Energietransitie binnenvaart

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 409Zee- en binnenvaart32 813Kabinetsaanpak Klimaatbeleid31 239Stimulering duurzame energieproductieNr. 465 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 september 2024Op 25 januari 2024 heeft uw Kamer de Verzamelbrief Maritieme Zaken1ontvangen. In deze brief heeft mijn ambtsvoorganger toegezegd u naderte informeren over de vervolgstappen met betrekking tot het emissielabelbinnenvaart in samenhang met de implementatie van de herziene richtlijnhernieuwbare energie (RED-III) en de opt-in onder het Europese emissie-handelssysteem ETS2 (ETS2 opt-in).ContextIn zijn brief2 van 17 juni 2024 «Voortgang duurzaam vervoer en toelichtingvoorjaarsbesluitvorming 2024» heeft mijn ambtsvoorganger reedstoegelicht dat het kabinet heeft besloten om bij de nationale implemen-tatie van de RED-III brandstofleveranciers aan de binnenvaartsector eenCO2-ketenemissiereductieverplichting op te leggen en tot implementatievan de opt-in voor ETS23, onder andere voor de binnenvaartsector.Hiermee wordt ingezet op een duurzame en concurrerende binnenvaart inde toekomst. Deze maatregelen zullen het gebruik van hernieuwbareenergie in de binnenvaart stimuleren. De Kamer is separaat geïnformeerdover de voortgang van de RED-III4 en de implementatie van de ETS2opt-in5. In deze brief licht ik toe op welke wijze ik de ondernemers in debinnenvaart ga ondersteunen bij de energietransitie en doe ik detoezegging gestand om u te informeren over de vervolgstappen metbetrekking tot het emissielabel binnenvaart.1Kamerstuk 31 409, nr. 4342Kamerstuk 31 305, nr. 4683Een opt-in onder het emissiehandelssysteem ETS2 leidt er toe dat brandstofleveranciers vanaf2027 emissierechten moeten afdragen die zij op de Europese emissiemarkt moeten kopen. Demaatregel draagt bij aan de business case om te verduurzamen, doordat varen op fossielebrandstoffen op termijn duurder wordt.4Kamerstukken 32 813, nr. 1383 en Kamerstuk 32 813, nr. 14035Kamerstuk 31 305, nr. 468 kst-31409-465ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 409, nr. 4651 Ondersteuning Energietransitie BinnenvaartIn de Voorjaarsnota voor 20246 is € 240 miljoen aan Klimaatfondsonder-steuning toegezegd voor de verduurzaming van de binnenvaart. In hetDefinitieve Meerjarenprogramma Klimaatfonds 2025 is, na het doorvoerenvan de bezuiniging op waterstof in het Klimaatfonds uit het hoofdlijnenak-koord, van de resterende € 227,6 miljoen nu € 194,1 miljoen toegekenden € 33,5 miljoen nog onder voorwaarden gereserveerd.Met behulp van deze middelen kunnen ondernemers in de binnenvaart,vooruitlopend op de voorziene invoering van ETS2 opt-in in 2027, alvastinvesteren in verduurzamingsmaatregelen in de vroege opschalingsfase.Dat is nodig omdat er nog een onrendabele top op deze investeringenrust. Het overgrote deel van de middelen gaat naar een subsidieregelingmet een looptijd van 2025–2030 voor scheepseigenaren. In het kaderhiervan zullen ondernemers subsidie kunnen aanvragen voor met nameinvesteringen in emissieloze aandrijflijnen.Tevens wordt geld vrijgemaakt voor een programma-aanpak «Energie-transitie Binnenvaart». De Programma-aanpak Energietransitie Binnen-vaart» heeft tot doel om samen met relevante stakeholders kennis tedelen over technische en economische mogelijkheden voor innovatie enverduurzaming. Ook zorgt de programma aanpak voor het activeren vansectorpartijen en ondersteuning bij het vormen van consortia. Daarnaastkunnen als onderdeel van de programma aanpak, afspraken wordengemaakt over het wegnemen van knelpunten. Dit kan bijvoorbeeldbetrekking hebben op randvoorwaardelijke investeringen in infrastructuurvoor hernieuwbare vormen van energie, zoals groene waterstof.Emissielabel binnenvaartMet de Kamerbrief klimaat- en energiemaatregelen Voorjaarsnota 2024 isaangekondigd dat het kabinet heeft besloten om de maatregel voor eennationaal verplicht emissielabel en labelniveau, niet op te leggen aan debinnenvaartsector. In plaats daarvan zet Nederland zich in voor eeninternationaal geharmoniseerde meet