Verslag van een commissiedebat, gehouden op 7 augustus 2025, over de Situatie in Gaza

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202523 432De situatie in het Midden-OostenNr. 601 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 28 augustus 2025 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft op 7 augustus 2025overleg gevoerd met de heer Veldkamp, Minister van Buitenlandse Zaken,over:–de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 28 juli2025 inzake reactie op verzoek commissie over afspraken metIsraël omtrent de verantwoording over de situatie in Gaza(Kamerstuk 23 432, nr. 569);–de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 1 augus-tus 2025 inzake Nederlandse bijdrage aan internationalesamenwerking bij uitvoering van airdrops boven Gaza (Kamer-stuk 23 432, nr. 570);–de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 7 augus-tus 2025 inzake reactie op verzoek commissie over CAVV-advies «De verplichting van derde staten om genocide tevoorkomen» (Kamerstuk 36 600 V, nr. 74).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De voorzitter van de commissie,KlaverDe griffier van de commissie,Westerhoff kst-23432-601ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6011 Voorzitter: Aukje de VriesGriffier: DekkerAanwezig zijn vijftien leden der Kamer, te weten: Van Baarle, Baudet,Boswijk, Van der Burg, Dassen, Diederik van Dijk, Dobbe, Grinwis,Kahraman, Paternotte, Piri, De Roon, Teunissen, Vermeer en Aukje deVries,en de heer Veldkamp, Minister van Buitenlandse Zaken.Aanvang 14.00 uur.De voorzitter:Goedemiddag allemaal. Welkom bij dit commissiedebat van decommissie voor Buitenlandse Zaken over Gaza. Het staat gepland van14.00 uur tot 18.00 uur. Er zijn maar liefst twaalf sprekers aanwezig. Ikweet dat dit altijd een beladen onderwerp is en doe een beroep op deKamerleden om in ieder geval hierover een respectvol debat met elkaar tehebben. Datzelfde verzoek ik de publieke tribune. Het is niet de bedoelingdat u met goedkeuring of afkeuring reageert, want het gaat uiteindelijk omhet voeren van het debat. Ik vind het belangrijk dat iedereen daarbij kanzijn.De heer Grinwis is geen lid van deze commissie, maar wil de heer Cedervervangen. Bestaat daar bezwaar tegen? Ik neem aan dat dit niet het gevalis. Dan mag hij deelnemen aan het debat.Welkom aan de heer Veldkamp.We gaan een debat doen waarbij we heel veel sprekers hebben. Ik stel vierminuten spreektijd voor en vier interrupties onderling, waarbij ik ervanuitga dat de interrupties kort en krachtig zijn en een vraag bevatten. Als zete lang duren, ga ik ze dubbel tellen.Een punt van orde van de heer Paternotte.De heer Paternotte (D66):Ja, klopt. Dat gaat over de vier minuten en de vier interrupties. Ik snapheel goed waarom u dat zegt, want er zitten hier best veel partijen en wehebben vier uur voor dit debat staan. Bij een buitenlanddebat is hetmeestal wel zo dat er tijd overblijft met een regime van vier minuten envier interrupties. Er zit ook maar één bewindspersoon hier. Voor de kijkersthuis: vier interrupties betekent dat we vier vragen aan elkaar en viervragen aan de Minister mogen stellen. Ik stel voor dat we daar zes vanmaken. Misschien lopen we dan een kwartier uit, maar ik denk dat ietsjemeer ruimte voor dit debat door de mensen op de publieke tribune en inhet hele land wel echt gewenst zou zijn.De voorzitter:De heer Van Dijk, SGP.De heer Diederik van Dijk (SGP):Ik sluit me in die zin aan bij de wens van de heer Paternotte, met dienverstande dat meerderen van ons begrepen dat er vijf minuten spreektijdzou zijn. Dit was vanuit de griffie doorgegeven. Dat is al heel kort voorzo’n beladen onderwerp. Mijn voorstel: doe er één minuutje bij, zodat weenigszins een verhaal kunnen opbouwen.De voorzitter:De heer Van Roon van de PVV.De heer De Roon (PVV):De Roon. Ik sluit me aan bij de woorden van de heer Van Dijk. Vijf minutengraag.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6012 De voorzitter:Ik krijg nu een verzoek voor én uitbreiding van de spreektijd én meerinterrupties. Ik wil best wel iets coulance geven ten aanzien van de vierminuten, zodat we daar richting vierenhalve minuut van maken. Ik wileventjes kijken hoe het met de interrupties gaat en hoeveel tijd we kwijtzijn. Dan kunnen we tijdens de rit nog bekijken of er meer ruimte voorinterrupties is.Mevrouw Teunissen van de Partij voor de Dieren.Mevrouw Teunissen (PvdD):Ik sluit me van harte aan bij het voorstel van de heer Paternotte. Normaalgesproken hebben we bij commissiedebatten een strakke planningvanwege vergaderingen die erna beginnen. Dat is nu niet het geval. Wezijn speciaal voor dit debat hierheen gekomen. Het is een belangrijk debat.De tribune zit helemaal vol. Ik stel voor dat we daar rekening mee houdenen het aantal interrupties verruimen.De voorzitter:Mevrouw Dobbe van de SP.Mevrouw Dobbe (SP):Ik wil dat van harte steunen. Het is fijn om dat van tevoren te weten inplaats van te kijken hoe het debat loopt. We hebben vaker gezien dat ertijd over is, maar dan kunnen we de interrupties niet meer plannen. Hetlijkt mij heel goed. Je ziet ook dat het leeft, dus ik ben er heel erg voor omde interrupties uit te breiden.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Als ik moet kiezen, heb ik liever meer ruimte voor interrupties dan meerspreektijd. Ik sluit me dus aan bij het verzoek van de heer Paternotte.Ik heb zelf nog één punt van orde. Wij hebben een aantal schriftelijkevragen gesteld, waaronder ...De voorzitter:We gaan eerst dit even afhandelen.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Oké. Prima.De voorzitter:De heer Ergin van DENK. O, sorry. Van Baarle, excuus.De heer Van Baarle (DENK):Er vindt een genocide plaats in Gaza. Als er een genocide plaatsvindt, vindik niet dat de Tweede Kamer zich in spreektijden en interrupties moetbeknotten. Graag meer spreektijd en meer interrupties.De heer Dassen (Volt):Ik sluit me aan bij de heer Paternotte. Volgens mij is het belangrijk dat wedit debat goed met elkaar kunnen voeren en dat we elkaar fatsoenlijkkunnen bevragen en fatsoenlijk antwoord kunnen geven op de vragen.Dat kan niet met slechts vier interrupties. Het zou dus fijn zijn als we naarzes interrupties kunnen gaan. Meer spreektijd is wat mij betreft niet nodigals dit ten koste gaat van interrupties.De heer Grinwis (ChristenUnie):Van tevoren heb ik even gekeken hoeveel spreektijd er is, want iedereenbereidt zich op basis daarvan voor. Van de griffie is het signaal «vijfminuten» gekomen, dus dan vind ik het aardig om daaraan vast tehouden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6013 De voorzitter:U heeft natuurlijk zelf besloten om dit debat te houden van 14.00 uur tot18.00 uur. 18.00 uur is in principe ook de eindtijd. Ik ga beginnen met vijfminuten spreektijd en vijf interrupties.Het woord is aan de heer Paternotte van D66. Nee, mevrouw Piri hadinderdaad nog een punt van orde.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Sowieso dank aan u, voorzitter, dat u bereid bent om deze vergaderingvoor te zitten.We hebben van tevoren een aantal schriftelijke vragen ingediend. Ik zagnet dat de antwoorden daarop in de afgelopen uren grotendeels zijngekomen. Er lag ook een informatieverzoek, mede gedaan namens CDAen D66, over stukken die wel bij de krant liggen en niet met de Kamer zijngedeeld. Ik zou graag willen weten waarom die stukken alsnog niet met deKamer zijn gedeeld. Het gaat om alle sancties die op tafel lagen bij hetkabinet.De voorzitter:Dank u wel. Ik begreep inderdaad dat de schriftelijke vragen allemaalbeantwoord zijn. Ik kijk even naar de Minister. Kan hij iets zeggen over ditinformatieverzoek?Minister Veldkamp:Het kabinet deelt de notities van het bewindsliedenoverleg niet, terbescherming van de eenheid van kabinetsbeleid. De bewindsliedenmoeten vrijuit kunnen discussiëren en alle mogelijke opties met elkaarkunnen bespreken. Beslissingen kunnen uiteindelijk anders uitvallen. Ookde ministerraadnotities worden niet gedeeld met de Kamer.De voorzitter:Dank u wel. Ik wil eigenlijk beginnen met het debat. Dan heeft u ook meertijd voor het debat. Meneer Van Baarle, u heeft nog een punt van orde?De heer Van Baarle (DENK):Ja, omdat ik het wel belangrijk vind om me hierbij aan te sluiten. Als heterom gaat dat Nederland door zijn handelen medeplichtig kan zijn aangenocide en er een lijst ligt met mogelijke maatregelen die Nederlandwillens en wetens niet doorvoert, vind ik het van belang dat de TweedeKamer dat kan wegen. Er wordt in zwaarwegende gevallen ook afgewekenvan wat de Minister nu zegt. Ik denk dus dat het goed zou zijn als we in ditordedebat wellicht ook van andere collega’s horen of zij het verzoeksteunen dat de Minister afwijkt van de gebruikelijke procedure en alsnogdie informatie aan de Kamer doet toekomen.De voorzitter:Ik heb de reactie van de Minister gehoord. De Minister was daar volgensmij heel duidelijk over. Ik denk dat het debat belangrijk genoeg is om daarnu gewoon mee te beginnen. Het woord is aan de heer Paternotte vanD66.De heer Paternotte (D66):Voorzitter. Er komt een dag dat we terugkijken op wat er gebeurd is inGaza en tegen elkaar zeggen: hoe kon dit gebeuren? Hoe kon ditgebeuren? Een heel volk dat verhongert. Elke dag zien we kinderen, velover been, die, als ze dit al overleven, hun jeugd en hun gezondheid nooitmeer terugkrijgen, terwijl een paar kilometer verderop duizendenvrachtwagens met hulpgoederen klaarstaan, maar niet naar binnenmogen. Een land waar Nederland zo’n innige band mee heeft, blokkeerdealle voedsel en werkte de Verenigde Naties eruit. Het land opende wel eenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6014 paar hulpplekken, maar schoot daar meer dan duizend mensen doodvanuit tanks of liet hen vertrappen. We dreigen toeschouwer te worden bijeen etnische zuivering, een genocide, of we zijn dit al.Waar ik echt helemaal niets van begrijp, is dat sommigen, zoals decoalitiepartijen, denken dat we dit allemaal maar moeten laten gebeurenomdat we anders Israël niet steunen. U steunt Israël nu helemaal niet.Israël heeft een totaal extreme regering. Families van de gijzelaars zijnwanhopig. Zij demonstreren tegen de regering. Oud-hoofden van deMossad en van Shin Beth, samen met nog 600 andere prominenteIsraëliërs, smeken Donald Trump om Netanyahu tot de orde te roepen eneen einde aan de oorlog te maken. Daarom zeg ik tegen de VVD, NSC, deSGP en de ChristenUnie: word wakker; de Israëlische regering pleegtoorlogsmisdaden en u laat het gebeuren.We hebben de plicht om niet werkeloos toe te zien. Want als we laterterugkijken op vandaag, zullen we zien dat Nederland concreet nog steedsbijna niets doet. Twee Ministers hebben een inreisverbod gekregen; diemogen niet meer winkelen in de Kalverstraat. En we helpen met voedsel-droppings die nooit voldoende voedsel kunnen brengen om dehongersnood echt te verhelpen. That’s it. De droppings zijn ook nog eenseen schijnbeweging van Israël – Israël doet alsof er nu wél hulpbinnenkomt – en nog vervaarlijk ook: een verpleger die hoopte een pakketvoor zijn patiënten te vangen, werd door dat pakket doodgeplet.Voorzitter. Onder druk van dit debat heeft het kabinet eindelijk gezegd datwe in de EU iets willen doen. De Minister wil de handelsvoordelen vanIsraël intrekken. Dat is goed, maar wanneer dan? Je hebt daar eenEuropese top of Raad van Ministers voor nodig. De Minister heeft noggeen vinger uitgestoken om dat voor elkaar te krijgen, terwijl elke dag datwe geen sancties met tanden opleggen, een signaal aan Netanyahu is dathij door kan gaan. De Minister kan vandaag nog maatregelen nemen. Eén.Sanctioneer de hele regering-Netanyahu, want het zijn niet alleenSmotrich en Ben-Gvir die zich schuldig maken aan het schenden vaninternationaal recht. Twee. Stop met het leveren van wapens, want er maggeen enkel risico zijn dat Nederland bijdraagt aan burgerslachtoffers. Drie.Leg handel met illegale nederzettingen per direct aan banden. Ontmoedighet niet, maar leg een totale stop op, en maak er een wet voor, zoals inIerland. Vier. Stel voor om het volledige EU-associatieverdrag op teschorten. Vijf. Erken de Palestijnse Staat, want Nederland wordt een soortGallisch dorpje, dat met een klein clubje landen nog vasthoudt aan deongeloofwaardige tekst over erkenning na een vredesproces, maar welkvredesproces? Kom in beweging. Graag een reactie op deze voorstellen.Ik zie dat de Minister nog wel aanvullende sancties wil tegen Hamas. Datbegrijp ik niet. Welke sancties kunnen we opleggen aan Hamas die we nogniet hebben opgelegd? En waarom hebben we die niet meteen opgelegdna de terreuraanval van 7 oktober? Heeft de Minister iets over het hoofdgezien?De voorzitter:Voordat u verdergaat, een interruptie van de heer Diederik van Dijk van deSGP.De heer Diederik van Dijk (SGP):Ik hoorde de heer Paternotte in een, twee zinnen een oproep doen om nueen Palestijnse staat te erkennen. Dat roept duizenden vragen op, namelijkwelke regering dan, welke grenzen et cetera. Maar heel basaal, omdat ikgeen enkele randvoorwaarde hoorde: ik neem toch aan dat ook D66absoluut geen erkenning van een Palestijnse staat wil zolang de gijzelaarsnog in de tunnels zitten en Hamas niet is gecapituleerd. Is die waarnemingterecht?De heer Paternotte (D66):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6015 Ik denk dat de heer Van Dijk ook de brief moet lezen van die 600 promi-nente Israëliërs, de oud-hoofden van Mossad en Shin Bet. Zij zeggeneigenlijk allemaal: «Hamas is militair verslagen. Er is geen enkel militairdoel meer dat Israël nu nog kan behalen. Er moet een einde komen aandie oorlog.» Natuurlijk, Hamas kan geen enkele rol spelen in de toekomstvan de Palestijnse Staat. Hamas is een terreurorganisatie. Dat is ook dereden waarom ik er zo verbaasd over ben dat het kabinet nu aanvullendesancties wil tegen Hamas. Welke sancties hadden we dan nog niet tegenHamas?De heer Van Dijk heeft het over de grenzen, de erkenning en de vragen diedat oproept. Ik zou willen zeggen: bijna de hele wereld, de helft van deEuropese Unie, erkent de Palestijnse Staat. Steeds meer landen doen dat.Ik denk dat het een duidelijk signaal is dat wij er geen enkel vertrouwenmeer in hebben dat de Israëlische regering nu werkt aan welk vredes-proces dan ook. Daarom moeten wij de Palestijnse Staat nu ook erkennen.De heer Diederik van Dijk (SGP):De laatste keer op dit punt. Ik hoor de heer Paternotte niet zeggen daterkenning natuurlijk niet aan de orde kan zijn als de gijzelaars nogvastzitten en Hamas niet gecapituleerd is. Daar schrik ik van. Is de heerPaternotte niet heel bang – ik zeg het zo voorzichtig mogelijk – dat dezeaanpak echt een beloning is voor terreur en ook een precedentwerkingheeft?De voorzitter:Ik vraag u om de interrupties en de antwoorden kort te houden.De heer Paternotte (D66):Ik vind dit echt een gotspe, een onzinredenering. Dit is wat de SGP altijddoet. Hamas is een terreurorganisatie die een waanzinnige terreuraanslagheeft gepleegd en nu nog steeds waarschijnlijk twintig levende gijzelaarsheeft. Wat sommige partijen doen, is daarmee rechtvaardigen dat er nu2 miljoen mensen worden uitgehongerd in Gaza. Palestijnen in Gaza enop de Westbank, 7 miljoen mensen, maken we allemaal afhankelijk vandie ene terreurorganisatie. Ik snap waarom ze in Frankrijk, in Engeland, inSpanje en in zo veel andere EU-landen, in de helft van de Europese Unieen in de rest van de wereld, behalve ongeveer in Amerika, zeggen:Palestijnen verdienen hun eigen staat volgens de grenzen van deWestbank, de Gazastrook en Oost-Jeruzalem. Dat is keer op keer vastge-steld. Wij erkennen dat recht. Wij erkennen die staat.De voorzitter:Gaat u verder met uw betoog.De heer Paternotte (D66):Elke dag sterven er meer mensen door honger. De VN noemt het degrootste door mensen veroorzaakte hongersnood van deze tijd. Ik wildaarom nog één ding zeggen over de Nederlandse politiek in dezesituatie. Je leest in de kranten over ruzie in het kabinet over maatregelen.We zien een Minister die op elke kritische vraag zegt: we lopen voorop inEuropa. Ik zou zeggen: hou uzelf niet voor de gek; we lopen niet voorop.Heel half Europa erkent de Palestijnse Staat, Ierland legt import uitnederzettingen aan banden, Spanje pleitte als eerste voor handelssanctiesen Slovenië heeft een volledig wapenembargo opgelegd. Als je vooropwil lopen, vraag dan vandaag nog een Europese spoedtop aan en gavanaf nu van hoofdstad naar hoofdstad om de sancties voor elkaar tekrijgen. Minister, doe iets.De voorzitter:Dan heeft u nog een interruptie van de heer Kahraman van NSC.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6016 De heer Kahraman (NSC):Ik hoorde de heer Paternotte zeggen: we moeten export van wapens naarIsraël verbieden. Ik heb vorige keer ook een debat gehad met onzecollega, mevrouw Piri, over wapenexport naar Israël. Volgens mij hebbenwe toen geconstateerd dat er de afgelopen jaren maar twee exportvergun-ningen zijn gegeven en die waren voor de Iron Dome-onderdelen. Waarpleit de heer Paternotte voor? Feitelijk hebben we geen wapenexport: weleveren geen wapens aan Israël, behalve de Iron Dome-onderdelen. Waarpleit de heer Paternotte nou exact voor?De heer Paternotte (D66):We pleiten ervoor om heel duidelijk te maken, net zoals bijvoorbeeldSlovenië doet, dat we geen wapen willen leveren dat op welke manier danook gebruikt kan worden tegen de Palestijnen in Gaza of op de Westbank.Ik denk dat het heel belangrijk is dat Nederland, net als het land dat ik netnoemde, die stap zet. Ik zie dat het kabinet nog steeds een rechtszaakvoert om het recht te hebben om onderdelen van de Joint Strike Fighter,de F-35, te mogen uitvoeren. Daar heeft de heer Kahraman het niet over.Maar het lijkt me heel erg duidelijk dat het kabinet moet zeggen: wij willendat helemaal niet meer, wij stoppen ook die rechtszaak, we willen datsoort wapens niet meer exporteren. Want je kan dat niet doen naar eenland dat bezig is om een genocide te plegen.De heer Kahraman (NSC):Dan heb ik een vervolgvraag. De heer Paternotte refereert aan Slovenië,dat een volledig wapenexportbeleid heeft richting Israël. Hoor ik de heerPaternotte dan ook pleiten om bij de Iron Dome-onderdelen, als er eenverzoek binnen mocht komen, dat verzoek dan ook niet te honoreren?De heer Paternotte (D66):Nee, als ik dat zou zeggen, zou ik het wel eventjes heel expliciet makenhier, zoals mevrouw Piri dat destijds ook deed. Dat komt omdat wij ergeen enkel vertrouwen in hebben dat als er meer burgerslachtoffers inIsraël ontstaan – of het nu Palestijnen zijn, bedoeïenen, druzen ofIsraëliërs – het ook maar enige invloed zou hebben op het beleid vanNetanyahu. We denken zelfs dat een extreme regering in Israël dat alleenmaar zou aangrijpen voor nog meer geweld.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Van Baarle van DENK.De heer Van Baarle (DENK):In Gaza wordt een genocide gepleegd. Palestijnen worden door Israëluitgemoord en uitgehongerd. En de Nederlandse regering kijkt toe hoe ditgebeurt, al die tijd al. Ik vraag me elke dag weer af waarom zo veelpolitieke partijen wegkijken van het leed van de Palestijnen. Ik kaneigenlijk maar één antwoord bedenken: het zijn voor deze partijen slechtsPalestijnen. Want stelt u zich eens voor dat het in Gaza niet om Palestijnenzou gaan, maar om bijvoorbeeld Oekraïners of Joodse mensen. Stelt uzich eens voor dat maandenlang Joodse mensen dagelijks gebombar-deerd worden en tienduizenden Joden vermoord zouden worden, dat2 miljoen Joodse mensen uitgehongerd zouden worden, dat Joodsekinderen die op voedsel wachten, worden doodgeschoten, dat Joodsehuizen en winkels gewelddadig zouden worden onteigend.Waar doet jullie dat aan denken? Zou de wereld dan ook toekijken? Zou erook meer dan twintig maanden niks gebeuren? Zou men het dan hebbenover «het recht op zelfverdediging»? Natuurlijk niet. Iedereen hier zou hetdan direct hebben over genocide. Iedereen hier zou zeggen «dit is eennieuwe holocaust» en er alles tegen willen doen. Terecht. Iedereen in ditTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6017 huis zou dan opstaan en zeggen: dit nooit meer; we zeiden toch metelkaar «dit nooit meer»?En nu zijn we getuige van een nieuwe holocaust tegen de Palestijnen.Netanyahu is de Hitler van de eenentwintigste eeuw. In dit huis heerst eenkeiharde dubbele maat. Een Joods leven of een Oekraïens leven is meerwaard dan een Palestijns leven. Ik vind dat schandalig. Ik vind hetschandalig hoe we – terecht – zien dat in al die gevallen wordt opgekomenvoor het internationaal recht en de mensenrechten, maar de Palestijnen aldie tijd aan hun lot worden overgelaten nu er een genocide gepleegdwordt. Dit huis is al die waarde van mensenrechten niet waard.Nederland komt niet verder dan goedkope oproepjes en boterzachtemaatregelen tegen Israël. Twee Ministers op een lijst, wat oproepjes, watteksten op een website aanpassen, een paar miljoen euro voor noodhulp;dat is wat Nederland doet, niets meer. Het is schandalig weinig. Waaromdoet Nederland niets? Nederland kán stoppen met het kopen van wapensvan Israël, maar doet dat niet. Nederland kán een totaal wapenembargoinstellen, maar doet dat niet. Nederland kán een totale economischeboycot tegen Israël eisen, maar doet dat niet. Nederland kan persoonlijkesancties tegen de crimineel Netanyahu instellen. Doet dat niet. Nederlandkan het militaire verdrag met Israël door de shredder halen. Doet dat niet.Nederland kan de ambassadeur uit Tel Aviv terugroepen. Doet dat niet.Nederland kan de Palestijnse Staat erkennen. Doet u niet. Nederland kande handel met illegale nederzettingen verbieden. Doet u niet. Nederlandkan de tegoeden van de Israëlische regering bevriezen. Doet u niet.Waarom doet Nederland niet wat het moet doen? Waarom doetNederland zo ontzettend weinig? Niks! Hoeveel Palestijnen moeten er nogsterven? Hoeveel kinderen, die op voedsel wachten, moeten er nogworden vermoord voordat de Nederlandse regering eindelijk doet wat zemoet doen? Hoeveel Palestijnse baby’s moeten er dood worden gebom-bardeerd? Er sterven mensen! Er sterven kinderen! Doe iets! Zeg nou nietdat u voorloper bent in Europa terwijl u al die dingen die u kunt doen, nietdoet. U bent geen knip voor de neus waard, zeg ik via de voorzitter tegende Minister.Door dit nietsdoen is de Nederlandse regering politiek medeplichtig enzijn de leden van dit kabinet wat ons betreft strafbaar. Deze Minister, ditkabinet, heeft politiek bloed aan de handen. Wegkijken van een genocideis strafbaar gedrag. Wat DENK betreft dient de Kamer een voorstel in tothet in overweging nemen van een aanklacht voor een ambtsmisdrijf tegendit kabinet. Voor de rechter met dit kabinet. Boeten voor het wegkijken. Ikroep alle andere fracties op om ons voorstel hiervoor te steunen. Wijwillen het indienen, maar hebben daarvoor de steun van anderen nodig.We moeten met elkaar zeggen dat wegkijken van een genocide door eenkabinet niet straffeloos kan blijven. Wat we moeten doen, is het verzet zijnen het verzet steunen tegen de Israëlische onderdrukker. We moeten, inwoord en in daad, naast alle Palestijnen staan, die zich beroepen op hetinternationaal recht en zich hier ook tegen verzetten.De voorzitter:Wilt u afronden?De heer Van Baarle (DENK):Voorzitter. Dat betekent de realiteit erkennen dat de staat Israël eenonderdrukkingsstaat is die plaats moet maken voor een staat met gelijkerechten voor iedereen, voor moslims, joden, christenen, wie dan ook.From the river to the sea, Palestine will be free.De voorzitter:Dank u wel. Dan mevrouw Teunissen, Partij voor de Dieren. Nee, eeninterruptie van de heer Diederik van Dijk van de SGP.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6018 De heer Diederik van Dijk (SGP):Het is eigenlijk geen interruptie, maar meer een punt van orde. Het is ookgewoon een hele vriendelijke vraag aan de voorzitter. We zouden dit debatmet elkaar ordelijk en netjes voeren. Ik hoor zojuist de woordvoerder depremier van Israël, een bevriende natie, rechtstreeks «Hitler» noemen. Wehebben het over een land dat zó is getroffen door de Holocaust. Wat mijbetreft zijn er grenzen, ook aan wat we kunnen zeggen in dit debat. Ikvraag u ook of u daarop wilt toezien.De voorzitter:Maar ik ga natuurlijk niet over de woorden van de Kamerleden. Er iseerder wel gezegd dat een aantal woorden inderdaad niet gebruikt zoumoeten worden, maar er is op dit moment ook niet heel veel tegen tedoen. Ik begrijp ... Het was geen interruptie, meneer Van Baarle.De heer Van Baarle (DENK):Maar mag ik er wel op reageren? Dit was een persoonlijk feit.De voorzitter:Een persoonlijk feit mag altijd.De heer Van Baarle (DENK):In principe word ik nu door een collega van de SGP beschuldigd vantaalgebruik dat niet gebezigd zou moeten worden. Ik hecht eraan om tezeggen dat op het moment dat er een genocide plaatsvindt, we ons in dithuis niet gaan afvragen of de heer Netanyahu misschien beledigd kan zijndoor wat we zeggen. Come on! Er vindt een genocide plaats en de heerNetanyahu moet daarvan de gevolgen ondervinden en keihard aange-sproken worden.De voorzitter:Het lijkt me goed dat we het inderdaad gewoon netjes en respectvolhouden, ook naar mensen toe die hier misschien niet aanwezig zijn. Ik kijknaar mevrouw Teunissen van de Partij voor de Dieren voor haar inbreng.Mevrouw Teunissen (PvdD):Voorzitter. Het is heel simpel: Nederland heeft de plicht om al hetmogelijke te doen om de genocide tegen de Palestijnen door Israël testoppen. Maar Nederland neemt geen echte maatregelen. Daarmee isNederland medeplichtig aan genocide. Nederland faciliteert, Israëlbombardeert. Nederland investeert, Israël bombardeert. De situatie inGaza is geen «oorlog» of «humanitaire catastrofe», zoals het kabinetsteeds in vage woorden zegt. Dat is een rookgordijn, want dit is ronduitgenocide, een geplande en bewuste genocide. Sinds 7 oktober 2023maakt de Israëlische regering er geen geheim van dat ze de Palestijnsebevolking massaal wil uithongeren. We zien dat dus nu ook elke daggebeuren, tot de bezetting van heel Gaza nu. Het is de systematischemassale uithongering en de moord op de Palestijnse bevolking, die demensen daar al twee jaar doormaken. Gaza ligt in puin. 60.000 mensenzijn vermoord, onder wie enorm veel kinderen. Elke dag dat er geenmaatregelen komen, wordt de bevolking massaal uitgehongerd, terwijlVN-vrachtwagens aan de kant staan, vol met voedsel. Het lijden is zo niette bevatten, zo groot, dat kinderen nu op camera wensen dat ze doodwaren, in het paradijs, want daar is eten en water, en daar zijn hun ouders.De Minister weet donders goed dat hij meer kan doen dan dat hij nu doet.Hij kan in ieder geval beginnen met alle maatregelen toe te passen die optafel lagen in het Catshuis. Waarom doet hij dat niet? Waarom blijft hijwegduiken? Hij weet ook donders goed dat Nederland het Genocide-verdrag heeft getekend. Hij weet donders goed dat Nederland zich moetinspannen om te helpen de genocide te stoppen. Dit onderstreepte deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 6019 commissie voor volkenrechtelijke vraagstukken deze week. Gaat deMinister alle aanbevelingen van de CAVV overnemen? Ik wil graag eenheldere reactie.Nederland is de grootste investeerder ter wereld in Israël en de grootsteimporteur van Europa van Israëlische wapens én de leverancier vanwapenonderdelen. Daardoor heeft Nederland een extra verplichting omzaken te doen. Nederland faciliteert, Nederland investeert en Israëlbombardeert. Het Internationaal Gerechtshof heeft vorig jaar al geoor-deeld dat in Gaza een genocide dreigt en dit kabinet had dus ook dejuridische verplichting om allang te luisteren. Maar het blijft continuwegkijken.De maatregelen die het kabinet voorstelt, zijn schijnbewegingen.Oorlogsmisdadiger Israël de hand boven het hoofd blijven houden, terwijlje doet alsof je maatregelen neemt. Geen sanctiepakket, maar wel eenvliegtuig sturen voor gevaarlijke en ineffectieve airdroppings. Stop metdeze schijnbewegingen, zeg ik tegen het kabinet.De Partij voor de Dieren wil echte maatregelen zien. Vandaag! Vandaagkunnen we het tij keren. Kom met een volledig wapenembargo. Stop allemilitaire samenwerking, inclusief de inkoop van wapens uit Israël, dieworden getest op de Palestijnse bevolking. Kom minstens met eennationale boycot op producten uit illegale nederzettingen. Dit lag notabene op tafel in het Catshuis. En doe het liefst het een algehele econo-mische boycot. Erken de Palestijnse Staat. Nederland loopt achter inEuropa. Sanctioneer de hele Israëlische regering. En zoals de CAVV zegt:scherp visumvereisten aan; trek overvliegrechten in; ken overheidscon-tracten niet toe. Neem alle aanbevelingen uit dat rapport over.Tegen NSC, VVD, ChristenUnie en SGP zeg ik: stop alsjeblieft metwegkijken en steun deze maatregelen. Verschuilen achter Europa is ookeen vorm van medeplichtigheid, want dan kun je zeggen: nou, danhoeven wij niks te doen. Het is een nationale verplichting, juridisch gezien,om stappen te nemen om de genocide te helpen stoppen. Maar dankzijdeze partijen, Minister Veldkamp en het kabinet staat Nederland nu aan deverkeerde kant van de geschiedenis. Maak vandaag andere keuzes.Nederland heeft een nationale verplichting om genocide te stoppen.Tot slot, voorzitter. Uit onderzoek van The Guardian blijkt dat Israël metbehulp van Microsoft in Nederland 1.500 terabyte aan Palestijnsetelefoongesprekken heeft opgeslagen. Je hebt 23.000 jaar nodig om al diegesprekken om al die audiobestanden af te luisteren. Zo veel is het. Dezegegevens worden gebruikt voor het plegen van genocide. En ik wilvandaag nog van de Minister weten hoe hij dit gaat stoppen, want het isschandalig dat Nederland hierbij helpt.De voorzitter:Dank u wel.Mevrouw Teunissen (PvdD):Dank u wel.De voorzitter:Een interruptie van de heer Van der Burg van de VVD.De heer Van der Burg (VVD):Mevrouw Teunissen sprak over de voedseldroppings als zijnde schijnop-lossingen en zei daarna: stop deze schijnoplossingen. Betekent dat dat dePartij voor de Dieren vindt dat de droppings vanuit Nederland en anderelanden onmiddellijk zouden moeten stoppen?Mevrouw Teunissen (PvdD):Dat zegt niet alleen de Partij voor de Dieren. Hulporganisaties zeggenmassaal dat we de druk op Israël moeten opvoeren om ervoor te zorgenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60110 dat al die VN-vrachtwagens en vrachtwagens van andere hulporganisatiesdie al maanden Gaza niet in kunnen, Gaza nu wél in kunnen en dat deuithongering stopt. Er is afgelopen week een hulpverlener overleden dooreen voedseldropping. Het is ook nog eens ontzettend vernederend voormensen die al uitgehongerd zijn om naar zoiets wat naar beneden valt temoeten rennen en te moeten ellebogen om een handjevol rijst. Ik zeg dus:ga nou echte maatregelen treffen in plaats van elke keer dit soortsymbolische maatregelen, die zelfs gevaarlijk zijn.De heer Van der Burg (VVD):Mevrouw Teunissen en ik, en ik denk een groot deel van de Kamer, zijn heterover eens dat langs andere wegen zo veel mogelijk voedsel naar binnenmoet gaan. Met «voedsel» bedoel ik noodhulp in bredere zin. Dat laatonverlet dat zolang dat niet het geval is, ik er toch voor zou pleiten om dievoedseldroppings wel te laten plaatsvinden, omdat iedere maaltijd, iederekilo, iedere pallet er één is. Is mevrouw Teunissen dat met mij eens?Mevrouw Teunissen (PvdD):Ik zou tegen de VVD willen zeggen: stop met de Partij voor de Dieren demaat te nemen! U heeft hier elke effectieve maatregel geblokkeerd omook maar iets te doen aan het toelaten van voedsel. Dat deed u elke keerdat wij – niet alleen de Partij voor de Dieren, maar heel veel partijen hierin dit huis – iets hebben voorgesteld wat daadwerkelijk effectief is. We zijnal twee jaar bezig om ervoor te zorgen dat het kabinet ook maar enigeeffectieve maatregel neemt. Gaat de VVD mij nu de maat nemen als ikwaarschuw voor een gevaarlijke, grotendeels symbolische maatregel diehet kabinet wel treft? Ik vind het echt een grove schande! Ik ga hier totaalniet in mee en ik roep de VVD op om vandaag nou eindelijk eens echt ietste gaan doen in plaats van continu maar tegen te werken, te doen alsof zewel wat doet en te zeggen: «O, het internationaal recht vinden we zobelangrijk.» Doe eens een keer echt wat.De voorzitter:Ik wil vragen om ook de beantwoording van de interrupties echt korter tehouden en om in te gaan op de vraag.De heer Vermeer (BBB):Ik heb een vraag aan mevrouw Teunissen. Ze werpt namelijk de stellingop, en brengt die als een feit, dat er geen voedsel binnenkomt, dat er geennoodhulp binnenkomt. Betekent dit dat mevrouw Teunissen zegt dat destatistieken van de Verenigde Naties waarin staat dat er sinds 19 mei38.933 pallets collected zijn, nepnieuws zijn?Mevrouw Teunissen (PvdD):Ik zal proberen om hier respectvol op te reageren. Dat ga ik ook doen. DeVN hebben vastgesteld dat er uithongering van de Palestijnse bevolkingplaatsvindt. We zien elke dag de schrijnende beelden van baby’s dieworden uitgehongerd. Dat is geen natuurfenomeen. Dat is niet een«humanitaire catastrofe», zoals het kabinet in de brief schrijft, maar dat iseen bewuste actie. Dat is een bewuste genocide, een geplande genocide.Dus nee, er komt nauwelijks voedsel binnen. Het druppelsgewijsbinnenlaten van een paar vrachtwagens – kennelijk trapt de BBB daar dusin – is een actie van Netanyahu om de mensen die ongerust zijn maar eenbeetje te sussen. Het is kennelijk gelukt bij de BBB, maar het gaat nietlukken bij de Partij voor de Dieren en gelukkig ook niet bij heel veel anderemensen die ik hier vandaag rondom het parlement zie. Mensen pikken hetniet. Mensen trappen er niet in.De voorzitter:Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Dobbe van de SP.