Materieel

Brontekst

De heer Van Baarle (DENK): Voorzitter. De Nederlandse overheid gaat de komende jaren voor meer geld defensiematerieel inkopen. We mogen allemaal van de overheid verwachten dat elke euro zorgvuldig wordt verantwoord. Uit het onderzoek van de Algemene Rekenkamer over 2025 kwamen snoeiharde conclusies hierover naar voren: 4,3 miljard aan fouten en onzekerheden bij defensiematerieel. De Rekenkamer concludeerde dat "Defensie kampt met problemen in de basis". Aanbestedingsprocedures worden omzeild, contracten worden gegund zonder onderbouwing en er is geen beleid om fraude en corruptie te voorkomen; dat vind ik eigenlijk de meest schokkende conclusie. Voorzitter. In plaats van dat het toezicht wordt aangescherpt, blijkt juist dat wordt ingezet op het verminderen van het aantal beoordelingsmomenten, waarmee het toezicht op inkopen juist achteruitgaat. In de beslisnota bij die brief wordt gewaarschuwd voor grotere rechtmatigheidsrisico's. Hoe rijmt de staatssecretaris de ernstige zorgen die bij de Algemene Rekenkamer leven met het versoepelen van dit toezicht? Voorzitter. Die defensie-uitgaven vloeien helaas ook nog steeds richting de Israëlische genocidale oorlogsindustrie. De regering stelt zelf dat het gaat om 430 miljoen euro in de afgelopen vijf jaar. NRC zegt dat Nederland in de afgelopen jaren voor bijna 2 miljard euro van Israëlische leveranciers kocht. Hoe kan de staatssecretaris het nog uitleggen dat er wapens worden gekocht van Israël en dat daarmee de oorlogsmisdaden van Netanyahu worden gefinancierd? We lezen in het projectenoverzicht dat er in juli een contract is afgesloten met Israel Aerospace Industries. Waarom is ervoor gekozen om uitgerekend weer met dit Israëlische defensiebedrijf zaken te doen? Hoeveel geld is hiermee gemoeid? Is dit de enige aankoop uit Israël die Defensie in 2026 gaat doen of zijn er meer? Dit jaar is er een motie van de Kamer aangenomen om de afhankelijkheid van Israëlische wapensystemen af te bouwen. Hoe gaat de staatssecretaris uitvoering geven aan deze motie? Waarom ontbreekt er nog steeds een eenduidig mensenrechtelijk en internationaalrechtelijk inkoopkader? We hebben dat wel voor export, maar niet voor import. Waarom is dat zo? Voorzitter. Ik heb niet lang geleden Kamervragen gesteld over de inkooporganisatie van de NAVO, die naar verluidt geen zaken meer doet met het Israëlische bedrijf Elbit vanwege corruptie. Naast het financieren van oorlogsmisdaden loopt de regering dus ook het risico dat er via Elbit Israëlische sjekels aan de strijkstok van corrupte Israëlische defensiecowboys blijven hangen. Kan de staatssecretaris de laatste stand van zaken geven en aangeven of Nederland de samenwerking met Elbit hierom al uitsluit? Voorzitter. Defensie zet ondertussen ook een stap richting autonome oorlogvoering. Nederland wil zich voor een bedrag tussen de 50 en 100 miljoen euro gaan aansluiten bij het Amerikaanse programma voor Collaborative Combat Aircraft. Het gaat hierbij om onbemande gevechtsvliegtuigen die samen opereren met de F-35. Hierover heb ik de volgende vragen aan de staatssecretaris. Welke experimenten en activiteiten leiden tot de gedeelde data en informatie? Zijn dit ook gevechtshandelingen? Zo ja, wie voeren die gevechtshandelingen uit of kunnen die uitvoeren en waar? Welke landen doen er allemaal mee met dit project? Met welke landen worden de data gedeeld? Welke waarborgen bestaan er dat informatie of data niet worden verkregen uit of ingezet voor schendingen van het internationaal recht? Wat voor soort autonomie wordt er onderzocht? Behelst dit bijvoorbeeld ook systemen die zelfstandig doelen selecteren en aanvallen, zonder menselijke tussenkomst? Kan de staatssecretaris garanderen dat deelname aan dit project niet de facto vooruitloopt op het aankopen van Amerikaanse systemen en we daarmee dus weer een aantal stappen achteruitzetten in onze strategische autonomie? Tot zover mijn bijdrage, voorzitter.

Versie 274e29b1a8c3ba4738efade50af1ac50cf99066bd9ba10d025227e0dd2106536 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.