de staat van de rechtsstaat

Brontekst

Mevrouw Abdi (PRO): Voorzitter. "Het gewoon worden van datgene wat afkeer zou moeten oproepen. Een onverschilligheid tegenover gemeenheid en ellende." In de aanloop naar vandaag moest ik denken aan de woorden van Barbara Skarga. Ik citeer haar omdat dit citaat raakt aan de essentie van onze rechtsstaat. De essentie van de rechtsstaat is de belofte dat we als samenleving niet onverschillig zijn als er onrecht plaatsvindt. De belofte aan burgers is dat zij beschermd worden tegen de willekeur van macht, het recht van de sterkste en tegen de overheid zelf. De belofte is ook dat wij mensen altijd als mensen blijven zien en dus gelijkwaardig behandelen. Voorzitter. Dan kijk ik naar het nu: bombrieven bij azc's, burgers die het recht in eigen hand nemen, een overheid die vooroordelen laat doorwerken in al haar beleid, ongekend onrecht dat blijft voortbestaan en een overheid die nog steeds niet de bestaanszekerheid van burgers vooropzet. De belofte wordt niet nagekomen, niet uit kwade wil, maar uit onverschilligheid. Ik zie het gemak waarmee er wordt geroepen dat er geen geld is, terwijl de prijs die wij nu betalen, enorm is. Ik zie een overheid die verstrikt raakt in haar eigen regels en loketten en procedures optuigt waardoor mensen die geraakt worden niet langer meer worden gezien en een politiek die zich afspeelt los van de levens van mensen, waardoor verandering uitblijft. De vraag in het debat van vandaag is wat mij betreft dus: "Is dat eerlijk? Is onze rechtsstaat eerlijk?" Voor heel veel mensen is het antwoord: "Nee. Het is niet eerlijk. Het is diep oneerlijk." In dat vacuüm van onrecht en onmacht zie je allemaal mooie beloftes en suggesties, maar ondertussen kunnen mensen niet langer rondkomen en weten ze ook niet waar ze hun recht kunnen halen. Dat kunnen we alleen bestrijden door te laten zien dat het wél anders kan, door te staan voor onze rechtsstaat, door te staan voor onze democratie, door eerlijk te zijn over wat er misgaat en door te leveren voor gewone mensen. Daarom is er nu actie nodig, om te beginnen bij de toegang tot recht. Want wat is een rechtsstaat waard als burgers niet hun recht kunnen halen en als de vraag of je geholpen wordt bij een conflict letterlijk afhankelijk is van wie je bent, waar je woont in Nederland of je persoonlijke omstandigheden? Ik denk aan een moeder die vorige week nog letterlijk zei: "Ik zit al drie jaar ziek thuis. Ik heb een conflict met mijn werkgever en ik kan mezelf niet verdedigen." Iemand die totaal uitvalt, vindt dus geen hulp. Ik denk ook aan de sociale advocatuur, die gisteren weer met een brandbrief kwam en zei: kabinet, ga nou eindelijk eens regelen dat mensen recht hebben op een advocaat. Maar ik denk bijvoorbeeld ook aan de overheid die naast haar burgers moet staan en niet tegenover ze; dat werd al genoemd door mijn collega Sneller. Wanneer komt die Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht er nou? Die ligt al twee jaar op de plank. Die gaat over het recht op vergissing en het idee dat je niet door blijft procederen tegen je eigen burgers. Dat zijn allemaal zaken waar we heel lang op wachten en die voort zijn gekomen uit de toeslagenaffaire. Klopt het, zoals sommige mensen tijdens het rondetafelgesprek suggereerden, dat dit komt omdat het te veel geld kost? Ook het wetsvoorstel voor de invoering van constitutionele toetsing moet snel in procedure worden genomen. Dan gelijkwaardige behandeling. Vorige week kwam weer een rapport uit waaruit bleek dat wie je bent en je persoonlijke omstandigheden bepalen hoe hard je gestraft wordt; dit is al langer bekend. Hoe reflecteert het kabinet hierop? Welke acties wil het ondernemen? Wanneer stoppen wij als overheid met de grootste schuldeiser zijn? We hebben als samenleving te maken met problematische schulden die de samenleving 8,5 miljard kosten. Wanneer maken we een einde aan die boetefabriek? Ook hier hoor ik graag een reflectie op. Voorzitter, tot slot. Wij maken de rechtsstaat zelf, dus we kunnen kiezen voor onverschilligheid of voor actie. Ik zou zeggen: laten we kiezen voor het laatste.

Versie 36abc75b75b840f9196619d8b61c0688fe11255d4fd3ff19696e49a7e86a5b44 · Officiële bron.