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60111 Mevrouw Dobbe (SP):Dat klopt. Dank u wel, voorzitter. Elke dag zien we nieuws over doden,over uithongering, over de oorlogsmisdaden in Gaza. We zien de beeldenvan de uitgemergelde baby’tjes, van de kinderen van dezelfde leeftijd alsmijn eigen kinderen. Ik vind het verschrikkelijk, hartverscheurend om diete zien. Wat daar gebeurt, is onmenselijk. Hier voor de deur worden denamen voorgelezen van hele families. Van kinderen, van baby’s: helefamilies, pagina’s vol. Het is heel indrukwekkend om te zien. Dat voorlezenvan de ruim 61.000 doden gaat dag en nacht door, minimaal 61.000doden. De lijsten van die doden worden elke dag langer. 70.000 kinderenin Gaza hebben dringend een behandeling nodig vanwege acuteondervoeding. Kinderen! Nu wil Netanyahu heel Gaza militair gaanbezetten. Ik vroeg het vorig jaar ook al, maar hoeveel tijd denkt dezeMinister nu nog dat hij heeft om maatregelen te nemen om genocide tevoorkomen? De tijd is op.In heel Nederland komen mensen in actie. Ik ben heel erg blij om dezevolle tribune hier vandaag te zien, maar ook de mensen die zich dag ennacht inzetten op de stations et cetera. Zij vinden dat de politiek in DenHaag niet stil mag zijn. Zij hebben daar groot gelijk in. Nederland isgehouden aan het Genocideverdrag. De CAVV zegt deze week weerduidelijk dat Nederland de verplichting heeft om alles te doen wat kan omgenocide te voorkomen, niet om een beetje te doen, niet om een aantaldingen te kiezen die kunnen, maar om alles te doen wat kan, binnen de EUmaar ook door zelf vanuit Nederland met nationale maatregelen tekomen. Nederland doet echt niet alles wat kan. Dat weet deze Ministerook.Een paar weken geleden presenteerde onze Nederlandse Defensie trotseen raketsysteem gekocht van het Israëlische Elbit; dat test zijn wapens inde Gazastrook op Palestijnen. Nederland kocht de afgelopen vijf jaar voor2 miljard euro aan wapens uit Israël. Nederland kan stoppen met hetimporteren van wapens uit Israël en het exporteren van wapens naarIsraël. Waarom gebeurt dit niet? Nederland kan militaire samenwerkings-verbanden met Israël opzeggen. Waarom gebeurt dit niet? Waarom doetde Minister dit niet? Nederland is een van de grootste investeerders ofzelfs de grootste investeerder in Israël wereldwijd, groter dan deVerenigde Staten. Nederland is een financieel doorvoerland voortientallen miljarden euro’s richting Israël, via de Zuidas. Waarom wordt ditniet aangepakt? Er schijnt nog een belastingverdrag te zijn tussenNederland en Israël. Waarom wordt dat niet opgezegd? Waarom gebeurtdit niet? Er kan een verantwoordingsplicht worden gevraagd aanNederlandse bedrijven die actief zijn in Israël. Waarom gebeurt dit niet?Nederland kan stoppen met het verlenen van consulaire bijstand ominvesteringen in Israël door Nederlandse bedrijven te stimuleren. Waaromgebeurt dit niet? Nederland kan een handelsverbod instellen metbetrekking tot Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied.Waarom gebeurt dit niet?In de nota van de volkenrechtelijk adviseur worden een aantal genocidaleuitspraken van Gallant, Herzog en Katz opgevoerd. Trouw had twee wekengeleden ook een zwarte voorpagina – ik weet niet of u die heeft gezien –vol met genocidale uitspraken van deze mensen, maar ook van bijvoor-beeld de Israëlische generaal-majoor Alian, kolonel Sheshet en MinisterEliyahu. Nederland kan voor meer verantwoordelijke personen dan alleenmaar voor Smotrich en Ben-Gvir sancties instellen. Waarom gebeurt ditniet? De uitspraken zijn er al. Nederland kan net als 150 andere landen,zoals Noorwegen, Ierland, Spanje en nu ook Frankrijk en Canada, dePalestijnse Staat erkennen. Waarom gebeurt dit niet? Nederland kan zichaansluiten bij de genocidezaak van Zuid-Afrika bij het InternationaalGerechtshof. Waarom gebeurt dit niet?Voorzitter. Er zijn duizenden mensen in Gaza, waaronder 4.500 kinderen,die dringend medische hulp nodig hebben en wachten op medischeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60112 evacuatie. Het zijn kindjes. Die kunnen daar helemaal niks aan doen! Er isniet genoeg ruimte in de regio om deze kinderen op te vangen en tebehandelen. Andere landen hebben al patiënten opgenomen. Waaromdoet Nederland dit niet? Waarom gebeurt ook dit niet? Ik wil de Ministervragen om op al deze maatregelen die ik nu noem een voor een tereageren en te noemen waarom hij dit niet doet. Nederland moet deverplichting nakomen om alles te doen wat kan om genocide tevoorkomen. Al deze dingen zou deze Minister kunnen doen.Straks, vandaag, wordt in Israël besloten over het plan van Netanyahu omde hele Gazastrook militair te bezetten. Een deel van de mensen in Gazamoest van Netanyahu gisteren weer gedwongen plaatsmaken. Zij werdenweer gedwongen om te verplaatsen en te verhuizen. Waarnaartoe? Datwordt er niet bij gezegd, want er is geen plek voor die mensen. Deintenties van Netanyahu zijn glashelder. We weten wat hij wil, en dat isgenocide. Die wordt nu ook uitgevoerd.De voorzitter:Wilt u afronden?Mevrouw Dobbe (SP):De tijd is op. Mijn vraag is: waar wacht deze Minister nog op? Wanneer isdie rode lijn bereikt? De rode lijn is vorig jaar, in februari of januari 2024,bij de inval van Rafah al bereikt. Wanneer wordt die nu bereikt?Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Dassen van Volt.De heer Dassen (Volt):Voorzitter. Kinderen worden uitgehongerd, hulpverleners wordenvermoord en journalisten worden gebombardeerd. Gaza is veranderd ineen woestenij van puin, stof en graven. Vandaag hebben we het zoveelstedebat over de genocide die open en bloot voor onze ogen plaatsvindt.Vandaag hebben we het zoveelste debat waarbij we het kabinet, de VVDen NSC oproepen om alles te doen om dit te stoppen. Mensenrechtenor-ganisaties, internationale instituties, adviesraden, experts en de samen-leving: allemaal roepen ze al maanden en maanden op om deze horror testoppen. Deze week kwam de CAVV daar met een snoeihard oordeeloverheen: Nederland doet te weinig, en is daardoor medeplichtig.Minister, kom vandaag niet aan met dat Nederland al voldoende doet.Kom vandaag niet aan met dat we vooroplopen. Kom vandaag niet aanmet dat we geen invloed hebben. Het is een schande. Het is een trap inhet gezicht van Palestijnen, een trap in het gezicht van de samenleving eneen trap in het gezicht van alles waar Nederland voor hoort te staan.Vandaag bespreken we niet een politiek probleem; we bespreken eenmoreel probleem. Waar is ons hart? Waar is onze medemenselijkheid?Hoe kan het dat we als parlementariërs niet de meest basale actieuitvoeren, namelijk het voorkomen van de ergste misdaad die er is,genocide? Genocide is geen natuurverschijnsel. Het is geen ramp dieplotseling over mensen heen wordt gestort, zoals een vulkaanuitbarstingof een aardbeving. Het is bewust menselijk handelen. Dan moet je in actiekomen. Minister, doe iets nieuws. Grijp in met harde economische,militaire, politieke en diplomatieke sancties. Sluit aan bij de 600 oud-generaals en leiders van het Israëlische leger en de veiligheidsdienstenom Donald Trump op te roepen Netanyahu te dwingen om te stoppen.Sluit je aan bij de 148 landen die Palestina al erkennen. Geef de Pales-tijnen eindelijk de zelfbeschikking waar ze al zo lang op wachten en rechtop hebben.Voorzitter. Kan de Minister een reflectie geven op zijn eigen handelen nahet snoeiharde oordeel van de CAVV? Kan hij uitleggen waarom hijTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60113 accepteert dat we gevaarlijke voedseldroppings moeten uitvoeren, terwijlIsraël de meer dan 10.000 vrachtwagens met voedsel, die klaarstaan aande grens, blokkeert? Het is waanzin! Voer de druk op. Zorg dat dievrachtwagens erdoorheen gaan! Kan de Minister uitleggen waarom nietde gehele regering van Netanyahu op de sanctielijst staat, waarom ergeen wapenembargo is en waarom de Minister nog niet is aangesloten bijde genocidezaak van Zuid-Afrika? Leg uit waarom we nog voor miljardenaan wapens kopen, wapens die getest worden in Gaza. Nederland is degrootste investeerder ter wereld in Israël. Banken investeerden deafgelopen jaren voor 20 miljard in bedrijven die actief zijn in de illegaleIsraëlische nederzettingen. Waarom is er nog steeds geen handelsverbod?Volg het voorbeeld van Ierland. Het kabinet laat dit na, dus wij zijn zelf aande slag gegaan met een initiatiefwet voor dit handelsverbod. Ik hoop datandere partijen zich hierbij aansluiten om te zorgen dat we dat zo snelmogelijk nationaal regelen. Netanyahu wil nu heel Gaza bezetten. Hetwordt besproken. Het staat op papier. Hij kiest openlijk voor genocide. Kande Minister Nederland, dat dagelijks de beelden van uitgehongerdekinderen voorbij ziet komen op de tv en op de telefoon, in de ogen kijkenen werkelijk beweren dat dit kabinet absoluut het maximale doet om dezegenocide te stoppen?Voorzitter. De geschiedenis zal hard oordelen over het gebrek aan actie.We zullen er allemaal een hoge prijs voor betalen, want de wereld ziet deNederlandse en Europese hypocrisie als het gaat om mensenrechten. Hetinternationaal recht staat daarmee op de helling. Maar de hoogste prijswordt betaald door de Palestijnen, die nu worden vermoord door honger,door ziekte, door bommen. Hun toekomst is afgepakt. Het is nu aan ons,met alles wat we weten, alle beelden die we elke dag zien en alleoproepen die aan ons gedaan zijn, om nu eindelijk alles te doen om dezeverschrikkelijke genocide te stoppen.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Diederik van Dijk van de SGP.De heer Diederik van Dijk (SGP):Dank u wel, voorzitter. Het boek The Chosen van Chaim Potok opent meteen motto waarin het Joodse volk wordt vergeleken met een voor zijnleven vechtende vis aan een haak. Potok schrijft: «Zijn verweer is alles watde wereld waarneemt, en het is begrijpelijk dat de wereld het verkeerdbegrijpt. Voor een vrije vis is het moeilijk te begrijpen wat er gebeurt meteen aan de haak geslagen vis.»Voorzitter. Op 7 oktober 2023 startte Hamas een aanval op Israël.Duizenden raketten werden afgevuurd en honderden Palestijnsemilitanten staken de grens over. Zij vermoordden 1.200 Israëliërs ennamen 250 gijzelaars mee naar Gaza. Israël voert sindsdien een nietgezochte strijd tegen Hamas, Hezbollah, Iran en Syrië. Een legitieme strijd,maar wel een met gruwelijke gevolgen. Naast een militaire oorlog woedter een propagandaoorlog. Dat moet iedereen voorzichtig maken met tesnelle oordelen waarbij emotie en ratio met elkaar strijden. Emotioneel wilniemand dat er nog één Palestijns kind sterft. Rationeel weet je dat Hamasnooit meer in staat mag zijn tot een herhaling van 7 oktober en dat deGazaanse bevolking wordt geholpen met de uitschakeling van Hamas.Veel informatie die tot ons komt, wordt linksom of rechtsom gevoed doorterreurbeweging Hamas en veel media laten zich ervoor lenen om tedienen als megafoon voor de Hamaspropaganda. Mogen we blindvarenop Israëlische informatie? Nee, ook hier past alertheid. Maar Israël is geenjihadistische terreurgroep. Het is een democratische rechtsstaat metonafhankelijke rechtspraak, een uiterst kritische pers, kritische parlemen-tariërs en kritische maatschappelijke organisaties.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60114 Voor de SGP zijn drie zaken cruciaal: de gijzelaars vrij, Hamas weg enroyaal humanitaire hulp Gaza in. Zijn dit ook de kernpunten van hetkabinet? En erkent de Minister dat sancties jegens Israël een aanmoe-diging vormen voor Hamas om geen stap richting vrede te zetten, en datsancties ons ongeloofwaardig maken als gesprekspartner voor Israël?Waarom zetten we niet sterker in op sancties jegens landen die Hamas-leiders de hand boven het hoofd houden? Wat doet de Minister richtingTurkije?Voorzitter. Het kabinet is demissionair. Met zijn inzet op sancties jegensIsraël zet het tientallen jaren aan bondgenootschap met Israël op het spel.Past het demissionaire kabinet niet terughoudendheid op dit vlak?Voorzitter. Iedereen wil dat onschuldige burgers eten en zorg krijgen. Deellende van vrouwen en kinderen gaat door merg en been. De SGP steuntdaarom de noodhulp van het kabinet, zoals airdrops. Israël krijgt hetverwijt onvoldoende mee te werken aan hulp. Erkent de Minister dat dehulpverlening een complex steekspel is tussen Hamas, Israël en de VN?De grootste tegenstander van hulpverlening via Israël is Hamas. Israëlheeft geen belang bij chaos rond de voedselverstrekking. Hamas spintgaren bij het uithongeren van Gazanen. Klopt het dat de schuld nieteenzijdig bij Israël gelegd kan worden?De voorzitter:Voordat u verdergaat, heeft u een interruptie van mevrouw Piri vanGroenLinks-PvdA.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):De SGP en GroenLinks-PvdA kijken echt heel anders naar het Midden-Oosten en zeker naar Israël en Palestina, maar ik hoorde de heer Van Dijknet zeggen dat wat Israël nu doet, eigenlijk een rechtvaardige oorlog is opbasis van wat er op 7 oktober is gebeurd. Laat er geen misverstand overbestaan dat het verschrikkelijk is wat Hamas op 7 oktober heeft gedaan,maar ik hoorde de heer Diederik van Dijk zeggen dat Israël bezig is methet verslaan van Hamas en het vrij krijgen van de gijzelaars. Er is echterook een hele andere beweging in Israël, bestaand uit bijvoorbeeldoud-veiligheidsexperts maar ook mensen in het leger, die zegt dat dat nietis waar deze regering mee bezig is. Militair gezien is er niks meer teverslaan in Gaza.De voorzitter:En uw vraag is?Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):De families van de gijzelaars zeggen: wat deze regering doet, is eendoodvonnis voor onze familieleden. Wie gelooft de heer Van Dijk dan inIsraël? Is dat het kabinet-Netanyahu of zijn dat de families van degijzelaars en de experts, die echt iets anders beweren?De voorzitter:Een interruptie moet echt korter, want anders ga ik die voor tweeinterrupties tellen.De heer Diederik van Dijk (SGP):Ik dank de collega voor deze vraag. In de eerste plaats zie ik het juist alsiets heel moois en iets heel goeds dat er inderdaad zo ontzettend overwordt gedebatteerd in Israël, ook in het parlement, in de pers et cetera.Dat is een kracht van Israël en geen zwakte. Wat is de beste oplossing? Ikwil er voorzichtig mee zijn om dat vanuit een Haagse bureaustoel neer tezetten. De risico’s – krijg je hier de gijzelaars mee vrij? – begrijp ik. Waar ikde vinger vooral bij leg, is dat de druk en de sancties die we nu op Israëlleggen, in ieder geval als gevolg of als risico hebben dat Hamas achter-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60115 overleunt en zelf geen stap zet richting vrede, terwijl volgens mij toch echtde eerste stap voor een einde van de oorlog is dat Hamas de wapensneerlegt en de gijzelaars vrijlaat.De voorzitter:Mevrouw Piri voor een tweede interruptie.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Maar dan is mijn vraag waarom u het «een rechtvaardige oorlog» blijftnoemen als ook de SGP ziet dat wat er gaande is, eigenlijk niet meer gaatover het militair verslaan van Hamas en het vrij krijgen van de gijzelaars.De heer Diederik van Dijk (SGP):Een rechtvaardige oorlog? Ik wil hoe dan ook uitkijken voor al te grotewoorden vanaf een grote afstand. Waar ik de vinger vooral bij leg, is dat ikconstateer dat de media en ook een aantal fracties eigenlijk bij voorbaatde bril op hebben waarmee alles wat er aan ellende gebeurt, volledig deschuld van Israël is. Ik vraag ook uitdrukkelijk aandacht voor de anderekant en de perspectieven van Israël. Het is de plicht van Israël om er allesaan te doen om de gijzelaars terug te krijgen. Wat volgens mij averechtswerkt – daar werken we als parlement wel aan mee – is eenzijdig de drukop Israël opvoeren. Ik snap dat Hamas zich heel moeilijk onder druk laatzetten, maar laten we dan in ieder geval die landen extra aanpakken diede Hamasleiders nog steeds de hand boven het hoofd houden.De voorzitter:Gaat u verder met uw betoog.De heer Diederik van Dijk (SGP):Erkent de Minister dat de hulpverlening niet in handen mag komen vanHamas, omdat dit voor Hamas een verdienmodel is? En waarom houdtEgypte de grens met Gaza potdicht?Voorzitter. Het kabinet hint nog steeds op een tweestatenoplossing, die dePalestijnen zelf meermaals hebben afgewezen. Waaraan ontleent hetkabinet de haalbaarheid hiervan? In Gaza hebben Palestijnen demogelijkheid gehad om te laten zien of zij een staat kunnen vormen.Miljarden aan hulp ontvingen zij; die zijn besteed aan terreur. Acht deMinister het wenselijk dat Israël nog zo’n dodelijk experiment aangaat inJudea en Samaria? Welke lichtpuntjes ziet de Minister waaruit valt af teleiden dat een Palestijnse staat niet een mini-Iran of een mini-Afghanistanwordt? En denkt het kabinet ook na over alternatieven voor de tweestaten-oplossing, bijvoorbeeld het emiratenmodel?Voorzitter. De onrust in het Midden-Oosten wordt geprojecteerd op Jodenin ons eigen land. Zij betalen de prijs voor iets waar zij part noch deel aanhebben. Wil de Minister hun publiek een hart onder de riem steken enuitspreken dat onze Joodse landgenoten nooit belaagd mogen wordenvanwege gebeurtenissen elders en dat zij kunnen rekenen op allebescherming die de overheid maar kan bieden?Tot slot. De SGP is een vriend van Israël, soms met kromme tenen, maaraltijd met gevouwen handen. Als vriend sporen wij Israël aan om demenselijkheid te bewaren. Als vriend bidden wij God om vrede voorJoden en Palestijnen, voor moslims, christenen, druzen en ieder mens. Ikzou oprecht niet weten van wie onze verwachting anders moet komen.Dank u.De voorzitter:Dank u wel. Er is een interruptie van de heer Baudet van Forum voorDemocratie.De heer Baudet (FVD):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60116 Ik vroeg mij eigenlijk af of er voor de SGP een punt is waarop Israël wél tever gaat in de oorlog in Gaza. Is dat te bedenken, nu zo’n beetje 70% vanalle gebouwen is vernietigd, 65% van alle landbouwgrond is vernietigd,100.000 mensen of zo dood zijn en nog een paar honderdduizendbinnenkort doodgaan door die hongersnood, en mogelijk 2 miljoenGazanen naar Europa worden verdreven? Dat is het meest extremescenario. Het lijkt alsof de regering van Netanyahu dat wil. Is het opzichzelf acceptabel voor de SGP als dat zou gebeuren of zegt de SGP: nee,dát gaat te ver, maar ze mogen er nog 150.000 afmaken, of zo ...De voorzitter:De heer Diederik van Dijk.De heer Baudet (FVD):... en dan moeten ze stoppen? Hoever gaat uw steun?De heer Diederik van Dijk (SGP):De heer Baudet stapelt heel veel dingen op. Uiteraard ga ik hem eenantwoord geven, maar alleen al de manier waarop de vraag wordtgesteld, «ze mogen er nog 150.000 afmaken» ... Alsof dat de intentie vanIsraël is! Dat is het principiële punt. Hamas is uit op: hoe meer burger-doden, hoe beter. Het helpt hun zaak. Van Israël weten we, ook vanuit hetverleden, dat zijn beleid is om zo veel mogelijk burgerslachtoffers tevoorkomen. Of dat voldoende lukt, is onderwerp van een enorm debat,ook in Israël zelf. Ik geloof nog altijd dat de intentie van de regering is:Hamas verslaan, de gijzelaars terug, en daarbij zo veel mogelijk ervoorwaken om onnodige burgerslachtoffers te krijgen. Als we puur naar deratio kijken – ik besef dat dat heel technisch klinkt – van het aantalomgekomen terroristen ten opzichte van het aantal omgekomen burger-doden, dan is dat in een stedelijke omgeving ... Nou, daarvan kun je inieder geval niet zeggen dat er een genocide plaatsvindt; laat ik het daarbijhouden.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het woord aan de heer ... U mag nog interrumperen,meneer Baudet. Als u op tijd uw vinger opsteekt, dan mag dat. De heerBaudet voor een tweede interruptie.De heer Baudet (FVD):De heer Van Dijk draait mijn vraag om. Mijn vraag is niet: is er een intentieof niet? Het gaat om de prijs van de operatie. Alle dingen hebben eenbepaalde prijs. Je kunt zeggen: er zijn naar schatting nog twintig gijzelaarsin Gaza. Ondertussen houdt Israël overigens meer dan 400 Palestijnsekinderen zonder enige vorm van proces vast, en 10.000 Palestijnen,waarvan vele duizenden zonder enige vorm van proces of aanklacht, maardat terzijde. Maar men wil die twintig gijzelaars terug hebben. Op welkmoment zegt de heer Van Dijk: oké, als collateral damage – dus je wil hetniet – is de prijs dat toch waarschijnlijk 300.000 Gazanen daarvoor moetengaan sterven? Zegt de heer Van Dijk dan: oké, dat is gerechtvaardigd? Ofzegt de heer Van Dijk: nee, wacht even jongens, er is een grens aan; hoeverschrikkelijk moeilijk het ook is, je gaat niet 300.000 of 150.000 of50.000 ... Waar ligt die grens dan? Het antwoord van de heer Van Dijk kanook zijn: nee, ik steun gewoon altijd Israël, dus het maakt niet uit wat zedoen; al zuiveren ze de hele Gazastrook en gaan er 2 miljoen mensengewoon weg ... Er zijn mensen die dat willen, hè? Ik ken mensen uit uwomgeving die dat voorstaan. Die zeggen: Gaza is gewoon van Israël, duswat doen die mensen daar eigenlijk; weg ermee, dat moet Israël worden.Dat kan een standpunt zijn. Ik ben gewoon benieuwd: wat is uwstandpunt? Wanneer gaat Israël dan te ver? Kunt u dat formuleren? WantTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60117 kennelijk gaat Israël nu nog niet te ver, vindt u. Nu vindt u het nogproportioneel.De voorzitter:Dank u wel. Dat waren twee interrupties voor de heer Baudet.De heer Diederik van Dijk (SGP):Ook hiervoor geldt: er wordt heel veel in één zin gezegd. In de eersteplaats hecht ik er wel aan om te zeggen dat ik in mijn achterban niemandken die zegt: veeg Gaza maar leeg; wat maakt het uit? Absoluut niet. Nee,ik ken wel heel veel mensen die ...De voorzitter:Meneer Baudet, u heeft het woord niet. Ik wil dat u dan ook niet buiten demicrofoon spreekt. De heer Diederik van Dijk gaat verder.De heer Diederik van Dijk (SGP):Dank u. Ik ken wel heel veel mensen die zeggen: elk Palestijns kind datomkomt, is een drama. Dat hoor ik ook van al mijn collega’s, hoeverschillend we hier ook in zitten; ik hoop dat we dat van elkaar blijvengeloven. Zo sta ik daar zelf ook in. Het is gruwelijk. U maakt er eigenlijkeen soort rekensom van: hoever mag je gaan? Ook Israël moet zichhouden aan het oorlogsrecht. Dat is in ieder geval een ondergrens. Daar isnatuurlijk ook heel veel debat over. Voldoen ze daaraan? Is het proporti-oneel? Doen ze er zo veel mogelijk aan om onschuldige burgerslachtofferste voorkomen? Dat is een debat dat gaande is, maar natuurlijk is er eenondergrens.De voorzitter:Dank u wel. Dan heeft u een interruptie van de heer Van Baarle van DENK.O, dat is niet meer nodig. De heer Van Dijk was klaar volgens mij. Dangaan we over naar de heer Vermeer van BBB.De heer Vermeer (BBB):Dank u wel, voorzitter. Als de terroristische organisatie Hamas morgen dewapens inlevert, dan is het morgen vrede. Als de staat Israël morgen dewapens inlevert, dan bestaat de staat Israël overmorgen niet meer. VoorBBB staat het belang van het voortbestaan van Israël als een paal bovenwater. Daarbij hebben Nederland en de EU een historische verantwoorde-lijkheid. BBB ziet Israël nog steeds als een bondgenoot. Maar ook eengoede vriend mag en moet je aanspreken op zijn gedrag, en dat heeft deMinister ook gedaan met zijn brief van 28 juli.De terroristische organisatie Hamas heeft de ellende over zichzelf en debevolking van Gaza afgeroepen door op 7 oktober 2023 een buiten-gewoon brute terreuraanslag te plegen op vrouwen, kinderen enbejaarden, en door gijzelaars te nemen, van wie tot op de dag vanvandaag nog een groot aantal wordt vastgehouden. De terroristischeorganisatie Hamas wist dat Israël terug zou slaan en dat daarbij veelburgerslachtoffers zouden vallen. Maar dat paste in het plan van Hamasom de toenadering en normalisering tussen Israël en Arabischebuurlanden, die op dat moment gaande was, te torpederen. Zo konden zehun eigen machtspositie versterken. Voor BBB is het een goede zaak datIsraël niet alleen de terroristische organisatie Hamas flink heeft verzwakt,maar ook de kastanjes uit het vuur heeft gehaald voor westerse landen,door aanvallen op Iraanse nucleaire installaties, door aanvallen opmilitaire doelen in Syrië, waarbij Israël de druzen heeft kunnen helpen, endoor aanvallen op de Houthi’s, waardoor zeevaartroutes veiliger zijngeworden.Ook de Arabische Liga steunt indirect Israëls verzwakking van Hamas,zoals ook blijkt uit een verklaring. Ook zij willen dat Hamas het veld ruimtTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60118 en dat Gaza bevrijd wordt van de dictatuur van de terroristen van Hamas.Aan de propagandaoorlog in de media, over hoeveel baby’s, vrouwen,kinderen en bejaarden omgekomen zijn aan beide kanten, proberen wijniet mee te doen. Elk slachtoffer is er simpelweg één te veel. Niet voorniets zijn er internationale afspraken gemaakt over mensenrechten enoorlogsrecht. Voor Hamas lijkt het creëren van zo veel mogelijk burger-slachtoffers een doel op zich. Daarom verschansen zij zich tussen debevolking, zoals in ziekenhuizen, scholen en andere burgergebouwen.Maar er is ook een andere kant. Israëlische militairen zijn wat BBB betreftveel te ver gegaan bij de aanval op een hulpkonvooi en de aanvankelijkemaskering hiervan, en bij de beschieting van burgers die voedselprobeerden te verzamelen bij een van de vier door Israël opgezetteuitdeelpunten. Gelukkig heeft Israël dat erkend en maatregelen genomen.Volgens Israël is er geen limiet aan de humanitaire hulp die het landdoorlaat, maar is de distributie het probleem. Wat kan de Ministerhierover zeggen? Kan de Minister ook zeggen wat de rol van de terroristenvan Hamas is bij het tegenhouden van hulp en de corruptie daaromheen?Kan de Minister hier cijfers over delen?Dan heb ik nog een punt.De voorzitter:Voordat u verdergaat, heeft u een interruptie van de heer Paternotte vanD66.De heer Paternotte (D66):Ik luister naar de heer Vermeer, die zegt dat het volgens Israël alleen aande distributie ligt. Ik vraag me af of hij enig idee heeft waarom we hierüberhaupt met elkaar zitten, en waarom we een hongersnood hebben. Totmaart konden de Verenigde Naties voedsel verdelen. Met alle moeite washet in ieder geval niet zo dat er een massale hongersnood ontstond. Dewapenstilstand werd door Israël geschonden, de VN werden eruit gewerkten er kwamen vier verdeelpunten, waar inmiddels al 1.000 mensen zijndoodgeschoten of vertrapt. Inmiddels zegt de wereldvoedselorganisatievan de VN ook nog dat er eergisteren maar 29 vrachtwagens in Gazaverdeeld mochten worden, terwijl er minimaal 120 nodig zijn om aan deallerminste basisbehoeften te voldoen. Dat zijn de feiten. Of zegt de heerVermeer: ik geloof de Verenigde Naties, het wereldvoedselprogramma en110 hulporganisaties niet en ik geloof alleen de Israëlische regering?De heer Vermeer (BBB):Ik krijg daar verschillende signalen over. Daarom stel ik ook een vraag aande Minister over feiten en cijfers. Ik ontken nergens dat er hongersnood is.Dat zeg ik niet en dat laat ik me ook niet in de mond leggen. In het verhaalvan mevrouw Teunissen kwam ook al naar voren dat er niets binnenkomt.Dat is volgens de feiten van de Verenigde Naties niet waar. Als wij zeggendat er te weinig binnenkomt, zeg ik: ja, er komt te weinig binnen. Dat isverschrikkelijk voor de mensen die daar zitten. Maar we zien ook derapporten van de VN. Daar staat in dat van 19 mei tot vandaag,7 augustus, er 2.600 trucks zijn binnengekomen. Er staat ook in dat er2.300 intercepted zijn, door hongerige mensen of door gewapendeactoren, die dat voedsel dus gewoon geroofd hebben. Er is meer aan dehand dan alleen gebrek aan voedsel dat binnenkomt. Ook het deel datbinnenkomt, wordt niet goed behandeld en komt niet altijd op de goedeplek terecht. En daarover vraag ik meer informatie.De heer Paternotte (D66):Tien weken lang kwam er helemaal niets binnen. Sindsdien komt er eenhéél klein beetje binnen: 2.600 vrachtwagens. Tijdens de wapenstilstandwaren dat er 1.000 per dag