Sancties tegen het Internationaal Strafhof

Brontekst

Minister Berendsen: Zoals gemeld staan we in doorlopend contact met de VS, maar dat doen we niet alleen. Ook andere verdragspartijen roepen de VS op om dit niet te doen. Zoals onze premier gezegd heeft: handen af van het Strafhof. Excuus, voorzitter. Ik zie dat ik al een aantal dingen benoemd heb. Mevrouw Piri vroeg of er gewerkt is aan een coalitie van verdragsstaten wereldwijd die het hof politiek en financieel overeind houden. Dit is uitdrukkelijk iets wat ik afgelopen week in New York continu in al mijn bilaterale gesprekken naar voren heb gebracht. Wij hebben als gastland van het hof een bijzondere verantwoordelijkheid. Wij hebben niet alleen een verantwoordelijkheid in juridische zin, maar voelen ook de verantwoordelijkheid voor de bescherming van het hof. Wij kunnen dat echter niet alleen. Dat betekent dat we actief met gelijkgestemde landen zoeken naar landen die zich daarvoor in kunnen en willen zetten. Je ziet dat dat groeit. Dat heeft ook te maken met de dynamiek die nu rond het hof speelt, met de aankondiging van grotere sancties. Afgelopen week in New York was er momentum. Meerdere landen zeiden: we laten dit niet gebeuren en we zijn bereid om daarop samen te werken. Tegelijkertijd speelt Nederland daar een belangrijke rol in, gezien onze rol daarin. Dan wat betreft de dienstverlening. De heer Van Lanschot vroeg naar de stappen op lange termijn voor eenzijdige afhankelijkheid. Ook mevrouw Van der Werf informeerde daarnaar. Het beheersbaar houden van risicovolle strategische afhankelijkheden is met het oog op nationale en Europese veiligheid prioriteit. Aan de ene kant zijn de VS een cruciale bondgenoot voor veiligheid en een belangrijke partner voor de Nederlandse en Europese economie en voor technologische ontwikkeling. Niet alle afhankelijkheden zijn risicovol, maar als het puur gaat om de afhankelijkheden die we nu hebben in het functioneren van het hof, is het cruciaal om stappen te zetten. Dat is ook onderdeel van zowel het gesprek dat ik afgelopen maandag heb gehad met de vicevoorzitter van de Europese Commissie als de agenda van de Europese Commissie. De Europese Commissie streeft naar technologische soevereiniteit. Nogmaals, niet alle afhankelijkheden zijn risicovol, maar het is duidelijk dat we als Europa grote stappen te zetten hebben. Nederland speelt daar ook een rol in. De heer Van Baarle vroeg specifiek: is het een idee dat Nederland de dienstverlening van het ICC overneemt? In eerste instantie is het ICC, het Strafhof, hier zelf verantwoordelijk voor. Er ligt momenteel geen verzoek aan Nederland voor het overnemen van diensten. Wij kunnen ook niet zomaar dienstverlening overnemen, want dat zou de onafhankelijkheid van het hof schaden. Wel staat Nederland, in nauwe coördinatie met het hof, ook op dit vlak samen met partners, in nauw contact met relevante dienstverleners, met als doel om ervoor te zorgen dat het hof zo onbelemmerd mogelijk kan functioneren. Waar een concrete verantwoordelijkheid van Nederland als gastland aan de orde is, zal Nederland deze in lijn met de zogenaamde gastlandverplichtingen invullen. In normale mensentaal: wij zijn continu in gesprek met dienstverleners. Niet alleen wij, maar ook de Europese Commissie heeft een belangrijke rol op zich genomen om gesprekken te voeren met dienstverleners om ervoor te zorgen dat de dienstverlening door kan gaan. De heer Van Baarle vroeg ook naar een noodkanaal voor financiële dienstverlening. Ik wil daar nog niet op vooruitlopen. Opties die het hof zouden kunnen helpen, liggen op tafel in voortdurend overleg met iedereen. De meest voor de hand liggende opties, onder andere met betrekking tot financiële dienstverlening, zijn reeds verkend samen met partners. Ik kan daar in het openbaar alleen helaas niet verder op ingaan. Er zijn geen makkelijke oplossingen. Dat betekent dat alle mogelijke opties voor- en nadelen kennen. Maar alle opties liggen op tafel en die verkennen we met partners. De heer Ceder vroeg naar een escalatieladder die we nog hebben aan politieke mogelijkheden. Die vraag heb ik net eigenlijk al beantwoord. We zijn continu met de VS in gesprek. Mevrouw Piri vroeg naar de bescherming tegen inmenging en spionage van het hof. In zijn algemeenheid geldt dat ten aanzien van eventuele inmengingsactiviteiten van buitenlandse actoren de betrokken ministeries in nauw contact staan met opsporings-, inlichtingen- en veiligheidsdiensten om deze te onderkennen, te duiden en waar nodig en mogelijk maatregelen te treffen. Het is ook bekend dat met name bijvoorbeeld de Russische actor richting het hof daarbij een rol speelt. We doen er alles aan om dat samen met het hof te mitigeren. Mevrouw Piri vroeg ook specifiek naar wat we doen om als gastland