Begrotingsonderdeel Herstel Groningen

Brontekst

De heer Clemminck (JA21): Voorzitter, dank u wel. De visie van JA21 op het Groningengasveld is volgens mij helder. Allereerst willen we de herstel- en versterkingsoperatie afronden. Als tweede willen we de ondergrond stabiliseren, bijvoorbeeld door het toedienen van stikstof. Als derde willen we afspraken maken over toekomstig boren, waarbij de baten worden geïnvesteerd in de regio zelf. Over dat derde punt zijn we het niet allemaal eens. Dat is helaas onverstandig voor Nederland. Gelet op de geopolitieke situatie is het in het belang van Nederland om strategische autonomie te hebben ten aanzien van energie. Dat is ook onze verantwoordelijkheid als Nederland in Europa. Ten tweede noem ik de idiote energieprijzen in Nederland voor de Nederlandse bedrijven en de mislukte energietransitie van de afgelopen decennia, die ons welzijn en welvaart kost. Punt drie is de milieubelasting en duurzaamheid. We importeren nu ons gas en dat is absoluut niet duurzaam en milieuvriendelijk. Over het tweede punt, het stabiliseren van de grond, hoop ik straks wat meer te kunnen zeggen. Ik wil eerst terugkomen op het eerste punt: de herstel- en versterkingsoperatie. Volgens mij is er in deze Kamer geen verschil van mening over het doel, namelijk dat alle schade van alle gebouwen hersteld moet worden en dat alle gebouwen in het gebied die dat nodig hebben, versterkt dienen te worden. Dit is een van de laatste debatten van deze staatssecretaris over Groningen. Ik dank hem uiteraard voor zijn inzet. Ik zou hem willen uitdagen om wellicht met iets meer bestuurlijke afstand, die langzaam groeiende is, te reflecteren op zijn portefeuille in de afgelopen tijd. Denk bijvoorbeeld aan de vaak goed bedoelde moties die bij dit soort debatten zijn aangenomen door deze Kamer. Volgens mij streven we allemaal naar een doelmatig, efficiënt en volledig herstel in Groningen, maar zorgen sommige aangenomen moties juist voor vertraging en moeilijkheden in de uitvoering. Ik ben benieuwd of de staatssecretaris daarop kan reflecteren. Voorzitter. Ik zei al dat er in deze Kamer geen verschil van mening is over het doel van de herstel- en versterkingsoperatie, maar ik hoop dat er ook geen verschil van mening over is dat wij de miljarden euro's aan belastinggeld doelmatig en rechtmatig moeten uitgeven in Groningen. Ik vind dat we het hierover moeten kunnen hebben. Het gaat immers om veel geld. Neem de uitvoeringsuitgaven van IMG in 2025. Die zijn geraamd op ongeveer 336 miljoen, tegenover iets meer dan een miljard aan uitgekeerde schadevergoedingen. Dat betekent dat van elke euro uitgekeerde schadevergoeding, die uiteraard bij de juiste persoon terecht moet komen, 32 cent aan kosten voor de uitvoering zitten. Hetzelfde geldt voor de NCG: 200 miljoen euro aan geraamde uitvoeringskosten, ten opzichte van ongeveer 890 miljoen euro aan uitgekeerde schadevergoedingen. Van mij mag die verhouding echt wat anders liggen. Wat zien we in 2026? De uitvoeringskosten voor zowel het IMG als voor de NCG stijgen ten opzichte van de uitgekeerde schadevergoedingen. Kan de staatssecretaris deze relatieve stijging in de uitvoeringskosten verklaren? Op welke wijze is hij voornemens om waar mogelijk bij te sturen? Voorzitter. Milder, menselijker en makkelijker: dat zijn zeker de drie m's in dit debat, maar die zijn wel gericht op het herstellen van de schade van de gaswinning en de versterking van gebouwen die dat nodig hebben. De overheden, uitvoeringsorganisaties, schade-experts en aannemers hebben daar hun handen