om aan de noden, medicijnen en voedsel, tevoldoen, want er wonen daar 2 miljoen mensen. Het is heel erg weinig,Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60119 veel te weinig, bijna niks wat er is binnengekomen. Als je een totalehongersnood creëert, als je van zo’n gebied de Hunger Games maakt, alsje de VN er eerst uit werkt, wat verwacht u dan dat er zal gebeuren als ereindelijk iets van voedsel binnenkomt?De voorzitter:Dank u wel.De heer Paternotte (D66):Waarom papegaait de heer Vermeer wat de Israëlische regering zegt,maar wat door elke onafhankelijke journalistieke bron en alle hulporgani-saties wordt tegengesproken? Waar gelooft u nou in? De journalisten dieverslag doen, de hulporganisaties of één propagandakanaal?De heer Vermeer (BBB):Ik heb op geen enkel moment gezegd dat er voldoende binnenkomt, endat zal ik ook niet zeggen. Als de heer Paternotte luistert naar wat ikfeitelijk zeg en daarover feitelijk vragen wil stellen, ga ik die beant-woorden. Dat is niet wat ik gezegd heb. Het enige wat ik net beweerd heb,is dat er volgens Israël geen limiet is aan wat aan humanitaire hulp wordtdoorgelaten. De distributie is het probleem. Ik vraag de Minister dan wathij daarover kan zeggen. Ik vraag ook nog of de Minister hierover cijferskan delen. Ja, er komt te weinig naar binnen. Er moet meer naar binnen-komen en daarom worden er ook voedseldroppings gedaan. Dat is nietideaal en dat is gevaarlijk, maar het is beter dan niets.De voorzitter:Dank u wel. Gaat u verder met uw betoog. O, de heer Dassen van Voltheeft ook nog een interruptie.De heer Dassen (Volt):Ja, want ik verbaas me over deze vraag aan de Minister. We voeren ditdebat al zo lang met elkaar en dit staat zo centraal in dit debat. In februari,maart, april, mei is er niets binnengekomen, omdat Israël een totaleblokkade van vrachtwagens had ingesteld. Hoe komt de heer Vermeer erdan bij dat er volgens Israël geen limiet zou zijn? Wat betreft die 2.600trucks: dat zou voldoende zijn voor vijf dagen, want voor 7 oktoberkwamen 500 trucks per dag Gaza binnen. Als het aantal trucks dat eerderper vijf dagen Gaza binnenkwam nu in vier maanden is binnengekomen,kan daaraan gezien worden hoe erg het is gesteld met de hoeveelheidvoedsel die op dit moment Gaza binnenkomt.De heer Vermeer (BBB):Nogmaals, ik blijf het herhalen: ik zeg niet dat er geen hongersnood is enik heb niet gezegd dat er in de afgelopen periode voldoende is binnenge-komen. Ik heb het over vandaag. Het enige wat op dit moment voor demensen in Gaza telt, is wat er vandaag en morgen kan binnenkomen, nietwat er vorige week niet is binnengekomen. Dus om nu de afgelopenmaanden te evalueren, is een totaal zinloze discussie waar niemand inGaza wat aan heeft. Het gaat erom wat er vandaag binnenkomt, wat ermorgen binnenkomt en wat er de komende maanden binnenkomt. Daargaat mijn vraag over en over niets anders.De voorzitter:Dank u wel. De heer Dassen van Volt.De heer Dassen (Volt):En als het dan gaat over wat er vandaag moet binnenkomen, ben ikbenieuwd hoe BBB ervoor gaat zorgen dat we Netanyahu ertoe bewegendat die tienduizenden trucks die op dit moment aan de grens staan, naarTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60120 binnen komen. Is BBB dan bereid om enige sanctie te nemen, bovenopwat het kabinet nu doet, om te zorgen dat de druk op Israël verhoogdwordt? Of zegt hij: nee, daartoe ben ik niet bereid? Dan is het helekletsverhaal dat hij net vertelde, grote onzin.De voorzitter:Dank u wel. De heer Vermeer.De heer Vermeer (BBB):Ik wil graag eerst van de heer Dassen horen wat ik hier gekletst heb,voordat ik een antwoord op zijn vraag geef. Ik laat mij hier niks aanmeten.De voorzitter:Dank u wel. Mevrouw Teunissen van de PvdD.Mevrouw Teunissen (PvdD):Ja, voorzitter, ik vind dit toch té schandalig om aan mij voorbij te latengaan. De heer Vermeer doet alsof er wél hulp binnenkomt, terwijl wat ernu binnenkomt zo’n druppel op de gloeiende plaat is dat je kunt stellendat er niets komt. Wat nodig is, is dat al die vrachtwagens, minimaal500 vrachtwagens per dag, die nu allemaal langs de kant staan, nu naarbinnen komen. Ik heb BBB de afgelopen jaren nog geen enkel voorstelzien doen dat daadwerkelijk de druk bij Israël opvoert om die vracht-wagens binnen te laten. Ik ga de vraag van de heer Dassen dan ookgewoon herhalen: wat stelt BBB nou voor om die hulp daadwerkelijkbinnen te laten?De heer Vermeer (BBB):Volgens mij is dat onder andere de kern van de brief van 28 juli van hetkabinet. Er wordt gepraat over acties richting Israël, om zowel diploma-tieke druk uit te oefenen als de dialoog te voeren over wat er gaande is.Dat moet volgens mij op deze manier voortgezet worden. Ik hoop dat datsnel effect zal hebben.De voorzitter:Ook de antwoorden op de interrupties moeten korter.De heer Vermeer (BBB):Oké, dan stop ik.Mevrouw Teunissen (PvdD):Dit debat hebben we twee jaar geleden gevoerd. Toen hadden we het overdiplomatieke druk. We zien dat die de afgelopen twee jaar niet heeftgewerkt. Ik vraag dus nogmaals aan de heer Vermeer heel concreet naarwat er in het Catshuis op tafel lag, een boycot van Israëlische productenuit illegale nederzettingen. Kan BBB dat steunen, of elke andere maatregeldie enigszins de druk bij Israël opvoert om die vrachtwagens binnen telaten?De heer Vermeer (BBB):Ik zie zelf geen enkel effect van zo’n sanctie op het vandaag en morgenbinnenlaten van extra voedsel in Gaza. Volgens mij is dat pure symbool-politiek. Daar kan ik niet achter staan.Mevrouw Dobbe (SP):Ik zit met verwondering te luisteren naar wat hier allemaal wordt gezegd.De heer Vermeer ontkent niet dat er hongersnood is, maar hij zegt in feitewel – en daar slaan wij natuurlijk allemaal op aan – dat het niet de schuldis van Israël of van Netanyahu. Als wij dan vragen hoe we ervoor gaanzorgen dat het voedsel wél naar binnen komt, komt er eigenlijk geenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60121 antwoord. Dan moeten we maar weer door met de diplomatieke druk, diezo ontzettend goed heeft gewerkt in de afgelopen anderhalf jaar. Ik vraagme af hoe de heer Vermeer dat voor zich ziet. Moet de Minister dan gaanpraten met Netanyahu en zeggen: u kunt er ook niets aan doen dat deGazaanse bevolking uitgehongerd wordt, want ik zie geen relatie tussende hongersnood en wat Israël nu doet? Welk gesprek gaat de Ministerdaar dan voeren?De heer Vermeer (BBB):Nou, ik heb net ook gezegd dat er volgens Israël geen limiet is aan wat hetop dit moment aan humanitaire hulp doorlaat. Ik wil dan graag weten watdan het probleem is en hoe dat opgelost kan worden. Ik zie het ook hier inhet debat weer. Er wordt eerst gezegd dat er helemaal niets binnenkomt,maar als ik doorvraag, komt er wel weer wat binnen. Wij moeten het welover de feiten hebben. Er komt te weinig binnen en dat moet zo snelmogelijk loskomen. De grens moet zo snel mogelijk open.Het volgende punt in mijn bijdrage is dat er ook van de kant van deEgyptische grens op dit moment helemaal niets binnenkomt. Mijn vraag isook aan de Minister en de EU: welke druk wordt er richting Egypteuitgeoefend om te zorgen dat die grens opengaat en daarover het gesprekmet Israël gaat plaatsvinden? Want het is daar een ingewikkelde situatie,waarin meerdere landen een rol spelen. Maar ook dat kan een oplossingzijn. We moeten er alles aan doen om te zorgen dat er voldoendenoodhulp Gaza binnenkomt.De voorzitter:Dank u wel. Mevrouw Dobbe heeft ...De heer Vermeer (BBB):Niemand wil hongersnood. Het is absurd om te stellen dat ik daar vóórzou zijn.De voorzitter:Mevrouw Dobbe heeft nog een vervolgvraag.Mevrouw Dobbe (SP):Nee, het gaat natuurlijk om de óórzaak van de hongersnood, waar we hethier over hebben. We kunnen hier niet net doen ... na al die debatten maarook na al die rapporten die zijn verschenen waarin staat «er wordtgenocide gepleegd» of «er is een risico op genocide», als u nog niet zoverbent om dat te erkennen. Dat zeggen niet alleen maar al die hulporgani-saties zoals Amnesty, dat daar een heel goed rapport over heeft gepubli-ceerd, maar dat zegt bijvoorbeeld ook de volkenrechtelijke adviseur. Dathebben we kunnen lezen in de stukken die we hebben opgevraagd; hijzegt dat ook. Dat zei hij al in december 2024. Het InternationaalGerechtshof zei het al in januari 2024.De voorzitter:En uw vraag is?Mevrouw Dobbe (SP):Op het moment dat je net doet alsof er een hongersnood is in Gaza, maarje koppelt die niet aan de oorzaak van die hongersnood, namelijk dat ergenocide wordt gepleegd op de Palestijnen, dan is alles wat BBB hier zegteen excuus om weg te kijken. Dat doen ze bewust. Dat vind ik heel kwalijk.Daarom ben ik heel benieuwd naar de reactie van de heer Vermeer.De voorzitter:Het moet echt korter, mevrouw Dobbe, want anders ga ik deze ook voortwee rekenen. Ik laat deze nog gaan, maar de volgende ...Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60122 De heer Vermeer (BBB):Ja, maar er zijn zo veel woorden nodig omdat men probeert mij woordenin de mond te leggen. En daar moet je heel veel woorden voor gebruiken,want ik zég het niet. Dus ik vind dit grote flauwekul. Ik neem daar afstandvan. Ik maak steeds het punt dat er voldoende voedsel binnen moetkomen. Wat moet daarvoor gebeuren? Dat is mijn vraag. Wat zijn defeiten, wat zijn de cijfers, wat zijn de oorzaken op dít moment? Niet dievan de afgelopen tijd, want dat weten wij: er zijn blokkades geweest. Endie blokkades zijn verwerpelijk, dat moet stoppen. Ik wil gewoon wetenwat de huidige situatie is en wat de feiten en cijfers hierover zijn. Nietmeer en niet minder.De voorzitter:Dank u wel. De heer Van Baarle van DENK voor een interruptie.De heer Van Baarle (DENK):De heer Vermeer zei net dat we het moeten hebben over de feiten. Defeiten zijn: hongersnood. De feiten zijn: Palestijnse kinderen die voedselkomen halen, worden in hun kruis geschoten door Israëlische militairen.De feiten zijn dat Gaza bijna volledig verwoest is. De feiten zijn dat er eengenocide gepleegd wordt. Als BBB dan niet verder komt dan dat je eventegen Israël zou moeten zeggen «wilt u dat alstublieft anders doen, wilt ualstublieft niet meer illegaal land afpakken, wilt u alstublieft niet meer aldie tienduizenden mensen platbombarderen?» is BBB toch bezig metwillens en wetens niks doen tegen misdaden?De heer Vermeer (BBB):Dat zijn weer allerlei aannames. Ik blijf niet herhalen wat ik steeds gezegdheb; dat vind ik zonde van de tijd en mijn antwoord wordt er niet andersvan.De voorzitter:Dank u wel. Was u aan het einde van uw betoog?De heer Vermeer (BBB):Nee, nog niet.De voorzitter:Gaat u verder.De heer Vermeer (BBB):Voorzitter. Naast mijn vraag van zonet over de grens bij Egypte, waar ikgraag wat meer informatie over zou willen hebben, zou ik ook graagwillen weten welke druk de Minister en de EU nog kunnen zetten op eenorganisatie als Hamas, om bijvoorbeeld veiligheidsgaranties af te gevenvoor voedseldroppings, voedselhulp en vredesbesprekingen.Wat BBB betreft is op korte termijn een eind aan de vijandigheden vancruciaal belang. De gijzelaars moeten worden vrijgelaten. De lichamenvan de overleden gijzelaars moeten worden overgedragen aan denabestaanden. De terroristische organisatie Hamas moet wordenontmanteld. Noodhulp moet worden toegelaten, zoals ik net ook al zei, ennoodhulp moet veilig terechtkomen bij de burgers van Gaza. Vrede enveiligheid voor iedereen is ons doel.De voorzitter:Dank u wel. Ik wil wel iedereen vragen om het echt beknopter te houden.We hebben zeven sprekers gehad. We zijn nu een uur en een kwartierbezig. We hebben nog zeven sprekers te gaan, dan nog een schorsing endan nog de beantwoording van het kabinet. Dan weet ik niet of we hetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60123 debat kunnen afronden vandaag, dus ik vraag iedereen beknopt te zijn. Deheer Grinwis van de ChristenUnie voor zijn bijdrage.De heer Grinwis (ChristenUnie):Voorzitter, dank u wel. We zijn als Tweede Kamer terug van reces om decatastrofale situatie in Gaza te bespreken. Dat is logisch, gelet op deverschrikkingen aldaar voor de gijzelaars van de terroristen van Hamas envoor de inwoners die geen kant op kunnen, alleen nog de kant van dedood door honger of door een kogel. Het is toch niet voor te stellen dat jeals vader of moeder je kinderen uitgemergeld ten onder ziet gaan omdatje niet bij voedsel kunt komen? Dat voedsel staat nota bene heel dicht bijde grenzen van Gaza in ruime mate opgetast. Op het moment dat ik dezenood onder woorden probeer te brengen als Nederlands parlementariër,ver weg van Gaza, voel ik ook verlegenheid en past mij bescheidenheid.Voorzitter. Toch zal ik vanmiddag niet zwijgen, maar zal ik proberen eenstem te geven aan hen die lijden in Gaza, zal ik terroristen ter verant-woording roepen en zal ik regeringen op hun zware verantwoordelijkheidwijzen. Ja, daarbij is het geen geheim dat de ChristenUniefractie zichnauw verbonden voelt met het Joodse volk. Die verbondenheid zit diep.Ze komt voort uit ons geloof, onze geschiedenis en onze plicht die wijvoelen tegenover een volk dat zo veel geleden heeft. Vrienden met wie jeje diep verbonden weet, kun je natuurlijk ook de waarheid zeggen. Juistdaarom spreken we vandaag ook duidelijke taal, waarbij we onderscheidmaken tussen het land en het volk van Israël en de regering.Immers, als een regering, zoals de regering-Netanyahu, mensenrechtenschendt en ondertussen extremistische Ministers vrij spel geeft, verliest zijhaar morele gezag. Bovendien zijn na bijna twee jaar strijd de gijzelaarsnog altijd niet bevrijd, is Hamas nog altijd niet geheel verslagen en heeftde regering-Netanyahu nog altijd geen geloofwaardige exitstrategie eneen postoorlogsplan ontwikkeld. Nu dreigt hij de militaire inzet in Gazanog verder te willen intensiveren, tot en met de complete bezetting. Eenduidelijke meerderheid in Israël, tot en met de oud-leiders van de Shin Beten de Mossad, zegt inmiddels: «Stop de oorlog. Breng de gijzelaars terug.Stop het lijden en stuur aan op een regionaal-internationale coalitie dieorde op zaken stelt in de Gazastrook, waar geen plaats meer is voorHamas.» Ik kan het alleen maar eens zijn met deze meerderheid.Voorzitter. Terug naar de catastrofale situatie in Gaza. Wat de honger daarnog aangrijpender maakt, is dat het voedsel in ruime mate aan de grenzenvan Gaza klaarstaat; soms is het zelfs al in het gebied aanwezig maarwordt het nog niet gedistribueerd. Er doen veel verhalen de ronde overwie daarvoor verantwoordelijk is, over GHF en Israël, over de VN, overHamas, dat voedsel steelt en daar vervolgens grof geld aan verdient. Watis het beeld dat de Minister hierover heeft? Wat is zijn inzet richting Israël,de VN en GHF? Wat kan Nederland nog meer betekenen om de honger inGaza te stillen, afgezien van de prijzenswaardige maar niet idealedroppings vanuit de lucht? Na alle onverantwoorde, harde bezuinigingenop ontwikkelingshulp is deze vraag extra relevant. Waarom, en dan nietmet een coalition of the willing, geen eigen distributie opzetten?Voorzitter. Israël draagt er een zware verantwoordelijkheid voor dat al ditvoedsel niet op de plek van bestemming komt, maar Hamas ook. Hamasgeeft niets om de eigen bevolking, gaat maar niet akkoord met eenstaakt-het-vuren en laat de gijzelaars maar niet vrij – integendeel, gelet ophun afschuwelijke video’s van de uitgemergelde Braslavski en David.Sterker, Hamas acht dat allemaal legitiem zolang Israël nog bestaat. OmGolda Meir te parafraseren: hoe moet er toch ooit vrede komen als ledenvan Hamas Joden meer haten dan dat ze hun kinderen liefhebben? PakHamas en hun broodheren, zoals Qatar, dus aan. Hoe en wanneer gaan deregering en de EU nou steviger optreden tegen Hamas en zijn sponsoren?Voorzitter. Het is een hoopvol signaal dat 22 Arabische landen samenertoe hebben opgeroepen om Hamas te ontwapenen en een einde teTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60124 maken aan de heerschappij in de Gazastrook. Welke exitstrategie staat hetNederlandse kabinet eigenlijk voor? Wat doet het kabinet om die strategiete verwezenlijken en welke rol zou de EU daarin moeten en kunnenspelen? Hoed u in ieder geval voor fouten, zoals Macron en Starmer diehebben begaan, door te beginnen over de erkenning van een Palestijnsestaat terwijl Hamas nog steeds met zijn terroristische scepter over eendeel van Gaza zwaait.Voorzitter, ik rond af. Al onze inzet moet nu gericht zijn op het stoppen vande oorlog in Gaza, op voldoende voedsel voor Gazanen, op het vrijlatenvan de gijzelaars en, in de tussentijd, op het voorkomen dat ons volk hierdoor het conflict daar verdeeld en verder uit elkaar gedreven wordt. Datna de terreur van 7 oktober 2023 en de oorlog in Gaza het antisemitismein ons land fors is toegenomen, doet mij dan ook verdriet. Ik roep deregering daarom op om een vuist te blijven maken tegen deze Jodenhaaten om zich blijvend in te zetten voor het lenigen van de nood elders.Immers, we zijn vandaag weliswaar bij elkaar gekomen om te voorkomendat nog meer mensen in Gaza sterven door honger en geweld, maar datmag niet betekenen dat het lenigen van de nood van de tientallenmiljoenen die gebukt gaan onder honger en geweld, in Jemen, Sudan enCongo, nog verder naar de achtergrond verdwijnt. Wat doet de regeringvoor hen? En is dat wel genoeg?De voorzitter:Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Teunissen.Mevrouw Teunissen (PvdD):Ik heb één vraag aan de ChristenUnie. Ik ken de ChristenUnie als een partijdie doorgaans staat voor internationaal recht, instituties zoals de VNrespecteert en van daaruit ook beleidsvoorstellen doet. Maar ik zie hiertoch een groot verschil. Nu dreigt de ChristenUnie verwarring te zaaienover waarom er nu uithongering plaatsvindt in Gaza. Het is overduidelijk –dat wil ik graag bevestigd zien door de ChristenUnie – dat die uithon-gering bewust plaatsvindt door de Israëlische regering. Erkent deChristenUnie dat en is ze ook van mening dat we vandaag maatregelenmoeten nemen om de druk op te voeren om dat te stoppen?De heer Grinwis (ChristenUnie):Dat heb ik net al in mijn bijdrage gezegd, dus ja. Ik ga niet door hethoepeltje van mevrouw Teunissen springen door het nog eens op eenandere manier te zeggen. Ik ben daar heel helder over geweest. Mij pasthier in het veilige Den Haag bescheidenheid om precies de situatie daar tebeschrijven en de schuldige aan te wijzen. Een feit is dat Israël er eenbelangrijke verantwoordelijkheid in heeft dat daar te weinig voedsel komtdoor de blokkades die Israël heeft ingesteld. Een feit is dat Hamas en ookandere clans zich veel transporten illegaal toe-eigenen om de goederenvervolgens weer duur te verkopen. Een feit is dat de VN zelf ook aangeeftvanwege veiligheidsredenen niet altijd met transporten naar binnen tedurven.Dit zie ik allemaal. Ik zie ook dat er een enorme informatie- en propagan-daoorlog om deze feiten heen hangt. Daarom vraag ik de Minister – dievolgens mij een beter zicht heeft op deze feiten dan ik – wat volgens hemde feiten zijn en hoe wij ervoor kunnen zorgen dat Gazanen niet langerhongerlijden.De voorzitter:Dank u wel.De heer Grinwis (ChristenUnie):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60125 Moeten we daarin eventueel niet verdergaande stappen zetten dan we nudoen, met een eigen coalition of the willing, om daar zelf een eigendistributiekanaal ...De voorzitter:Dank u wel.De heer Grinwis (ChristenUnie):... op poten te zetten?De voorzitter:Dan mevrouw Piri van GroenLinks-PvdA.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Voorzitter. Gaza is verworden tot de meest gruwelijke plek op aarde, waar2 miljoen mensen bewust worden uitgehongerd, platgebombardeerd,opgejaagd en verdreven. Het kolonistengeweld op de Westbank is op eenhoogtepunt. De annexatie van Palestijns gebied gaat in rap tempo door.Burgers worden in groten getale straffeloos vermoord.Voorzitter. Dit is het resultaat van 22 maanden falend internationaal beleid,schommelend tussen wegkijken, lafheid en zelfs het faciliteren vangenocide. Elk dag zien Nederlanders de beelden binnenkomen: ambulan-cepersoneel dat in koelen bloede is geëxecuteerd, mensen in de rij voorvoedsel die ter plekke worden doodgeschoten, uiteengerukte kinderli-chamen na het zoveelste bombardement op Gaza en het 5-jarige meisjeHind Rajab, dat samen met haar neefjes en nichtjes in een auto zat diedoor 335 kogels en een tankgranaat is doorzeefd.De mensen in Nederland zien dat. Ook vandaag vond ik het weerhartverwarmend om in de aanloop naar dit debat te zien hoeveel mensenmet verschillende initiatieven, berichten, brieven en e-mails met smeek-bedes de moeite hebben genomen om de politiek te vragen: doe iets!Want nooit zullen wij kunnen zeggen dat we het niet hebben geweten. Hetvalt dan ook niet uit te leggen dat wij als politiek niet in staat zijn om eralles aan te doen om dit te stoppen.Vandaar de volgende vraag aan de Minister. Hoe kan het kabinetrechtvaardigen dat we met het belastinggeld van gewone NederlandersIsraëlische wapens blijven kopen die getest zijn op Palestijnse burgers?Made in Israël, getest in Gaza. Waarom heeft het kabinet nog steeds geenwapenembargo ingesteld, terwijl dat, zoals we tenminste in de krantlezen, wel op tafel lag? Hoe kan het kabinet uitleggen dat we gewoonhandel blijven drijven met kolonisten die illegaal Palestijns land inpikkenen straffeloos terreur plegen tegen de lokale bevolking? Waarom doen wedat?Er is geen enkel werkend ziekenhuis meer in Gaza, terwijl 100.000 mensenacute gespecialiseerde medische hulp nodig hebben. Hoe kan het dat,naar ik begrijp, het kabinet op elk verzoek aan Nederland voor evacuatiesen medische behandelingen tot op heden niet thuis geeft? Hoe kan dat?De ene na de andere bondgenoot gaat over tot erkenning van dePalestijnse Staat. Hoe kan het kabinet dan volhouden te staan voor hetPalestijns recht op zelfbeschikking, maar Israëlische goedkeuring alsvoorwaarde te blijven stellen voor een tweestatenoplossing? In slechtseen paar dagen tijd hebben meer dan 67.000 Nederlanders de petitieondertekend om de Palestijnse Staat te erkennen. Ik ben echt blij datvandaag ook het CDA deze dappere stap durft te zetten. De twee belang-rijkste adviescolleges op het terrein van mensenrechten en internationaalrecht stellen dat de Nederlandse regering veel meer druk op Israël kan enmoet uitoefenen om de genocide in Gaza te stoppen.De voorzitter:Voordat u verdergaat, heeft u een interruptie van de heer Vermeer.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60126 De heer Vermeer (BBB):Kan mevrouw Piri ... Laat ik het even anders vragen: eist mevrouw Piri ookvan de landen van de Arabische Liga dat zij de staat Israël erkennen?Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Ja, ik eis ... Het is een beetje moeilijk om vanuit het Nederlandseparlement te eisen dat de landen van de Arabische Liga een bepaald landerkennen. Mijn partij erkent Israël en wat mij betreft en wat ons betreftgaan we ook Palestina eindelijk erkennen. Dat vinden we al vele, velejaren en niet alleen sinds 7 oktober. Er is zelfs een opiniestuk van mijnhand in het eerste jaar dat ik in de politiek zat, elf jaar geleden, waarin ikdat pleidooi ook al namens mijn partij heb gehouden.De heer Vermeer (BBB):Zou mevrouw Piri een motie ondersteunen die de regering en de EUoproept om de landen van de Arabische Liga te bewegen de staat Israël teerkennen, zodat er misschien in de toekomst eindelijk eens over dietweestatenoplossing gepraat kan worden?Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Volgens mij is dat niet de oorzaak dat er niet wordt gepraat over eentweestatenoplossing. We zien al ongeveer 30 jaar dat er geen enkele, geenenkele vredesonderhandeling is geweest tussen de Israëliërs en dePalestijnen. We zien dat de Knesset in Israël er gewoon voor heeftgestemd om niet meer te staan voor een tweestatenoplossing. Dat zijn defeiten in Israël en ik vind het echt cynisch om het recht van de Palestijnenop zelfbeschikking afhankelijk te maken van de vraag of Israël dat wel ofniet een goed idee vindt. Dit is iets wat wij ook gewoon in VN-verbandhebben afgesproken en daarom wordt het tijd om te leveren.De voorzitter:Dank u wel. Gaat u verder met uw betoog.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Voorzitter. Natuurlijk zouden EU-sancties het effectiefst zijn. Daar kunnenwe het snel over eens worden, maar het is inmiddels helaas duidelijk datdaar de komende weken niets van valt te verwachten. Zelfs voor een tikop de vingers is er een blokkerende minderheid en dus komt het aan opnationale sancties. Nederland is de grootste investeerder in Israël, eengrote handelspartner en een grote klant van militaire spullen. Nederlandheeft invloed, maar gebruikt die niet. Dat zijn de feiten.Twee weken geleden vond een coalitiepartij het van belang om debesproken sancties te lekken naar De Telegraaf, zodat voor de achterbanduidelijk was dat de genomen strafmaatregelen mild waren in vergelijkingmet de opties die deze Minister op tafel had gelegd. Het tekent dit kabinet,net als het besluit om de belangrijkste VN-hulporganisatie in Gazavleugellam te maken. Daar hebben wij aan meegewerkt. Het besmeurenvan de VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden: dat heeft niet alleende Kamer gedaan, maar ook de Minister. En nu liever met symbolische enabsoluut ontoereikende voedseldroppings het leven van Palestijnen ingevaar brengen! Liever dat, dan daadwerkelijk druk zetten op Israël om de6.000 vrachtwagens, die klaarstaan met hulpgoederen, toe te laten. Nietalleen is dat vernederend, maar ook een afleiding van wat nu nodig is.Voorzitter. De Kamer heeft besloten om het reces te onderbreken voor eendebat over Gaza. Laten we vandaag dan ook aan de mensen in het landlaten zien dat als het kabinet weigert om nu extra stappen te zetten, wijdat als volksvertegenwoordigers wel doen.Dank u wel.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60127 Dan is het woord aan de heer Boswijk van het CDA.De heer Boswijk (CDA):Dank u wel, voorzitter. Een Palestijnse moeder, net bevallen van haar kind,maar zonder enige vreugde, omdat ze haar kind niets kan bieden.Helemaal niets! Zelfs geen moedermelk, omdat ze daar door dehongersnood te zwak voor is. Met dit trieste beeld begon ik mijn bijdrageop 12 maart 2024. Inmiddels zijn we ruim een jaar verder en de situatie inGaza is nog uitzichtlozer en nog schrijnender.Al ruim voor dat moment riepen wij als CDA, samen met vele partijen indeze Kamer, op om de druk op de regering-Netanyahu te verhogen: vooreen staakt-het-vuren, voor directe toegang van humanitaire hulp en voorde bestrijding van Hamas, conform het internationaal oorlogsrecht. Somsleek er hoop, maar steeds was het van korte duur en telkens werd hetweer erger. Wij zijn niet naïef. Israël voert een strijd tegen een terreurorga-nisatie die het lijden bewust vergroot, zowel van Palestijnen als vanIsraëliërs, een terreurorganisatie die beelden ook veelvuldig gebruikt voorhaar eigen propagandadoelen.Er zitten nog steeds tientallen gijzelaars vast. We hebben afgelopen weekallemaal de sadistische beelden van onder anderen de Israëlische gijzelaarDavid gezien, die zijn eigen graf moest graven. Hamas moet bestredenworden. Dat moet echter wel binnen het humanitair oorlogsrechtgebeuren. Israël moet zich daar als democratische rechtsstaat aan houdenen dit kabinet moet Israël daar bij elke gelegenheid op aanspreken en daarook consequenties aan verbinden.Voor het CDA is er geen enkele rechtvaardiging voor het handelen van deregering-Netanyahu. Als we onze geloofwaardigheid als Nederland en alsWesten willen behouden, moeten we de daad bij het woord voegen, juisttegenover een land dat we beschouwen als een bondgenoot. De maatre-gelen die het kabinet nu voorstelt, zijn hier in deze Kamer al maandengeleden bepleit, mede door ons. Sommige hadden zelfs al een Kamer-meerderheid. Waarom volgt dan pas nu de uitvoering? Wat ons betreft ishet te laat en te weinig en moet er een schep bovenop. Waarom geeninreisverbod voor alle leden van het kabinet-Netanyahu? Het heeft niet zoheel veel zin om alleen de extremen aan te pakken, die toch al niet vanplan waren om hierheen te komen. Pak juist degenen aan die op de wipzitten. We weten namelijk dat er ook binnen het kabinet-Netanyahuverdeeldheid is. Maakt deze Minister zich, naast dat hij zich zorgen maaktover het leed in de Palestijnse gebieden, niet ook zorgen over het afkalvenvan het draagvlak voor de internationale rechtsorde, juist door ons eigenaarzelende optreden tegenover onze bondgenoten?Voorzitter. Het CDA ziet ook kleine lichtpuntjes, zoals dat nu ook landen alsQatar en Turkije Hamas oproepen om te ontwapenen. Maar waarom pasnu? Welke mogelijkheden ziet deze Minister om via deze landen de drukop Hamas op te voeren? Wat het CDA betreft mag het helder zijn dat ergeen enkele ruimte mag zijn voor Hamas of soortgelijke terreurorgani-saties in de Palestijnse gebieden. Graag een reactie van de Minister.Voorzitter. Deze oproep van Qatar en Turkije staat niet op zichzelf. Hij pastin een bredere context van landen als Frankrijk, Canada en het VK, dievoornemens zijn om Palestina te erkennen. Ziet de Minister dat ook zo?Wat het CDA betreft zoekt Nederland onder voorwaarden aansluiting bijdeze initiatieven. Graag een reactie. Hoe is het contact van MinisterVeldkamp met zijn Duitse collega hierover? Zou het deze generatie politicidan misschien eindelijk lukken om de onafgemaakte belofte van eentweestatenoplossing toch nog waar te maken?De voorzitter:Voordat u verdergaat, heeft u een interruptie van de heer Van Dijk of deheer Vermeer; ik weet niet wie eerst was. De heer Vermeer van BBB.