Toeslagen

Brontekst

Staatssecretaris Palmen: Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats dank ik natuurlijk alle leden voor hun inbreng. Ook mijn woord van dank en waardering aan alle ambtenaren die mij hebben geholpen bij het voorbereiden van de beantwoording. Zo ongeveer 10 miljoen Nederlanders krijgen één of meer toeslagen, voor een dak boven hun hoofd, voor zorg, voor kinderopvang. Deze toeslagen zijn dus voor een groot aantal Nederlanders heel erg belangrijk. Voor veel mensen werkt het huidige stelsel prima. Zij weten de weg en ontvangen hierdoor op tijd een juiste toeslag waarmee zij hun noodzakelijke kosten kunnen betalen. Tegelijkertijd hebben we met zowel uw Kamer als het kabinet gezien dat de inkomensondersteunende regelingen, zoals de toeslagen, veel te ingewikkeld zijn geworden en tot onzekerheid kunnen leiden, en soms zelfs tot hoge terugvorderingen en problematische schulden. Toeslagen zijn een inkomensrecht van mensen, maar zo werkt het in de praktijk niet altijd uit. We hebben het zo ingewikkeld gemaakt dat mensen soms geen toeslagen kunnen of durven aanvragen. Uit recent CPB-onderzoek blijkt het niet-gebruik tussen de 8,5% en 12% te liggen. Het moet dus anders. Die conclusie delen we allemaal. Het stelsel is toe aan een grondige renovatie. De mens moet meer centraal komen te staan. Eerst de mens, dan de regel en dan de organisatie. Dit is geen nieuw inzicht. Er zijn hierover al verschillende rapporten verschenen. Daarom moeten er samen met uw Kamer keuzes worden gemaakt, weloverwogen keuzes. De brede hervormingsagenda inkomensondersteuning van dit kabinet is daar een start van. Ik wil het stelsel integraal aanpakken. Daarom heb ik uw Kamer mijn beleidsprioriteiten gestuurd. Deze prioriteiten zijn gericht op de fundamentele hervormingen in de toekomst, verbeteringen binnen het huidige stelsel en op het herstellen van het verleden. Over herstel hebben we enkele weken terug een goed debat met elkaar gevoerd. In dit debat gaan we het vooral hebben over het heden en over de toekomst. Ik begin kort met de toekomst. Om het stelsel richting de toekomst zekerder en begrijpelijker te maken, heeft het kabinet een aantal stappen in gang gezet om het toeslagenstelsel te hervormen, onder andere met de nieuwe financiering kinderopvangtoeslag. Op termijn wordt de kinderopvangtoeslag vervangen door een inkomensonafhankelijke directe financiering aan de kinderopvangorganisaties. De invoering van het nieuwe stelsel voor financiering van de kinderopvang is uitgesteld. Daarmee geven we tijd aan de sector om zich te kunnen voorbereiden en kunnen we zorgen voor een zorgvuldige uitwerking van de plannen. In de tussentijd staan we niet stil. In de tussentijd groeien we namelijk met elkaar toe naar die nieuwe financiering, en we verhogen stapsgewijs de vergoedingspercentages naar die 96%. Daarnaast wil het kabinet een grondige hervorming van het toeslagen- en belastingstelsel. Daarin worden ook de drie overige toeslagen meegenomen, de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden budget. Het is mogelijk dat er na de hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel nog steeds één of meer toeslagen bestaan. Voor die situatie wil ik blijven inzetten op een vergaande hervorming binnen het toeslagenstelsel. Dit is mijn derde prioriteit voor de toekomst. En als stip op de horizon wil ik toewerken naar een systeem waarin toeslagen ambtshalve, proactief kunnen worden toegekend met "hebben is houden", ook weer om het systeem simpeler en begrijpelijker te maken en om hoge terugvorderingen te voorkomen. Wat doen we dan vandaag de dag, in het heden? Hervormingen zijn ingrijpend en kosten helaas tijd. Mensen die afhankelijk zijn van toeslagen kunnen hier niet op wachten. We blijven daarom kijken naar hoe we het huidige stelsel kunnen verbeteren en knelpunten kunnen oplossen. Daarbij is het van groot belang dat er korte lijnen zijn tussen de uitvoering en het ministerie. Gelukkig zie ik en merk ik, onder andere door diverse werkbezoeken, dat signalen uit de uitvoering goed naar boven komen. De verbeteringen die ik voorstel zijn daar ook het uitvloeisel van. Het gaat dan om verbeteringen in de eisen en randvoorwaarden en om verdere stappen in de dienstverlening. Ik ben blij dat ik een echte vereenvoudiging in het huidige stelsel kan aankondigen. In de Voorjaarsnota is besloten om het criterium voor samengestelde gezinnen af te schaffen. Hierdoor worden mantelzorgers en mensen die tijdelijk een familielid of vriend in huis nemen, geen toeslagpartner meer als er ook een minderjarig kind van één van hen beide bij hen woont. Zij ontvangen dan hoge toeslagen en lopen ook niet meer het risico op hoge terugvorderingen als gevolg van een partnerschap. Voor de zomer stuur ik het wetsvoorstel Verbetermaatregelen toeslagen aan uw Kamer. Op dit moment ligt dat namelijk voor bij de Raad van State. Hierin staan een flink aantal oplossingen voor knelpunten in het huidige stelsel. Hierin zijn onder andere de verbeteringen opgenomen zoals aangekondigd in het regeerprogramma. Mensen verliezen dan bijvoorbeeld niet langer toeslagen vanwege een toeslagpartner die door omstandigheden niet bij het gezin kan zijn. Mensen krijgen vier maanden langer de tijd om toeslagen aan te vragen en we passen toeslagen niet langer met terugwerkende kracht aan naar bepaalde overheidsbeslissingen. Daarnaast hebben mensen het recht op vergissen. Daarom wil ik met het wetsvoorstel Verbetermaatregelen tevens regelen dat de verzuimboete wordt afgeschaft. Een andere verbetermaatregel is het afschaffen van de rente op terugvorderingen en nabetalingen van toeslagen. Ik ben ook van plan om te komen met een wetsvoorstel waardoor uitvoeringsorganisaties onderling beter informatie en gegevens kunnen uitwisselen. Daarmee kan Dienst Toeslagen het voorschot aan de voorkant veel beter inschatten. Ik wil mensen echt meer toekenningszekerheid en daarmee ook meer bestaanszekerheid bieden. Hoewel Dienst Toeslagen al veel heeft geïnvesteerd en ondernomen in het verbeteren van de ondersteuning, zien we nog mogelijkheden om dit te verbreden. Zo heb ik opdracht gegeven om dit jaar vervolg te geven aan de pilot Muteren op opvanglasten uit 2024 om waarschijnlijke terugvorderingen in de kinderopvangtoeslag te voorkomen. Ik heb uw Kamer eind vorige maand hierover geïnformeerd.

Versie 4b290983a30d824d4a26c4e8cbc1c98a251de11407f418627f7bfc15c76c354e · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.