vol aan. We zijn in Nederland goed in het stapelen van ambities tot het ons verlamd in de uitvoering, ook in dit dossier. Ambities die voorbijgaan aan alles wat redelijk en realistisch is, gaan juist ten koste van de uitvoering. Neem maatregel 28 en 29, ten aanzien van de verduurzaming. Inwoners binnen het versterkingsgebied kunnen tot maximaal €40.000 ontvangen voor de verduurzaming van hun woning. De regeling komt boven op landelijke regelingen en geldt niet alleen voor inwoners uit het gebied maar in de hele provincie Groningen en in Noord-Drenthe. Ik heb daarover een aantal vragen aan de staatssecretaris. Is de staatssecretaris van mening dat ieder beschikbaar potje nu doelmatig en doeltreffend wordt ingezet? Vindt de staatssecretaris het in verhouding staan dat Groningers in dit gebied €40.000 meer subsidie ontvangen dan de rest van Nederland? Creëren we juist niet onaanvaardbare en onuitlegbare verschillen? Kan de staatssecretaris bevestigen dat deze voortdurend stapelende ambities vertragend werken voor de afronding van het herstel in de versterkingsoperatie? Hoeveel tijd moeten Groningers wachten op een versterkt gebouw door deze extra ambities? Voorzitter. Het is niet te vermijden dat bij een dergelijke uitvoering misbruik op de loer ligt, namelijk misbruik van ons belastinggeld. De NCG geeft toe dat de regelingen dermate laagdrempelig zijn dat misbruik uitgelokt kan worden. Ik had het al over de drie mantra's met de m: milder, makkelijker en menselijker. Naar de mening van JA21 hoort daar geen vierde m bij, namelijk die van misbruik. Dat de regeling fraudegevoelig is, bewees de aanhouding van vijf Groningers afgelopen november die ervan verdacht worden zo'n 300 besluiten van het IMG te hebben vervalst voor ongeveer 1 miljoen euro. Ik heb een aantal vragen aan de staatssecretaris over misbruik en fraude. Wat is de aanpak tegen fraude bij onder andere het IMG en de NCG? Zijn de maatregelen beoordeeld op frauderisico's en kan de staatssecretaris de Kamer periodiek informeren over de fraudeaanpak en de fraudecijfers? Ik wil het ook nog hebben over stabilisatie van de bodem. Herstel betekent voor JA21 namelijk ook dat we elke kans aangrijpen om de bodem te stabiliseren als dat kan. We moeten iedere optie openhouden om dat te doen. Ik weet dat veel partijen anders aankijken tegen het al dan niet hervatten van de gaswinning. Dat hebben we uiteraard te respecteren. Ook al denken we daar anders over, ik vind het onbegrijpelijk dat wij serieuze opties voor bodemstabilisatie al bij voorbaat uitsluiten. Ik kreeg daar enige dagen geleden tijdens mijn werkbezoek in Groningen veel vragen over en ik hoorde veel onbegrip. Onlangs hebben we de staatssecretaris gewezen op het rapport van de onafhankelijke wetenschap, zoals TNO, over het stabiliseren door stikstofinjectie. De logica is simpel. We halen iets uit de bodem. Dat maakt bodem instabiel. Vervolgens zijn er aardbevingen en grondverzakkingen. Maar als je er iets uit haalt, kun je er ook iets terug in stoppen om het te stabiliseren. Niks doen betekent dat inwoners uit de regio nog decennialang risico lopen op aardbevingen. Dat hebben we onlangs in Zeerijp gezien. De reactie van de staatssecretaris was: "De Groningers zijn geen proefkonijnen." Dat is natuurlijk zo. Ik ben het daarmee eens, maar blijkbaar zijn ze voor deze staatssecretaris wel sitting ducks. De boodschap is: wen maar aan de aardbevingen en zit het maar uit.

Versie 4afc4527b25c031b8313f437f88cfa2cd1903fbe2559f0e241de57c5a53c2f7d · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.