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60128 De heer Vermeer (BBB):De heer Boswijk zegt «onder voorwaarden de Palestijnse Staat erkennen».Welke voorwaarden hanteert de heer Boswijk daarvoor?De heer Boswijk (CDA):Allereerst: we hebben het heel erg over Israël – ik denk dat dat terecht is –maar de Palestijnse gebieden kennen ook behoorlijk wat uitdagingen. Ikwas er zelf kort na 7 oktober, onder andere op de Westelijke Jordaanoever,om met Palestijnse vertegenwoordigers te spreken. Het werd mij daarduidelijk dat er niet echt sprake is van een democratische cultuur, dat ersprake is van corruptie en dat er sprake is van antisemitisme en extre-misme. Dat zijn uitdagingen die moeten worden aangepakt. We hebbennatuurlijk allemaal de Palestijnse parlementsverkiezingen van 2006 inonze herinnering, waardoor Hamas uiteindelijk aan de macht kwam.Vervolgens brak er een burgeroorlog uit tussen Fatah en Hamas, dieeigenlijk nog tot op de dag van vandaag bezig is. Wij zien dus dat er aande Palestijnse zijde best wel grote uitdagingen zijn. Er zijn meerderevoorwaarden die we formuleren, maar daarvoor verwijs ik even naar denotitie van veertien pagina’s. Daar is heel veel werk – dat weten wij alsWesten ook – maar dat hebben wij eigenlijk te lang op zijn beloop gelaten.Ik zou dit kabinet dus willen oproepen om met die voorwaarden ingedachten het maximale te doen om de Palestijnse instituties en partijente versterken, zodat er ook een effectief bestuur staat. Je kan de staatnamelijk wel erkennen, maar als het alleen een papieren realiteit blijft ...Wat ons betreft moet het ook daadwerkelijk een levensvatbare staat zijn,waarbij de veiligheid van Israël gewaarborgd is.De voorzitter:De heer Vermeer nog voor zijn laatste interruptie?De heer Vermeer (BBB):Maar dan komt het CDA toch eigenlijk met een heel onfatsoenlijkvoorstel? Iets van erkenning van de Palestijnse Staat suggereren en danalle redenen benoemen waarom het totaal niet aan de orde gaat zijn, isprecies hetzelfde als iemand die net veroordeeld is wegens hetmoedwillig overrijden van een aantal mensen, een rijbewijs beloven. Hetis toch gewoon pure symboolpolitiek om dat te roepen?De heer Boswijk (CDA):Ik hoopte hier gewoon een beetje een normaal debat te hebben. Ik vraagmeneer Vermeer gewoon de veertien pagina’s te lezen – dat moet lukken,denk ik – en zo meteen in de tweede termijn met concrete vragen tekomen. Ja, sorry, ik vind dit zonde van de tijd. Laten we gewoonverdergaan.De heer Diederik van Dijk (SGP):Ik vind het toch redelijk verbijsterend wat het CDA hier zegt. Ze bepleitenzelf erkenning van de Palestijnse Staat en vervolgens geeft de heerBoswijk inderdaad aan waarom dat een heel slecht plan is. Als er vandaagverkiezingen worden gehouden, is de kans reëel dat Hamas wint. Er isgeen democratisch klimaat et cetera. De hele timing snap ik dus oprechtniet. Is er nu in de ogen van de heer Boswijk een klimaat gegroeid waarinje met enige zekerheid kunt zeggen dat een Joodse en een Palestijnsestaat naast elkaar een vreedzame voortgang zouden kunnen hebben?Waar haalt het CDA dat vandaan?De heer Boswijk (CDA):Het alternatief is hetzelfde doen als wat we de afgelopen 30 jaar hebbengedaan. Dat heeft geleid tot de situatie waar we op dit moment in zitten.De grootste prioriteit is wat het CDA betreft nu humanitaire hulp Gaza inTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60129 krijgen, een staakt-het-vuren, de gijzelaars vrij krijgen en de ontwapeningvan Hamas. Dat is de grootste prioriteit. Maar wij hebben als politici ookde verantwoordelijkheid om ons te verhouden tot de actualiteit die op ditmoment gaande is. De actualiteit die ik net schets, is dat we landen zien –ik noem Qatar, Turkije en nog een aantal andere landen – die voor heteerst oproepen tot ontwapening van Hamas. Ik sluit mij aan bij de oproepvan de heer Van Dijk om alstublieft ook aan die zijde de druk op te voeren.We zien grotere landen – dat zijn dus niet de kleinere landen zoals Ierlanden Spanje, maar G7-leden – die nu zeggen: we gaan dit doen. Ik taxeer devoorstellen in de notitie. Ik zie bijvoorbeeld het voorstel van Macron. Diezegt: in september gaan we dit doen. Ik denk dat dat onverstandig is. Ikdenk dat dat een belangrijk besluit is. Daar moet je wel een aantalvoorwaarden aan koppelen, zodat het ook succesvol kan worden.Ik vind dat wij als politici de verantwoordelijkheid hebben om ons teverhouden tot de realiteit en te zeggen wat wij daarvan vinden. Ik snap datde heer Van Dijk daar anders naar kijkt. Ik weet niet of hij gelooft in eentweestatenoplossing. Wij geloven daar wel in. Wij zien dat we daar aldecennia niet aan voldoen. Wij pakken deze handschoen op. Ik zie dat hetongemakkelijk is en gevoelig ligt. Ik heb ook niet overal een antwoord op.Maar ik denk dat het onze verantwoordelijkheid als politici is om soms ookeen stap te zetten zonder dat we alle details weten. We hebben oprechteen poging gedaan om bij te dragen aan dit debat.De heer Diederik van Dijk (SGP):Dank aan de collega voor het antwoord. Ik constateer alleen wel, en datzeg ik in alle vriendelijkheid, dat dit een hele gevaarlijke redenering is. Deheer Boswijk zegt: «We moeten in ieder geval wel iets doen. We kunnenniet blijven steken.» Daarom wil hij toch maar gaan voor de erkenning vaneen staat, terwijl we – en dit beaamt de heer Boswijk ook – niet kunnenvaststellen dat er een klimaat is dat ook maar enige zekerheid biedt dat weniet meewerken aan een nieuwe terreurstaat. Ik weet dat hij dat niet wil,maar realiseert de heer Boswijk zich het risico dat we op deze manieropnieuw levens van zowel Joden als Palestijnen in de waagschaal kunnenleggen?De heer Boswijk (CDA):De opmerking van collega Van Dijk is terecht, maar het zou toch fijn zijnals hij dan ook consequent zou zijn en de kritiek ook bij de regering-Netanyahu zou neerleggen. Het illegalenederzettingenbeleid zorgt er dagna dag voor dat de kans op een Palestijnse staat in de toekomst telkenskleiner wordt. Ik denk dat de risico’s van toenemende polarisatie,extremisme, jihadisme en nog meer aanslagen, zoals we op 7 oktober degruwelijke aanslagen hebben gezien, alleen maar worden vergroot als jegeen enkel perspectief biedt aan de Palestijnen. Een van onzevoorwaarden is dan ook om Hamas en soortgelijke organisaties op allemanieren uit te sluiten. Zorg dat de redelijke krachten in de Palestijnsesamenleving – die zijn er namelijk ook – perspectief hebben. Ondersteundie, zodat zij uiteindelijk in de toekomst ... Ik ben niet naïef; dit is niet vanvandaag op morgen gerealiseerd. Ik ben ook niet zo dat ik denk: wedienen volgende week een motie in en volgend jaar hebben we het eerstejubileum. Dit is iets wat generaties gaat duren. Maar laten we iets andersdoen dan de afgelopen generaties, want dat heeft geleid tot de situatiewaar wij nu in zitten.De voorzitter:Gaat u ... De heer Paternotte heeft legendarische woorden gesproken aanhet begin van dit debat, namelijk dat deze commissie altijd op tijd klaarzou zijn. Dat gaan we op deze manier niet redden. Laat ik u dat in elk gevalzeggen. Ik zag nog een interruptie van de heer Grinwis van deChristenUnie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60130 De heer Grinwis (ChristenUnie):Ik waardeer mijn collega Boswijk natuurlijk altijd, en ik waardeer het feitdat hij uit de loopgraven en schuttersputjes komt en iets probeert teverkennen. Maar neemt hij hier niet te veel risico? Hoe brengt dit voorstelnou de vrede dichterbij?De voorzitter:Dank u wel.De heer Grinwis (ChristenUnie):Is dit voorstel niet te veel een westers construct? Waarom volgt de heerBoswijk hier de sociaaldemocratische Starmer en de sociaalliberaleMacron, en niet de christendemocratische Duitse zusterpartij?De heer Boswijk (CDA):Je zou ’m ook om kunnen draaien: waarom kijken de christendemocratenin Duitsland niet wat meer naar Nederland? Wellicht gaan ze dat in detoekomst wat meer doen. Is de zelfbeschikking van volken een westersconstruct? Daar ben ik niet van overtuigd. Ik denk dat het fundament vanhet internationaal recht is dat landen over hun eigen lot kunnen en mogenbeschikken. Ik zie dat die internationale orde onder druk staat door landenals China, Noord-Korea, Iran enzovoort en door non-statelijke actorenzoals Hamas. Ik ben niet naïef; ik heb echt niet het idee dat we vandaag ofmorgen een Palestijnse staat naar ons model hebben gevormd. Dan kan jezeggen: ingewikkeld, risico’s, laten we het bij de status quo houden. Ikdenk dat wij door het Nederlandse volk worden ingehuurd om het juiste tedoen. Je kan erover van mening verschillen, maar wij hebben geconclu-deerd dat de status quo die we nu zien, het Palestijnse volk niet helpt enook risico’s en gevaren voor Israël brengt; kijk naar 7 oktober.De heer Kahraman (NSC):Ik wil me toch ook aansluiten bij mijn collega’s die de heer Boswijk ... Hijzegt erkenning van de staat Palestina te willen, maar noemt inderdaadallemaal redenen waarom het nu niet verstandig is om dat te doen. Uweet dat in het hoofdlijnenakkoord staat dat de huidige coalitie en hetkabinet voor de tweestatenoplossing zijn. Dat is in feite de zelfbeschikkingvan de Palestijnen. Alleen, dat moet wel een uitkomst zijn van bespre-kingen tussen twee partijen. Het kan niet zo zijn dat de ene staat de andereniet erkent of dat de ene staat een bedreiging vormt voor de andere. Ikvraag me af: waar is de heer ... Kijk, de heer Boswijk zegt zelfs: ik wil hetniet erkend hebben zoals Macron dat in september wil doen. Hoe is demanier waarop de heer Boswijk de staat Palestina nu wil erkennen andersdan de tweestatenoplossing?De voorzitter:De heer Boswijk graag voor een beknopt antwoord.De heer Boswijk (CDA):Het is altijd lastig om daar een beknopt antwoord op te geven, voorzitter.Wat is daar anders? Het riedeltje dat in het coalitieakkoord staat, van eencoalitie die er overigens niet meer is, hebben wij ook 30 jaar langopgerateld. Ik had dat nu ook weer kunnen doen. Alleen, wij hebbengeconcludeerd dat er meer van ons verwacht wordt. We zien dat er nudrie grote landen, bondgenoten, leden van de G7, opstaan en conclu-deren: we hebben generatieslang zitten slapen en we hebben het te veelaf laten hangen van onder andere Israël of het gaat gebeuren. Vroeger konje er nog over twijfelen: misschien doet Israël er niet álles aan om het eensucces te maken. Ik denk dat we inmiddels kunnen concluderen dat Israël– ik bedoel de regering-Netanyahu; laat ik het goed formuleren – alles aanhet doen is om de tweestatenoplossing te blokkeren. Daarom zeggen wij:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60131 haak aan bij de initiatieven die er nu zijn en kijk of je een stappenplan kanformuleren voor een aantal maanden tot jaren, waarbij je zegt «we gaande Palestijnse Autoriteit versterken en we komen met een vredesinter-ventie daar». Dat hebben we ook in andere landen gedaan waargenocides, oorlogen en noem maar op zijn geweest. We hebben daar alsWesten ingegrepen. Formuleer zo’n stappenplan met uiteindelijk deerkenning van de staat Palestina als uitkomst. Ik denk dat wij op ditmoment, met alle respect, meer huiswerk hebben gedaan dan dat er inhet hoofdlijnenakkoord staat. We hebben namelijk heel duidelijk geïdenti-ficeerd welke uitdagingen we zien en hoe we denken dat we tot dat puntkunnen komen. Aanleiding daarvoor zien we in het initiatief van de drielanden.De voorzitter:Gaat u verder met uw betoog.De heer Boswijk (CDA):Voorzitter, ik ben bijna klaar, maar dit is een van de belangrijkste dingenwaar ik mee wil eindigen. Ik kreeg vorige week een appje van een Joodseoud-studiegenoot van mij. Hij appte mij en zei: «Ik steun jullie helemaal inde lijn van kritiek op de regering-Netanyahu. Het leed van de Palestijnen,de uitzichtloosheid, het gebrek aan strategie en de uitholling van deIsraëlische rechtsstaat doen ook mij pijn.» Maar hij zei ook: heb ook oogvoor de Joodse gemeenschap in Nederland, want het toenemen vanantisemitisme in onze samenleving is herleidbaar tot de ellende die daarplaatsvindt. Daarom de oproep richting de Minister, maar eigenlijkrichting ons allemaal: laten we ook naast onze Joodse medeburger gaanstaan, want er kan geen ruimte zijn voor enige vorm van antisemitisme.De voorzitter:Dank u wel. Dan de heer Van der Burg van de VVD voor zijn bijdrage.De heer Van der Burg (VVD):Dank u, voorzitter. Laat ik aansluiten bij de slotwoorden van de heerBoswijk: het blijft bijzonder dat op het moment dat er in Israël ietsgebeurt, Joden in Nederland bang moeten zijn. Als andere landen zoietsdoen, bijvoorbeeld als er 500 doden vallen doordat Griekenland een schipten onder laat gaan, dan is geen Grieks restaurant een probleem. Op hetmoment dat er iets in Israël gebeurt, moeten Joden bang zijn en speeltmeer dan alleen kritiek op Israël.Voorzitter. 7 oktober was een gruwel, niet alleen voor de Israëlischebevolking, niet alleen voor het Joodse volk, maar als het goed is voor dehele mensheid. Het was de ergste situatie sinds de Holocaust als het gaatom geweld jegens Joden. Dat moeten we niet vergeten. Dat moeten wenadrukkelijk níét vergeten.Voorzitter. Dat gezegd hebbende gaat het debat vandaag over de situatiein Gaza. Die dient zo snel mogelijk substantieel te verbeteren. En ja – hetis onder anderen ook gezegd door de heer Vermeer – het beste zou zijndat Hamas de wapens neerlegt en vertrekt, zoals ook wordt aangegevendoor een aantal Arabische landen. Het beste zou zijn als er zo snelmogelijk een staakt-het-vuren komt, de gijzelaars vrijkomen en noodhulpmassaal naar binnen kan, maar tegelijkertijd dient noodhulp, dus voedsel,water en medicijnen, ook zonder een staakt-het-vuren volop geleverd teworden. Het kabinet-Netanyahu – ik maak net als de heer Boswijk eennadrukkelijk onderscheid tussen het kabinet-Netanyahu, de regering-Netanyahu zo u wilt, en het land Israël – is hoofdverantwoordelijk voor diedistributie daar het een groot deel van Gaza, zo niet geheel Gaza, op ditmoment onder controle heeft. En ja, Hamas speelt een zeer bedenkelijkerol, een zeer foute rol in het verdelen van noodhulp in Gaza. Dat kan nietter discussie staan. Maar dat laat onverlet dat het kabinet-Netanyahu hetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60132 laat afweten c.q. noodhulp, of beter gezegd het tegenhouden daarvan,inzet als een instrument in de oorlogsvoering. Dat kan niet.De VVD is voor een tweestatenoplossing, zónder Hamas en mét veiligegrenzen voor de landen waar het om gaat. Israël wordt op dit momentniet erkend door een aantal buurlanden en door een organisatie alsHamas. Zelfs een aantal mensen in deze Kamer willen zo snel mogelijkvan het land Israël af. Zij willen zo snel mogelijk verlost worden van hetbestaan van Israël. Dat is buitengewoon dubieus. Deze tweestatenop-lossing moet de resultante zijn van een vredesproces, dat onderbegeleiding van de internationale gemeenschap, buurlanden, landen vanbijvoorbeeld de Abraham-akkoorden, tot stand komt. Alles wat hettweestatenproces bemoeilijkt, helpt daarbij niet en moet daarom wordentegengegaan. Dan heb ik het dus ook over het bezetten van heel Gaza enover het illegalenederzettingenbeleid, waarmee de Westbank steeds meer«verisraëliseerd» wordt. Bovendien, illegale nederzettingen heten nietvoor niets illegaal te zijn. Ze zijn in strijd met het internationaal recht.Voorzitter. Tegelijkertijd blijft Israël een belangrijke geopolitieke partner inde strijd tegen terreur en bijvoorbeeld het regime van Iran – het aller-grootste gevaar voor niet alleen het Midden-Oosten, maar ook de vredebreder in de wereld. Israël is ook een democratie, de enige in hetMidden-Oosten. Ik sluit me dan ook nadrukkelijk aan bij de woorden vande ChristenUnie op dit punt. We moeten een onderscheid maken tussenIsraël en de regering-Netanyahu. Je kunt in Israël demonstreren tegen deregering-Netanyahu. Gelukkig gebeurt dat ook.Voorzitter. Net als de ChristenUnie en de SGP beschouw ik Israël als eenbevriend land. Dat betekent ook dat je andere maatstaven hanteert. Bij jevrienden heb je een hogere meetlat dan bij bijvoorbeeld een terroristischeorganisatie als Hamas. Hamas dient gewoon uitgeschakeld worden enmag geen enkele rol van betekenis meer spelen. Hamas is het werkelijkekwaad, niet alleen voor Israël, maar zeker ook voor de Palestijnen. Hamasis niet bezig met het belang van de Palestijnen; Hamas is bezig om debelangen van Iran te dienen. Maar we hebben een hogere meetlat als hetgaat om de regering-Netanyahu. Het is door een aantal van mijn collega’sal gezegd: de regering-Netanyahu heeft zich dus ook te houden aanverdragen en het oorlogsrecht. Daarom moet het kabinet – in dit gevalbedoel ik dus nadrukkelijk het kabinet-Schoof – Netanyahu in Europeesverband meer onder druk zetten, niet alleen vanuit moreel oogpunt, al isdat absoluut de belangrijkste reden, maar ook omdat Europa zijngeloofwaardigheid in de rest van de wereld verliest.De voorzitter:Wilt u afronden?De heer Van der Burg (VVD):Maar we streven daarbij wel naar effectieve maatregelen. Daarmee rondik op uw verzoek af, voorzitter. Het is heel makkelijk – ik verwijt hetniemand in dit gezelschap, zeg ik maar vast – om te komen metvoorstellen die goed voelen, maar het gaat vooral om beleid dat ookeffectief is.De voorzitter:Dank u wel. Dan heb ik als eerste mevrouw Dobbe van de SP.Mevrouw Dobbe (SP):Ik heb met interesse geluisterd naar de inbreng van de VVD. Ik denk datwij allemaal heel nieuwsgierig zijn, ook omdat ik denk dat de VVD wel departij is die een belangrijke rol heeft in het behalen van meerderheden alswe iets willen bereiken. Ik hoor een aantal dingen in het betoog, maartoch wel een zekere terughoudendheid als het gaat om het instellen vansancties vanuit Nederland. We hebben een aantal dingen gezien. WeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60133 hebben het rapport van de CAVV van deze week gezien. Die zegt: op hetmoment dat je maatregelen neemt en die maatregelen niet werken, moetje opschalen. Dat moet van het Genocideverdrag. Je kunt niet een jaarlang blijven praten zonder resultaat, zoals deze Minister heeft gedaan, endan zeggen: we hebben ons best gedaan. Als we het Genocideverdragnaleven, moeten we opschalen. Het College voor de Rechten van de Mensheeft dat ook gezegd. Nu wil Netanyahu de hele Gazastrook militairinnemen. Wanneer is het voor de VVD tijd voor nationale sancties?De heer Van der Burg (VVD):Het is voor de VVD tijd – dat is het al een tijd, zeg ik er meteen bij – dat ereffectieve maatregelen worden genomen die de humanitaire positie vande mensen in de Gazastrook verbeteren. We hebben hier een debatgehad, zij het plenair, waarin ik van uw buurman, de heer Dassen, hetverwijt kreeg: u moet nú wat doen, meneer Van der Burg, want dievrachtwagens moeten nú naar binnen rijden. Op zich was ik het met deheer Dassen eens over die laatste stelling. Maar het is helaas niet zo dateen motie-Dassen, een motie-Van der Burg of een motie-Dobbe ervoorzorgt dat die vrachtwagens vanavond naar binnen rijden. We moetenonszelf niet te klein maken, maar ook niet te groot. De regering-Netanyahulaat zich net iets minder gelegen liggen aan de heer Dassen, mevrouwDobbe of de heer Van der Burg dan aan bijvoorbeeld de steun van de heerTrump. Daarom moet er vooral in Europees verband worden opgetreden.Ja, wij kunnen hier moties aannemen van hier tot Tokio, maar als dat geeneffect heeft ... Het is fijn om aan onze achterban te laten zien dat wedingen hebben gedaan, maar het gaat uiteindelijk om het resultaat voorde mensen in de Gazastrook.Mevrouw Dobbe (SP):Ik ben het met de heer Van der Burg eens dat we effectieve maatregelenmoeten nemen. Daarom hebben wij ook zo veel kritiek op dit kabinet:omdat de maatregelen die zij hebben genomen totaal niet effectief zijngeweest. Dat is ook gebleken. Daarom hebben we binnen het Genocide-verdrag de verplichting om op te schalen. Ook nationaal, als land, alsNederland, hebben we dus de verplichting om maatregelen te nemen. Ikhoor de VVD een heleboel zeggen, maar wanneer is voor de heer Van derBurg nu het moment waarop we zeggen: genoeg is genoeg; we nemen nuook nationale maatregelen? Dat heeft bijvoorbeeld de CAVV deze weekvoorgesteld in haar adviesrapport. Daar is op zich niks aan af te doen.De voorzitter:Dank u wel. De heer Van der Burg.Mevrouw Dobbe (SP):Wanneer komt dat moment?De heer Van der Burg (VVD):Als ik al kritiek heb op de Minister, dan heb ik die niet zozeer op deMinister als onderdeel van het team van de zestien Ministers die deministerraad vormen. Dan heb ik kritiek op de Minister als onderdeel vande 27 Ministers die in Europa niet in staat zijn om tot afspraken te komen,want ik vind dat wij als Europa onze geloofwaardigheid totaal aan hetverliezen zijn, zoals ik net al zei, en dat we als Europa stappen moetenzetten. Ik zie overigens dat de Minister en anderen daarin ook watproberen, maar dat in sommige gevallen blokkerende minderhedenmaatregelen voorkomen. Dan lijkt het alsof je opschaalt door hier numoties aan te nemen waarmee wij zeggen: dit is nu wat we als Nederlandgaan doen. Maar ik geloof dus niet dat moties die wij hier aannemen eenopschaling betekenen in daad; wel in woord maar niet in daad, laat staanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60134 in effectiviteit. Daarin verschil ik van mening met mevrouw Dobbe; daarzit het verschil tussen mevrouw Dobbe en mijzelve.De voorzitter:De laatste interruptie van mevrouw Dobbe. Ik wil zeggen dat alleinterrupties die u nu pleegt en de lengte van de interruptie en van hetantwoord straks allemaal ten koste gaan van de interrupties bij deMinister. Mevrouw Dobbe, voor haar laatste interruptie.Mevrouw Dobbe (SP):Dit is natuurlijk wel de daad. Je kan nu daden krijgen als de VVD een keerde voorstellen gaat steunen die wij hier doen. Dat is wat we volgens hetGenocideverdrag moeten doen en wat we ook kunnen doen. Ik heb zojuistvolgens mij tien maatregelen opgesomd die echt effectief zijn, bijvoor-beeld het beperken van de handel door Nederland als handelspartner.Nederland is de grootste handelspartner van de hele wereld. Ik noemdeook de militaire samenwerkingsverbanden, de wapenexport en het groteraketschietding, dat wij voor heel veel geld van Israël hebben gekocht endat is getest op Palestijnen. Dat zijn dingen die we hier nu kunnenafspreken. De heer Van der Burg noemt dat, een beetje kleinerend, «permotie». Die motie wordt aangenomen als de heer Van der Burg die steunt.Dan kunnen we dat gaan doen.De voorzitter:Dank u wel.Mevrouw Dobbe (SP):Dan kunnen we daadwerkelijk iets gaan doen tegen de genocide. Dieverplichting hebben we ook.De voorzitter:Ik wil iedereen vragen ... Het is heel vermoeiend om de hele tijd in temoeten grijpen. Er is een tijd afgesproken voor dit debat. Als u langer hadwillen vergaderen, had u een langere termijn voor dit debat moetennemen. Dan was iedereen hier om 10.00 uur geweest. Daar was blijkbaargeen meerderheid voor. Het is voor mij heel vermoeiend. Ik wil het debatgraag wat laten lopen en ik wil ook de ruimte geven om straks de Ministerte interrumperen, maar het wordt zo wel ingewikkeld gemaakt als we om18.00 uur klaar moeten zijn.De heer Van der Burg (VVD):De VVD heeft de afgelopen jaren een dertiental voorstellen in de Kamergesteund dan wel zelf ingediend. Het is dus niet zo dat ik vind dat we nietsmoeten doen. Waar we van mening over verschillen, is of de voorstellenvan mevrouw Dobbe ertoe leiden dat de regering-Netanyahu zegt: dangaan wij nu ons gedrag veranderen. Dat is namelijk waar het om gaat endat is dus wat ik niet geloof. Daar zit het punt in. Ik denk dat de Minister, aldan niet samen met de Minister-President, moet kijken hoe hij in Europaeen meerderheid voor bepaalde zaken krijgt en dat de EuropeseCommissie daarin stappen moet zetten. Met alle respect dat ik heb voordeze Minister geloof ik niet dat als hij met zijn vuist op tafel slaat metsteun van de motie-Dobbe A, B of C – dat doet er even niet toe – hetkabinet-Netanyahu dan denkt: o, dan is nu voor ons de grens bereikt endan zetten wij nu de volgende vijf stappen.De heer Van Baarle (DENK):De heer Van der Burg verwijst in alles wat hij zegt naar Europa en ontlooptdaarmee de discussie over de maatregelen die we hier gewoon nationaalkunnen nemen. Ik vind dat de heer Van der Burg Nederland niet te kleinmoet maken. Nederland is een van de grootste handelspartners van Israël;Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60135 daar kan je invloed mee uitoefenen. Nederland koopt voor ontzettend veelgeld wapens van Israël; daar kan je invloed mee uitoefenen. Nederlandkan ontzettend veel doen en kan Israël iets laten voelen. Mijn vraag aan deheer Van der Burg is waarom hij steeds verwijst naar Europa, wetende datdie meerderheid er niet gaat komen en wetende dat we dan weer tijd gaanverliezen, terwijl we nu nationaal iets kunnen doen wat Israël voelt en wateffect kan hebben. Waarom doet de heer Van der Burg dat niet?De heer Van der Burg (VVD):Ik kijk naar het optreden van – laat ik me even tot hem beperken – depremier van Israël, de heer Netanyahu. Hij is volgens mij met zijn gedragbezig de positie van het land Israël en de veiligheid van het land Israël teverzwakken. Hij verliest namelijk de steun in een groot deel van de werelddoor het gedrag dat hij vertoont. Wij zien – het is net ook al genoemd doorde heer Boswijk – dat een aantal zeer belangrijke landen in de wereldovergaan tot erkenning van de Palestijnse Staat of daartoe willenovergaan. Dat is iets wat in de ogen van de heer Netanyahu absoluut nietin zijn belang is, niet in het belang van zijn land is. Toch gaat hij door metzijn gedrag. Dat komt doordat de heer Netanyahu blijkbaar niet gevoelig isvoor die prikkels die ook hier door verschillende van mijn collega’sworden neergelegd. Ik denk dat als de heer Trump zijn beleid aangaandeIsraël zou veranderen, dat een veel groter effect heeft dan wanneer wijmet moties daarop komen. Dat is één.Twee. Ik geloof meer in de onderhandelingsstappen die dit kabinet zet danin voorstellen die hier worden gedaan. Of, om het wat prikkelender tezeggen: ik denk dat we met Minister Veldkamp meer kans hebben opsuccessen in Europa als het gaat om de positie van de Gazanen dan datwe zouden hebben met Minister van Baarle op diezelfde post.De heer Van Baarle (DENK):Nee, de heer Netanyahu, deze oorlogsmisdadiger, past zijn gedrag nietaan, omdat alle reacties en voorstellen, inclusief die van de VVD,boterzacht zijn en alleen maar neerkomen op symboliek, oproepjes engesprekjes. Ik vraag het de heer Van der Burg nogmaals. Nederland is eenvan de grootste handelspartners van Israël. Daar kan je invloed meeuitoefenen. Nederland kan de handel met illegale nederzettingenverbieden, nationaal. We kunnen stoppen met het spekken van de kas vanNetanyahu, stoppen met wapens kopen. Daar gaan miljoenen in om. Daarkan je impact mee hebben. Als de VVD blijft doorverwijzen naar een tafelin Europa waarvan we niet eens weten wat daar gaat gebeuren en of ereen meerderheid komt, blijft doorverwijzen naar slappe maatregelen enoproepjes en weigert echte maatregelen te nemen, dan laat de heer Vander Burg het na om de internationale verplichtingen na te komen. Dan isde VVD er verantwoordelijk voor dat ze medeplichtig is.De voorzitter:Dank u wel. Deze tel ik als twee interrupties.De heer Van der Burg (VVD):Ik had mij voorgenomen om vooral ook richting mijn collega’s in deverbinding te blijven, maar de heer Van Baarle maakt het wel lastig voorme. De heer Van Baarle is iemand die vindt dat de staat Israël opgehevenmoet worden. De heer Van Baarle heeft een motie ingediend om Israël uitde Verenigde Naties te gooien. Dat is geen basis om überhaupt metiemand in gesprek te komen, los van wat je ervan vindt, en om te komentot een resultaat dat de bevolking in Gaza helpt. De haat, de agressierichting het land Israël die de heer Van Baarle hier met enige regelmaatlaat horen, helpt hierin niet. Laten we ook een nadrukkelijk onderscheidblijven maken tussen het land Israël, dat recht heeft op veilige grenzen enrecht heeft om te bestaan, wat overigens ook gewoon door eenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60136 VN-resolutie is ingesteld, en de kritiek die je mag hebben op de regering-Netanyahu. Met velen hier in deze ruimte heb ik kritiek op hoe deregering-Netanyahu handelt als het gaat om noodhulp, voedsel,medicijnen, water en brandstof voor de Gazanen. Waar we over vanmening verschillen, is dat ik denk dat we dat niet doen met het indienenvan moties in dit gezelschap, op nationaal niveau, maar dat we datmoeten doen op Europees niveau, of nog breder, met andere landen. Inverbinding blijven draagt bij aan oplossingen.De voorzitter:Dank u wel. Een laatste interruptie van de heer Van Baarle.De heer Van Baarle (DENK):Het verschil tussen de heer Van der Burg en de heer Van Baarle is dat deheer Van Baarle iets wat fout is, fout durft te noemen, namelijk Israël, alsapartheidsstaat. Israël pakt illegaal het land van de Palestijnen af, moordtaan de lopende band Palestijnen uit en heeft daardoor laten zien dat hetgeen bestaansrecht heeft in een vredige oplossing en dat er een staat zoumoeten komen, die wat ons betreft Palestina heet, met gelijke rechtenvoor iedereen. De heer Van der Burg blijft iets wat fout is maargoedpraten. Hij blijft het niet alleen goedpraten, maar kijkt weg en weigertom al die maatregelen die ik net opnoemde, die gewoon zoden aan de dijkzetten om Netanyahu onder druk te zetten, door te voeren. Dat is óf omdathij het politieke lef niet heeft, óf omdat de belangen aangaande Israël tegroot zijn. Ik vind het schandalig dat de VVD weigert verantwoordelijkheidte nemen, Israël harder aan te spreken en de Palestijnen te beschermentegen een genocide. Hiermee laten ze zien dat ze gewoon door en doormedeplichtig zijn aan de Israëlische misdaden.De voorzitter:Dank u wel. Dan de heer Van der Burg. Een interruptie is overigens eenkorte vraag, volgens uw eigen Reglement van Orde.De heer Van der Burg (VVD):Ik geloof dat de heer Van Baarle niet heel erg goed geluisterd heeft naarmijn bijdrage. Los daarvan sprak de heer Van Baarle in zijn bijdrage deberuchte zin «from the river» et cetera uit. Als dat gebeurt, als het landIsraël wordt opgeheven en er alleen het land Palestina is from the river totde zee, dan weet ik wel wie er zwemmen in die zee. Dan is de bevolkingdie nu in Israël een veilig heenkomen probeert te zoeken, de Joodsebevolking, als eerste de klos.De heer Dassen (Volt):De heer Van der Burg zegt dat het allemaal niet zo veel uitmaakt wat wehier doen omdat Netanyahu toch wel doorgaat met waar hij mee bezig isen zich er niks van aantrekt. De reden dat hij daarmee doorgaat, is datpartijen als de VVD zeggen: het maakt toch allemaal niet zo veel uit, duslaten we maar niks doen; we nemen geen stappen. Als je zegt dat desituatie in Gaza substantieel moet verbeteren, hoe is de heer Van der Burgdan van mening dat we dat gaan doen? Laat ik hem daarvoor nog eenvraag stellen. Is de heer Van der Burg van mening dat er een ernstig risicobestaat op genocide?De heer Van der Burg (VVD):Populisme is niet iets wat je alleen een partij als de PVV kunt verwijten.Dat geldt voor meerdere partijen in deze Kamer, al was het maar door hetniet luisteren naar wat collega’s zeggen. Ik heb niet gezegd dat er nietsmoet gebeuren. Leg het me niet in de mond, zoals je dat ook niet bij deSGP, BBB, de ChristenUnie en in dit geval dus de VVD moet doen. Het feitdat wij een andere mening hebben, betekent niet dat wij zeggen dat erTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60137 niets moet gebeuren. Wij zeggen alleen dat het op basis van Europeseafspraken moet gebeuren. Dat is iets waar een partij als Volt te pas maarzeker ook te onpas over roept dat het zou moeten gebeuren. Maar als hetom deze situatie gaat, doet Europa er opeens niet meer toe. Er zijn in deEuropese Commissie een tiental voorstellen gedaan. Er zijn gesprekkengevoerd in de Europese Raad over die tien voorstellen. Naar ik begrepenheb, is daar tot nu toe niks uit gekomen, maar we gaan straks de reactievan de Minister horen. U heeft ook meegekregen – u heeft er namelijk ookkritiek op geleverd – hoe deze Minister daarin zit en hoe hij daarin zijngang wil gaan. De een noemt het te weinig, de ander te veel, maar hetkabinet is daar wel degelijk mee bezig. Als wij hier in deze Kamer, in dezezaal, vanuit onze luxepositie, al niet eens in staat zijn om de verbindingmet elkaar te zoeken, hoe denken we dan in godsnaam dat er daar ooitvrede zal komen?De heer Dassen (Volt):De heer Van der Burg geeft geen antwoord op de vraag die ik stelde. Datvind ik problematisch, want de vraag die ik stelde, was of de VVD ziet dater een ernstig risico op genocide is. Dat de heer Van der Burg die vraagontwijkt, vind ik treffend. Als hij die vraag namelijk niet wil beantwoordenen niet met ons deelt dat dat risico er is, dan snap ik ook dat de heer Vander Burg niet bereid is om extra maatregelen te nemen. Natuurlijk, we zijnhet hier volgens mij allemaal eens dat het het meest effectief zou zijn alswe het in Europees verband zouden doen. Maar op het moment dat datniet gebeurt en we zien dat we in de Europese Unie niet in staat zijn omtot gezamenlijke actie te komen, dan zijn we verplicht om nationale actieste nemen, juist omdat we met elkaar erkennen dat er een ernstig risico opgenocide is en we dat vanuit het Genocideverdrag verplicht zijn. Dat wasook de reden waarom ik die vraag stelde. Maar daar durft de heer Van derBurg geen antwoord op te geven, want dan moet je handelen. Dan moetje komen tot nationale sancties, en dat durft de heer Van der Burg nietaan. Dus nogmaals de vraag: ziet de heer Van der Burg dat er een ernstigrisico op genocide is?De voorzitter:Dat was dan ook uw laatste interruptie. Meneer Van der Burg, ook graagiets beknopter in uw beantwoording.De heer Van der Burg (VVD):Dan zeg ik dus net in mijn bijdrage, voordat de heer Dassen mij interrum-peert, dat wij voor extra maatregelen op Europees niveau zijn. Dan is zijnreactie, ik citeer, «dat de heer Van der Burg niet bereid is extra maatre-gelen te nemen». Of hij luistert niet, wat ik me niet kan voorstellen, of hijverdraait doelbewust datgene wat ik gezegd heb. Dat is één.Twee. Hij komt vervolgens met woorden als «hij durft niet dit», «hij durftniet dat», «hij durft niet zus». Er is in dit parlement een duidelijk menings-verschil over datgene wat er in Gaza gebeurt als het gaat om termino-logie. De heer Van Baarle spreekt de sterkste woorden uit, die ik niet gaherhalen, want ik wil ze niet nog meer pr geven. De heer Dassen heeft hetover risico. We hebben hier een technische briefing gehad, waarin doorexperts werd gezegd dat er sprake is van genocidaal geweld, wat weerwat anders is dan als er sprake is van genocide. Ik vind het op dit momenteen juridisch belangrijke discussie, maar voor het leed in Gaza is hetabsoluut niet belangrijk. Of er sprake is van dood door schuld, doodslag,moord, genocidaal gedrag of genocide is niet aan de orde als het gaat omhet oplossen van de problemen. Het probleem dat nu moeten wordenopgelost, is dat er zo snel mogelijk noodhulp Gaza binnengaat. Daarnalaten we het aan juristen over of er sprake is van de ene vorm of deandere vorm. Daarin is de VVD – ik zeg het nu nog maar een keer duidelijken misschien net even wat harder, want blijkbaar dringt het anders nietTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60138 door – bereid tot extra maatregelen, zij het dat ik daarbij zeg dat moetworden gestreefd naar maatregelen op Europees niveau, omdat ik denkdat die effectiever zijn dan die op nationaal niveau. Ik heb geenvoorstellen gezien waarbij ik de indruk heb dat die een bijdrage leverenaan de verbetering van de positie in Gaza.De voorzitter:Dank u wel. Een persoonlijk feit van de heer Dassen.De heer Dassen (Volt):Ja, een persoonlijk feit, want de heer Van der Burg zegt dat ik spreek vaneen ernstig risico op genocide. Ik spreek zelf over genocide. Een ernstigrisico op genocide is anderhalf jaar geleden vastgesteld door hetInternationaal Gerechtshof. Daar kwam mijn vraag vandaan. En daaropdurft de heer Van der Burg geen antwoord te geven en dat is typerend.