Beleidskader mondiaal multilateralisme

De heer Sjoerdsma (D66): Dank, voorzitter. Collega Brekelmans noemde het al: er zijn serieuze, grote problemen in de wereld. Voor Nederland is dat multilaterale systeem cruciaal. Dat staat ook met zoveel woorden in de notitie. Er zijn een aantal trends die grote zorgen baren, denk ik. Eén: de ondermijning van het universalisme, maar überhaupt van hoe multilaterale instellingen werken, door landen als China en Rusland, waardoor de VN-Veiligheidsraad geblokkeerd wordt, waardoor de Mensenrechtenraad gekaapt wordt, waardoor er niet eens onderzoek gedaan kan worden naar misstanden in China en waardoor de Wereldhandelsorganisatie en de Wereldgezondheidsorganisatie worden verzwakt. Ten tweede zien we dat we pogingen doen om die instellingen te hervormen, maar dat dat hervormen heel traag gaat of überhaupt niet lukt. Vervolgens zoeken we onze uitvlucht eigenlijk in ad-hocverbanden, of dat nu de G20, de Summit for Democracy, het Paris Peace Forum is, of hoe je het ook allemaal wil noemen. Dat is eigenlijk waar we dan nog een beetje bij elkaar proberen te kruipen om een veiligheidsparaplu, een mensenrechtenparaplu te bouwen om iets van gezamenlijke slagkracht voor elkaar te krijgen. Dat is voor Nederland, als middelgroot of middelklein — dat is afhankelijk van hoe je het wil zien — land, toch echt een zeer gevaarlijke situatie. Je zou zeggen dat vanuit die urgentie hier een vlammend stuk zou liggen met heel scherpe keuzes. Ik waarschuw de minister dat de rest van mijn betoog misschien niet zo aardig en vleiend zal zijn. Mijn kernvraag is: wat is er nieuw aan wat hier ligt? Wat is hier nieuw ten aanzien van wat we de afgelopen tien, twaalf jaar aan beleid van dit kabinet hebben gezien? Dat betekent niet dat er allemaal slechte dingen in staan. Veel van wat het kabinet de afgelopen jaren heeft gedaan, betreft prima initiatieven die ik alleen maar kan steunen. Maar toch, wat is er nieuw? En als je kijkt naar wat deze minister wil, wat is dan het voorstel, het initiatief, het resultaat waar deze minister zich zelf voor wil inzetten? Ik vraag dat omdat veel van deze dingen verzanden in gepolder en praatgroepjes. Er is ongelofelijk veel politieke energie nodig om dat te veranderen. Het is een beetje alsof het huiswerk opgedrongen was, maar de inspiratie op was. Ik zou zelf zeggen dat dit echt iets is wat we niet kapot moeten polderen, maar waarbij we echt serieuze keuzes moeten maken. Als ik dan kijk naar die beleidsaanpak, zie ik natuurlijk goede overkoepelende ambities. Een modern, inclusief, effectief en op regels gebaseerd stelsel: dat is, denk ik, allemaal terecht en belangrijk. Ik wil die drie kaderdoelen, namelijk beschermen, versterken en hervormen, even aflopen. Allereerst beschermen. Daarover zegt de minister terecht: we moeten hierbij een eigen narratief hebben. Maar dan is ook wel mijn vraag: wat is dan dat narratief? We zeggen heel vaak in deze debatten dat we dat narratief nodig hebben. Wat is dan dat narratief? Hoe gaan we dan communiceren? Ten tweede op dit punt: de Europese Unie is slecht in publieksdiplomatie, zo slecht dat wij eigenlijk de grootste ontwikkelingsdonor zijn, maar iedereen, bijvoorbeeld in Afrika, denkt dat de Chinezen en Amerikanen dat zijn. Ik zou de minister willen vragen of hij bereid is om in ieder geval concrete voorstellen te doen om daar iets aan te doen, en daarbij wellicht het recente Clingendaelrapport van Monika Sie en Ties Dams ter inspiratie te gebruiken. Twee: versterken. Ja, de rol van de Europese Unie versterken is ook staand beleid. Het afschaffen van veto's is ongelofelijk belangrijk. Ik denk dat dat echt cruciaal is. Maar dat gaat alleen als je er echt met het volle gewicht achteraan gaat, als je de Fransen en Duitsers bij wijze van spreken … Op papier zeggen ze dat ze ervoor zijn, maar je moet daar heel veel energie in pompen. Gaat deze minister dat doen, of schrijven we het gewoon telkens alleen op op papier? Drie: hervormen. Laat ik er één voorbeeld uit halen: de Veiligheidsraad. Ik denk dat collega Brekelmans gelijk heeft: we kunnen heel veel dingen opschrijven over de hervorming van de Veiligheidsraad, maar dat gaat, in ieder geval in het huidige tijdperk, absoluut niet gebeuren. Ik denk dat we ons ook moeten afvragen in hoeverre we dat op dit moment moeten willen. Vaak werd door voorgaande kabinetten gezegd: India zou er bijvoorbeeld bij moeten. Tegelijkertijd zien we nu dat India op het punt van het verdedigen van het VN-Handvest een ingewikkelde positie inneemt. Dat is niet een positie waarvan we zeggen: dat is een Veiligheidsraadslid dat onze invulling van die Veiligheidsraad helemaal onderschrijft. Er is bijvoorbeeld ook gesproken over een EU-zetel in de Veiligheidsraad en dat soort zaken. Zou het niet belangrijker zijn om, als we toch iets met de VN moeten, bijvoorbeeld die Algemene Vergadering van de VN te versterken? Je ziet nu met Oekraïne dat daar gebruik van wordt gemaakt, dat er allerlei sluiproutes en procedures worden gevonden om toch dingen voor elkaar te boksen. Ik zou zelf zeggen, in het kader van de democratisering van de VN en van "één land, één stem" en omdat we toch voorbij die blokkade in de Veiligheidsraad moeten: wat kan een land als Nederland, een land dat veel geloofwaardigheid heeft op dit terrein, daar nu voorstellen om ervoor te zorgen dat we iets van die situatie in de VN lostrekken? We hebben met Oekraïne gezien dat een land als Liechtenstein dat zelfs kan doen. Die hebben het voor elkaar gekregen dat als de VN-VR ergens vetoot, de AVVN zich er automatisch over gaat buigen. Hartstikke goed. Maar ik denk dat Nederland daar ook een rol zou kunnen spelen. Tot slot ga ik weer even terug naar de kern. Ik denk dat het een heel goede samenvatting is van wat Nederland al doet, maar mijn hamvraag is: wat gaan we voor nieuws doen? Of wat gaat deze minister doen, als hij mag kiezen uit deze hele ballenbak aan initiatieven, waarvan hij zegt dat hij hoopt dat over twee of drie jaar — de gemiddelde formatie duurt tegenwoordig gemiddeld een jaar, dus over drie jaar zwaait deze minister wellicht af — zijn vlaggetje daar staat?