Begroting Buitenlandse Zaken 2026

Brontekst

Minister Van Weel: Dank, voorzitter. Voor de helderheid: naast de schriftelijke beantwoording van een aantal vragen die naar de Kamer zijn toegegaan, zal ik beginnen met een korte inleiding. Dan zeg ik heel kort iets over de actuele situatie in Iran en Syrië. Vervolgens ga ik de blokjes in, langs de lijnen Europese veiligheid en trans-Atlantisch, Oekraïne, het Midden-Oosten, onderverdeeld in Syrië, Iran en Israël en de Palestijnse gebieden, en ten slotte een kopje diplomatieke vertegenwoordiging en consulair. Dat is uw leidraad voor mijn inbreng in dit debat. Ik begin met de inleiding. Hoe positioneren we onszelf als Nederland in een veranderende wereldorde? Die vraag stond gisteren centraal in uw inbreng. Ik dank u voor uw inhoudsvolle overwegingen en uw vragen daarbij. Het debat liet zien dat we in onzekere tijden leven. Mevrouw Van der Werf memoreerde treffend aan hoezeer de huidige wereld verschilt van die in haar kindertijd. In de vijf maanden dat ik nu demissionair minister van Buitenlandse Zaken ben, heb ik te maken gehad met crises en gebeurtenissen op nagenoeg alle continenten. Het is soms inderdaad net een Netflixserie. De machtspolitiek is volop terug en het internationaal recht wordt daarbij soms gemakkelijk terzijde geschoven. In meerdere van uw bijdragen klonk daarover verontrusting. Ik deel die. Het internationaal recht beteugelt het recht van de sterkste. Dat is zeker ook in het belang van Nederland, als relatief kleine speler op het wereldtoneel. Maar zonder een absolute hegemoon die als politiemacht optreedt en met opkomende grootmachten met afwijkende meningen is het internationaal recht moeilijk afdwingbaar, zeker bij andere grootmachten. We worden soms ook geconfronteerd met de tekortkomingen van het internationaal recht, wanneer dat verschrikkingen, state capture of terreur niet kan tegenhouden. Wij zijn eveneens gebaat bij goed functionerende internationale instellingen, waar we in overleg kunnen komen tot een ordening van de wereld. Ook die ordening staat onder druk. Dat is allemaal te betreuren, maar we zullen ons wel tot die realiteit moeten verhouden. Overigens is dat een situatie die in de wereldgeschiedenis meer de norm is geweest dan de situatie zoals wij die hebben gekend in de tijd dat wij hier opgroeiden. Ik hoorde die realiteitszin ook terug in veel van uw bijdragen. Het gaat ons niet helpen om met weemoed terug te blikken of om enkel te veroordelen wat we om ons heen zien gebeuren. We moeten vooruit. Dat is met een agenda die er niet zozeer op is gericht om de wereld te vormen naar onze wil, maar wel om de Nederlandse belangen stevig overeind te houden. De vraag is dus: hoe dienen we die het beste? Dat is een punt dat velen van u aandroegen. Wat dient onze economische veiligheid, zoals de Rotterdamse haven? Wat dient onze militaire veiligheid? Wat dient de versterking van onze waarden? En hoe dragen onze bilaterale en multilaterale samenwerkingsverbanden daaraan bij? In de praktijk zullen we al onze belangen steeds weer in samenhang moeten afwegen om te bepalen wat in welke context het zwaarst weegt. Om die belangen goed te behartigen, is macht nodig. We moeten de taal van de macht weer leren spreken, die macht daadwerkelijk opbouwen en ook bereid zijn om die zo nodig in te zetten. Waarden, belangen en macht: alle drie zijn ze onmisbaar voor een effectief buitenlandbeleid. Ik val mevrouw Piri, de heer Erkens en de anderen daarin bij. Het betekent forse investeringen in onze veiligheid, in ons verdienvermogen, in onze onafhankelijkheid en in ons vermogen om als EU machtspolitiek te kunnen bedrijven. Het vraagt zeker ook, zoals de heer Boswijk naar voren bracht, om prudentia, het vermogen om in een concrete situatie te onderscheiden wat juist is. In de huidige omstandigheden, waarin we de noodzakelijke macht nog niet hebben opgebouwd, betekent dit ook een pragmatisch beleid, met oog voor de lange termijn. Dat maakt onze diplomatieke inzet belangrijker dan ooit. Een sterk postennet is daar een belangrijk onderdeel van. Dat is om op te komen voor die belangen en om onze afhankelijkheden te verminderen. Sterke posten op de juiste plekken zijn cruciaal om bestaande bondgenootschappen te versterken en nieuwe strategische partnerschappen aan te gaan. Ik ben blij dat verschillenden van u hiervoor aandacht hebben gevraagd. Ik deel graag nog enkele uitgangspunten die ik als essentieel zie voor een toekomstbestendig buitenlandbeleid. Daarna wil ik, zoals ik zei, kort ingaan op de specifieke situatie in een aantal landen. Allereerst ben ik er heilig van overtuigd dat een sterke trans-Atlantische band in ons eigen belang is en zal blijven. In de nieuwe wereldorde, waarin ook China en Rusland een machtsblok vormen, hebben de VS en Europa wederzijds belang bij sterke banden. De relatie met de VS staat na de kwestie met Groenland onmiskenbaar onder spanning, maar ik ga niet uit van onherstelbare schade. Ik zie de kwestie echter wel als teken van een veranderende wereld waarin grootmachten, dus ook de VS, primair aan hun eigen belangen denken. Het tweede uitgangspunt, dat daarmee is verbonden, is dat de NAVO onze belangrijkste veiligheidsgarantie is. Echter, daarbinnen zullen we als Europa echt sterker moeten worden en meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor onze eigen veiligheid. We moeten een meer eigenstandige positie in kunnen nemen. Dat is dan ook het derde dat ik wil benadrukken. Voorzitter. We staan voor grote opgaven, maar niet per se voor onmogelijke. Duco Hellema, oud-hoogleraar internationale betrekkingen, typeerde het buitenlandbeleid na de Tweede Wereldoorlog ooit als een "georganiseerde aanpassing aan de internationale omstandigheden". Dat is wat we nu ook moeten doen. Dat moeten we doen onder moeilijke omstandigheden, maar we moeten onze ervaring en onze veerkracht niet onderschatten. Nederland is al vele crises te boven gekomen: gisteren viel het Rampjaar 1672 al, maar er zijn nog vele andere jaartallen te noemen. Nodig zijn een gezamenlijke visie, daadkracht en doorzettingsvermogen. Daarover ga ik zo graag het debat met u aan. Dat was mijn inleiding. Dan zou ik nu eerst even stil willen staan bij de actuele situatie in Iran. Nogmaals, op de individuele vragen kom ik terug in de blokjes, maar een aantal van u vroeg specifiek naar een update. We hebben allemaal de verschillende beelden gezien die langzaam naar buiten komen, terwijl de internetblokkade ...

Versie 60a456221616d913f7e2b693aa8bbac06904e9d2bc7f33662a88f426b34db618 · Officiële bron.