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Teunissen van de Partij voorde Dieren.Mevrouw Teunissen (PvdD):Ik ben klaar met deze schijnvertoning van de VVD. De heer Van der Burgerkent eerst dat honger en noodhulp instrumenteel door de regering-Netanyahu worden ingezet voor uithongering. Dat heb ik hem horenzeggen. Wat hij vervolgens doet, is volledig openlijk tegen nationalemaatregelen pleiten. Hij blokkeert nationale maatregelen. Hij schermt welmet het internationale recht. Dat pakken we er even bij. Er is vorige weekeen heel belangrijk rapport verschenen, het CAVV-rapport. Daarin staatheel duidelijk dat Nederland bij een dreigende genocide – er is allang doorhet Internationaal Gerechtshof uitgesproken dat er sprake is van eendreigende genocide – een nationale verplichting heeft om maatregelen tenemen om die te voorkomen. Nu hoor ik de VVD hier actief pleiten tegennationale maatregelen. Waarop baseert de heer Van der Burg – hij zei: ikben van mening dat nationale maatregelen geen effect hebben – datnationale maatregelen geen effect sorteren? Want alle andere rapportenzeggen het tegenovergestelde.De voorzitter:Dank u wel. Dat was ook uw laatste interruptie. De heer Van der Burg.De heer Van der Burg (VVD):Volgens mij zeggen die rapporten niet dat nationale maatregelen effectiefzijn. Dat kunnen die rapporten ook helemaal niet zeggen, want dan moetje kijken naar het gedrag van de Israëlische regering op basis van demaatregelen die worden genomen. De rapporten zeggen dat je alles moetdoen om genocide te voorkomen. Dat is niet hetzelfde als zeggen dateventuele nationale maatregelen effectief zijn. De Kamer heeft, met steunvan de VVD, aan het kabinet gevraagd een reactie te geven op het rapportdat mevrouw Teunissen net noemde. Helaas heeft het kabinet laten wetenniet met een reactie te komen. Dat betreur ik. Ik ga ervan uit dat deMinister in zijn beantwoording daarover het nodige zal zeggen. Ik zie opdit moment dat op basis van nationale maatregelen genomen doorandere landen, op basis van het feit dat belangrijke landen over dreigen tegaan tot het als land erkennen van de Palestijnse Autoriteit, de regering-Netanyahu niet in beweging komt. Als Macron er niet in slaagt omNetanyahu te laten bewegen, als Starmer dat niet lukt, dan lukt het dezeMinister, met alle respect, op basis van de motie-Teunissen ook niet. Ikdenk dat we daarom de stap moeten zetten naar een verenigd Europa dathier wel stappen op zet. Dat zie ik als enige druk die mogelijk zou kunnenwerken, naast de belangrijkste druk van de Amerikanen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60139 De heer Paternotte (D66):Je moet alles doen om genocide te voorkomen, maar de heer Van derBurg zegt over nationale maatregelen: mensen, maak je nou niet te grooten stel je er niet te veel van voor, want Nederland gaat in zijn eentje hetverschil niet maken. Dat laat mensen wel zien wat hier gebeurt. Als hetgaat om Oekraïne zegt de VVD: wij lopen voorop, wij zijn de eersten dieAmerikaanse wapens kopen en naar Oekraïne sturen, wij leiden deF-16-coalitie, wij leiden Oekraïne de Europese Unie in. Dan maken we onsheel groot. En nu gaat het om Gaza en zegt de VVD ineens: wat we hiermet elkaar doen, is eigenlijk heel klein. Je zou je bijna afvragen waaromde heer Van der Burg überhaupt woordvoerder Buitenlandse Zaken is enniet woordvoerder Binnenvaart, want het maakt blijkbaar allemaal weiniguit wat we hier doen. Ziet de heer Van der Burg dit patroon en valt daariets op aan te passen?De heer Van der Burg (VVD):De situatie in Gaza, de situatie in het Midden-Oosten, is te ernstig om meete gaan in de flauwe grap van de heer Paternotte. Ik denk dat humor in ditdebat niet op zijn plaats is. Op andere momenten ga ik graag met de heerPaternotte mee in sfeerverbeterende debattechnieken. Bij de oorlog inOekraïne zeggen wij «ja, stuur zo veel mogelijk wapens naar Oekraïne»,net zoals wij nu zeggen, in tegenstelling tot andere partijen in deze Kamer:wij vinden dat er door deze regering morgen vliegtuigen vol voedselhulpmoeten worden gestuurd die daar gedropt wordt. Is dat te weinig? Ja,absoluut, want eigenlijk moeten die vrachtwagens naar binnen rijden.Daar moet druk op worden uitgeoefend. Maar wij zeggen wel degelijk:neem ook nu het voortouw. Wij zien deze Minister op een aantal puntenhet voortouw nemen. Die zijn van een andere orde. Wij zeggen niet: stuurraketten naar Hamas waarmee zij Netanyahu kunnen dwingen om naar deonderhandelingstafel te komen. Oekraïne is niet vergelijkbaar met Hamasin deze strijd. We kiezen er dus wel degelijk voor om het voortouw tewillen nemen, zij het met andere maatregelen. Maak geen karikatuur vande bijdrage van de VVD. Daar schiet D66 weinig mee op – who cares –maar daar schieten de Gazanen in elk geval niks mee op.De heer Paternotte (D66):We zouden álles moeten doen om genocide te voorkomen. De heer Vander Burg wil niet eens één maatregel uitproberen, omdat hij zegt dat wedaar te weinig invloed hebben. We zijn de grootste investeerder in Israël.We importeren wapens uit dat land. Mark Rutte zei dat de stem vanNederland ongelofelijk belangrijk is voor de Israëlische regering, juistomdat we altijd zo goed bevriend zijn geweest. En dan wil de VVDhelemaal niets. Als je niets doet, geef je Netanyahu het signaal dat hijdoor kan gaan. Als je niets probeert, geef je in feite toestemming om doorte gaan. Dan kun je je veroordeling uitspreken wat je wilt, maar danprobeer je niets.De voorzitter:Dank u wel. Ik hoor eigenlijk geen vraag.De heer Van der Burg (VVD):Ik ook niet.De voorzitter:Was u ... O, nee, ik had nog mevrouw Piri van GroenLinks-PvdA.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):22 maanden lang kan Netanyahu dit doorzetten, omdat er tot nu toe geenenkele consequentie tegenover staat. Dat is de reden dat we nu nogsteeds in deze situatie zitten. Ik zeg u heel eerlijk dat het me echt tegenvaltTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60140 van de VVD. De VVD heeft het debat gesteund en mijn hoop was dat wijvandaag als volksvertegenwoordigers het kabinet zouden kunnendwingen tot strengere maatregelen.Laat ik een laatste poging doen. Twee weken geleden kwam het kabinetmet nationale sancties. Wel de meest ineffectieve en symbolische,namelijk twee Ministers op een nationaal inreisverbod zetten en een kopkoffie drinken met de Israëlische ambassadeur. Er lag meer op tafel, zolezen wij. Dat ontkent de Minister overigens niet. Je kunt veel meer doennationaal. Sindsdien is in die twee weken duidelijk geworden dat er opEU-niveau geen sancties gaan komen de komende weken. Dat maakt hetantwoord van de heer Van der Burg zo cynisch, wetende dat zelfs demeest basale minimale sancties geen gekwalificeerde meerderheidkrijgen. We weten dat Israël de hulp in die twee weken niet heeftgeïntensiveerd. We weten dat er een besluit ligt voor verdere annexatievan de Westbank. Vandaag ligt er het besluit tot volledige bezetting vanGaza. Inmiddels is een adviescollege de afgelopen week met tweeadviezen gekomen. Dan is de vraag: liggen er in die twee weken nuandere nationale maatregelen als sanctieopties op tafel voor de VVD, of ishet antwoord nee?De voorzitter:Dat was een hele lange interruptie, die ik voor twee tel.De heer Van der Burg (VVD):Ik schrik van de openingswoorden van mevrouw Piri. Haar openings-woorden waren: 22 maanden lang is de regering Netanyahu hiermeebezig. 22 maanden geleden was de dag waarop de grootste aanval opJoden ooit plaatsvond sinds de Holocaust. 22 maanden geleden zeimevrouw Piri in het debat dat zij stond achter het feit dat Israël Hamasmocht aanvallen. Er is een nadrukkelijke beweging geweest in die22 maanden, maar op dit moment, pratend met de woorden van mevrouwPiri, liggen de daden van 8 oktober op hetzelfde niveau als de daden vannu. Dat moet u echt niet doen. Wat op 8 oktober gebeurde, was eenlegitieme reactie van Israël op de ongelofelijk walgelijke aanval op deIsraëlische bevolking en op alle mensen die daar bezig waren met eenvredesfestival, die daar vrede en veiligheid met elkaar vierden. MevrouwPiri moet dus niet spreken over «22 maanden lang».Als het gaat om de situatie nu, zien we in bijna de hele Kamer een enormeverandering. Ook de VVD ziet een nadrukkelijk verschil tussen 22, 21 of20 maanden geleden en de afgelopen tijd. Daarom zeggen wij ook dat wijvinden dat de druk op de regering-Netanyahu opgevoerd moet worden.Dat is iets wat wij 22, 21, 20 en 19 maanden geleden niet zeiden, omdatwe toen zagen dat Israël bezig was met acties die daadwerkelijk deveiligheid van de Israëlische bevolking zouden vergroten en ook daadwer-kelijk een strijd tegen Hamas waren. Nu – dat was ook het debat vanvandaag – is het geen anti-Israëldebat. Het is zelfs geen anti-kabinet-Netanyahudebat. Het is een hoe-kunnen-wij-de-situatie-voor-de-Gazaanse-bevolking-verbeteren-debat. Nu zeggen ook wij dat alles gedaan moetworden om de situatie voor de Gazanen te verbeteren. Dat is wat onsbetreft het doel. Wij denken dat daarvoor een aantal dingen noodzakelijkzijn.Een nationale maatregel is het sturen van vliegtuigen – het sturen vanvrachtwagens zou beter zijn – die vanaf morgen inderdaad 16.000 kilo perkeer boven Gaza loslaten. Een nationale maatregel is dat de Minister dekomende weken niets anders doet dan proberen zijn collega’s ervan teovertuigen om, op basis van een gekwalificeerde meerderheid dan wel opbasis van unanimiteit, ervoor te zorgen dat we in Europa stappen zetten.Dat is wat mij betreft aan de orde.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60141 Dank u wel. Mevrouw Piri voor een laatste interruptie.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Ik vind het niet eerlijk wat u doet, voorzitter. Ik krijg een antwoord dat driekeer langer is dan mijn vraag, terwijl u net een interruptie bij mij heeftweggehaald.De VVD zegt hier: alles moet eraan gedaan worden – alles! – om dit testoppen. Maar vervolgens komt u met geen enkele concrete maatregel dieenige kans van slagen heeft om ingevoerd te worden in de komendeweken, en ontwijkt u gewoon met een heel emotioneel betoog mijn vraag.Twee weken geleden lagen er nationale maatregelen op tafel. De VVD zitin de coalitie, maar die maatregelen zijn afgezwakt. In ieder geval zijn nietde maatregelen genomen die genomen hadden kunnen worden. In dietwee weken tijd zien we dat er geen Europese maatregelen komen. Dehoop, het pleidooi en het verzoek van heel veel mensen die naar dit debatkijken, was dat vandaag in deze Kamer een meerderheid zou zeggen: wehebben de inspanningsverplichting – als men daarvoor geen morele basisziet, dan op z’n minst een juridische – om er alles aan te doen om dezegenocide te stoppen. De VVD zegt dan «we zijn tegen handel met illegalenederzettingen, maar alleen als we dat in Europees verband kunnendoen», «we blijven doorgaan – want wat heeft Europa daarmee te maken?– met het kopen van wapens voor 2 miljard euro, die getest zijn op dePalestijnen» en «we vaardigen geen sancties uit tegen andere kabinets-leden van de regering-Netanyahu». Dan is dat toch een deceptie? Dan isdat toch het niet alles eraan doen om dit te stoppen?De heer Van der Burg (VVD):Toen de VVD tegen de motie-Piri over noodhulp stemde, kwamGroenLinks-PvdA meteen op social media met: kijk, de VVD en anderenzijn tegen noodhulp aan de Gazanen. GroenLinks-PvdA vergat even dat erop dat moment ook een motie van de ChristenUnie lag die pleitte voornoodhulp en die wel door de VVD en anderen werd gesteund. Maar goed,het scoort lekker bij de achterban van mevrouw Piri om gewoon eengedeelde waarheid te geven. Mevrouw Piri doet nu exact hetzelfde als zijzegt dat wij geen nationale maatregelen wilden steunen, bijvoorbeeld alshet gaat om de nederzettingen. De motie-Van Campen, waarGroenLinks-PvdA voor heeft gestemd, gaat juist over een importverbod,gaat over het steunen van ngo’s en gaat over kijken hoe we dingenkunnen doen. De VVD steunt wel degelijk nationale maatregelen. Ik hoormevrouw Piri en de heer Dassen zeggen: nee, dat is Europees. Nee, dat isnationaal. Als het bijvoorbeeld gaat om een persoonsgerichte aanpak,zeggen wij ook heel nadrukkelijk: zet die Ministers op de sanctielijst. Wijwillen daar ook wel naar kijken. Waarover we van mening verschillen, is ofde voorstellen die de oppositiepartijen doen, effectief zijn. Ja, de motie ...Nee, laat ik dat niet zeggen. Laat ik me nu inhouden en niet een jij-bakgaan doen over die beruchte, verschrikkelijke motie-Piri. Dat doe ik niet.Maar, voorzitter, het enige waarover we verschillen in deze Kamer is overde vraag wat effectief is. Daarover verschillen de linkse oppositie en inieder geval de VVD van mening en niet over het feit dat we stappenmoeten zetten. Leg mij dat dus niet in de mond!De voorzitter:Dank u wel. Dan gaan we over naar de heer Kahraman van NSC.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):U laat het gewoon toe dat hier ...De voorzitter:Nee, nee. Of het is een persoonlijk feit, want door uw interrupties bent uheen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60142 Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Ja, maar dat heeft u bepaald op basis van nogal ...De voorzitter:Ja, dat klopt, omdat een interruptie volgens het Reglement van Orde eenkorte vraag is.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):U heeft uw collega net ...De voorzitter:Ik heb de heer Van der Burg net ook gevraagd om beknopt te zijn.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Het is toch zo; u bent toch ook haar collega?De voorzitter:Mevrouw Piri, misschien kunt u ook even luisteren. U heeft interruptiesgehad die bijna anderhalve minuut duurden. Uw interrupties zijn langerdan uw hele inbreng geweest. We hebben korte interrupties en ook korteantwoorden met elkaar afgesproken. Ik probeer dat te handhaven. Ik hebook aangegeven dat als de interrupties te lang zijn – ik heb dat bijmeerdere mensen gedaan – ik ze als twee ga tellen. Ik weet niet of er nogmeer mensen interrupties hebben. De heer Paternotte.De heer Paternotte (D66):Waarom wordt een debat met de VVD over Gaza altijd een modderge-vecht? De heer Van der Burg hield een heel betoog en zei: ja, natuurlijkwillen wij de Gazanen helpen. Onderaan de streep zegt hij: ik wil geenenkele maatregel. De VVD stelt helemaal niets voor. Wat hij wel doet, ishier iedereen de maat nemen en zeggen dat wat wij bedenken envoorstellen – dat is wat heel veel Europese landen doen – symbolisch isen niks oplevert. Daar heb ik echt ontzettend veel moeite mee.Ik zou nog één voorstel aan de heer Van der Burg willen voorleggen.Ierland maakt nu een wet om de import uit illegale nederzettingen testoppen. Is de VVD bereid om als Nederland dat ook te gaan doen?De heer Van der Burg (VVD):Als het gaat om het stoppen van de import uit illegale nederzettingen, danis de VVD bereid om te kijken hoe we daarin dingen kunnen doen.De voorzitter:Dank u wel. Dan gaan we over naar de heer Kahraman van Nieuw SociaalContract.De heer Kahraman (NSC):Voorzitter. De humanitaire situatie in Gaza is ronduit schrijnend. Het lijdenvan de burgers in Gaza in ondraaglijk. Israël moet voedsel, hulpgoederenen humanitaire organisaties onbelemmerd toelaten, in lijn met meerderemoties van deze Kamer. We steunen daarom ook de extra stappen die deMinister heeft aangekondigd. De regering-Netanyahu moet zich houdenaan de afspraken die zij met de EU heeft gemaakt. Als de humanitairesituatie niet verbetert, sluiten wij steun voor nieuwe maatregelen niet uit.Ik waardeer de inzet van de Minister, die zich inspant om Israël tebewegen om die hulpverlening toe te staan. Daarom nogmaals eenoproep aan de Minister om diplomatieke druk op Israël te blijvenuitoefenen om de onvoorwaardelijke toelating van humanitaire hulpmogelijk te maken.Voorzitter. Ik wil ook stilstaan bij de gijzelaars. Vandaag, na 671 dagen,zitten nog altijd zo’n 20 gijzelaars onder erbarmelijke omstandighedenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60143 vast in de ondergrondse horrortunnels van Hamas en zijn inmiddels 27anderen omgekomen. Hamas weigert hun lichamen terug te geven aanhun families. Zolang deze oorlog voortduurt, zal ik deze gijzelaars in elkdebat blijven noemen, zodat ze niet worden vergeten. Sinds 7 oktober zijnook duizenden onschuldige Palestijnse burgers omgekomen. Dagelijkszien we het menselijk leed in Gaza. De waanzin die Hamas op 7 oktoberontketende, moet zo snel mogelijk stoppen. De recente beelden van deuitgemergelde Evyatar David, die gedwongen werd zijn eigen graf tegraven, zeggen alles. Dit is de ware aard van Hamas, net als het execu-teren van eigen burgers en het systematisch afnemen van voedsel en hulpvan de eigen bevolking in Gaza.Voorzitter. We zouden naïef zijn als we denken dat het voldoende is omalleen Israël verantwoordelijk te houden voor het leed in Gaza. De recenteNew York Declaration, waarin voor het eerst Arabische landen, zoalsSaudi-Arabië en Egypte, Hamas openlijk veroordelen voor 7 oktober eneisen dat de macht in Gaza wordt overgedragen aan de PalestijnseAutoriteit, markeert een historisch keerpunt. Deze Arabische landen zienook dat het leed in Gaza niet alleen door Israël wordt veroorzaakt, maardat Hamas hier een groot aandeel in heeft.Ook Nieuw Sociaal Contract ziet geen toekomst voor Hamas in deGazastrook. Zolang deze terreurorganisatie de controle houdt, isduurzame vrede uitgesloten. Wij steunen dan ook de inzet van dit kabineten de internationale gemeenschap op dit punt. Mijn vraag aan de Ministeris: hoe wil de internationale gemeenschap Hamas uit Gaza wegkrijgen?Tegelijkertijd bieden landen als Turkije en Qatar nog altijd onderdak aanHamaskopstukken, vaak met een rijkgevulde bankrekening. Als Hamasblijft weigeren akkoord te gaan met een staakt-het-vuren, zoals ze dat altwee keer hebben gedaan, en met de vrijlating van gijzelaars, dan mogendeze landen geen veilige haven meer zijn voor deze toplieden van Hamas.Daarom vraag ik de Minister: welke druk kunnen Nederland en de EUuitoefenen op Turkije en Qatar om daadwerkelijk op te treden tegen deHamastop op hun grondgebied, zolang die geen akkoord sluit voor eenstaakt-het-vuren?Voorzitter. We steunen het besluit van het kabinet om via airdrops bij tedragen aan het verlichten van de hongersnood in Gaza, maar dit magnooit een alternatief zijn voor hulp over land.Tot slot, voorzitter. Vanmiddag was ik bij een bijeenkomst van Vrouwenvoor Vrede Den Haag. Daar sprak ik met zowel Israëliërs als Palestijnenover de vraag hoe we een einde kunnen maken aan deze oorlog. Laten weals Kamer ook luisteren naar deze stemmen: mensen die elkaar niet metverwijten bestrijden, maar de moed tonen om de dialoog aan te gaan ensamen te zoeken naar concrete stappen richting vrede.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het woord aan de heer De Roon van de PVV.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. In 2005 trok Israël zich eenzijdig terug uit Gaza. En Gaza konkiezen voor autonomie, vrede en welvaart, maar men koos voor Hamas,oorlog en terreur en dat was de zelfbeschikkingskeuze van Gaza voor dedaaropvolgende twintig jaar. 8.000 Israëli’s werden gedwongen totvertrek. Zij lieten in Gaza een volledige infrastructuur achter van groot-schalige voedselproductie. Daarmee kon Gaza zichzelf voor een aanmer-kelijk deel van voedsel voorzien. Maar het Hamastuig sloopte onmiddellijkal dat materieel. Gaza werd vrijwel volledig afhankelijk van voedsel-aanvoer door ngo’s onder controle van Hamas. Hamas eigende zich veelervan toe om zich te verrijken door het te verkopen aan de eigenbevolking. Miljarden dollars ontwikkelingshulp werden verder zo veelmogelijk omgezet in het radicaliseren van de bevolking, het uitbouwenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60144 van de terreurinfrastructuur en de bewapening van Hamas, en verdwenenin de diepe zakken van de Hamasbiljonairs.In twintig jaar tijd werden meer dan 26.000 raketten op Israël afgevuurd.Om die terreur te keren, voerde Israël kortdurende operaties uit in Gaza,telkens afgesloten met een staakt-het-vuren. Tevergeefs, want al snelbegon het opnieuw raketten te regenen.Voorzitter. Op 7 oktober begon Hamas opnieuw een oorlog tegen Israël engenocidale, gruwelijke Hamasterreur volgde. Daarop moest Israëlovergaan tot een heftige Israëlische operatie, die maar liefst nog een jaarnodig had om die rakettenregen te stoppen. Pas na oktober 2024 werdennog «slechts» acht raketten afgevuurd. Vandaag heeft Israël 75% van Gazaonder controle en in de chaotische rest maken Hamas en ander tuig dedienst uit. Voor dat resultaat heeft Hamas sinds de gruwelijke terreur-aanslag op 7 oktober zo’n 60.000 Gazanen opgeofferd en de gehelebevolking in een grote ramp gestort. De ene troefkaart die Hamas nogheeft, zijn de Israëlische levende en omgebrachte gijzelaars die men nogin handen heeft. Zij worden schaamteloos door Hamas ingezet omIsraëliërs zo diep droef te maken dat sommigen van hen ook onderhande-lingen tegen elke prijs verlangen. Publicatie van filmpjes en geluidsregis-tratie over hen is een vileine hefboom met als doel een gunstig resultaatvoor Hamas te bereiken. Pogingen om het vechten te beëindigen en degijzelaars vrij te krijgen door een staakt-het-vuren zijn niet geslaagd.Hamas gaat voor Jeruzalem en voor «van de rivier tot de zee», zonderIsraël, dus zonder Joden en trouwens ook zonder PLO. Kortom, die oorloggaat nog lang voortduren.Intussen eisen Macron, Starmer en Carney dat Israël de strijd staakt. Dat iseen betekenisloze en onbeduidende erkenning van Palestina. Dat wordtdoor hen als diplomatiek drukmiddel beproefd. Wat de PVV betreft is deenige juiste, rechtvaardige en afdoende aflossing de totale vernietigingvan Hamas in Gaza. De PVV staat achter Israël. Voor Hamas geen militairemacht, geen bestuurlijke invloed, geen verduistering van hulpgoederen enlevensmiddelen, geen invloed op onderwijs, geen ophitsing tot geweld,geen toegang tot media enzovoorts, enzovoorts. Gewoon helemaal nietsvan dat alles. Iedere oplossing die ook maar de enkele aanwezigheid vanHamas in Gaza openlaat, geeft daarmee de kans dat Hamas zich opnieuwherpakt zoals ze dat de afgelopen twintig jaar telkens hebben gedaan. Datis dus een heel slechte oplossing. Het moet gewoon worden uitgeslotendat Hamas net als die eerdere keren een kans zou kunnen benutten omzich in Gaza te herstellen en weer opnieuw terreur en extreme wreedheiden hevigheid de vrije loop te laten. Is de Minister dat met mij eens? Hoekan dat volgens hem worden bereikt?Tot slot. De Minister gaf te kennen dat in EU-verband de druk op Hamasmoet worden opgevoerd. Wat stelt hij zich daarbij voor? Welke sanctieswil hij dan? Ik zou zeggen: treed s.v.p. zo keihard mogelijk op tegenHamas en de sponsoren van Hamas. De PVV staat achter Israël. Geensancties voor Israël, geen handels- en reisbelemmeringen voor Israëliërsen geen erkenning van een Palestijnse staat. Reken nou gewoon definitiefaf met die zelfbeschikkingskeuze die in Gaza in 2006 is genomen.Dank u, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Dan is tot slot het woord aan de heer Baudet van Forum voorDemocratie.De heer Baudet (FVD):Ik had eigenlijk nog een interruptie voor de heer De Roon.De voorzitter:Dat mag ook. Een interruptie van de heer Baudet voor de heer De Roon.