Geannoteerde agenda voor de OVSE Ministeriële Raad van 5 en 6 december 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 VVaststelling van de begrotingsstaat van hetMinisterie van Buitenlandse Zaken (V) voor hetjaar 2025Nr. 51 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 november 2024Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de OVSE MinisteriëleRaad van 5 en 6 december 2024.De Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. Veldkamp kst-36600-V-51ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 511 GEANNOTEERDE AGENDA OVSE Ministeriële 5 en 6 december2024De Minister van Buitenlandse Zaken zal deelnemen aan de MinisteriëleRaad van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa(OVSE) in Malta op 5 en 6 december 2024. De Raad zal ook dit jaar in hetteken staan van de Russische agressie tegen Oekraïne. Naar verwachtingzal het overgrote merendeel van de deelnemende Staten in zijn nationaleverklaring steun uitspreken voor Oekraïne. Het MalteseOVSE-voorzitterschap organiseert een informeel diner, zonder deelnameRusland, waarbij steun aan Oekraïne centraal staat. Nederland zal ook metmensenrechtenverdedigers spreken en marge van de OVSE-vergaderingen er vinden diverse side-events plaats, onder andere over Oekraïne.BesluitenTijdens de Ministeriële Raad wordt mogelijk een besluit genomen over deinvulling van de vier topfuncties van de OVSE: de Secretaris-Generaal(SG), de Directeur van het Bureau voor Democratische Instellingen enMensenrechten (directeur ODIHR), de Vertegenwoordiger voor de Vrijheidvan de Media en de Hoge Commissaris voor Nationale Minderheden(HCNM). Besluitvorming geschiedt op basis van consensus. Nederlandheeft een kandidaat voorgedragen voor zowel de functie van HCNM alsvoor de functie van directeur ODIHR. Vooralsnog is nog geen overeen-stemming bereikt over de kandidaten voor de vier topfuncties. Het kabinethoopt dat overeenstemming wordt bereikt voor de Ministeriële Raad,zodat het besluit tot mandaatverlening voor de vier kandidaten tijdens deRaad kan worden geformaliseerd.Er wordt tevens gesproken over een nieuwe voorzitter van de OVSE voor2026. Op dit moment zijn hier nog geen officiële kandidaten voor.OVSE-voorzitter Malta zet zich ervoor in dat ook hierover een besluit kanworden genomen tijdens de Ministeriële Raad.Nationale VerklaringDe deelnemende Staten krijgen de mogelijkheid een nationale verklaringaf te leggen tijdens de Ministeriële Raad. Nederland zal zich uitsprekentegen de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne. Ook zal Nederlandbenoemen dat het zich grote zorgen maakt over de geografischeuitbreiding van de Russische agressie, doordat naast militaire steunvanuit Belarus, Iran en China, nu ook troepen uit Noord-Korea wordeningezet. Het kabinet zal de noodzaak van onverminderde steun aanOekraïne benadrukken. Daarnaast zal het kabinet steun uitspreken voorhet vredesproces tussen Armenië en Azerbeidzjan, en zorgen uitsprekenover de zeer zorgelijke mensenrechtensituatie in Belarus en de RussischeFederatie.De OVSE kan een belangrijke rol spelen in het herstellen van de Europeseveiligheidsordening en het beschermen van de internationale rechtsorde.Daarom zal Nederland, indien daarover dan nog niet besloten is, in zijnnationale verklaring benadrukken dat consensus gevonden moet wordenvoor de OVSE-besluiten zoals de benoeming van de topfuncties, deOVSE-begroting en het OVSE-voorzitterschap voor 2026, om het goedfunctioneren van de organisatie te waarborgen.Ontwikkelingen OVSEDe OVSE blijft, naast de Verenigde Naties, het belangrijkste internationaleforum om in gesprek te blijven met Rusland. Door de Russische opstellingTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 512 is van een echte politieke dialoog op dit moment echter geen sprake.Ondanks de moeizame relatie met Rusland gaat het werk van deOVSE-instellingen en de veldkantoren door. Langs het brede concept vancomprehensive security wordt via de drie dimensies politiek-militair,economie en klimaat, en mensenrechten gewerkt aan een stabiel Europa.Hieronder volgt de Nederlandse inzet op het gebied van mensenrechten,cyber en conventionele wapenbeheersing.Mensenrechten en democratiseringDit jaar werd de Human Dimension Implementation Meeting (HDIM), degrootste Europese mensenrechtenconferentie en vast onderdeel van deOVSE, opnieuw door Rusland geblokkeerd. Zoals vorige jaren werd inplaats hiervan de Warsaw Human Dimension Conference (WHDC)georganiseerd, gefinancierd met extra-budgettaire bijdragen. Net als deHDIM fungeerde de WHDC ook dit jaar als een nuttig platform voormensenrechtenverdedigers, journalisten, ngo’s, diplomaten en mensen-rechtenexperts uit de deelnemende Staten om met elkaar in gesprek tegaan over mensenrechten in de trans-Atlantische regio van Vancouver totVladivostok. Nederland heeft tijdens plenaire bijeenkomsten en inverschillende side-events het belang benadrukt van persvrijheid, ruimtevoor mensenrechtenverdedigers om hun werk te doen en accountabilityvoor de oorlog tegen Oekraïne.Nederland heeft zich daarnaast in 2024 opnieuw ingezet voor eenonderzoek via het Moskou Mechanisme van de OVSE naar arbitrairedetenties door Rusland in Oekraïne. Via het Moskou Mechanisme wordtover de mensenrechtensituatie in een