Aanpak voorkomen volledige aansluitstop FGU-regio

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 023Voorzienings- en leveringszekerheid energieNr. 638 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENEN KLIMAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 maart 2026Op 12 februari dit jaar heeft TenneT een stevig signaal afgegeven dat hetelektriciteitssysteem in de Flevopolder, Gelderland en Utrecht (de«FGU-regio») zijn grenzen heeft bereikt en dat zonder krachtige inter-venties en aanvullende maatregelen een volledige aansluitstop noodza-kelijk is voor die regio’s vanaf aankomende zomer. Dat zou betekenen datvoorlopig geen nieuwe of zwaardere aansluitingen kunnen wordengerealiseerd, ook niet voor functies met maatschappelijke prioriteit zoalswoningbouw.Een dergelijke volledige aansluitstop is een zeer ingrijpendemaatregel en geldt als uiterste middel. Echter, als het net daadwerkelijkoverbelast raakt, bestaat het risico op langdurige en grootschaligestroomuitval door schade aan elektriciteitsinfrastructuur, met mogelijkgrote gevolgen voor inwoners en bedrijven in meerdere gemeenten of(delen van) provincies.Het signaal van TenneT vormt een duidelijke waarschuwing en isaanleiding voor een gezamenlijke crisisaanpak van het Rijk, regionaleoverheden en netbeheerders. Hiermee worden de bestaande inspan-ningen gebundeld en verder opgeschaald. Het doel van deze aanpak iseen volledige aansluitstop te voorkomen en ervoor te zorgen dataansluitingen van woningen en bedrijven met maatschappelijke prioriteit,zoveel mogelijk door kunnen gaan terwijl de netveiligheid geborgd blijft.Uitgangspunt daarbij is dat geen enkele maatregel op voorhand wordtuitgesloten. Dat betekent dat ook onorthodoxe maatregelen wordenonderzocht en voorbereid, in samenspraak met netbeheerders, medeover-heden en het bedrijfsleven. Deze maatregelen hebben mogelijk ingrij-pende gevolgen voor de manier waarop bedrijven en huishoudenselektriciteit verbruiken.Op de dag van de berichtgeving van TenneT heeft de Kamer richting mijnvoorganger grote zorgen geuit via een breed gesteunde motie over dedreigende situatie op het FGU-net en de mogelijke maatschappelijkegevolgen, onder meer voor de woningbouw (Kamerstuk 36 800 XXIII, kst-29023-638ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 6381 nr. 48). Het kabinet deelt deze zorgen. Met deze brief informeert hetkabinet de Kamer over de ingezette aanpak om een volledige aansluitstopte voorkomen, waarbij Rijk en netbeheerders intensief samenwerken metprovincies en gemeenten in de regio, onder meer via de regionale EnergyBoards.Voortraject en contextEind 2022 waarschuwde TenneT voor het eerst dat de grenzen van hethoogspanningsnet in de FGU-regio in zicht kwamen. Niet lang daarnawerd de regio daarom aangewezen als congestiegebied, waardoor groteafnemers voortaan op de wachtlijst terechtkwamen. Tegelijk gaf TenneTtoen het signaal af dat de situatie mogelijk ook voor kleinverbruikersnijpend kan worden. In april 2024 is de Kamer geïnformeerd over hetmaatregelenpakket waarmee de overbelasting van het stroomnet in deFGU-regio wordt tegengegaan (Kamerstuk 29 023, nr. 510). In oktobervorig jaar is de Kamer opnieuw geïnformeerd over de voortgang van dezeaanpak. Het beeld was toen voorzichtig positief, omdat het maatregelen-pakket zichtbaar effect begon te sorteren. Echter laten recente bereke-ningen van TenneT zien dat, ondanks de inspanningen van alle betrokkenpartijen, met de huidige verwachte opbrengst van de maatregelen en dehuidige inschatting van de omvang van het probleem nog niet alleknelpunten worden opgelost. Er blijven op momenten zorgelijke overbe-lastingen bestaan die eerst moeten worden opgelost voordat er ruimteontstaat voor nieuwe aansluitingen.CrisisaanpakDirect na de berichtgeving van TenneT is een crisisaanpak opgezet met alsdoel om richting de zomer een volledige aansluitstop te voorkomen,terwijl de veiligheid van het net in de FGU-regio wordt geborgd. Dat is eencomplexe opgave en het is niet vooraf zeker of het zal lukken om deaansluitstop af te wenden. Alle betrokken partijen hebben zich gecommit-teerd om alle mogelijkheden te verkennen; daarbij geldt als uitgangspuntdat geen enkele optie op voorhand wordt uitgesloten. Onderdeel van demaatregelen die worden onderzocht, beoordeeld en voorbereid zijn:•Versnellen van netuitbreidingen, waarbij met name de realisatie vanhet toekomstige station Utrecht-Noord cruciaal is, maar ook anderestations en hoogspanningsverbindingen in de regio. Daarbij wordtonder meer gekeken naar de mogelijkheid om ontwerp en realisatieca-paciteit van TenneT-projecten elders in het land tijdelijk te verschuivennaar projecten in Utrecht, evenals het werken met versnelde procedu-res waarbij het gesprek met de omgeving cruciaal is.