getuigen te beschermen. De bescherming van getuigen ligt primair bij het hof. Het Strafhof kan Nederland in specifieke gevallen om bijstand vragen. Daartoe zijn er bestaande kaders waarin nadere maatregelen genomen kunnen worden. De NCTV is daarbij betrokken, net als andere partijen in het veiligheidsdomein. Nederland zal zich samen met andere partijen blijven inspannen om operationele gevolgen van de sancties van het Strafhof op te vangen, waaronder de veiligheid van getuigen. Ik besef dat ik wellicht beter eerst het blocking statute had kunnen behandelen, maar daar kom ik zo op dadelijk op. Dit klinkt al een beetje als een blokje overig, maar ik heb ook nog een blokje overig van dingen die niet met het Strafhof te maken hebben. De heer Van Baarle vroeg ook naar het delen van expertise voor onderzoek en veroordeling van misdaden in Palestijnse gebieden. Het hof is onafhankelijk en dat respecteren we. Het hof heeft ook heel veel expertise in huis. Financieel steunt Nederland het Internationaal Strafhof om deze expertise ook in te zetten. In de afgelopen jaren droeg Nederland 6 miljoen euro bij aan de algehele onderzoekscapaciteit van het hof, maar die wordt niet gericht op specifieke onderzoeken. Daar is het hof onafhankelijk voor. Dan kom ik bij het blocking statute. Eerst in algemene zin. Het blocking statute is een middel dat wij bereid zijn in te zetten in het kader van de bescherming van het hof. Wij zijn de afgelopen maanden, in lijn met een door de Kamer aangenomen motie, met de Europese Commissie in gesprek geweest en hebben druk uitgeoefend om ervoor te zorgen dat als het ingezet moet worden, het zo snel mogelijk klaarstaat. Dat betekent dat de termijnen waarop het blocking statute ingesteld kan worden, verkort zijn. Aan de kant van de Europese Commissie is het klaarzetten teruggebracht naar een paar dagen. Binnen zowel de Raad, dus richting het Coreper en de werkgroep, als het Europees Parlement staan dingen klaar om dit zo snel mogelijk te doen. Ik denk dat dat grote winst is. Het belang van het kabinet is de bescherming van het hof. Tot op heden hebben wij tegen de individuele sancties mitigerende maatregelen kunnen nemen. Dat betekent dat we het functioneren van het hof hebben kunnen beschermen. Op het moment dat er institutionele sancties komen die het functioneren van het hof ernstig belemmeren, zullen we het blocking statute inzetten. Daar staan we op dat moment ook volledig achter. Op dit moment weten wij echter niet wat de volgende sancties eventueel zijn en welke maatregelen op dat moment het beste zijn om daartegen te handelen. Er zitten ook nadelen aan het blocking statute. Het is echt een paardenmiddel. We zetten dienstverleners van het hof daarmee juridisch gezien onder druk. Ook kun je dienstverleners in de positie plaatsen dat zij zelf afwegingen gaan maken. Het is dus een paardenmiddel. Wij zijn bereid het in te zetten, want het functioneren van het hof is belangrijk genoeg om dit paardenmiddel uit de kast te trekken. Dat zullen we dan ook absoluut doen. Er is de bereidheid om dat te doen op het moment dat het noodzakelijk is voor de bescherming van het hof. Als het blocking statute de bescherming van het hof zou garanderen, dan hadden we het al eerder ingezet. Dat is niet het geval. Ook dan kan het hof onder druk gezet worden en ook dan kunnen de VS aanvullende maatregelen nemen om het hof verder onder druk te zetten. Dat is de context waarin we opereren, maar nogmaals, alles staat klaar. De bereidheid om het in te zetten als dat nodig is, is er, maar op dit moment kunnen we niet vooruitlopen op de sancties die wel of niet afgekondigd zullen worden. Ik kijk even of er nog specifieke vragen over het blocking statute zijn. Wordt er een alliantie gesmeed binnen de EU om het blocking statute te activeren? Er zijn een paar landen die zich er eerder voor hebben uitgesproken om het al te activeren. Er is ook een flink aantal landen dat huiverig en afwachtend is. Ik merk wel dat in de afgelopen weken — daar hebben we de week in New York ook bewust voor gebruikt — iedereen zich bewust is geworden van de ernst van de zaak en dat het draagvlak voor het inzetten van het blocking statute als dat nodig is, er is. Ook daarvoor wordt naar Nederland gekeken. Wij hebben daarin ook een rol, maar uiteindelijk zal de Europese Commissie het moeten voorstellen. Die termijn is verkort. Ook moet er steun zijn om het in te zetten. Ik proef dat dat draagvlak groeit. Ik denk dat het alles te maken zal hebben met het pakket aan sancties dat er uiteindelijk wel of niet gaat komen. Wellicht zijn er nog aanvullende vragen op het gebied van het blocking statute.

Versie 209754fb50078e8f731d04fd9203d3958e273f084bff9202c80513e29841d93e · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.