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60145 De heer Baudet (FVD):Dank u wel. Zijn laatste zin was: reken af met de zelfbeschikkingskeuze uit2005. Uw standpunt is dus dat Gaza geannexeerd moet worden doorIsraël. Klopt dat? Geherannexeerd, zeg maar.De heer De Roon (PVV):Dat betekent: reken af met de keuze voor Hamas. Hamas moet gewoonhelemaal weg uit Gaza. Als dat niet gebeurt, komen ze steeds weer terug,op dezelfde manier. Want dat is hun doel, namelijk de islamisering van hethele gebied, het overnemen van de staat Israël en het er ook nog uitknikkeren van de PLO. Want PLO is in hun ogen ook een corruptie enslechte organisatie. Dat is hun doel. Daar moeten we nu mee afrekenen.Als we dat niet doen, blijft het zich steeds opnieuw herhalen, zolangHamas nog wat kan.De voorzitter:Dank u wel. De laatste interruptie van de heer Baudet.De heer Baudet (FVD):Oké, dus: reken af met de fout van Sharon uit 2005. Dat bedoelt u ermee.Maar voor daarna bent u alsnog voor zelfbestuur voor Gaza, of niet? Danheb ik het dus over daarna, dus na, in uw gedachten, een afrekening metHamas.De heer De Roon (PVV):Dan komen we hopelijk terecht in een situatie waarin het voor debewoners van Gaza mogelijk wordt om zich te ontwikkelen tot eenbehoorlijke, decente, fatsoenlijke samenleving die bereid en in staat is omzichzelf goed te besturen en goed om te gaan met de buren. Dat zalmoeten blijken. Misschien zijn er nog allerlei zaken voor nodig om datzover te krijgen. Het gaat naar mijn idee in ieder geval één en misschienwel meerdere generaties duren voordat dat realiteit zal zijn, want zij levengewoon nog onder het regime van middeleeuws gedachtegoed, uit devroege middeleeuwen van de islam. Daar ben je niet zomaar vanaf.De voorzitter:Dank u wel. Dan gaat de heer Baudet beginnen met zijn betoog.De heer Baudet (FVD):Dank u wel. De wijze waarop Israël huishoudt in Gaza is onacceptabelvanuit menselijk oogpunt. Het is militair gezien contraproductief, omdathet met al die vermoorde kinderen en ouders een hele nieuwe generatiestrijders doet ontstaan. Het isoleert Israël te midden van de internationalegemeenschap en het maakt het tot een pariastaat, wat trouwens ookontzettend slecht is voor de positie van Joden in de diaspora. En last butnot least, het is slecht voor Europa, omdat het een artificiële en onnodigetegenstelling forceert tussen het Westen enerzijds en de islamitischewereld anderzijds, en omdat het Israëlische optreden dreigt te leiden toteen nieuwe grootschalige vluchtelingenstroom richting ons land.Het zijn juist je vrienden en je bondgenoten die je kritiek horen te gevenwanneer je fouten maakt. Het leveren van dergelijke kritiek is dus geenHamas-knuffelen of antisemitisme, zoals het helaas maar al te vaak wordtgeframed. Ik ben diep pro-Israël opgevoed. Ik heb heel veel bewonderingvoor de enorme vitaliteit van het land en ik heb ook echt begrip voor demensen in Tel Aviv, Haifa en Sderot, die regelmatig raketten op hun hoofdkrijgen en de schuilkelders in moeten. Maar dat alles betekent natuurlijkniet dat ik het altijd eens ben met de Israëlische regering of dat Israël eenmorele vrijbrief zou hebben om massamoord en etnische zuivering teplegen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60146 Al kort na de gebeurtenissen op 7 oktober 2023 waarschuwde ik dat eenIsraëlische vernietigingscampagne tegen Gaza een kapitale blunder zouzijn. Net als toen, kort na 7 oktober, wil ik graag benadrukken dat ikontzettend meeleef met de slachtoffers en de nabestaanden van deverschrikkelijke aanslagen. Het is een weerzinwekkende terreuractiegeweest en het is ook een catastrofaal en verbijsterend falen geweest vanhet Israëlische leger.Het is verschrikkelijk om je voor te stellen wat er met de Israëlischegijzelaars gebeurt en gebeurd is, maar ook met de mensen die nog altijdin handen zijn van Hamas. Tegelijkertijd is het onzin om te zeggen dat deruim 60.000 Gazaanse kinderen, vrouwen en mannen die inmiddels zijngedood, allemaal Hamasstrijders in spe waren of dat het gewoonwegcollateral damage is geweest.Minstens 70% van alle gebouwen en woningen is platgebombardeerd.68% van alle landbouwgrond is verwoest. Een hongersnood dreigt aanhonderdduizenden Gazanen het leven te kosten. Dat gaat alle proportieste buiten. Het gaat om naar schatting twintig nog levende gijzelaars inGaza, terwijl Israël ondertussen overigens zo’n 10.000 Palestijnenvasthoudt, waarvan een groot deel zonder aanklacht of proces, onder wie440 Palestijnse kinderen.Voor een land dat zich nadrukkelijk presenteert als behorend tot dewesterse beschaving valt dat alles gewoonweg niet te rechtvaardigen.Wat Israël had moeten doen, heb ik ook al gezegd in mijn toespraak vankort na 7 oktober. Allereerst rouwen om de slachtoffers. De moral highground claimen. Dan gerichte acties tegen de verantwoordelijken. Deeigen grensbewaking op orde brengen, zodat dit soort waanzin nooitmeer kan gebeuren. En dan een internationaal comité bijeenbrengen,bijvoorbeeld in de vorm van de Trusteeship Council, die de VerenigdeNaties nog altijd hebben, om een duurzaam en verantwoordelijk zelfbe-stuur voor de Palestijnse gebieden te realiseren, zodat er daadwerkelijkvrede kan komen.Een Israël dat dit had beseft, had op een superieure wijze kunnenreageren op de gebeurtenissen van 7 oktober en het zo kunnenafdwingen. Wie kon immers Israël iets weigeren, direct na die verschrikke-lijke terreuraanslag? In plaats daarvan heeft Israël gekozen om in blindewoestenij compleet buiten alle proporties wraak te nemen en daarmee hetkrediet te verspelen dat men had verkregen. Men heeft daardoor precieshet tegenovergestelde bereikt van wat men hoopte te bereiken, namelijkervoor te zorgen dat de onschuldige slachtoffers van 7 oktober niet voorniets zijn gestorven.Wij kunnen dit gewelddadige, destructieve en zinloze beleid van Israël nietsteunen. Het is in het belang van zowel Israël, de Palestijnen als Europaom dit conflict tot een einde te brengen in plaats van te blijven escaleren.Daarom zullen wij een groot aantal van de voorstellen om druk te zettenop Israël – dat is inderdaad een breuk met onze positie in het verleden –steunen.De voorzitter:Dank u wel. Daarmee zijn we gekomen aan het eind van de eerste termijnvan de kant van de Kamer. De Minister heeft aangegeven een halfuurtjenodig te hebben voor de voorbereiding van de beantwoording. Ik schorsde vergadering daarom tot 17.10 uur.Ik zou graag de woordvoerders eventjes willen spreken over het verdereverloop van het debat.De vergadering wordt van 16.38 uur tot 17.14 uur geschorst.De voorzitter:Goedemiddag, allemaal. Ik heropen de vergadering. Aan de orde is hetcommissiedebat van de commissie voor Buitenlandse Zaken over deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60147 situatie in Gaza. We hebben de eerste termijn van de kant van de Kamergehad. We hebben ook even een overleg gehad met de woordvoerders.We hebben afgesproken dat we geen tweede termijn doen, maar welinterrupties in de eerste termijn van de Minister. Dat zullen er maximaalvier per partij zijn. Ik heb afgesproken dat die kort zijn. «Kort» betekent20 seconden. Ik hoor «40», maar volgens mij hebben we afgesproken datze kort zijn. Met 40 seconden gaan we het niet halen. Om 18.30 uur is hetklaar. Dan gaan we gewoon schorsen en naar een andere datum toe. Wekunnen ook het aantal interrupties naar beneden doen.De heer Dassen (Volt):Voorzitter, volgens mij hebben we net met elkaar afgesproken wat wezouden doen. Het zouden vier interrupties van max. 40 seconden zijn. Alswe daaroverheen gaan, tellen ze voor twee. We hebben met elkaar ookgezegd hoe belangrijk dit debat is en dat we de Minister fatsoenlijk willenkunnen bevragen. Dit is de afspraak die we volgens mij net met elkaargemaakt hebben. Laten we elkaar daar ook aan houden.De voorzitter:Ik herinner me de afspraak anders dan u, maar we stoppen wel om18.30 uur, of het klaar is of niet. Dan wordt het een kwestie van volgendeweek nog een keertje verdergaan. Het woord is aan de Minister. Hemvraag ik ook om to the point, dus beknopt, te gaan beantwoorden.Minister Veldkamp:Voorzitter, dank. Terug van reces. Allereerst dank aan het personeel van deTweede Kamer en het ondersteunend personeel voor ook hun terugkeer.Voorzitter. Dit is een onderwerp dat ons allen aangrijpt, dat mij ook zeeraangrijpt en dat ons ook emotioneert. Ik zie die emoties soms totvergaande polarisatie leiden op sociale media en anderszins. Ik hoor netdat er bekladdingen zijn op het CIDI-kantoor en het Tweede Kamer-gebouw; dat betreur ik. Het is een onderwerp dat ons allen aangrijpt. Desituatie in de Gazastrook is verschrikkelijk, is hartverscheurend en gaatook aan mij niet voorbij. Die verschrikkelijke oorlog houdt inderdaad nietop omdat het Nederlands parlement, Brussel of het kabinet met reces is.Vorige week heb ik met de Minister-President en de vicepremiers eenspoedoverleg gehad over aanvullende stappen die Nederland kan zettenom bij te dragen aan het bewerkstellingen van een einde aan dieverschrikkelijke oorlog in de Gazastrook. Over de uitkomst van dat overlegheb ik uw Kamer vorige week per brief geïnformeerd. Ik zal nog naderingaan op de verschillende elementen die in die brief staan.Voordat ik dat doe, wil ik nogmaals hier in de Kamer onderstrepen dat deinzet van het kabinet wat betreft de Gazastrook erop gericht is om bij tedragen aan het verlichten van de vreselijke situatie daar. Die oorlog moetstoppen. U hebt mij ook eerder horen zeggen dat ik vind dat de proportio-naliteit inmiddels ver zoek is. De verschrikkelijke beelden van en dealarmerende cijfers over de hongerlijdende bevolking onderschrijven dateens te meer.Voorzitter. Een staakt-het-vuren. Voor het lenigen van humanitaire nodenin de Gazastrook, maar ook voor het vrijlaten van de gijzelaars blijft eenstaakt-het-vuren van heel groot belang. De beelden van gijzelaars dieafgelopen weekend door Hamas zijn verspreid, zijn afschuwelijk. Ze tonenniet alleen het menselijk leed van de gijzelaars, maar ook de nietsont-ziende wreedheid waarmee Hamas te werk gaat. Die terreur kent geengrenzen. Laat er geen misverstand over bestaan: wat het kabinet betreftmoet Hamas onmiddellijk alle gijzelaars vrijlaten. Hamas zet de gijzelaarsin als troefkaart tijdens de onderhandelingen over een staakt-het-vuren.Dat is onacceptabel. Het nemen van gijzelaars is op zichzelf al eenevidente schending van het humanitair oorlogsrecht.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60148 Het kabinet koestert geen illusies over de intenties en het optreden vanHamas. Laat ik dat hier ook nog markeren. Het is een terreurorganisatiedie al jarenlang haar eigen bevolking onderdrukt, mensenrechten schendten door haar gruweldaden van 7 oktober 2023 een spiraal van geweldheeft ontketend. Dat Hamas mag geen rol spelen in de toekomst van deGazastrook. Dat is niet alleen ons standpunt, maar ook dat van de EU. Ooklanden als Egypte, Saudi-Arabië en Jordanië hebben zich inmiddelsduidelijk uitgesproken.Helaas constateert het kabinet dat de onderhandelingen voor eenstaakt-het-vuren inmiddels zijn vastgelopen. De posities liggen te ver uitelkaar. Nederland staat in nauw contact met de bemiddelaars voor hetstaakt-het-vuren: de Verenigde Staten, Qatar en Egypte. Ik blijf zeggen dater voor een staakt-het-vuren twee partijen nodig zijn. Perspectief op eenstaakt-het-vuren staat of valt uiteindelijk met de bereidheid van zowelIsraël alsook Hamas. Ik ga hier geen definitieve uitspraken doen over deprecieze opstelling van die partijen zoals die langs diverse kanalen tot onskomt in de onderhandelingen, maar ik zie wel dat niet alleen Israël, maarook Hamas een forse medeverantwoordelijkheid toekomt voor hetuitblijven van een staakt-het-vuren.Voorzitter. De situatie in Gaza. De bevolking van Gaza, de Palestijnen inGaza, lijden onder extreme en aanhoudende ontberingen, ook door deIsraëlische belemmeringen voor humanitairehulptoegang. Het gebrek aanvoedsel, schoon drinkwater, medicijnen, brandstof en onderdak creëertondragelijke levensomstandigheden. Mijn brief aan uw Kamer onder-streept dat volgens het VN-Bureau voor de Coördinatie van HumanitaireAangelegenheden, OCHA, meer dan 1 miljoen kinderen in de Gazastrookte maken hebben met honger en ondervoeding. Het percentage jongekinderen met levensbedreigende acute ondervoeding is in de afgelopenmaanden sterk toegenomen en is op sommige plekken, zoals in KhanYounis, zelfs verdubbeld. Het aantal doden door ondervoeding neemt sneltoe. Dat zijn slechts enkele statistieken die onderschrijven hoe erg desituatie is. De situatie is dermate verslechterd dat zich een scenario vanhongersnood ontvouwt. Dat werd bevestigd door de alarmerende analysevan de IPC, de Integrated Food Security Phase Classification. Nederlandneemt die IPC-analyses zeer serieus.Het is onverteerbaar dat zich een hongersnood ontvouwt terwijl er grotehoeveelheden hulpgoederen niet ingevoerd of gedistribueerd kunnenworden door de aanhoudende belemmeringen die zijn opgetrokken doorde Israëlische autoriteiten, dat burgers omkomen en worden omgebrachtwanneer zij op zoek gaan naar voedsel, en dat hulpverleners hun levenniet zeker zijn. Nederland verwelkomde de deal die de EU met Israël slootop 7 juli, die ervoor moest zorgen dat er in ieder geval een aantal stappenkon worden genomen om de situatie te verlichten. Helaas heeft deEuropese Commissie de lidstaten meermaals moeten briefen met deconstatering dat Israël de overeenkomsten tot dusver onvoldoendenaleeft. Twee weken op rij is dat aan de lidstaten medegedeeld.Het is cruciaal dat alle partijen alles op alles zetten om zo veel mogelijkhumanitaire hulp bij de mensen in nood te krijgen. Natuurlijk draagtHamas een zware verantwoordelijkheid voor de situatie in de Gazastrook,maar tegelijkertijd onderstreep ik dat de rol van Hamas Israël niet ontslaatvan zijn verplichtingen onder het internationaal humanitair recht. Het is nueenmaal zo dat het makkelijker is om Israël aan te spreken. Ja, we roepenalle partijen op, ook Hamas en Palestinian Islamic Jihad, tot het nalevenvan het internationaal humanitair recht. Ik heb geen illusies dat zij zichdaar ooit aan zullen houden. Maar tegen Israël blijven we zeggen, zoals devorige Amerikaanse Minister Antony Blinken altijd zei, dat democratieënanders vechten. De terreur van Hamas vormt voor Israël geen vrijbrief omhet humanitair oorlogsrecht te schenden. Dat betekent dat Israël, naasthet openen van meer grensovergangen, ook significante stappen moetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60149 zetten om het levensreddende werk van de VN en andere professionelehulporganisaties te ondersteunen.Het beperkt toelaten van hulp en de belemmering van het werk vanhulporganisaties zorgen ervoor dat de situatie verder verslechtert.Daarom heeft het kabinet ervoor gekozen om de reguliere humanitairehulp gericht aan te vullen met droppings vanuit de lucht, ondanks alle,ook terechte, kritiek die men daarop kan hebben als het gaat om deeffectiviteit, de kosten en de risico’s voor de ontvangende bevolking. Wedoen er alles aan, met onze partners die de hulp vanuit de lucht droppen,om die risico’s zo veel mogelijk te beperken. Die groep partners is nietniks: het gaat om Frankrijk, Duitsland, België, Luxemburg, Italië, Spanje,Canada, de Verenigde Arabische Emiraten, en dit alles onder coördinatievan Jordanië. Wij proberen op deze manier iets van een extra bijdrage televeren aan het verlichten van het leed van de Palestijnse bevolking inGaza.Het is en-en. De landroute moet verder open. Ik heb het op dit momentover de landroute via Jordanië, de landroute vanuit Egypte via KeremShalom. Wat mij betreft moeten al die grensovergangen open. Op ditmoment is het Kerem Shalom in het zuidoosten van de Gazastrook enZikim en Erez in het noordwesten van de Gazastrook die open zijn. Maarook Kissufim zou open moeten, in het midden aan de oostelijke kant, enook de Rafah-crossing zou open moeten. Daar spreken we over metEgypte, waar enkelen van u al op attendeerden, maar daarvoor is ook aande kant van de Gazastrook de medewerking van het Israëlische legernodig.De voorzitter:Voordat u verdergaat, heeft u een interruptie van de heer Vermeer.De heer Vermeer (BBB):De Minister zei dat hij geen illusies heeft dat Hamas of andere terreurorga-nisaties zich aan het oorlogsrecht en humanitaire verplichtingen houden,vandaar de oproepen aan Israël. Gaat de Minister deze organisaties daarwel in gelijke mate op aanspreken, ja of nee? Dat zou ik graag horen.Minister Veldkamp:Natuurlijk spreken we Hamas erop aan. We hebben zelf geen contactenmet Hamas. Nederland heeft geen contacten met Hamas, en ook niet metPalestinian Islamic Jihad, maar we hebben wel contacten met landen diedie contacten hebben, zoals Qatar en Turkije. Tot op het hoogste niveauspreken we die aan. Dat doe ik, en dat doet de premier ook. Tegelijkertijdis het ook zo met betrekking tot Hamas en Palestinian Islamic Jihad – ikkom daar later op terug – dat Nederland een van de voortrekkers is vaneen aanvullende set sancties tegen Hamas en Palestinian Islamic Jihad inEU-verband. Er is nog één lidstaat die dwarsligt. Die heet Hongarije.De voorzitter:Dan de heer Paternotte van D66 voor een interruptie.De heer Paternotte (D66):De Minister zegt dat de buitenlandministers er twee keer over zijn gebriefddat Israël zich helemaal niet houdt aan de afspraken van 7 juli. Dat snap ik.Dat kunnen we ook allemaal elke dag zien, denk ik. Het Wereldvoedselpro-gramma maakt natuurlijk elke keer bekend hoe weinig vrachtwagens erzijn doorgelaten, waarmee we elke keer weer kunnen zien dat de hongererger wordt. 1 miljoen mensen met ernstige honger en ondervoeding,noemde de Minister. Wanneer komt er dan een nieuwe vergadering vanEuropese buitenlandministers om maatregelen te nemen? Of gaan we totseptember wachten, met briefings die elke keer weer laten zien wat weallemaal op onze beeldschermen ook zien?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60150 Minister Veldkamp:We zijn erover gebriefd dat Israël zich onvoldoende aan die maatregelenhoudt. Er is meer hulp, brandstof en water binnengekomen, maar nog nietvoldoende en niet op het niveau van de afspraken. Het niveau van deafspraken was slechts een startpunt. De veiligheid blijft een grootprobleem, de registratie en herregistratie van bijvoorbeeld hulporgani-saties belemmeren het werk, de Europese hulpcoördinator ECHO heeftnog geen toegang et cetera. U weet dat Nederland naar aanleiding vanhet feit dat die afspraken onvoldoende worden nagekomen, nu in deEuropese Unie bepleit om het handelsverdrag, zeg maar het handelsdeelvan het EU-associatieakkoord, tussen de EU en Israël op te schorten.Daarvoor is een gekwalificeerde meerderheid in de EU nodig. Wij gaanniet wachten tot er weer toevallig een nieuwe EU-vergadering is geagen-deerd. Mocht een dergelijke meerderheid er eerder komen, dan kan datook altijd via schriftelijke procedures en dergelijke worden gedaan. Mochthet ook anderszins nodig en nuttig zijn om eerder bij elkaar te komen ... Ikben in contact met een aantal EU-lidstaten om te bezien of deEU-Ministers of anderszins eerder fysiek bij elkaar kunnen komen om eenen ander te bespreken. Dat vind ik een nuttige suggestie van de heerPaternotte.De heer Diederik van Dijk (SGP):De Minister sprak vrij uitgebreid, en terecht, zijn treurnis erover uit dat deonderhandelingen tussen Israël en Hamas inmiddels helemaal zijnvastgelopen. Wie daarvan precies de schuldigen zijn, liet hij enigszins inhet midden. Mijn vraag is of de Minister erop kan reflecteren in hoeverresancties tegen Israël eraan bijdragen of het risico in zich dragen datHamas achteroverleunt. Zien we ook niet dat Hamas de eisen opschroeftnaarmate Hamas ziet dat de druk eenzijdig op Israël wordt opgevoerdvanuit het Westen?Minister Veldkamp:Mijn beeld is niet dat het feit dat Nederland Israël wil houden aan degemaakte afspraken, in zichzelf Hamas ondersteunt, maar ik snap hetdilemma dat de heer Diederik van Dijk schetst. Nogmaals, wij roepen allepartijen op om consistent het internationaal humanitair recht na te leven.Ja, Hamas draagt een zware medeverantwoordelijkheid voor het uitblijvenvan een staakt-het-vuren. Tegelijkertijd ontslaat dat Israël niet van zijnverplichtingen onder het humanitair oorlogsrecht, zoals ik al zei. Weblijven Israël daar dus duidelijk op aanspreken. Het is niet zo dat omdatwij Israël herinneren aan zijn verplichtingen, we daarmee automatischHamas versterken. In die redenering wil ik niet meegaan. Ik weet dat dieredenering vaak gehoord wordt, maar ik vind niet dat die fair is. We zettentegelijkertijd druk op Hamas. Ik noemde al aanvullende sancties dieNederland in de EU bepleit. Daar heb ik nogmaals aandacht voorgevraagd in de EU. Dat zijn sancties – de heer Paternotte vroeg ernaar aanhet begin van het debat – die ook ingaan op wat de verdienstructuur vanHamas is en het aantal personen dat wordt gelist. Samen met partnershebben we voorstellen gedaan voor het sanctioneren van de politieke topvan Hamas. Die liggen nog bij de Raad. We kijken ook samen met partnersnaar het effectief afsnijden van de financieringsnetwerken in derdelanden. Dat alles ligt nog bij de Raad. We hebben bijna unanimiteitdaarvoor. Alleen Hongarije ligt nog dwars. Ik heb eerder deze week deHongaarse Minister er nogmaals over gecontacteerd.De voorzitter:Dan is er nog een interruptie van mevrouw Piri van GroenLinks-PvdA.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60151 Op het moment dat het kabinet twee weken geleden met het besluitkwam, was nog niet bekend wat er in Europa zou gebeuren. Inmiddels isin ieder geval bekend dat er geen gekwalificeerde meerderheid is voor allevoorstellen die Nederland heeft aangedragen. Waarschijnlijk gaat die er,zeker wat het opschorten van handelsvoordelen betreft, voorlopig ook nietkomen. Waarschijnlijk wordt vandaag het besluit genomen over debezetting van Gaza en de volledige annexatie van de Westbank. Is deMinister dan van plan om additionele nationale sancties te nemen?Minister Veldkamp:Ik kijk uiteraard altijd naar wat eventueel aanvullende maatregelen ofstappen moeten zijn. Die sluit ik niet uit, maar ik wil altijd eerst kijkenwelke besluiten worden genomen en hoe we daarmee omgaan metEuropese collega’s. Maar ik wil hier wel zeggen dat Europese sancties,dus samen in Europa optreden, natuurlijk het meest effectief zijn. Het feitdat de handen niet meteen over alles op elkaar komen in de vergaderzaalin Europa betekent niet dat ik daar een initiatief moet nemen waarvan ikbij voorbaat verwacht dat daar nooit een meerderheid voor komt. Wehebben in mei de stap naar Europa gemaakt over de evaluatie van hetEU-associatieakkoord met Israël. Toen werd ook door velen gezegd dat ikdaar de handen niet voor op elkaar zou krijgen. Het is ons wel gelukt. Wehebben ons de afgelopen weken ingezet om te zorgen dat de Commissieook met concrete voorstellen komt. De Commissie is nu met een concreetvoorstelletje gekomen over het opschorten van een deel van het Horizon-programma op het gebied van innovatie. Daar is nog geen gekwalifi-ceerde meerderheid voor, maar die komt wel dichterbij.Iets anders: naar aanleiding van het feit dat Israël onvoldoende de met deEU gemaakte afspraken van 7 juli over humanitaire toegang nakomt, hebik gezegd dat we daarom in de EU opschorting van het handelsdeel vanhet EU-Israël-associatieakkoord zouden gaan bepleiten. U hebt misschiengezien dat Zweden dit inmiddels volgt. Mogelijk gaan ook andere landendaar verder in mee. Als ik het idee had dat het geen enkele kans zoumaken in Europa, zou ik zo’n stap niet zetten.De voorzitter:Mevrouw Piri, voor een tweede interruptie.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Voor de duidelijkheid: er is geen tijd te verliezen. Ook mijn fractie vindt dater alles aan moet worden gedaan om in Europees verband diemeerderheid te krijgen; daarin steun ik dit kabinet. Hou daar niet mee op;zet dat voort. Maar we moeten ook realistisch zijn: op korte termijn gaatwat het kabinet voornemens is niet lukken in Europees verband. Welkenationale additionele maatregelen overweegt dit kabinet als het ziet welkestappen intussen genomen worden door Israël en dat de rapportage diede Minister net vanuit Brussel heeft teruggekregen, aangeeft dat die hulpook nog niet voldoende wordt geleverd?Minister Veldkamp:Ik heb op 28 juli een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin eenheel aantal maatregelen staat aangekondigd. Die maatregelen heb ik hierook al genoemd. Een van die maatregelen vloeit voor uit de constateringdat er in Europees verband bepaald nog geen zicht is op unanimiteit voorhet instellen van sancties jegens extremistische Ministers, met nameSmotrich en Ben-Gvir. We hebben als Nederland als tweede lidstaat in deEU een Zweeds initiatief gesteund voor EU-sancties richting deze tweeextremistische Ministers. Ik kom tot de constatering dat ik nog geen tienlidstaten zie die dat steunen. Daarom hebben we in het kabinet kunnenafspreken dat we ook nationale maatregelen instellen: tot persona nongrata verklaren én in het Schengen Informatie Systeem plaatsen van deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60152 Ministers Smotrich en Ben-Gvir. Het is dus niet zo dat nationale maatre-gelen taboe zijn voor het kabinet. We hebben deze eerste stap genomenop het gebied van de nationale maatregelen.De voorzitter:Dan heb ik de heer Van Baarle en daarna de heer Dassen. O, excuus, eerstnog mevrouw Piri.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Ik weet welke stappen de Minister heeft genomen, maar ik vraag hemwelke stappen hij nu, gezien alle ontwikkelingen, overweegt te nemen.Laat ik dan één punt noemen waar de EU niks mee te maken heeft,namelijk gewoon het nationale besluit: waar koop ik mijn wapens? Hoekan het dat de Nederlandse regering nog steeds orders blijft plaatsen inIsraël, terwijl we weten dat die wapens getest worden in Palestina? Hoekunnen we vanaf 7 oktober 2 miljard euro Nederlands belastinggeldhebben uitgegeven aan een land waarvan ook het Gerechtshof erkent dater op z’n minst een dreiging is dat het genocide pleegt?Minister Veldkamp:Bij mijn weten betreft die 2 miljard een periode van vijf jaar, niet van eenjaar. Als ik de Minister en de Staatssecretaris van Defensie goed begrijp,achten zij het bij materieelaanschaf noodzakelijk om de mogelijkheid opente houden om in Israël aan te schaffen, omdat Defensie snel aan hetmoderniseren en bewapenen is. Bij nieuwe materieelaanschaf gaat devoorkeur uit naar verwerving in Nederland. Als dat niet mogelijk is, gaatde voorkeur uit naar Europa. Als dat ook niet voldoende geschikt wordtgeacht, dan wordt er gekeken naar andere landen, zoals de VS en Israël.Vanwege contracten die in het verleden zijn afgesloten en vanwege krapteop de markt koopt Defensie inderdaad ook militaire systemen uit Israël.Soms bestaan daar nauwelijks alternatieven voor, zoals voor zelfbescher-mingsmiddelen voor vliegtuigen. Dat wordt per geval gewogen en daarwordt per geval naar gekeken.De voorzitter:Dank u wel. Dan de heer Van Baarle van DENK.De heer Van Baarle (DENK):Het is mij oprecht niet helder waarom deze Minister weigert toe te zeggendat hij nationaal stappen gaat zetten. Ik noem bijvoorbeeld het stoppenvan de handelsbevordering. We weten dat Nederland een van de grootstehandelspartners van Israël is. Dat gaat Netanyahu raken. Een totaalwapenembargo: geen wapens meer kopen. Een nationaal verbod ophandel met illegale nederzettingen. Kan de Minister van een van dievoorstellen aangeven dat hij bereid is dat zo snel mogelijk door te voeren?Minister Veldkamp:Nederland heeft al tal van nationale stappen gezet. Nederland zetvoortdurend stappen. Ik heb hier in de eerste termijn van de Kamergehoord dat Nederland of het kabinet niks zou doen. Ik herken dat niet.Nederland heeft talloze stappen gezet. Ik kan er een heel aantalopnoemen. In de brief van 28 juli hebben we ook nog eens aangegevendat we voor een stap die we eerder in Europees verband steunden,namelijk het sanctioneren van de twee extremistische Ministers, Smotrichen Ben-Gvir, die telkens proberen de toegang voor humanitaire hulp tebelemmeren, nu nationale maatregelen instellen. Ja, die hebben eenbeperkt effect. Tegelijkertijd heeft datgene wat we in het SchengenInformatie Systeem zetten, effect voor het hele Schengengebied.Tegelijkertijd zie ik ook dat het feit dat Nederland tot die stap isovergegaan, internationaal is opgevallen en mogelijk door meer lidstatenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60153 op nationale basis zal worden gevolgd. Maar nationale stappen sluiten wedus niet bij voorbaat uit.De heer Van Baarle (DENK):De Minister geeft net aan «ik kan een heel aantal nationale sanctiesopnoemen», maar ze zijn er nauwelijks. Ze zijn ook nog eens nietconcreet; het is allemaal symboliek. Ik zou deze Minister het volgendewillen vragen. Al die dingen die ik net opnoemde, zoals een verbod ophandel met illegale nederzettingen, het stoppen met het kopen vanwapens, een totaal wapenembargo – er zijn er nog veel meer te noemen –kan de Minister gaan doen; hij kan ze doen. Als hij die dingen niet doet enmaar blijft wachten op Europa, van waaruit het niet gaat komen, dan komtdie kwestie van medeplichtigheid. Ik denk dat dat nu al zo is; dat weet ikwel zeker. Dan gaat deze Minister onder het Genocideverdrag dus nalatenalles te doen om een genocide te voorkomen.Minister Veldkamp:Dat beeld herken ik niet, per se niet. Ik zeg wel: laten we ook wat realismein het debat brengen. Israël komt pas echt onder druk als we die drukgezamenlijk in Europa uitoefenen. Er gaat pas echt iets bewegen, er gaatpas echt iets gebeuren als ook de VS zich daarbij aansluiten. Daarover zijnwe onzeker. Maar ondertussen doet Nederland heel veel. Dat zie ik ook.Het Israëlische kabinet heeft bijvoorbeeld over die maatregelen tegenSmotrich en Ben-Gvir duidelijk zijn onvrede geuit door de Nederlandseambassadeur te ontbieden en op andere manieren zijn ongenoegen telaten merken. Dat zegt wel iets. Ik ben het ermee eens dat er daarmee noggeen onmiddellijk einde is aan het leed in Gaza, maar Nederland doet weldegelijk een heel aantal dingen. Nogmaals, ik kan hier echt pagina’sopnoemen aan stappen die Nederland de afgelopen maanden heeft gezet.De voorzitter:Dank u wel. Dan de heer Dassen van Volt.De heer Dassen (Volt):De grote woorden van de Minister hebben we de afgelopen maanden ookgehoord. Maar is de Minister van mening dat de maatregelen dieNederland nu neemt ook daadwerkelijk effect hebben op de onbelem-merde toegang van voedsel in Gaza? Hebben de sancties die hetministerie, de Minister nu instelt daadwerkelijk effect volgens dezeMinister?Minister Veldkamp:Onvoldoende. Sancties die Nederland instelt, hebben sowieso een beperkteffect. Dat geldt ook voor sancties die Slovenië, Ierland of een ander landinstelt. Ze hebben een beperkt effect. Daarom moet je als Europa – dat zalde heer Dassen van Volt aanspreken – zo veel mogelijk gezamenlijkoptrekken. Dat is wat we proberen te doen. Dat sluit niet uit dat we ook alsNederland duidelijk markeren waar we staan. We hebben tallozeveroordelingen uitgesproken. We hebben meermaals het initiatiefgenomen voor zogeheten humanitaire demarches in Jeruzalem met eenaantal andere lidstaten. Die zijn eigenlijk altijd door permanente leden vande Veiligheidsraad als het VK en Frankrijk gesteund. We hebben aantalloze internationale resoluties en verklaringen meegeschreven en diemeegetekend. Na het verbreken van het staakt-het-vuren op 18 maartjongstleden waren we de eerste lidstaat die de Israëlische ambassadeurheeft ontboden. We hebben talloze wapenexportvergunningen geweigerden algemene vergunningen voor strategische goederen ingetrokken. Wehebben ook tegelijkertijd stappen in Europa genomen. Die stappen inEuropa – u kent de artikel 2-evaluatie – hebben onder andere geleid totafspraken die de Hoge Vertegenwoordiger, mevrouw Kaja Kallas, metTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60154 Israël heeft gemaakt op het gebied van het verbeteren van de humanitairetoegang. Die stappen hebben wel wat doen bewegen, maar worden nogin onvoldoende mate nageleefd. Ik heb bij de ontbieding van de Israë-lische ambassadeur tegen de Israëlische ambassadeur gezegd: datbetekent dus dat wij nu in Europa het opschorten van het handelsdeel vanhet EU-associatieakkoord met Israël gaan bepleiten. Dat is misschien nietgenoeg, maar ook niet totaal ineffectief. We zien dat, mede door dieEuropese druk, er echt wel stapjes zijn gezet door Israël. Ik noem metname de afspraken die met mevrouw Kallas zijn overeengekomen op7 juli. Die zijn op zichzelf ook nog niet genoeg, maar er is iets gaanbewegen. Er is iets gaan bewegen door Europese druk. Er gaat dooralleen Nederlandse druk of door druk van, noem maar wat, alleenPortugal, Finland of welk land dan ook niet zo heel veel gebeuren. Maardoor gezamenlijk op te treden, vergroten we wel de kans dat dat aan deIsraëlische kant iets betekent.De heer Dassen (Volt):Met dat verschuilen achter de Europese Unie moeten we echt kappen. DeMinister begon zijn betoog met: 1 miljoen kinderen hebben te maken metondervoeding, een steeds groter aandeel daarvan met levensbedreigendeondervoeding, en het aantal dode kinderen door ondervoeding neemt toe.Dan zegt hij vervolgens in zijn antwoord van net: het is onvoldoende watwe doen. Het is niet genoeg, zegt de Minister. Dan verwacht ik nu vandeze Minister dat er additionele maatregelen worden genomen, en nietdat hij zich gaat verschuilen achter de Europese Unie. Natuurlijk zou ikwillen dat we het daar regelen, maar dat kan op dit moment niet. Dus alsdit is waar je je betoog mee begint en je vervolgens zegt dat we onvol-doende doen, dan verwacht ik dat er maatregelen zijn. Dus wat is demaatregel die deze Minister nu gaat nemen?Minister Veldkamp:De maatregelen die het kabinet neemt, staan in de brief die ik vorige weekaan de Kamer heb gestuurd. Dat zijn heel duidelijke maatregelen. Hetbepleiten van het opschorten van het handelsdeel van hetEU-associatieakkoord met Israël gaat over miljarden aan handel. Dat issignificant. Het gebeurt niet, hoor ik de heer Dassen zeggen. Het gebeurtnóg niet. Maar het feit dat een land als Nederland dat voorstelt, issignificant. Het instellen van nationale maatregelen tegen de tweeextremistische Ministers Smotrich en Ben-Gvir, omdat het Europees nogniet lukt, is een significante stap. Dat kunt u misschien hier als klein doenvoorkomen, maar ik zie het wel op de voorpagina van Duitstalige krantenterug. Ik zag het gisteren terug in een heel epistel in Le Monde over watmeneer Macron zou moeten doen. Dus ze zijn niet onopgemerkt.Daardoor krijg je dingen in Europa wel in beweging. Dingen in Europa inbeweging krijgen doet ertoe en kan ertoe doen; dat zou de heer Dassenmoeten aanspreken.De heer Dassen (Volt):Het zou de heer Dassen ook aanspreken als deze Minister zich houdt aande verplichtingen die wij zelf zijn aangegaan onder het Genocideverdrag,namelijk dat we alles moeten doen op het moment dat we met een ernstigrisico op genocide te maken hebben. Als de Minister nu zelf zegt dat weonvoldoende doen, dat het niet genoeg is, dan zegt hij dus eigenlijk:Nederland houdt zich niet aan de eigen verplichtingen die het isaangegaan, namelijk dat we de ernstigste misdaad van deze wereld,genocide, moeten kunnen stoppen. Het antwoord dat hij geeft is onbevre-digend. Het is een antwoord dat we al jaren horen. Ik had gehoopt, metalle beelden die we de afgelopen weken hebben gezien, dat deze Ministerin dit debat had gezegd: ik ga verder en ik ga nog meer nationale sanctiesTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60155 treffen om te zorgen dat andere landen dan later wel volgen; daar zet ikme voor in.