methodiek voor het emissielabel, inde Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR). Verder kiest het Kabinetervoor om het gebruik van hernieuwbare energie in de binnenvaart opgang te brengen door bij de implementatie van de RED-III ook brandstofle-veranciers aan de binnenvaartsector te verplichten om CO2-ketenemissieste reduceren.7 Voor een overzicht van relevante recente ontwikkelingenten aanzien van het emissielabel en in aanloop naar dit besluit verwijs iknaar Bijlage 1.IenW ziet de meerwaarde van een emissielabel voor de binnenvaart,omdat daarmee objectieve informatie beschikbaar komt over de emissiesvan binnenvaartschepen en de daarmee vervoerde ladingen. In de eersteplaats informatie voor de scheepseigenaren zelf, maar ook voor anderestakeholders zoals overheden, havens, vervoerders/verladers en financiëledienstverleners. Een internationaal geharmoniseerd emissielabel kan eengewenst instrument zijn in het licht van Europese emissierapportagever-plichtingen, zoals de verplichtingen uit de Corporate SustainabilityReporting Directive (CSRD), de Corporate Sustainability Due DiligenceDirective (CSDDD) en de duurzaamheidscriteria uit de EU Taxonomy. IenWzal onderzoek laten uitvoeren naar de vereisten voor de methodologie vanhet emissielabel, rekening houdend met de verplichtingen in de CSRD enCSDDD en de duurzaamheidscriteria uit de EU Taxonomy. In aanloop naar6Kamerstuk 32 813, nr. 13747Kamerstuk 31 305 nr. 468Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 409, nr. 4652 een internationaal geharmoniseerd emissielabelsysteem moedigt IenWstakeholders in de sector aan om gebruik te maken van het huidigevrijwillige emissielabel en daarmee vergelijkbare initiatieven.In de CCR zet Nederland zich in voor een geharmoniseerde methodologiet.b.v. het meten en berekenen van emissies van binnenschepen en hetvaststellen van emissieklassen. Het is de bedoeling dat deze methodo-logie als basis dient voor de ontwikkeling van een standaard van hetEuropees Comité voor de opstelling van standaarden voor de binnenvaart(CESNI). Deze taak is opgenomen in het CESNI werkprogramma voor2022–2024.De ontwikkeling van een emissielabel is één van de acties in deCCR-routekaart voor de vermindering van de emissies van de binnen-vaart. Verder vermeldt het NAIADES III-actieplan8 van de EuropeseCommissie dat het overeenkomen van een energie-indexmethodologieeen eerste stap is voor de monitoring en rapportage van de broeikas-gasintensiteit van binnenvaartschepen. In deze context loopt er eenEuropees onderzoeksproject, Platina4Action9, dat onder andere onder-zoekt hoe een internationaal emissielabelsysteem kan worden vormge-geven. IenW is vanuit zijn rol in de adviesraad bij dit project betrokken.Nederland speelt een proactieve rol in dit internationale traject, medegezien het grote aandeel van de Nederlandse vloot in de Europesebinnenvaart. Hierbij moet bij de uitwerking van de methodiek ookrekening gehouden worden met de administratieve lasten en uitvoerings-kosten voor de binnenvaart.Stakeholders die vanuit de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havensbetrokken waren bij de ontwikkeling van het nationale huidige vrijwilligeemissielabelsysteem, zijn inmiddels geïnformeerd over de ontwikkelingenmet betrekking tot het emissielabel. Uiteraard blijft IenW de mogelijkheidbieden om zienswijzen mee te geven t.b.v. de hierboven geschetstevervolgstappen.Tot slotSamen met de binnenvaartsector werk ik de komende maanden aan deinrichting van een Programma-aanpak Energietransitie Binnenvaart, zoalshierboven omschreven, en zal ik de uitgangspunten van de hierbovengenoemde subsidieregeling opstellen. Over de voortgang van demaatregelen gericht op de energietransitie in de binnenvaart zal ik uwKamer jaarlijks informeren.