Voortgang klimaatbeleid

Brontekst

De heer Van den Berg (JA21): Ik snap de voorzichtigheid, voorzitter. Voorzitter. We moeten terug naar 2001. Dat was het moment dat ik geïnteresseerd raakte in de politiek. Dat was niet zomaar: ook wij thuis hadden moeite met het betalen van de energierekening. De aangejaagde interesse had verregaande gevolgen, zo blijkt nu ik hier zit. Ik verdiepte me in onderzoeken, rapporten en overheidsbeleid en stelde me constant de vraag: waarom maakt de overheid nou een bepaalde keuze? Als ik deze vraag stel bij het onderwerp van vandaag, de voortgang van het klimaatbeleid, dan is het antwoord op z'n zachtst gezegd zeer bedroevend. Terug naar 2001, precies 25 jaar geleden. Hoe zag ons energie- en klimaatbeleid er toen eigenlijk uit? De pijler die aan de basis stond van ons energiesysteem was duidelijk: energiezekerheid. Nederland draaide nagenoeg volledig op gas en olie. Vanaf 2008 bouwden we drie grote, hypermoderne kolencentrales. Zon en wind waren betekenisloos in het energiesysteem, niet meer dan een hobbyproject. Wachtlijsten voor energieaansluitingen waren onbekend. Van begrippen als "bijmengverplichting", "groen gas", "CO2-heffing", "biomassa" en "emissiehandelssystemen" hadden we nog nooit gehoord en het woord "klimaatdoelstelling" was zelfs geen geldig woord bij scrabble. En het ergste van alles, namelijk "energiearmoede", stond nog niet eens in de Dikke Van Dale. Die zekerheid zat ook in de prijzen. Bedrijven en burgers betaalden in 2001 ongeveer €0,13 belasting per kuub gas. Vandaag de dag is dat €0,60 per kuub, nog voordat er een cent voor het gas zelf is betaald. Of nee, beter zelfs, met btw erover is het tegenwoordig zelfs €0,73, beste mensen. De Nederlandse samenleving en het Nederlandse bedrijfsleven functioneerden en konden vooral floreren. Geen verstikkende doelstellingen, regels en verplichtingen. Hoe anders is dat nu? De staat van ons energie- en klimaatbeleid is onzeker, instabiel en peperduur en staat vol van wensdenken. Neem de doelstellingen. Het PBL stelt in de meest recente Klimaat- en Energieverkenning dat de verwachte uitstoot van broeikasgassen voor 2030 stagneert. Het is daarom zeer onwaarschijnlijk dat het klimaatdoel voor dat jaar gehaald gaat worden. Om de doelstelling van 2050 te halen, is nog veel meer actie vereist. Alleen met pijnlijke maatregelen zouden de doelstellingen nog in beeld zijn, aldus het PBL. "Pijnlijke maatregelen"; waar moeten we dan aan denken? Geen zakelijk verkeer meer? CO2-budgetten? Rekeningrijden? Het halveren van de veestapel? Het sluiten van Tata Steel? De belasting op vlees omhoog? De accijnzen op brandstof nog verder omhoog? Kan de minister aangeven op welke pijnlijke maatregelen het PBL doelt? Kan zij ook aangeven of zij voornemens is te kijken in hoeverre deze pijnlijke maatregelen wenselijk worden geacht? De sombere verwachtingen van het PBL staan in schril contrast met de tientallen miljarden die sinds 2001 zijn uitgegeven. Sinds 2008 zijn we 214 miljard euro kwijt aan de klimaatkosten en volgens het rapport FIEN26 kosten de netwerkuitbreidingen de komende jaren 235 miljard euro. De energiebelasting explodeerde, de kolencentrales moeten in 2030 dicht en het Groningenveld werd gesloten en, hoe bizar ook, dichtgegooid met cement. Over je eigen graf regeren werd als normaal gezien. En wat doet het kabinet? Het geeft jaarlijks nog steeds 8 miljard euro uit aan klimaatbeleid, gewoon omdat het kan. Van vertragen is geen sprake. Dat zien we ook in Utrecht: een aansluitstop voor woningen tot 2031. Voorzitter. Er zit een grens aan wat Nederlanders aankunnen en accepteren. Het meest in het oog springende voorbeeld is de publicatie begin deze week van De Nederlandsche Bank over de brandstoftarieven. Vanwege de torenhoge belasting en accijns op brandstof wijken Nederlandse automobilisten steeds vaker uit naar Duitsland en België. In de eerste helft van 2026 steeg het aantal betalingen over de grens met zo'n 20% naar 1,5 miljard euro. Het aantal boodschappen steeg zelfs met zo'n 100% sinds 2022. In Brussel lijkt er op dit moment meer realisme te zijn. Daar durft de Europese Commissie inmiddels wel te erkennen dat het huidige klimaatbeleid desastreus is voor de Europese industrie. De prijzen voor energie rijzen de pan uit en de strikte regels zorgen voor een ongelijk speelveld met de rest van de wereld. Regelingen worden versoepeld of uitgesteld. Dat is een goede eerste stap. Wat ons daarin opviel, is dat Nederland in Europa tegen deze versoepeling heeft gepleit. Waarom, vraag ik aan de minister. Kan zij inzichtelijk maken hoe versoepelingen van Europees klimaatbeleid neerslaan op nationale doelstellingen? Hoe kan de voortgang van het klimaatbeleid er dan wel uitzien? Voor JA21 is dat glashelder. Betrouwbaarheid en leveringszekerheid worden centrale pijlers in het beleid. Doelstellingen worden realistisch. We investeren meer in kernenergie en zorgen voor goede randvoorwaarden. De energiebelasting gaat drastisch naar beneden, naar ten minste het Europese gemiddelde, zodat de industrie concurrerend wordt met de buurlanden. Brandstofaccijnzen worden flink verlaagd. Voorzitter. Tot slot het Groninger gasveld. Als we iets niet moeten doen in geopolitiek onzekere tijden, is het wel het definitief dichtstorten van onze grootste energiebron. Daarom heb ik natuurlijk ook een initiatiefwet gemaakt. Die is sinds vorige week in consultatie, dus die valt voor eenieder na te lezen en er valt ook op te reageren. Voorzitter, ik zie de tijd. Ik sluit af met een laatste vraag aan de minister. Is zij simpelweg voornemens om iets van de bovenstaande wensen van JA21 in te lossen? Dank u wel.

Versie 658776704972f633d6b00f12b8c992e1eabf3bcd08c70d0f4a8689a0e56b4b1a · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.