(Onrust op de publieke tribune.)De voorzitter:Ik schors de vergadering.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Ik heropen de vergadering. De Minister.Minister Veldkamp:Ik zeg tegen de heer Dassen niet dat we onvoldoende doen. Ik zeg dat watwij doen, onvoldoende effect heeft. Wat wij nationaal of Europees doen,heeft tot nu toe onvoldoende effect gehad.Ik wil er wel even aan herinneren dat we ook enig realisme moetenhanteren. Alleen als we als Europa gezamenlijk optreden, kunnen we daarverschil maken. En eigenlijk hebben we dan ook nog de VS nodig, eenland waarvan de president op dit moment is afgeleid door andereprioriteiten. Nederland alleen kan niet zo heel veel, behalve als dat ook inEuropa enig effect heeft en discussie teweegbrengt. Daarom ben ik blij datbijvoorbeeld ook Duitstalige en Franstalige kranten die Nederlandse stapis opgevallen.Het feit dat wat we doen onvoldoende effect heeft gehad, betekent nietdat we niks doen. Integendeel. Integendeel! We doen talloze dingen inEuropa. Zo hebben we alweer een tijdje geleden, vorig jaar, opgeroepenom de juridische dienst van de Raad van de Europese Unie te laten kijkennaar wat de implicaties zijn van de adviesopinie van het InternationaalGerechtshof van juni vorig jaar. Daar wilden we een rapport over en nuzegt Kaja Kallas dus: ja, we gaan dat doen.We hebben verder dat proces voor de evaluatie van artikel 2 van hetassociatieakkoord in Europa in mei in gang gezet. Nederland heeftondertussen het tot stand komen van het EU-actieplan geblokkeerd.Nederland heeft de Commissie opgeroepen met voorstellen te komen enuiteindelijk is de Commissie met in ieder geval een bescheiden voorstelgekomen. Wij steunen dat voorstel om het innovatiedeel van hetHorizonprogramma met Israëlische bedrijven op te schorten. Wijbepleiten nogmaals het opschorten van dat handelsverdrag. Dat zijnsignificante stappen in Europa en ik denk dat de heer Dassen als hij inmijn plaats zou verkeren, niet heel veel andere stappen zou kunnenbedenken en zou kunnen hanteren die morgen onmiddellijk effect zoudenhebben in de Gazastrook.De voorzitter:Dank u wel. Meneer Dassen! De heer Dassen voor zijn laatste.De heer Dassen (Volt):Sorry, voorzitter.Als ik daar zou zitten, zou ik inderdaad hele andere maatregelen nemen.Dan zou ik namelijk zorgen dat er een verbod komt op de handel metillegale nederzettingen. Dan zou ik geen wapens meer kopen in Israël. Danzou ik zorgen dat de hele regering-Netanyahu direct op de sanctielijstgezet zou worden. Dat kan de Minister allemaal nú, vandaag nog, regelen,maar hij weigert het. Hij weigert en hij verschuilt zich de hele tijd achterde Europese Unie. Ik vind dat waardeloos, want hij zegt zelf ook dat demaatregelen tegen Ben-Gvir en Smotrich vervolgens ook door anderelanden overgenomen worden, omdat Nederland deze stap neemt. DusTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60156 neem ook andere stappen, zodat andere landen die ook overnemen. Danvoer je gezamenlijk de druk op. Dat is wat het Genocideverdrag zegt.De voorzitter:Dank u wel. De Minister.De heer Dassen (Volt):Kom op en kom in actie.Minister Veldkamp:Ik ben voortdurend in actie. Ik ben voortdurend in actie, maar ik zeg er nogwel iets bij. We hebben er bijvoorbeeld voor gekozen om bij de handelmet illegale nederzettingen samen met een andere lidstaat de Commissieop te roepen om handelsmaatregelen te formuleren, namelijk een tariefop producten uit die nederzettingen. Dat is vele malen effectiever dan,zoals in Ierland gebeurt, een wetsvoorstel in Nederland indienen, dat in ditnajaar wordt behandeld. Dus wij nemen die stappen. We nemen diestappen!Voorzitter. Ik hoor ook de verwijten richting kabinet en deze Minister,namelijk dat we niks zouden doen, maar dan kijk ik ook naar Europa. Ikpak één voorbeeld. Op 21 november vorig jaar werd er een arrestatiebeveluitgevaardigd voor premier Netanyahu. Ik heb onmiddellijk gezegd:aangezien Nederland partij is bij het Statuut van Rome en de uitvoe-ringswet, voeren wij dat arrestatiebevel uit. Het VK doet dat niet! Frankijkook niet!De voorzitter:Mag ik wel aan de leden vragen om ...Minister Veldkamp:Duitsland niet! Die landen doen dat allemaal niet, maar Nederland wel. Ikvind dat logisch.De voorzitter:Ook de Minister moet naar de voorzitter luisteren.Ik wil de leden echt vragen om niet buiten de microfoon te spreken. Umoet echt eerst het woord krijgen. De heer Dassen is overigens door zijninterrupties heen en hij krijgt dus sowieso het woord niet meer.Minister, bent u klaar met de beantwoording van deze vraag? Ja? Dan gaik door naar de volgende interruptie. Ik heb nog staan: mevrouw Dobbe,de heer Paternotte, de heer Grinwis, de heer Boswijk en mevrouwTeunissen.Minister Veldkamp:Sorry, voorzitter.De voorzitter:Nu eerst mevrouw Dobbe.Mevrouw Dobbe (SP):Ik was al bang dat dit zou gaan gebeuren, namelijk dat we in de beant-woording van de Minister vooral te horen zouden krijgen wat we al eenjaar te horen krijgen, namelijk wat hij allemaal al doet, ongeacht of hetenig effect sorteert. Het is allemaal niet zo relevant, want het Genocide-verdrag zegt dat we alles moeten doen wat kan om genocide tevoorkomen. Alles wat kan! En dus niet wat deze Minister al heeft gedaanen ook niet wat deze Minister misschien wel of niet wil doen. Alles watkan! Het Genocideverdrag zegt ook: als het niet genoeg is, moet jeopschalen; dan kun je niet hetzelfde blijven doen als wat je al deed, maarmoet je opschalen. Wanneer gaat deze Minister opschalen?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60157 Minister Veldkamp:Deze Minister heeft opgeschaald; het kabinet heeft opgeschaald. Als ik kijknaar het afgelopen jaar en ook naar het vorige kabinet, zijn we gaanopschalen. Door het vorige kabinet werd het bijeenroepen van deAssociatieraad EU-Israël voorgesteld. Inmiddels zitten we bij het bepleitenvan het opschorten van het handelsdeel van het associatieakkoord. Wehebben opgeschaald. We doen wat dat betreft precies wat de CAVV zegt inhaar advies. Jawel! U hebt misschien allerlei krantenkoppen gelezen overhet CAVV-advies. Ik heb het nu twee keer gelezen. We komen nog met eenkabinetsreactie. Die kon ik echt niet binnen twee dagen sturen, want daarmoeten de juristen goed naar kijken, maar ik herken heel veel van watzo’n advies daar zegt. Ik herken niet alle krantenkoppen die ik erover hebgelezen, maar ik herken heel veel van wat zo’n advies daar zegt. Diestappen nemen we ook: het ontbieden van de ambassadeur, maatregelenmarkeren, talloze resoluties en verklaringen meeondertekenen, meeonder-handelen en meeschrijven in de VN en elders. Allerlei stappen voert hetkabinet ook daadwerkelijk uit en daar zit een oplopende lijn in, omdat wehebben gemerkt dat het tot nu toe onvoldoende effect heeft.Mevrouw Dobbe (SP):In het CAVV-rapport staat: «Als bepaalde maatregelen geen afschrik-wekkend effect lijken te hebben» – ik denk dat we die conclusie welkunnen trekken op het moment dat Netanyahu vandaag in Israël het planbespreekt om de hele Gazastrook militair te gaan bezetten – «dient debetreffende staat verdergaande maatregelen te nemen indien dit binnenzijn mogelijkheden ligt.» Deze Minister heeft mogelijkheden om nunationaal in te grijpen. Er zijn hier al allerlei dingen genoemd: stoppenmet de militaire samenwerking met Israël, stoppen met handelsverdragenen met belastingverdragen met Israël, de Palestijnse Staat erkennen. Erzijn een heleboel dingen genoemd. Waarom doet de Minister dit niet?Minister Veldkamp:Ik vraag me af of mevrouw Dobbe één EU-lidstaat of een land buiten deEU kent die partij is bij het Genocideverdrag is en die alle door haargenoemde maatregelen al neemt. Ik wil er ook graag op wijzen dat indezelfde door mevrouw Dobbe geciteerde passage van het CAVV-rapportstaat: «Het internationaal recht kent geen duidelijke of vaste regels die dekeuze van maatregelen ter voorkoming van genocide voorschrijven. Derdestaten zullen per geval een inschatting moeten maken over deadequaatheid en effectiviteit van de te nemen maatregelen. Dezemaatregelen kunnen op een oplopende schaal worden genomen, vanzachte naar harde.» Ik zie dat als wat het kabinet ook doet.De voorzitter:Dan mevrouw Dobbe nog.Mevrouw Dobbe (SP):Dat is natuurlijk helemaal niet waar; het is gewoon niet waar dat hetkabinet dat doet. Het kabinet doet geen van de dingen die de CAVV nuadviseert. Het kabinet neemt namelijk maar heel beperkte nationalemaatregelen. Het kabinet, deze Minister, ziet ook dat dat niet genoeg effectsorteert en schaalt niet op. Deze maatregelen zijn niet bepaald omgenomen te worden in een tijdspanne van tien jaar; deze maatregelenbinnen het Genocideverdrag zijn bedoeld om genocide te voorkomen. Alswe te lang wachten, dan is die genocide al voorbij. Mijn vraag is dusnogmaals wanneer deze Minister gaat opschalen. Wat moet er voor dezeMinister nog gebeuren om op te kunnen schalen?Minister Veldkamp:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60158 Er is misschien een meningsverschil tussen het kabinet en mevrouwDobbe over het tempo waarin moet worden opgeschaald. Dat is helder,maar dat wil niet zeggen dat Nederland zijn verplichtingen onder hetGenocideverdrag niet nakomt. We hebben voortdurend opgeschaald. Wehebben een hele rits stappen genomen; we hebben een hele rits stappengezet. En we hebben nog verdere maatregelen bepleit. Die bepleit ik in deeerste plaats in de Europese Unie. Nogmaals, daar kun je het meesteeffect sorteren; daar kun je het meest een vuist maken. Ik ga niet slechtsvanwege nationale symboliek maatregelen nemen die geen enkel effectzouden hebben.De voorzitter:Tot slot, de laatste interruptie, mevrouw Dobbe.Mevrouw Dobbe (SP):Deze Minister ... Dit is echt teleurstellend, maar ook echt ... Als hij zegt dathij nu het Genocideverdrag nakomt, is hij willens en wetens ... Hij weetdat hij dat nu niet aan het doen is. Dat vind ik heel kwalijk. Ik neem hemdat kwalijk en hij is wat dat betreft dan ook verantwoordelijk voor wat ernu gebeurt in Gaza, medeplichtig aan wat er gebeurt. Dat heb ik eerdergezegd en dat blijf ik herhalen, omdat deze Minister van alle in dit rapportgenoemde maatregelen die hij zou kunnen nemen, er misschien maareentje neemt. Dat is dan de eerste stap die je zou kunnen nemen voordatje gaat opschalen. Als diplomatieke inspanningen achter de schermen nieteffectief blijven, heb je immers een verplichting om op te schalen. DezeMinister laat dat na, willens en wetens. Dat is echt heel kwalijk.Minister Veldkamp:Ik denk dat we van mening blijven verschillen. De beschuldigingen vanmedeplichtigheid werp ik verre van me, verre van me. Nogmaals, op hetadvies van de Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraag-stukken, dat ik qua toon en taal anders lees dan sommige krantenwaarvan ik koppen heb gezien, krijgt u van het kabinet nog een reactie. Ikzal er zorg voor dragen dat die ruim binnen de daarvoor gestelde termijnzal komen.De heer Paternotte (D66):Ik hoorde de Minister zeggen: nationale maatregelen sluit ik nadrukkelijkniet uit. Ik zou willen zeggen: stop nou met dingen «niet uitsluiten», maar,Minister, doe iets! Als je ziet dat de hongersnood elke dag alleen maarerger wordt, als die juist toeneemt, en je ondertussen zegt vooral heel ergtevreden te zijn met de maatregelen die je al hebt genomen, wie hou jedan voor de gek? Nederland is de grootste investeerder in Israël. We zijneen van de landen die de meeste wapens van Israël kopen. Welke sanctiekan de Minister noemen die we op dat gebied hebben opgelegd?Minister Veldkamp:Ik wijs nogmaals op de Kamerbrief die het kabinet heeft gestuurd op28 juli. Daarin staat ook de stap van het in de Europese Unie bepleiten vanhet opschorten van het handelsdeel van het EU-Israël-associatieakkoordop het moment dat Israël zijn afspraken met de Europese Unie overhumanitaire toegang onvoldoende nakomt. Dat is een zeer significantestap. Juist omdat die door een lidstaat als Nederland wordt genomen, valtdie wél op.De heer Paternotte (D66):Deze Minister zegt: als Nederland maatregelen neemt, dan lees ik inDuitse en Franse kranten dat het opvalt; ik zie dat andere landen datmisschien zelfs overnemen. Nou, fijn dat hij niet dezelfde argumenten alsde heer Van der Burg gebruikt, zoals dat Nederland niks voorstelt. MaarTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60159 doe dan ook iets! Want dat betekent dat we dus maatregelen kunnennemen die indruk maken in andere landen en die zij ook kunnenovernemen. Waarom wil hij dan nu, terwijl hij ziet dat de hongersnoodalleen maar erger wordt, geen enkele extra maatregel nemen?Minister Veldkamp:Die extra maatregelen hebben we nou net vorige week in een brief aan deKamer gestuurd, inclusief het opschorten van het handelsdeel van hetEU-Israël-associatieakkoord, wat enkele dagen later is gevolgd doorZweden, inclusief het Horizonprogramma, waarvan we bereid zijn eendeel op te schorten, wat eergisteren nog is gesteund door België, dat ookover de brug kwam, inclusief nationale maatregelen tegen de extremis-tische Ministers Smotrich en Ben-Gvir, waar andere lidstaten nu ook naarkijken. Wij nemen dus maatregelen.De voorzitter:Tot slot. Uw laatste interruptie, meneer Paternotte.De heer Paternotte (D66):Dat is niet maatregelen nemen, dat is voorstellen doen. Het zijn goedevoorstellen, maar geen dingen die nu enig effect hebben, omdat er noggeen meerderheid is. Maar je hebt een duidelijk advies van de commissieover het Genocideverdrag, waarin staat dat Nederland de leverage, deindruk die het kan maken, moet gebruiken om hier invloed op uit teoefenen. Die zit in de economie: we zijn de grootste investeerder. Die zit inde defensie: al die aankopen die we doen. Waarom doet de Minister opdat gebied tot nu toe vanuit Nederland niets?Minister Veldkamp:Het beeld dat we de grootste investeerder zijn, is heel relatief als ik decijfers van De Nederlandsche Bank bekijk, als ik zie dat een heel groot deeldaarvan brievenbusfirma’s en doorstroomvennootschappen betreft en alsik zie dat circa 70% komt uit niet-financiële vennootschappen en dat 95%daarvan onderdeel is van buitenlandse multinationals. Het gaat om heelweinig echte Nederlandse investeringen. Het is vooral de Zuidas diehierbij een rol speelt. Nederland is geen mega-investeerder in Israël. Maarik zeg u: het feit dat wij vorige week een brief hebben gestuurd naar deKamer met hele significante stappen, niet alleen voorstellen in Europa,maar significante stappen, waaronder een significante stap voor nationalepersona-non-grataverklaringen en het in het Schengen InformatieSysteem plaatsen van twee extremistische Israëlische Ministers, is inIsraël in ieder geval buitengewoon opgevallen en heeft er tot buiten-gewoon veel ongenoegen geleid, dus dat zegt toch wel wat.De voorzitter:Dank u wel. Dan was de heer Grinwis aan de beurt, maar de heer Boswijkmoet straks om logistieke redenen iets eerder weg. De vraag is dus of hijzijn interruptie eerst mag doen. Ja? De heer Boswijk van het CDA.De heer Boswijk (CDA):Veel dank en veel dank aan de collega’s. Ik heb eigenlijk maar ééninterruptie. Tenminste, ik heb er nog wel meer, maar laat ik er maar éénplegen. De Minister lijkt zichzelf toch wel een beetje tegen te spreken. Hijbegint eerst met: we moeten niet aan symboolpolitiek doen; we moetenvooral in Europees verband handelen. Daar ben ik het mee eens.Natuurlijk, het meest effectief is het in Europees verband, maar uitein-delijk moet je toch concluderen dat Europa niet meebeweegt. Ik hoor deMinister eigenlijk continu terughoudend zijn, maar tegelijkertijd hoor ikhem een paar zinnen verderop zeggen: wij nemen nationaal significantemaatregelen; die zijn ontzettend belangrijk en zorgen ervoor dat andereTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60160 landen ook die stappen gaan zetten. Dus ja, wat is het nu? Moeten wijafwachten tot heel Europa – alle lidstaten – zegt: wij vinden het een goedidee? Of is het juist een idee om als Nederland wél al een paar stappen tezetten?De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de maatregelen die de Ministervoorstelt, bijvoorbeeld het associatieverdrag, kwamen nadat de motie wasontraden en een meerderheid van de Kamer zei dat hij het toch moestgaan doen. Daarna heeft het nog twee maanden geduurd. De tweeinreisverboden kwamen nadat een meerderheid van de Kamer zei: u moetdit gaan doen, ondanks dat u de motie heeft ontraden. Het heeft tweemaanden geduurd voordat het gebeurde. Daarom doe ik toch een verzoekaan en een appel op deze Minister. Hij begon zijn inbreng met een heleschrijnende opsomming van wat er aan de hand is. Dat gezegd hebbende:is het dan nu niet zaak om een keer niet af te wachten tot een meerderheidvan de Kamer u dwingt om bepaalde maatregelen te nemen? Kan u nietbijvoorbeeld meteen alle bewindspersonen van de regering-Netanyahu opdeze lijst zetten, omdat zij uiteindelijk allemaal wel verantwoordelijk zijnvoor het beleid dat nu plaatsvindt?De voorzitter:Dat waren twee interrupties in één.Minister Veldkamp:Het kabinet wacht niet af. De Minister wacht niet af. Als het gaat om deontraden motie, dan weet de heer Boswijk ook wel dat ik de motie destijdsheb ontraden omdat ik de toezegging al in het commissiedebat hadgedaan. Ik vond het raar dat er toen een motie overheen kwam. Maargoed, die les leer ik dan ook. Daar ben ik nieuwkomer in de politiek voor.Ik wijs op het volgende voorbeeld: de EU-sancties jegens gewelddadigekolonisten aan de Westelijke Jordaanoever, het derde aanvullende pakket.De initiatiefnemers daarvan zijn Nederland en Frankrijk. Er is nog maaréén lidstaat die daarvoor dwarsligt. Maar we zijn dus al wel een heel eind.We zijn er echt bijna. Bij de laatste ministerraad in Europees verband, injuli, waren we er echt bijna. Zweden heeft een voorstel gedaan voorEU-sancties jegens extremistische Ministers. Dat betreft in de eersteplaats Smotrich en Ben-Gvir, maar daar zouden ook anderen onderkunnen vallen. Daar zijn we alleen nog niet. In de EU zie ik daar zelfs geenenkelvoudige meerderheid voor, terwijl er unanimiteit nodig is. Op gronddaarvan heb ik in dit kabinet voorgesteld – dat voorstel is ook aange-nomen – om nationale maatregelen in te stellen, gericht op die tweeextremistische Ministers. Dat is mede omdat Slovenië dat al had gedaan –we zijn dus de tweede lidstaat in de EU – en omdat een aantal landenbuiten de EU dat ook heeft gedaan. Dat waren het VK, Canada,Noorwegen en Nieuw-Zeeland. Dat maakt dus ook de meeste kans om,misschien door groepjes lidstaten, te worden gevolgd.Als de heer Boswijk zegt dat Europa niet meebeweegt, is dat te snelgeconcludeerd. Ik zie dat niet als juist. Kijk naar het voorstel metbetrekking tot artikel 2. Zie ook het voorstel van de commissie metbetrekking tot het Horizonprogramma. Er is een krachtenveld in beweging.Het gebeurt niet in een vacuüm. We houden steeds contact met anderelidstaten en werken actief aan het behalen van de noodzakelijke gekwalifi-ceerde meerderheid. Ik weet dat sommigen in uw Kamer hun zusterpartij-contacten in Europa gebruiken om landen te overtuigen. Ik weet ook datdat zeer behulpzaam kan zijn, dus daar ben ik dankbaar voor.De voorzitter:Dank u wel. De heer Boswijk voor zijn derde interruptie.De heer Boswijk (CDA):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60161 Ja, tot slot. Wat ontslaat deze Minister van de plicht, of van het initiatief,om parallel te gaan werken? Ik ben het ermee eens dat het in Europeesverband het meest effectief is. Maar kunnen we, wetende dat dát veel telangzaam gaat, toch parallel al kijken wat wij kunnen doen, waar deKamer in meerderheid voor is? Neem bijvoorbeeld die twee inreisver-boden voor die twee bewindspersonen. Daarvan is twee maandengeleden al besloten dat we dat een goed idee vonden, los van wat anderelanden vinden. Zou u dat niet kunnen gaan uitbreiden? Zou u willenoverwegen om dat uit te breiden naar het gehele kabinet-Netanyahu?Minister Veldkamp:We werken eigenlijk al parallel. Dat toont het feit dat we het Zweedseinitiatief steunen voor de EU-sancties jegens de twee extremistischeMinisters Smotrich en Ben-Gvir, en dat nu ook nationaal inzetten. Eenaantal van u noemde het boycotten van nederzettingenproducten. Dat zouje nationaal kunnen doen, maar ik vind dat we in de eerste plaats eensmet een grote lidstaat moeten gaan kijken of we daar op Europees niveauhanden en voeten aan kunnen geven.De heer Grinwis (ChristenUnie):De Minister zegt steeds dat er een relatie moet zijn tussen de sanctie diewordt overwogen en het effect ervan, namelijk dat er meer voedsel Gazain moet. Soms is het een beetje zoeken naar die relatie. Kan de Ministerdat nog beter schetsen als het gaat om het opschorten van de handels-voordelen in het associatieakkoord tussen de Europese Unie en Israël?Want het gaat om best wel veel economische impact. Hoe groot gaat deeconomische impact op Israël zijn als dit wordt opgeschort? Steeds wordtgesteld dat Israël zich niet heeft gehouden aan de voorwaarden in artikel 2van het associatieakkoord en aan de afspraken die zijn gemaakt doorKallas en door deze Minister. Dat wil ik heel graag geloven, maar kan deinformatie daarover met de Kamer worden gedeeld, zodat we dat alsparlementariërs ook kunnen controleren?Minister Veldkamp:Ik denk dat wat de heer Grinwis vraagt vertrouwelijke informatie betreftdie binnen de EU aan de lidstaten wordt gepresenteerd. Ik kan u echtermet de hand op het hart verklaren dat ik in die stukken allerlei gegevenszie waaruit ik het volgende kan opmaken, hoewel alle optellingen moeilijkzijn, omdat iedere speler rond Gaza kijkt naar zijn eigen aantal trucks etcetera. Er was bijvoorbeeld de afspraak om per dag 196.000 liter brandstofbinnen te laten. In de EU-rapportage van 29 juli tot 4 augustus zie ik datdat 125.000 liter was. Ik zie dus dat er een stapje is gezet, maar dat datstapje nog onvoldoende is. Ja, dan vind ik dat dat niet zonder gevolgenkan blijven, want daar hebben we Israël ook voor gewaarschuwd: dezeafspraken moeten worden nagekomen, ook gezien de ernst van dehumanitaire situatie in de Gazastrook.De heer Grinwis (ChristenUnie):Ik ben natuurlijk best bereid om daarin mee te gaan met de Minister, maarkan die informatie niet op de een of andere manier met de Kamer wordengedeeld? Want als de Minister en ook de Hoge Vertegenwoordiger dieinformatie hebben en als die informatie op het niveau van de EuropeseRaad en van de Europese Commissie blijft hangen, is dat voor onsnatuurlijk lastig. Als we in Europa daadwerkelijk zouden overgaan tot dezesancties, die sommige collega’s niet ver genoeg vinden gaan maar die weleen hele betekenisvolle en impactvolle stap zijn, is het ook logisch dat wijals Kamer daar kennis van kunnen nemen en de Minister met nog meerinzet kunnen steunen of kunnen zeggen dat het toch iets anders ligt.Minister Veldkamp:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60162 Ik zal bezien of we die informatie kunnen delen, al dan niet via een briefaan de Kamer.De voorzitter:Mevrouw Teunissen van de Partij voor de Dieren. Ik heb een hele langelijst. Ik noteer u dus allemaal.Mevrouw Teunissen (PvdD):De Minister heeft bijna zijn hele betoog opgesomd wat Nederlandallemaal wel doet en heeft daarbij aangegeven dat dat heus wel veel is.Maar de vraag is natuurlijk vooral wat de Minister niet doet en of hij metwat hij nu doet aan zijn nationale verplichting voldoet. Dan verwijs ik tochweer naar het CAVV-rapport, waarin staat: «Indien een derde staatvanwege nauwe economische, politieke en militaire banden een arsenaalaan (druk)middelen tot zijn beschikking heeft, dient hij deze te gebruikenen de druk op te voeren.» Mijn vraag is dus of de Minister vindt dat hijbinnen dit kader nu al het mogelijke doet om de druk op te voeren.Minister Veldkamp:Ik denk dat ik die vraag al beantwoord heb en ik wijs nogmaals op de briefvan 28 juli van het kabinet, waarin een aantal nieuwe stappen duidelijk isaangekondigd, en op het feit dat we de Kamer nog een reactie zullen doentoekomen op het advies van de Commissie van advies inzake volkenrech-telijke vraagstukken.Mevrouw Teunissen (PvdD):Er is natuurlijk een reden dat de mensen de straat opgaan en er is eenreden dat ik elke seconde een mail in mijn mailbox krijg: mensen willendat Nederland al het mogelijke doet. Nederland doet op dit moment nietal het mogelijke. Een van de dingen die op tafel lagen bij het kabinet zelf,was een boycot van de handel met illegale nederzettingen, van productenuit illegale nederzettingen. Waarom heeft de Minister daar niet voorgekozen en waarom kan hij daar niet alsnog voor kiezen?Minister Veldkamp:Ik ga niet bevestigen of ontkennen wat er in gelekte berichten in krantenstaat. Ik zeg alleen dat we met betrekking tot producten uit illegalenederzettingen de keuze hebben gemaakt om in Europees verband tekijken of de Commissie met handelsmaatregelen kan komen die prohi-bitief zouden kunnen zijn voor dergelijke producten. Dat zou vele maleneffectiever zijn dan een nationale maatregel, die op dit moment bijvoor-beeld door Slovenië en Ierland is ingesteld en waarbij het ook nog evenduurt voordat die ingaat. Ik denk dat we echt in Europa kunnen kijken ofwe de Commissie zover kunnen krijgen om hier een voorstel voor te doenen of we daar een meerderheid voor krijgen. Ik vind dat het het waard isom daarnaar te kijken en ik zie nog een kans om dat te doen. Nogmaals, inEuropees verband kunnen we veel meer bereiken dan alleen als 1 van de27 EU-lidstaten.Mevrouw Teunissen (PvdD):De Minister duikt gigantisch voor zijn nationale verantwoordelijkheid. Ikheb het niet over samen optrekken met Europese landen. Ja, dat iseffectief; nou ja, dat moeten we nog zien, want tot nu toe worden allemaatregelen geblokkeerd. Natuurlijk moeten we daarop blijven inzetten.Dat is helemaal niet de discussie. De Minister probeert de discussiedaarover te laten gaan, maar het gaat erom dat de Nederlandse regering,met deze Minister voorop, duikt voor haar nationale verplichting om al hetmogelijke te doen. Mijn vraag luidt dus nogmaals als volgt. Al hetmogelijke, alle maatregelen, hebben bij het kabinet gelegen. Dat betreftonder andere een wapenembargo, het boycotten van illegale productenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60163 en het opvoeren van economische sancties. Waarom neemt de Ministerdie maatregelen niet?Minister Veldkamp:Nogmaals, ik ga niet zeggen wat wel of niet in het Catshuis is besproken.Mevrouw Teunissen noemt het wapenembargo. Ik kan er wel op wijzendat op dit moment alles rond wapenexportvergunningen zodanig strengwordt bekeken dat ik het vrijwel uitgesloten acht dat Nederlandswapentuig in Israël terechtkomt en kan worden ingezet in Gaza of op deWestelijke Jordaanoever. Daar zijn we buitengewoon streng in. U kunt erhet etiket of de titel aan geven die u wilt, maar op dit moment zijn we watdat betreft zeer streng. Ook in dit opzicht nemen we dus nationalestappen, net zoals ik dit voorjaar de nationale stap heb genomen om dezogeheten algemene vergunning voor strategische goederen in te trekken.De voorzitter:Mevrouw Teunissen, tot slot.Mevrouw Teunissen (PvdD):Ja, tot slot. Wéér geen antwoord op de vraag. Wéér somt de Minister opwat hij allemaal wel doet. Een wapenembargo is effectief. We kunnen nunamelijk niet uitsluiten dat er wapenonderdelen worden geleverd. Sterkernog, er is nog steeds een rechtszaak over F-35-onderdelen aan de gang.Bovendien kan Nederland nu, vandaag, zelf de import van wapens uitIsraël stoppen, maar de Minister duikt voor zijn verantwoordelijkheid enkomt zijn nationale verplichting niet na.Minister Veldkamp:Ik zie dat anders. We zullen hierop terugkomen in de appreciatie van dereactie op het advies van de Commissie van advies inzake volkenrechte-lijke vraagstukken.De heer Van Baarle (DENK):Ik vraag me af of deze Minister wel doorheeft dat de Palestijnen in Gaza almeer dan twintig maanden worden uitgehongerd, dat ze wordengemarteld door de Israëlische regering en dat Gaza totaal wordtvernietigd. Al de maatregelen die de Minister nu in Europees verbandnoemt en al de nationale maatregelen die ik en mijn collega’s noemen,hadden maanden geleden al genomen moeten worden. Er zijn meer dan60.000 mensen dood, zeg ik tegen deze Minister. Er worden kinderenkapotgeschoten terwijl ze op voedsel wachten. Deze Minister heeft hetmaar over onderhandelen in Europa en kijken of er eventueel in detoekomst iets gebeurt. Ziet deze Minister niet in dat hij bloed aan zijnhanden heeft, dat hij gewoon medeplichtig is, door al die tijd, meer dantwintig maanden lang, maar te grossieren in praten over mogelijkheden,mogelijke toekomstige maatregelen en niks te doen buiten symboliek? Datmoet gezegd worden in dit huis.De voorzitter:Dank u wel. We hadden wel met elkaar afgesproken dat we het respectvolzouden houden. De heer Kahraman heeft nog een persoonlijk feit.De heer Kahraman (NSC):Ik wil toch echt een persoonlijk feit maken. Ik zie hier meerdere collega’siemand beschuldigen van bloed aan de handen en persoonlijke aanspra-kelijkheid. Dat wordt soms ook gedaan richting Kamerleden. Ik wil daarecht weg van blijven. We importeren een conflict. Dat gaat ook uitstralennaar buiten, naar de gemeenschap hier in Nederland. Laten we alsjeblieftophouden elkaar te beschuldigen van dingen die in andere landengebeuren. Het kan echt niet dat mensen persoonlijk beschuldigd worden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60164 Minister Veldkamp:Ik werp deze suggesties van de heer Van Baarle ook verre van me. Maarals ik het heb over nationale maatregelen, mag ik ook een voorbeeldgeven. Dat betreft niet alleen het niet verlenen van bepaalde exportver-gunningen. We hebben nota bene ook drie reeds verstrekte vergunningenvoor de export van wapens naar Israël teruggedraaid, vanwege de risico’sdie we daar zagen. Er zijn talloze stappen die we nationaal al hebbengenomen.De voorzitter:Dank u wel. Nog één interruptie. Ik ga er wel van uit dat het netjes blijft.De heer Van Baarle (DENK):Ja, voorzitter. Ik ben er ook wel een beetje klaar mee dat leden in ditparlement er moeite mee hebben dat er gewoon gezegd wordt waar hetop staat. Deze Minister en alle kabinetsleden zijn eraan gebonden ominternationale verdragen en artikel 90 van de Nederlandse Grondwet, overde bevordering van de internationale rechtsorde, uit te voeren. Als eenMinister dat nalaat, als het Nederlandse kabinet dat nalaat, omdat ze hetbelangrijker vinden handel te drijven met Israël, omdat ze het belangrijkervinden wapens te kopen van Israël, dan is dat misdadig. Dan heeft eenbewindspersoon politiek bloed aan de handen. Ik vind dat dat in dit huisgezegd mag worden. Ik neem daar geen woord van terug. Al die collega’sin dit huis die dit niet stoppen, zijn daar ook medeverantwoordelijk voor.Minister Veldkamp:Ik heb als Kamerlid en als bewindspersoon altijd mijn respect voor deheer Van Baarle in deze Kamer getoond, ook al konden we het met elkaarzeer oneens zijn, maar dit soort beschuldigingen, «bloed aan de handen»,vind ik onbetamelijk.