Digitaliserende overheid en toezicht

Brontekst

Mevrouw Kathmann (PRO): Dank, voorzitter. We hebben het hier over de digitale overheid. Dan zeg ik op z'n Rotterdams: hebbie effe? Maar we hebben maar vijf minuten. Met alle brieven die de afgelopen tijd op ons zijn afgevuurd, voelt het voor mij heel erg alsof je vijf jaar knokken voor de digitale zaak nu in vijf minuten moet proppen. Want de digitale overheid gaat eigenlijk over de fundamentele vraag wat voor overheid je wilt zijn. Nog mooier: als je een goede digitale overheid bent, ligt er een hele grote kans om ook een beetje de Nederlandse digitale samenleving vorm te geven, door het goede voorbeeld te geven, goed in te kopen en noem maar op. We hebben het hier echt over alles, dus betere dienstverlening, veiligheid, duurzaamheid en toekomstig verdienvermogen van Nederland, en het komt allemaal bij elkaar. Ik heb ook het idee dat de Kamer volledig aan staat. Ik heb het idee dat er staatssecretarissen zitten die heel hard werken, die ambitie hebben en die op volledige steun van de Kamer kunnen rekenen. Ook heb ik het idee dat de gedachte er was dat we heel ver zijn gekomen met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, met het optuigen van een digitale dienst en met het bouwen van een rijkscloud. Wat gebeurt er dan vervolgens? Dan krijg je brief na brief na brief: we gaan het allemaal niet doen, want we hebben geen geld. Voor mij voelt dat heel erg alsof ik thuis bijvoorbeeld mijn huishoudboekje op orde zou willen brengen en zou zeggen: ik kap gewoon met het betalen van mijn zorgverzekering en douw alvast effe een potje knaken in mijn spaarrekening voor een vakantie. Dat is immers wat je doet als je al die plannen voor de digitale overheid gewoon niet gaat doen. Ondertussen snap ik het eigenlijk ook allemaal niet meer, want er staan torenhoge ambities in het coalitieakkoord. Daar word je dan dus heel erg blij van. Dan kregen we ook eigenlijk nog best wel mooie documenten waar ambities in stonden en vervolgens heel veel brieven dat we het allemaal niet gingen doen omdat er geen geld is. Vervolgens wordt er iets opgetuigd wat "slagvaardige overheid" heet, wat ik begrijp. Daar zit heel veel meer in dan bijvoorbeeld alleen maar een AI-component. Maar de AI-component baart me wel ongelofelijke zorgen. Er werd net ook al iets over gezegd door de VVD. Natuurlijk liggen er heel veel kansen met AI, bijvoorbeeld als je het hebt over "bouw een klein model waardoor je vergunningverlening op stikstof in de provincie Brabant als een malle er doorheen kan gooien", wat superfijn werken is voor die overheid. Maar letterlijk de naïeve gedachte dat we nu AI in overheidsland gaan uitstorten om 15% van de ambtenaren te kunnen ontslaan, terwijl we rapport na rapport krijgen dat we de risico's niet op orde hebben en we niet weten of we nu ons hele apparaat in OpenAI gaan storten, vind ik echt heel problematisch. Ik zou als eerste aan de staatssecretaris willen vragen: hoe gaan we de komende tijd met elkaar heel goed in gesprek hierover? Met welke doelen gaan we nou precies werken? Hoe krijgen we die risicoanalyses wel op orde? Hoe zit het met het I-vakmanschap, zodat al onze ambtenaren ook in staat worden gesteld om dit op een juiste manier te kunnen doen, dus dat ze daar de tijd en de ruimte voor vragen? Het vraagt gewoon ook om investeringen. Ook hier is dus de vraag: welke investeringsagenda hoort hierbij? Ik zou heel graag willen dat daar echt een plan voor komt en dat wij ook weten dat we elk jaar met een soort van rapportages kunnen gaan werken. Het volgende zorgelijke is dat we echt ook torenhoge ambities hebben als het gaat om de digitale onafhankelijkheid. We hebben al vaker gezegd: nee, dat gaat niet zonder slag of stoot en dat is niet morgen geregeld — dat hoeft ook niet honderd procent — maar we moeten wel heel snel stappen maken. We hebben inzicht in de kosten nodig. Dat hebben we niet, want we hebben een overzicht gekregen waar alleen maar een paar tussenleveranciers tussen zitten en niet de grote leveranciers; D66 zei het net al. We moeten dat weten. Als er geen geld is, moeten we slim zijn. Dan moeten we alloceren, maar dan moeten we weten hoeveel geld we nu uitgeven zodat we al die miljarden slimmer kunnen uitgeven aan Nederlandse en Europese spelers. De vraag is dus: wanneer krijgen we dat volledige overzicht wel? Ik zou dat eigenlijk het allerliefst gewoon voor kerst willen. Een tweede vraag over die digitale autonomie is: hoe gaat de staatssecretaris aan de slag met het initiatief van de autonome werkplek? Dat is een Linuxalternatief. Dat draait gewoon en dat doet het. Dat kan ons van het Microsoftinfuus halen. Ik zou heel graag willen weten wat de staatssecretaris gaat doen om dat initiatief op te schalen. Ook het volgende vind ik een belangrijke. In grote meerderheid is er een motie aangenomen met als kop "cloud effe out". Die ging over een stresstest waarmee we op verschillende terreinen gaan kijken: als we nou die cloud effe uitzetten, wat gebeurt er dan, en kennen we onze onafhankelijkheden wel? We kennen het voorbeeld van de Universiteit Utrecht. Er stond een datacenter in de fik; ze wisten niet dat ze geen les konden geven omdat de deuren gewoonweg niet opengingen. Wanneer wordt de eerste cloud out gezet? Wanneer wordt daarover gerapporteerd? Dan zou ik ook nog even willen aansluiten bij de vragen over de wallet — die kan ik zelf niet meer stellen, want mijn tijd is op — die mevrouw El Boujdaini en de heer Van den Berg hebben gesteld.

Versie 9f26aef5644db748139bfea8f20de3262344ff27e6f3d9e4539b988e656bda62 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.