land gerapporteerd. In het rapportvan 19 april jl.1 stelt de onderzoekscommissie vast dat Rusland duizendenOekraïense burgers, waaronder kinderen, arbitrair gevangen heeftgenomen, hen blootstelde aan onder andere marteling en misbruik, en datRusland hiermee internationale mensenrechten en het internationalehumanitaire recht schendt. Eveneens heeft Nederland samen met 37andere OVSE-landen het Weens Mechanisme ingezet. Via het WeensMechanisme kunnen formele vragen worden gesteld over de mensen-rechtensituatie in een land. Op deze manier wordt Belarus gevraagd watvoor opvolging is gegeven aan het Moskou Mechanisme-rapport uit mei20232 over mensenrechtenschendingen in Belarus.Nederland heeft in 2024 tevens actief bijgedragen aan tienOVSE-verkiezingswaarnemingsmissies door middel van het uitzenden vankorte- en langetermijnwaarnemers, onder meer naar Moldavië en Bosniëen Herzegovina. Nederland hecht veel waarde aan stabiele democratieënin de OVSE-regio; open en eerlijke verkiezingen dragen hieraan bij. Bij dekeuze aan welke missies Nederland bijdraagt, wordt rekening gehoudenmet de staat van de democratie en rechtsstaat in een land en hetNederlandse beleid ten aanzien van dat land. Zo droeg Nederland,vanwege het grote belang van het vrije en eerlijke verloop van deverkiezingen in Georgië, met twee keer zoveel waarnemers dan normaalbij aan de verkiezingswaarnemingsmissie aldaar (in totaal acht korte- entwee langetermijnwaarnemers). Nederland heeft ook deelname van Eersteen Tweede Kamerleden aan OVSE-verkiezingswaarnemingsmissiesgesteund en heeft hierover tevens een Technische Briefing aan uw Kamer1Moscow Mechanism: «Report on violations and abuses of international humanitarian andhuman rights law, war crimes and crimes against humanity, related to the arbitrary deprivationof liberty of Ukrainian civilians by the Russian Federation» | OSCE2Moscow Mechanism: «Report on the serious threat to the OSCE human dimension in Belarussince 5 November 2020.» | OSCETweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 513 gegeven op 24 september jl. In 2025 beoogt Nederland wederom bij tedragen aan verschillende OVSE-verkiezingswaarnemingsmissies in deOVSE-regio.Naast bovengenoemde inzet draagt Nederland bij aan OVSE-projecten opmensenrechtengebied. Nederland steunt ODIHR bijvoorbeeld metfinanciering van een project voor bewijsvergaring van mensenrechten-schendingen door Rusland in Oekraïne en van het project «IncreasingEffectiveness, Strengthening an Enabling Environment for Human RightsDefenders» om mensenrechtenverdedigers in de regio te steunen. Ookdraagt Nederland financieel bij aan het Repository Programme van hetBureau van de OVSE-Vertegenwoordiger voor Mediavrijheid waarmeepersvrijheidsbeleid in de OVSE-regio beter in lijn wordt gebracht met detoezeggingen die OVSE-landen op dit gebied hebben gedaan.CyberNederland zet zich ook binnen de OVSE in voor de internationalerechtsorde in het digitale domein. Nederland is voorzitter van deinformele werkgroep cyberveiligheid, waar alle 57 OVSE-landen aandeelnemen. In deze werkgroep wordt gesproken over vertrouwenwek-kende maatregelen, gericht op het voorkomen van crises of instabiliteit nacyberaanvallen. Nederland zet daarbij in op versterking van een vrij, openen stabiel internet, waar internationaal recht van toepassing is. Waarmogelijk zet Nederland in op het delen van informatie tussenOVSE-landen, onder andere over het versterken van kwetsbareIT-structuren.Conventionele wapenbeheersingDe post-Koude Oorlog Europese veiligheidsarchitectuur loopt ten einde,en een alternatief is nog niet gevonden. Ook nu de focus meer opafschrikking en verdediging ligt blijft dialoog over en afspraken binnen deOVSE op het gebied van wapenbeheersing en risicoreductie onver-minderd van belang. Wapenbeheersing aan de ene kant en afschrikking enverdediging aan de andere kant zijn immers beide noodzakelijk voorstrategische stabiliteit. Nederland is daarom voorstander van hetvoortzetten van de dialoog over wapenbeheersing in diverse multilateralefora, waaronder de NAVO en de OVSE. In de OVSE vindt op initiatief vanNederland een informele discussie plaats over het OVSE-instrumentariumop het gebied van risicoreductie.Sinds de opschorting van het Verdrag inzake Conventionele Strijdkrachtenin Europa (CSE-Verdrag) in november 2023, zet Nederland zich in voorbehoud van kennis en expertise op het gebied van conventionelewapenbeheersing. In nauwe samenspraak met bondgenoten, geeftNederland uitvoering aan afspraken onder het Weens Document en hetOpen Skies Verdrag (OST), mechanismen die voorzien in vertrouwenwek-kende maatregelen en transparantie op militair gebied. Inspectieactivi-teiten met de Russische Federatie en Belarus zijn volledig stilgelegd.Bijbehorende activiteiten worden door de Benelux landen als one-stateparty uitgevoerd door het Benelux Arms Control Agency (BACA). Zo heefthet BACA van 4-6 november jl. in het kader van het Open Skies Verdrag,samen met Duitse tegenhangers, een observatievlucht uitgevoerd bovende Benelux landen. Van 22-28 september jl. bezochten vertegenwoor-digers van 31 OVSE-landen een militaire eenheid en vliegbasis in elkBenelux-land in het kader van het Weens Document.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 514