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):We zijn als Kamer midden in het reces teruggekomen om één reden: dater geen tijd te verliezen is. Alle antwoorden van de Minister komen neerop: over een paar weken of over een paar maanden. We praten inEU-verband al anderhalf jaar over het associatieverdrag en er is nog geenenkele beweging. We zitten in de eindfase van een etnische zuivering eneen genocide in Gaza; dat is wat we zien. Per week 1.000 Palestijnsedoden erbij. Per dag wordt een kinderklas aan Palestijnse kinderengedood. Tegelijkertijd besluit Netanyahu nu om Gaza volledig te bezetten.De families van de gijzelaars zeggen daarvan dat dit het doodvonnis isvoor hun geliefden.De voorzitter:En uw vraag is?Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Vandaar mijn vraag, voorzitter: als burgers aan allebei de kanten en ookde internationale gemeenschap erop aandringen om nu de maximalesancties in te stellen om dit te stoppen, wat is dan het antwoord van deMinister aan die families, aan die mensen die geliefden in Palestina en inIsraël hebben?Minister Veldkamp:Die verschrikkingen voor de Palestijnen in Gaza en overigens ook voor de50 gijzelaars die zich nog altijd in de klauwen van Hamas bevinden, gaanook aan mij niet voorbij; dat heb ik al gemarkeerd. Daarom heeft hetkabinet zich heel sterk ingezet voor het helpen bevorderen van eenstaakt-het-vuren. Dat zou de meest effectieve wijze zijn waarop humani-taire hulp er ruim binnen zou kunnen komen en terecht zou komen bij deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60165 mensen die het verdienen, waarop de gijzelaars vrij zouden kunnenkomen en waarop er zicht komt op een einde aan deze verschrikkelijkeoorlog. Daar zet niet alleen ik maar ook de Minister-President zich voor in.Hij heeft de afgelopen weken nog met de Egyptische president, metpresident Abbas van de Palestijnse Autoriteit en met de Jordaanse Koninget cetera gesproken. Dat doen we en dat blijven we doen. Ik zie echter datde kans op dat staakt-het-vuren niet heel groot is, mede omdat de VS, deAmerikaanse administratie, kennelijk andere prioriteiten kennen. Ik blijfme inzetten om met en in Europa, maar ook nationaal tot stappen tekomen. Ik zie de urgentie, ik voel de urgentie en ik ken de frustratie, maarik ben niet almachtig. Als ik een knop had die ik kon indrukken om dezeoorlog morgen te stoppen, had ik die allang ingedrukt, maar ik heb dieknop niet. Zelfs Europa is nog naar die knop aan het zoeken.De heer Vermeer (BBB):De Minister gaf aan dat hij wil onderzoeken of wij een brief kunnen krijgenover het nakomen van die afspraken van 7 juli tussen de EU en Israël overhumanitaire toegang. Ik zou daarin ook graag opgenomen hebben welkeredenen Israël geeft waarom iets niet uitgevoerd wordt of waarom datniet gelukt is, want bij afspraken hoort ook het goed checken waarom ietswel of niet gelukt is. Ik zou dat graag als onderdeel van de beantwoordingzien. Kan de Minister dat toezeggen?Minister Veldkamp:We hebben het gecheckt. We zouden vertrouwelijke inzage kunnen gevenin de updates die wij wat dit betreft van de Europese Unie ontvangen. Derubricering is «EU Restrained»; we kunnen dat dus niet in het openbaardoen. Maar ik kan de heer Vermeer wel het volgende aangeven. Er zijn inGaza voor de hulpverlening talloze veiligheidsbelemmeringen die doorIsraël worden gehanteerd. Ja, er zijn gevechtspauzes aangekondigd, maarwij zien dat er toch weer gevochten wordt. Zo vond er recent bij eenkonvooi van het World Food Programme toch een inslag plaats. We ziennatuurlijk de plunderingen daar door menigtes, ook uit wanhoop, deontwrichting van de maatschappelijke orde in Gaza en het gebrek aanalternatieve routes die door Israël worden goedgekeurd. Bij onveiligeroutes zijn er nauwelijks goedgekeurde alternatieven die wordengeboden. De coördinatieverzoeken van een hulporganisatie worden vaakafgewezen of uitgesteld door Tsahal. Dat kost ontzettend veel tijd. Er ismoeizame communicatie. Er is een tekort aan logistiek materieel,bijvoorbeeld omdat gepantserde auto’s en dergelijke niet wordentoegelaten. De bevoorrading is onvoorspelbaar. Er zijn ook heel veelbeperkingen op het gebied van hulpverleners en er zijn belemmeringenop hun registratie. U heeft daarover een ambtsbericht van de AutoriteitPersoonsgegevens gezien. Daar ben ik blij mee, omdat dat onze inzet alskabinet steunt; we hebben dit vaker aan de orde gehad. Over dit soortzaken hebben onze mensen en ook ikzelf lange, soms moeizamegesprekken met Israëlische collega’s. Ik kan wel tegen de heer Vermeerzeggen dat de afspraken tussen de EU en Israël hebben geleid tot enigebeweging, maar lang niet voldoende. We zullen de Kamer daar nader overinformeren, maar wat de updates uit de Europese Unie betreft zullen wedat vertrouwelijk moeten doen.De voorzitter:Een punt van orde van mevrouw Piri.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Ja, want als dit vertrouwelijk kan ... Ik begreep dat de reden waarom dieandere brief met antwoorden op schriftelijke vragen van de heer Van derBurg niet gepubliceerd is, is dat publicatie daarvan de NederlandseTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60166 diplomatieke slagkracht kan ondermijnen. Ook die stukken, die eerder nietnaar de Kamer zijn gestuurd, ontvang ik graag vertrouwelijk.De voorzitter:Ik kijk even naar de Minister om te zien of dat kan.Minister Veldkamp:Ik weet niet waar mevrouw Piri precies op doelt.De voorzitter:Blijkbaar op vragen die de heer Van der Burg schriftelijk gesteld heeft.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):De vraag van de heer Van der Burg was of het kabinet een overzicht konsturen van alle mogelijke maatregelen die momenteel Europees ennationaal worden overwogen. Wij hebben daar eerder, ook met het CDAen D66, vragen over gesteld. Die antwoorden zijn niet gedeeld met deKamer. Kunnen die nu ook vertrouwelijk gedeeld worden met de Kamer?Minister Veldkamp:Nee, dat is iets heel anders. Bij mijn weten heb ik voorafgaand aan ditcommissiedebat 213 schriftelijke vragen afgedaan, maar interne infor-matie over intern overleg op het Catshuis ga ik niet delen. Dat hoef ik ookniet te doen, vind ik, mede op basis van de Grondwet en het artikel overeenheid van kabinetsbeleid; volgens mij is dat artikel 45.De voorzitter:Meneer Van der Burg, heeft u een punt van orde?De heer Van der Burg (VVD):Nee, ik heb een vraag aan de Minister hierover.De voorzitter:Dan moet u eigenlijk in het rijtje wachten, maar het gaat over hetzelfdepunt. Laten we het dan maar meteen afhandelen. Misschien kan deMinister herhalen wat dan wél toegezegd is, want dat is ook een beetjevaag.Minister Veldkamp:Ik denk dat er een misverstand is over waar dit precies over gaat. Wat wetoezeggen, is dat we updates die de EU, op aandrang van Nederland metregelmaat, aan de lidstaten geeft over het naleven van de afspraken overhumanitaire hulp en toegang die mevrouw Kallas, de Hoge Vertegenwoor-diger, op 7 juli jongstleden met Israël heeft gemaakt, vertrouwelijk delen.De voorzitter:Helder. Dan gaan wij verder met de heer Diederik van Dijk, als het puntvan de heer Van der Burg weg is.De heer Van der Burg (VVD):Nou nee, voorzitter, want dat was een reactie op datgene wat mevrouwPiri net zei. Vervolgens blijft wel staan dat het antwoord dat gegeven is opmijn schriftelijke vraag, niet gedeeld kan worden. Daarvan zegt deMinister nu dat dat om interne kabinetsstukken gaat, maar daar vroeg ikniet om.De voorzitter:Dan moet u dat straks bij een interruptie nog maar eventjes herhalen,want het is nu volgens mij een beetje verwarrend.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60167 De heer Diederik van Dijk (SGP):De Minister poneert met de nodige nadruk de grote voortrekkersrol vanNederland binnen het Europese niveau om maatregelen te nemen tegenIsraël. Het is veelzeggend dat een heel aantal EU-landen daar niet aan toezijn en dat daar daarom ook geen meerderheid voor is. Mijn vraag is hoedeze prominente voortrekkersrol van Nederland zich precies verhoudt totde demissionaire status van het kabinet. Passen daarbij ook niet enigeextra voorzichtigheid en terughoudendheid, juist gelet op de groteconsequenties die dit kan hebben voor onze relatie, een oude relatie, metIsraël?Minister Veldkamp:Bij mijn weten is rond dit onderwerp door de Kamer niet iets specifiekcontroversieel verklaard na de val van het kabinet. Het kabinet kan dusook met betrekking tot dit onderwerp ons land en daarmee ook onzediplomatie blijven besturen. Gezien de ernst van de situatie vond ik het inieder geval noodzakelijk om met het kabinet ook tijdens het reces bijelkaar te komen om nadere stappen te formuleren, in te vullen en naar deKamer te sturen; de premier was dat met me eens.De heer Diederik van Dijk (SGP):Heel kort. Formeel begrijp ik de Minister wel, maar er staat ook iets op hetspel. Ook daar heeft de Minister zelf vaak de vinger bij gelegd: onze heletraditionele relatie met Israël, die we ook niet willen verstoren. Past er tenaanzien van een voortrekkersrol binnen de EU niet een eigenstandigeterughoudendheid en verantwoordelijkheid van het kabinet door daarextra voorzichtig mee te zijn?Minister Veldkamp:Ik zie dat misschien toch anders, ook afkomstig uit een wereld die altijdeen bevriende relatie met Israël heeft nagestreefd. Ik geloof dat het deheer Grinwis, de heer Boswijk en, ik denk ook, de heer Van der Burgwaren die ook al onderscheid zeiden te willen maken tussen enerzijds hetland met het volk en aan de andere kant het kabinet-Netanyahu. Ik denkdat het de heer Paternotte en de heer Dassen waren die ook wezen op eenepistel, een schrijven van een aantal oud-commandanten van deIsraëlische krijgsmacht en diensten, Tsahal, Shin Bet, Mossad en anderen.Die verklaring is uitgebracht door president Trump. Zij roepen daarin opom de oorlog te stoppen. Daar wil ik toch wel op wijzen, want ik vind hetwel markant wat zij stellen.Dat zijn mensen van wie ik er een aantal ken en heb ontmoet, van wie ikweet dat zij hun land een zeer warm hart toedragen. Hun woordvoerderzegt: deze oorlog is begonnen als een rechtvaardige, defensieve oorlog,maar is opgehouden dat te zijn en leidt tot verlies van veiligheid enidentiteit van Israël. Zij willen dat die oorlog stopt op zo’n wijze dat degijzelaars vrijkomen, er een einde gebracht wordt aan het leed voor demensen in Gaza en er een regionale of internationale coalitie kan wordengesmeed om een hervormde Palestijnse Autoriteit te ontwikkelen voorGaza en de Westoever, die alle Palestijnen een alternatief kan bieden voorHamas en hun ellendige ideologie. Wat dit betreft, ik ben het met dezeoud-commandanten eens. Deze oorlog moet stoppen en tegen de klippenop zet ik mij daar, ook in demissionaire status, voor in.De voorzitter:Dank u wel. Ik kijk even naar de tijd. We hebben in principe nog vijfminuten. Ik weet niet hoever u intussen was met de beantwoording. Ikdenk dat u al heel veel van de vragen heeft beantwoord. Zijn er nogprangende vragen blijven liggen?Minister Veldkamp:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60168 Ik kan er nog even doorheen lopen, als u dat wilt, voorzitter. Ik had nogeen aantal opmerkingen over de Westelijke Jordaanoever, maar laat ik hetzo samenvatten dat Nederland zich in EU-verband blijft inzetten voorsancties tegen gewelddadige kolonisten. Ik heb al gezegd dat we onsblijven inzetten, maar ook realistisch, in zowel Europa als Nederland.Laat ik ook nog de erkenning van de Palestijnse Staat vermelden.Daarnaar is een aantal malen verwezen in mijn richting. Daar is afgelopenweken veel aandacht voor gekomen. De keuze om te erkennen of niet isaan een land zelf. Nederland streeft uiteindelijk ook naar een Palestijnsestaat. Een onafhankelijke levensvatbare staat naast een veilig Israël blijfthet Nederlandse streven. Je ziet dat landen als Duitsland dat helemaal ophet eind van het proces zetten. Nederland doet dat net niet en zegt: wijvinden dat dat moet kunnen en dat een dergelijke erkenning onderdeelvan een proces kan zijn waarin we verschil kunnen maken. Dat vergt eenzorgvuldige afweging van wat dat kan betekenen en hoe dat vorm kankrijgen. Het is een kaart die je maar één keer op tafel kunt leggen, maaréén keer kunt spelen.Ik heb er wel moeite mee hoe de Britse premier dat formuleert. Die stelthet als een soort voorwaarde, eigenlijk bijna als een soort strafmaatregeljegens Israël. Wat mij betreft is het erkennen van de Palestijnse Staat eenstap die het zelfbeschikkingsrecht, de zelfbeschikking van het Palestijnsevolk dichterbij brengt. Ik zie dat dus net iets anders. Maar in de brief van28 juli is u vast opgevallen dat erkenning van de Palestijnse Staat niet ietsis wat het kabinet op dit moment voorstelt.Er is ook nog gevraagd – laat ik daar dan mee eindigen, misschien – naarmedische evacuaties. Dat is in het vorige kabinet onderzocht, door tweeoud-ambassadeurs. Daarbij kwam men tot de conclusie dat medischeevacuatie van mensen uit de Gazastrook het effectiefst is als het in deregio gebeurt, met de eigen taal en cultuur. Er is ook geconstateerd dat demedische voorzieningen en dergelijke in een aantal landen – denk aan deGolfstaten, maar ook aan Jordanië en Egypte – wel degelijk voor handenzijn. Niettemin kijken we daarnaar. We hebben daarvoor al 3 miljoen euroaan de Wereldgezondheidsorganisatie ter beschikking gesteld en ook1,5 miljoen voor opvang en hulpgoederen in Egyptische ziekenhuizen tenlaste van de begroting van VWS.We kijken wat we nog meer gaan doen, zoals ook in de brief van 28 juliaan de Kamer is geschreven. We kijken daarvoor naar de Wereldgezond-heidsorganisatie, naar Nederlandse organisaties, maar ook naar het EUCivil Protection Mechanism. En we kijken naar de mogelijkheid ofmedische opvang eventueel zou kunnen geschieden in ziekenhuizen inbijvoorbeeld Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever, zodat je decapaciteitsversterking ook voor Palestijnen daar nog extra kracht bijzet.Ik denk dat ik hiermee, voor zover ik het overzie, de vragen heb kunnenbeantwoorden.De voorzitter:Ik zie nog twee, drie, vier vingers de lucht ingaan! Heel kort, meneerPaternotte. Welke vraag is niet beantwoord?De heer Paternotte (D66):Ik had vragen gesteld over de sancties tegen Hamas. De Minister heeftgezegd dat hij daar aanvullende sancties voor heeft. Welke zijn dat enwaarom zijn die niet al na 7 oktober 2023 ingesteld?De voorzitter:Ik inventariseer de vragen even. Ik zag ook mevrouw Teunissen voor eenniet-beantwoorde vraag.Mevrouw Teunissen (PvdD):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60169 Ja. Ik heb een vraag gesteld over de data van Palestijnse burgers dieworden opgeslagen bij Microsoft in Nederland. Wat gaat het kabinetdaartegen doen?De voorzitter:Mevrouw Dobbe, ook nog een onbeantwoorde vraag?Mevrouw Dobbe (SP):Ja, dat klopt. Mijn betoog bestond voor een groot deel uit de tienmaatregelen die Nederland zou kunnen nemen en niet neemt. Ik had deMinister gevraagd om aan te geven waarom die maatregelen niet wordengenomen. Ik heb dat maar over twee maatregelen gehoord.De voorzitter:Dat is een wel heel uitgebreide vraag. De heer Diederik van Dijk nog.De heer Diederik van Dijk (SGP):Een belangrijk punt wat mij betreft zijn onze Joodse landgenoten. Dieworden belaagd vanwege gebeurtenissen elders. Is de Minister bereid omhun publiekelijk een hart onder de riem te steken? Kunnen ze rekenen opde bescherming van onze overheid?De voorzitter:Dan beginnen we met ... O, de heer Vermeer heeft ook nog een onbeant-woorde vraag.De heer Vermeer (BBB):Ik dacht dat u het rijtje langsging, voorzitter.De voorzitter:Nou, nee, dat hoeft niet per se. U moet uw vinger even opsteken.De heer Vermeer (BBB):Volgens mij staat mijn vraag nog open over de limiet aan wat Israël aanhumanitaire hulp doorlaat. Dat zou een distributieprobleem zijn. Ik hebverder ook gevraagd naar de rol van Egypte hierbij en de dichte grens aandie kant. Welke factoren hebben daar nog meer invloed op? En welke drukoefenen de Minister en de EU uit op Hamas om veiligheidsgaranties af tegeven voor voedseldroppings, voedselhulp en vredesbesprekingen?De voorzitter:De heer Grinwis.De heer Grinwis (ChristenUnie):Dan sluit ik aan. De Minister is niet ingegaan op de mogelijkheden die hijnog ziet om meer te doen om voedsel Gaza-stad binnen te krijgen. In deschriftelijke antwoorden zegt hij: een coalitie of the willing oprichten vooreen extra distributieroute vind ik niet nodig.Twee. Hij heeft nog niks gezegd over de visie van het kabinet op eenexitstrategie. Ik heb daarnaar gevraagd in verband met de uitspraak vandie 22 Arabische landen. Die landen hebben opgeroepen om Hamas teontwapenen en een einde te maken aan hun heerschappij in deGazastrook. Daar is de Minister nog niet op ingegaan.De voorzitter:Dank u wel. We beginnen bij de aanvullende sancties tegen Hamas.Minister Veldkamp:Ik dacht dat ik al het een en ander had gezegd over aanvullende sanctiestegen Hamas. Nederland is de mede-initiatiefnemer voor aanvullendeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60170 sancties en die zien bijvoorbeeld op de financieringsnetwerken vanHamas in derde landen. Ook willen we de politieke top van Hamassanctioneren. We kijken verder behalve naar de financieringsstructuur ooknaar de verdienstructuur. Die is niet statisch, maar continu in beweging.Daarom zetten we ons voortdurend in voor het gebruik van dat sanctie-instrument. We hebben daarvoor nu twaalf personen en drie organisatiesgelist. Ook zijn er drie brigades van Hamas en de Palestinian Islamic Jihadgesanctioneerd voor het plegen van seksueel geweld in de context van7 oktober. Maar we hebben dus nu ook sancties op tafel gelegd metbetrekking tot de politieke top en de financieringsnetwerken. Nogmaals,daar is nagenoeg unanimiteit voor bereikt.De voorzitter:Dan de vraag over de data van Microsoft.Minister Veldkamp:Dat moet ik even opzoeken. Die antwoorden heb ik hier ergens, maar ...De voorzitter:Oké. Dat moet dan even ambtelijk worden uitgezocht. Dan de vraag vanmevrouw Dobbe over de tien maatregelen van de CAVV. Daarvan zoudener maar twee beantwoord zijn. Nee. De tien maatregelen uit haar inbreng!Minister Veldkamp:Ja, uit haar inbreng. Ik kan daar eigenlijk kort over zijn. We hebben vorigeweek een brief aan de Kamer gestuurd, mede op verzoek van de Kamer.Dat is gebeurd op initiatief van de premier en ondergetekende. Daarinstaan een aantal stappen en dat zijn de stappen waarvan wij nu zeggen:dat zijn de stappen die wij nationaal willen nemen en die wij Europeeswillen nemen. Dat zijn de keuzes die wij nu gemaakt hebben en de keuzeswaarvan wij zeggen: dat zijn keuzes die wij nu het beste voor ons zien.Mevrouw Dobbe (SP):Voorzitter, als u mij toestaat. Mijn vraag was specifiek om bij elkemaatregel aan te geven waarom we het niet doen. Wat de Minister weldoet, wist ik al. Ik heb ook die brief gelezen, maar ik wil per maatregelweten waarom we het niet doen. En dan mis ik dus nog een maatregel ofacht. Ik heb over die maatregelen namelijk nog niets gehoord.Minister Veldkamp:Dan moet ik echt even gaan kijken naar de aantekeningen die ik hebgemaakt en naar wat ik daarin terug kan vinden, want ik heb natuurlijk ookmeegeschreven. Dan zeg ik al tegen mevrouw Dobbe dat we bijvoorbeeldde militaire samenwerking echt tot een superlaag pitje terug hebbengebracht. U ziet ook dat de behandeling van het Status of ForcesAgreement, dat in de Eerste Kamer voorlag ter behandeling, vooronbepaalde tijd is uitgesteld. Ten aanzien van de bijstand en dergelijkeaan Nederlandse bedrijven hebben wij het zogeheten ontmoedigings-beleid aangescherpt jegens nederzettingen en daar zaken doen. We gaanook onderzoeken in hoeverre pensioenfondsen daaronder kunnen vallen.Ik heb het al gehad over wapeninkoop en ook over wapenexport. Ik hebook al het een en ander vermeld over investeringen. Ik denk dus dat ik devragen inmiddels wel beantwoord heb.De voorzitter:Dank u wel. Dan de vraag van de SGP over het hart onder de riem van deJoodse gemeenschap in Nederland.Minister Veldkamp:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60171 Ja, uiteraard. Ik had dat ook al van tevoren opgeschreven. Daar wilde ikmee afronden: we staan naast onze Joodse medeburgers. Ik knip dat losvan wat we hier vandaag verder bediscussiëren. Sommige mensen zienhet helaas niet los. Talloze Joodse mensen hebben talloze verschillendeopinies over de oorlog daar. Ik ken ook vele Israëli’s die talloze meningenhebben over de oorlog daar. Ik wijs er ook op dat een heel groot deel vande Israëlische bevolking volgens Israëlische opiniepeilingen zeer kritischis, ook op het beleid van het Israëlische kabinet. Ik heb al gewezen op dieoud-commandanten, die ook die mening zijn toegedaan. Maar wat onzeJoodse medeburgers in Nederland betreft: ongeacht welke band zij nouwel of niet met de staat Israël voelen, voor antisemitisme mag inNederland geen plaats zijn. Laat dat duidelijk zijn.De voorzitter:Dan de vraag van de BBB over de limiet van de hoeveelheid voedsel naarGaza en de druk die de Minister op Hamas kan zetten om veiligheidsga-ranties af te geven.Minister Veldkamp:De druk op Hamas blijven we met name inzetten via landen als Qatar enTurkije, die banden hebben met Hamas via de Moslimbroederschapsband,om te zorgen dat men tot een staakt-het-vuren komt. Dat is buitengewoonmoeilijk gebleken; ik heb daar al uitspraken over gedaan. Die druk blijvenwe natuurlijk ook zetten via de al door mij genoemde EU-sancties en deuitvoering van reeds bestaande sancties. Ik wijs er ook op dat wij metEgypte in gesprek blijven. Ik heb veelvuldige gesprekken gehad met deEgyptische Minister van Buitenlandse Zaken. Ik heb ook dit onderwerptelkens aangesneden: waarom is die grens in Rafah tussen Egypte en deGazastrook dicht? Zij zeggen dat zij wel bereid zijn die grens te openen,maar dat aan de kant waar zich Israëlische troepen in de Gazastrookbevinden, die Israëlische troepen zullen moeten meewerken. Daar zijn wenog niet. Ik blijf ook bij Israël erop aandringen om meer grensovergangenopen te doen. Ondertussen zien we dat hulp die via El Arish in deSinaïwoestijn wordt verzameld, via Kerem Shalom, dus het zuidoostenvan de Gazastrook, de Israëlische overgang met de Gazastrook wel inkomt. Dat betreft ook hulp die door Egypte zelf of via Egypte wordtgeleverd.Volgens mij had de heer Grinwis het over de coalition of the willing.Eigenlijk ziet u een coalition of the willing bij de luchtdroppings.Nogmaals, dat is geen kleine coalition of the willing. De Duitse bondskan-selier heeft het heel bewust «een luchtbrug» genoemd. Wij doen aan diecoalitie mee. Voor die luchtdroppings, maar ook voor die op land heb jewel toestemming van de Israëli’s nodig, want anders kun je het niet gaandoen; je kunt het niet zomaar afdwingen.Volgens mij had de heer Grinwis het ook over de exitstrategie. De eerstestap naar een echte exitstrategie zou natuurlijk het bereiken van eenstaakt-het-vuren zijn. Dan moeten er verdere stappen volgen. Ik wijsbijvoorbeeld op de plannen die de vorige Amerikaanse Minister, AntonyBlinken, wat dat betreft heeft ontwikkeld en ook op de zogehetenG7-principes. In hoeverre de huidige Amerikaanse administratie dieplannen nog volgt, is een heel groot vraagteken en soms helaas ook eenuitroepteken, maar dat zijn wel zaken waar ik me aan vasthoud. Ik blijf deIsraëli’s ook zeggen en verwijten dat zij nu alleen kijken naar hun militaireoptreden nu en niet naar hoe zo’n Gazastrook er over tien à vijftien jaar uitzou kunnen zien, wat daar beter in kan en hoe een samenleving kanbestaan met een veilig Israël en een onafhankelijke, levensvatbarePalestijnse staat.Tot slot de vraag over Microsoft. Volgens de informatie die ik nu ambtelijkkrijg, is de informatie op de server eigenlijk alleen toegankelijk voor deeigenaar van die informatie. Het kabinet heeft daar geen toegang toe enTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60172 kan die toegang ook niet zomaar verwerven. Ik weet ook niet wat erprecies aan informatie voorhanden is, maar ik zal nadere bestuderingvragen. Als er in die informatie sprake van een serieuze aanwijzing vanstrafbare feiten, kan natuurlijk een justitieel traject worden gestart. Dat isdan aan het Openbaar Ministerie.De voorzitter:Daarmee zijn we gekomen aan het einde van de eerste termijn. Wehebben afgesproken dat we geen tweede termijn hebben. Ik zie dat deheer Paternotte nog een punt wil maken.De heer Paternotte (D66):Ik denk dat het goed is om te constateren dat de Minister onderaan destreep wat informatie gaat sturen, maar niet iets gaat veranderen aan hetbeleid en geen extra maatregelen gaat nemen. Veel Kamerleden hebbenvoorstellen gedaan. Ik wil daar in ieder geval ook een Kameruitspraakover. Ik denk dus dat er een tweeminutendebat moet komen. Wat mijbetreft zou mevrouw Dobbe daar formeel de aanvrager van moeten zijn.De VVD heeft ook nog de deur opengezet voor een nationaal handelsem-bargo ten aanzien van de illegale nederzettingen op de Westbank. Latenwij dus zorgen dat er een tweeminutendebat komt waarin we dat kunnendoen.De voorzitter:Er is een tweeminutendebat aangevraagd. Ik heb begrepen dat het lidDobbe dan de eerste spreker is.Mevrouw Dobbe (SP):Ik zou graag een tweeminutendebat willen aanvragen, voorzitter.De voorzitter:Nou, dan gaan we dat noteren. Dat is niet zomaar geregeld, want wijkunnen hier verder niet afspreken wanneer dat dan plaats zal vinden. Datzal plenair geregeld moeten worden. Daar is een vaste procedure voor,maar die zal dan op enig moment ergens haar beloop krijgen.Ik heb één toezegging genoteerd.–De Minister van Buitenlandse Zaken zal de Kamer later vertrouwelijkinformeren over de updates die de Europese Unie stuurt inzake hetnaleven van de afspraken die omtrent de humanitaire hulp en toegangzijn gemaakt tussen de Hoge Vertegenwoordiger en Israël op 10 julijongstleden.Volgens mij hebben meerdere mensen hierom gevraagd: mevrouw Piri,de heer Grinwis en de heer Vermeer. O, was dit niet van u, mevrouw Piri?Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Nee, deze hoefde ik niet.De voorzitter:Dan schrijven we gewoon de heer Grinwis en de heer Vermeer op. Is daarnog een termijn bij te noemen of is dat wanneer de updates verschijnen?Minister Veldkamp:We kunnen de laatste verstrekken. Dat zou bijvoorbeeld in de loop van dekomende week kunnen.De voorzitter:«Op korte termijn» zullen we dan noteren. Ik kijk nog even naar mevrouwTeunissen.Mevrouw Teunissen (PvdD):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60173 De Minister zei dat hij zou bestuderen hoe het zit met de opslag vanPalestijnse gegevens in Nederland door Microsoft. Ik vroeg me dus afwelke termijn daarbij geldt.De voorzitter:Er is alleen sprake van een toezegging over iets als er een brief over wordttoegezegd, maar ik kijk even naar de Minister.Minister Veldkamp:Nee, dat heb ik niet toegezegd. Ik zal het zelf nader bekijken.De voorzitter:Hij gaat het zelf nader bekijken. Heel goed. Mevrouw Dobbe heeft nog eentoezegging gemist.Mevrouw Dobbe (SP):Nee, geen toezegging, maar voordat we de toezeggingen afsluiten, zou ikwel iets willen vragen. Als wij hier nu constateren dat wij een tweeminu-tendebat willen – dit is natuurlijk niet een normale week; het is reces – zouhet volgens mij heel goed zijn om dat komende dinsdag te doen, zodat weook niet langer hoeven te wachten op de uitspraken die we graag willendoen, omdat de Palestijnen dat ook niet kunnen. Mijn verzoek is duseigenlijk om hier nu in de commissie te constateren dat daar eenmeerderheid voor is, zodat we dat gewoon kunnen inplannen.De voorzitter:Nee, dat is helaas niet de procedure die gehanteerd moet worden. Ermoet een plenaire regeling van werkzaamheden aangevraagd worden.Voor die regeling van werkzaamheden moeten volgens mij 30 leden eenverzoek indienen, omdat dit een recesperiode is. Ik heb doorgekregen dathet in ieder geval niet binnen drie dagen zou kunnen; ik neem aan dat datwerkdagen zijn. Dat heeft dus een aparte procedure. Dit kunnen we hierniet met elkaar afspreken. Er moet dan dus ergens nog een plenaireregeling van werkzaamheden worden aangevraagd. Dat gaat in eenrecesperiode niet automatisch. Ik denk dus niet dat het dinsdag zalworden, in elk geval gelet op alle zaken die ik meegekregen heb van degriffie. Bij die plenaire vergadering moeten uiteindelijk weer 75 ledenaanwezig zijn om het quorum te regelen, maar dat moet plenair allemaalgeregeld worden. Dat kunnen we hier helaas niet met elkaar afspreken,ook al kunnen we een heleboel.Dan zijn we daarmee gekomen aan het einde van dit commissiedebat overde situatie in Gaza. Ik dank iedereen voor de bijdrage en ook de mensenop de publieke tribune, die aandachtig hebben zitten luisteren. Ik wensiedereen nog een fijne avond en ik sluit de vergadering.Sluiting 18.43 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 23 432, nr. 60174