbaarofniet,omhetmaarvoorzichtigtezeggen.Ikwil75000trajectenafspreken,waarvan50000basisvaardigheden,waarondermetnamelaaggeletterdheid,en25000vavo.VavoenNT2komenongeveerovereen,maardatzithemookindeinburgering.Dataantalvan25000komtovereenmethetaantalvoorvavoopditmoment.Binnendie50000trajectenbasisvaardighedenwiliklaaggeletterdheidsterkterugzien.DeheerDepla(PvdA):Hettotaalis75000,waarvan25000vavoen50000educatie.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Waarbinnentaalenlaaggeletterdheid...DeheerDepla(PvdA):...eenhogeprioriteitkrijgt.StaatssecretarisVanBijsterveldt-Vliegenthart:Ikhebnognagedachtoverspecifiekereeisen,maardanwordendegemeentennog«scherperinhetpakgenaaid»,ommetuwwoordentespreken.Ikwilwelwaarvoormijngeld.Iksteekjaarlijks190mln.involwasseneneducatie.Ikwildaarwatvanterugzien.Ditiseenbelangrijkprobleem.Ikbenooknogsteedsmetdegemeenteningesprekopditpunt.Ikwilwelterugzienwatikerinsteek.DatlijktmijookindegeestvandezeKamerdiehetbudgetvoorvolwasseneneducatieopdebegrotingbekrachtigdheeft.Toezeggingen–Destaatssecretariszaldeuitvoeringvandemotie-DezentjéHamming-BlueminkbetreffendeActiesomlaaggeletterdentebewegendestaptezettennaareentaalcursus(28760,nr.15)bewerkstelligen.–BinnenenkelewekenzaldeKamerdeExamenbriefontvangen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1917 –Inhetvoorjaarvan2009wordendeeisenvandecommissie-Meijerinkinwet-enregelgevingvertaald.DevoorstellenzullennaardeKamerwordengestuurd.DevoorzittervandevastecommissievoorOnderwijs,CultuurenWeten-schap,VandeCampAdjunct-griffiervandevastecommissievoorOnderwijs,CultuurenWetenschap,ArendsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,28760,nr.1918