•Versneld toepassen van de afspraken uit het aansluitoffensief, onderandere rond het contracteren van flexibiliteit bij grootverbruikers eninzet van regelbaar vermogen;•Anders omgaan met risico’s, waarbij scherper aan de wind wordtgevaren bij onder meer prognoses van de toekomstige groei van hetelektriciteitsverbruik, weersscenario’s, en het vooruitlopen op deverwachte opbrengst van toekomstige maatregelen. Dit kan meerruimte creëren voor aansluitingen door de operationele grenzen vanhet net op te rekken, maar vergroot tegelijkertijd het risico opstoringen. In uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld op koude dagen metweinig zon- en windenergie, kunnen dan ingrijpende mitigerendemaatregelen nodig zijn. Die afweging verdient nadrukkelijk maatschap-pelijke input; het kabinet wil daarbij ook de opvattingen van de Kamerbetrekken.•Versneld benutten en realiseren van flexibiliteit uit laadpalen,thuisbatterijen en warmtepompen bij huishoudens en het toepassenvan netbewuste technieken bij de nieuwbouw van woningen; en hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 6382 verder vormgeven van maatregelen en prikkels die kunnen leiden totnetbewust gedrag van consumenten.Uiteindelijk zal een afweging moeten plaatsvinden tussen de opbrengst enimpact van deze maatregelen en het instellen van een aansluitstop.Daarbij zullen aan de ene kant de maatschappelijke gevolgen van eenaansluitstop voor woningbouw, bedrijven en huishoudens wordenmeegewogen, en aan de andere kant de maatschappelijke gevolgen vanhet risico op grootschalige stroomuitval of onveilige situaties. Dezeafweging vindt plaats in nauwe samenwerking tussen netbeheerders,ACM, regionale overheden en het Rijk waarbij ook nadrukkelijkmaatschappelijke effecten worden meegenomen die moeilijk te kwantifi-ceren zijn.Gezien de grote maatschappelijke gevolgen van mogelijke vervolgstappenwordt naast de maatregelen om een aansluitstop te voorkomen inopdracht van het Ministerie van EZK door onafhankelijke experts eenvalidatie uitgevoerd van de netberekeningen en onderliggende aannamesvan TenneT en de regionale netbeheerders. Het doel van deze validatie isom te borgen dat de basis voor besluitvorming robuust en navolgbaar is,gezien de verstrekkende gevolgen van een mogelijke aansluitstop en tenemen mitigerende maatregelen.VervolgIn de komende periode worden de mogelijke maatregelen verderuitgewerkt en doorgerekend en tot en met april worden alle opties eneffecten in kaart gebracht. Op basis daarvan kan bepaald worden of eenvolledige aansluitstop op dit moment noodzakelijk is of kan wordenvoorkomen met sluitende alternatieve maatregelen. Zodra er meerduidelijkheid is over de mogelijke maatregelen en het moment vanbesluitvorming, wordt de Kamer opnieuw geïnformeerd. Dit zal naarverwachting eind april of begin mei zijn.De problematiek in FGU staat niet volledig op zichzelf, maar is weluitzonderlijk nijpend. Landelijk wordt gewerkt aan het versnellen vannetuitbreidingen, het beter benutten van het bestaande net en hetvergroten van het inzicht in het net (Landelijk Actieprogramma Netcon-gestie). De lessen uit de crisisaanpak in FGU zullen ook worden ingezet inandere delen van het land, en zullen er ook voor langere tijd toe leiden datsteeds een zorgvuldige en sluitende aanpak bestaat om te monitoren enbij te sturen. Op korte termijn verstuurt het kabinet de voortgangsbriefvan het Landelijk Actieprogramma Netcongestie langs de lijnen van hetprogramma (sneller bouwen, beter benutten en slimmer inzicht). Daarinkomen een groot aantal aspecten aan bod over de brede aanpak vannetcongestie.De aanpak van netcongestie zal de komende jaren vaker leiden tot keuzesmet maatschappelijke impact en ongemak. Dat is onvermijdelijk alsNederland tegelijkertijd grote opgaven rond verduurzaming, woningbouw,mobiliteit, economie en defensie wil realiseren.Ook voor kleinverbruikers, waaronder huishoudens, kan dit merkbaarworden en een bijdrage vergen.De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,J. de BatTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 6383