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. Madlener8NAIADES III is het actieplan van de Europese Commissie voor de periode 2021–2027 om de rolvan de binnenvaart in onze mobiliteits- en logistieke systemen te versterken.9Een door de EU gefinancierd onderzoeksproject met als doel de uitvoering van het NAIADESIII-actieplan te ondersteunen en de resultaten ervan te evalueren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 409, nr. 4653 recente ontwikkelingen emissielabelOm het kabinetsbesluit bij de Voorjaarsnota 2024 beter te kunnen duiden,is het van meerwaarde om de historische achtergrond en relevanteontwikkelingen in de afgelopen periode met betrekking tot hetemissielabel puntsgewijs samen te vatten.•In 2019 is in de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens10afgesproken dat IenW en het EICB een labelsysteem voor binnenvaart-schepen zouden uitwerken. Het beoogde doel hierbij was om deemissieprestatie van het schip te duiden en invulling te geven aan heterkennen van aangepaste motoren die voldoen aan de CCR II en StageV emissienorm.•In 2021 is in opdracht van IenW een vrijwillig emissielabelsysteemvoor de binnenvaart gelanceerd en in operatie genomen. Emissielabelsworden uitgegeven door Stichting Afvalstoffen & VaardocumentenBinnenvaart (SAB). In datzelfde jaar is tevens een traject ingezet metrelevante stakeholders om te komen tot een convenant voor hetgebruik van het vrijwillige emissielabelsysteem.•Op 26-04-2023 is met de Voorjaarsbesluitvorming 202311 bekendge-maakt dat het Kabinet inzet op verduurzaming van de binnenvaartdoor de introductie van een verplicht emissielabel en beprijzing vanbrandstoffen via het ETS2. In de Kamerbrief12 over voortgangduurzaam vervoer en toelichting aanvullende klimaatmaatregelenmobiliteitssector, is een maatregel opgenomen die een wettelijke basisbehelsde voor het emissielabel op nationaal niveau, en die stapsgewijsvan binnenvaartschepen een specifiek label zou gaan vereisen. In hetkader van de introductie van dit nationaal verplichte label moest nogeen impact assessment plaatsvinden.•Op 19-10-2023 is tijdens de vergadering13 van het Europees Comitévoor de opstelling van standaarden voor de binnenvaart (CESNI) eennieuwe taak toegevoegd aan het werkprogramma 2022–2024 vanCESNI. Deze taak betreft de ontwikkeling van een standaard voor eeninternationale methodologie voor het meten en berekenen van deemissies van binnenschepen en het vaststellen van emissieklassen.Deze standaard is bedoeld om de milieuprestaties van een schip totuitdrukking te brengen (wat de uitstoot van broeikasgassen enluchtverontreinigende stoffen betreft) en op deze wijze de vergroeningvan de vloot te bevorderen.•Op 24-11-2023 is met de Actieagenda toekomst binnenvaart14benadrukt dat het van meerwaarde is om het label vooruitlopend opverplichtstelling al zo breed mogelijk toe te passen. Hierbij is aangege-ven dat er ingezet wordt op de totstandkoming van een convenant metbelanghebbende partijen bij het label.•Eind 2023 is bovengenoemd impact assessment15 afgerond. Uit ditonderzoek en daaropvolgend juridische beraadslaging zijn juridischebezwaren naar voren gekomen voor een verplicht emissielabelsysteemen een verplicht labelniveau. Op 25-01-2024 is met de VerzamelbriefMaritieme Zaken16 de Tweede Kamer geïnformeerd over de onder-zoeksresultaten.•Op 15-04-2024 is met de Voorjaarsnota 202417 afgezien van de maat-regel voor een unilaterale verplichting van gemiddeld emissielabel B in10Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens | Greendeals11Kamerstuk 32 813, nr. 123012Kamerstuk 31 305, nr. 41413https://www.cesni.eu/nl/actualites/vergadering-van-cesni-op-19-oktober-2023/14Kamerstuk 31 409, nr. 42715Twee onderzoeksrapporten over normering emissies binnenvaart, bijlagen bij Kamerstuk31 409, nr. 43416Kamerstuk 31 409, nr. 43417Kamerstuk 32 813, nr. 1374Bijlage 1:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 409, nr. 4654 2030. De maatregel is juridisch niet uitvoerbaar. Als alternatief heefthet kabinet ervoor gekozen de broeikasgas emissies in de binnenvaartte normeren middels een sectorspecifieke verplichting in het kader vande Nederlandse RED-III implementatie. Hiermee worden brandstofleve-ranciers aan de binnenvaart verplicht om 14,5% CO2-reductie in deketen te bewerkstelligen per 2030.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 409, nr. 4655