Toezicht op cryptomunten

De heer Heinen (VVD): Dank u wel, voorzitter. "Financiële bubbels zie je normaal niet aankomen, maar met crypto's durf ik hem wel te voorspellen." Deze woorden sprak mijn voorganger, de heer Van der Linde, in 2017. Hij had daar vast een degelijke inhoudelijke analyse bij. Ik dacht vooral: het moment dat je een rapper met gouden tanden financiële producten ziet aanprijzen, is wel het moment waarop je moet gaan rennen. Inmiddels is de markt voor digitale munten uitgegroeid tot circa 1.000 miljard dollar wereldwijd, waarvan ongeveer 250 miljard in Europa wordt omgezet. Naar schatting bezit zo'n 10% tot 15% van de Nederlanders crypto's. Dat is begrijpelijk, want de bomen leken tot in de hemel te groeien. Het is alsof je Holland Casino binnenloopt en je altijd winst maakt, ongeacht waar je je geld op inzet. Ik kies bewust dit voorbeeld, want je belegt niet in crypto's, maar je gokt met crypto's. Geen onderliggende waarde, geen transparante producten, geen spelregels. Niets. Puur de gok dat meer mensen instappen, de koers stijgt en je kunt cashen. Dat kan dus niet goed blijven gaan en dat ging dus ook niet goed. Eind vorig jaar klapte uiteindelijk die bubbel. Ruim 2.000 miljard dollar verdampte in waarde. Koersen bleken niet alleen omhoog te kunnen gaan, zo bleek uit de ineenstorting van de meest bekende crypto: bitcoin. Stablecoins bleken helemaal niet zo stabiel, zo bleek uit de ineenstorting van TerraUSD. Crypto's bleken ook niet zo veilig, zo bleek uit de diefstal van 173.000 ethereumcoins bij blockchaingame Axie Infinity, ter waarde van circa een half miljard euro. Cryptoplatformen bleken samen te hangen van fraude, zo bleek uit de ineenstorting van FTX. Dit zou een van de grootste financiële zwendels blijken te zijn. Ook tienduizenden Nederlanders zijn mogelijk gedupeerd. We weten het niet exact, omdat ook daar weer niet transparant is wie dat bezit. Zij dachten hun geld ergens veilig op een rekening te hebben staan, maar hadden blijkbaar hun rechten overgedragen aan een paar jongens op de Bahama's. Weg spaargeld. Voorzitter. Hoe heeft het zover kunnen komen? Allereerst technologische innovatie. Onderliggende technieken zijn baanbrekend en veelbelovend. Hier kunnen we eigenlijk best positief over zijn. Het is ook een reden waarom ik niet meeging in de oproep van de directeur van het Centraal Planbureau voor een totaalverbod op crypto's. Dat ging echt veel te ver. Twee. Het ruime monetaire beleid de afgelopen jaren. Ongekende geldgroei en zeer lage of zelfs negatieve rentes stuwden techbedrijven en aandelenkoersen naar grote hoogte. Het creëerde financiële bubbels. Spaarders gingen op zoek naar rendement en weken uit naar spannende nieuwe producten: de crypto's. De hoge inflatie en het ingrijpen van de centrale banken zorgen ervoor dat die bubbel weer deels leegloopt. Drie. Het gebrek aan toezicht. De cryptowereld was lang het Wilde Westen. Fraude, list en bedrog; alles was mogelijk, zonder enige consumentenbescherming. Voorzitter. Daarom is het goed dat nu in Europa wordt gewerkt aan wetgeving — sterker nog, deze is al af en wordt volgend jaar geïmplementeerd — namelijk de zogenaamde MiCA-verordening: markten in cryptoactiva. Deze wetgeving roept ook een aantal vragen op. In de eerste plaats over de uitbreiding van de bevoegdheden van de toezichthouder, zoals het opvragen van informatie en het verbieden van producten. Het is op zich goed dat dit nu goed wordt geregeld, maar hoe zit het als crypto's vanuit het buitenland worden aangeboden? Wat kan de toezichthouder dan? Ten tweede de aanpak van marktmanipulatie. Onder MiFID moeten transactierapportages proactief door instellingen worden verstrekt, maar onder MiCAR niet. Kan de minister uitleggen waarom daarvoor is gekozen? Is het mogelijk om dat alsnog nationaal te regelen? Ten derde het uitlenen van crypto's. Dit valt niet onder MiCAR. Ook hier is de vraag: waarom is daarvoor gekozen? Kunnen we daarop dan nog nationaal toezicht van toepassing laten zijn? Ten slotte de voorlichting en de aanpak van misleiding. De minister zegt in haar brief dat zij nog zal bezien of verdere voorlichting en campagnes nodig zijn — er zijn al campagnes geweest — om de bewustwording te vergroten en met name om te wijzen op de risico's van het gokken met crypto's. Aangezien de Europese wetgeving nog even op zich laat wachten, ben ik benieuwd wat de plannen van de minister zijn tot de toezichtregels er zijn. Zijn er ook voornemens om influencers aan te pakken die crypto's aanprijzen terwijl ze die zelf bezitten en zo proberen de koers omhoog te praten? Dit gebeurt veel. Influencers hebben veel volgers. Ik heb niet het idee dat elke influencer daarop wordt aangesproken of strikter wordt aangepakt. Het zijn niet alleen maar rappers met gouden tanden, maar vaak ook rolmodellen voor jongeren. Voorzitter. Daar wil ik het graag bij laten. Dank u wel.