Beleidskader mondiaal multilateralisme

De heer Van der Lee (GroenLinks): Dank, voorzitter. Ik had ook als eerste woorden opgeschreven: what's new? Dat sluit aan bij wat de heer Sjoerdsma zich afvroeg. Op zich is het namelijk een prima stuk. Het is analytisch en beschrijft de wereld zoals we die al een tijdje kennen, met alle uitdagingen en met tal van thema's die mooi gerubriceerd zijn. Maar de vraag is wel: wat is er nou echt anders aan wat er hier staat, vergeleken met wat we de afgelopen jaren hebben gedaan? Ik vraag het ook wel echt met een serieuze ondertoon. Er wordt namelijk ook gewezen naar allerlei deelstrategieën. Ik heb ze even geteld; het zijn er negen. Daar moeten we dit mee in samenhang zien. We hebben eerder de discussie gehad over herijking van het buitenlandbeleid. Die motie is aangenomen. We gaan ons daarover buigen. Maar hoe verhoudt dit stuk zich nou tot al die deelstrategieën? Ik vind dat dat niet heel helder wordt uit dit stuk. Belangrijk is natuurlijk wel — op dat punt sluit ik me aan bij collega's — dat om allerlei redenen, zoals ook in het stuk staat, het multilateralisme op een ongekende manier onder druk staat. We leven in een tijd waarin geopolitiek en blokvorming zich heel scherp aan het aftekenen zijn. Ik mis dan een beetje het volgende. Er wordt gezegd: we willen aan de ene kant snelle stemmingen initiëren als er rode lijnen worden onderschreden. Aan de andere kant willen we ook weer meer compromissen sluiten, ook compromissen die misschien niet altijd even leuk zijn. Dan hoor je aan de ene kant meer een benadering van "het is belangrijk om geloofwaardig en consistent te zijn in waar je de lijnen trekt" en aan de andere kant "we moeten juist meebewegen, want in deze tijd heb je nog meer opportunisme nodig". De heer Brekelmans noemt dat "realisme"; ik noem dat "opportunisme". Ook hier proef je: we hinken op beide gedachten. Ik ben wel benieuwd naar het volgende. Ik maak het allemaal even heel concreet. We hadden gisteren het debat met de minister-president. Daar kwam Israël ook even voorbij. Wat lezen we vanochtend in de krant? De Amerikanen ontbieden de Israëlische ambassadeur. Maar gisteren was de premier nog niet bereid om een nieuwe stap te zetten. Wanneer trekken wij dan een rode lijn? Wanneer nemen wij als Nederland dan een initiatief? Doen we dat als Nederland zelf binnen de EU of binnen de VN? Het is nu nog heel abstract. Ik zou graag wat meer inkleuring willen. Over welke rode lijnen hebben we het dan? Daarbij komt natuurlijk ook de volgende vraag op. Als het gaat over dat we meer partnerschappen zoeken met andere landen, gelet op al die mondiale ontwikkelingen, worden er aan de ene kant een aantal opkomende economieën genoemd. Afrika wordt als continent benoemd, maar er worden weinig keuzes gemaakt over welke landen dat dan zijn. In ons dagelijks beleid wordt heel veel gesproken over landen waarmee we een migratiedeal willen sluiten. Maar is dat nou de basis waarmee je een duurzaam partnerschap opbouwt? Dat moet toch veel breder zijn? Voor die landen moet er toch ook een vorm van wederkerigheid zijn of moeten er toch andere dingen op de agenda staan? Dat zie ik eerlijk gezegd niet. Ik heb Tunesië nog steeds niet horen zeggen dat ze in zijn voor een migratiedeal, om maar een voorbeeld te noemen. Op het abstractieniveau zie ik dus ook al wel wat inconsistenties en nog niet wat we op een andere manier gaan doen. Als het gaat om het benaderen van partners, wat we natuurlijk al doen, vind ik het belangrijk op welke wijze we dat doen. Doen we dat met een langjarige ambitie om een serieus partnerschap te ontwikkelen? Doen we dat op basis van wederkerigheid en geloofwaardigheid? Betekent dit ook dat we onze consistentie, bijvoorbeeld op het terrein van rode lijnen als het gaat om mensenrechten, toch wat sterker maken dan we de afgelopen jaren hebben gedaan? Dat heeft consequenties, bijvoorbeeld dat wij ook ervoor kiezen om de ambassadeur van Israël uit te nodigen als het internationaal recht flagrant wordt geschonden of als een ban die ze in het verleden hebben uitgesproken over vier nederzettingen, plotseling door het parlement wordt herroepen. Ik ben benieuwd hoe de minister van Buitenlandse Zaken daartegen aankijkt. Ik kom even terug op de interruptie die ik op de heer Brekelmans pleegde, want ik mis het volgende. Ik wijs op hoe de VN nu opereren en disfunctioneren, ook door de invloed van China. Denk bijvoorbeeld aan de recente aardbeving in Turkije en Syrië. De secretaris-generaal van de VN durft het niet eens aan om vanuit het VN-kantoor in Turkije hulp te bieden in Syrië. Zeven dagen lang gebeurt er helemaal niks. Er zijn allemaal mensen omgekomen omdat de VN totaal verlamd zijn. Zelfs op dat moment is er niet eens de bereidheid om bij een heel acute humanitaire crisis in te grijpen. Heeft Nederland daar wat van gezegd? Hoe bereiken we dat de VN daar toch optreden? Daarnaast zou ik het volgende willen benadrukken wat betreft de G7, de G20 en de OECD. Daar lees ik niks over. We zien dat daar een aantal belangrijke initiatieven zijn genomen in de afgelopen jaren, of het nou gaat om Base Erosion and Profit Shifting vanuit de OESO, waar ik overigens heel blij mee ben, of om recent de aanpak van de brute Russische aanvallen op Oekraïne, waarbij de G20 opeens allerlei initiatieven nam. Hoe verhouden we ons daar precies toe? Wat is daarbij precies onze ambitie? Hebben we daar een andere ambitie dan in het verleden? Willen we dat meer besluiten daar toch worden genomen omdat de VN het niet doen? Of kiezen we juist voor de VN, met de consequenties die daaraan vastzitten, namelijk dat we een aantal minder welgevallige dingen zullen moeten accepteren? Laat ik het daar maar even bij houden, want ik zit geloof ik over mijn spreektijd.