Digitale ontwikkelingen in de zorg

Mevrouw Wiersma (BBB): Dank, voorzitter. Digitalisering in de zorg is geen doel op zich, want uiteindelijk moet het voor patiënten en zorgverleners gewoon beter gaan werken in de praktijk; minder gedoe, minder administratie en meer tijd voor echte zorg. Een betere gegevensuitwisseling biedt kansen, zeker in de regio, waar patiënten vaak met meerdere zorgverleners te maken hebben: de huisarts, het streekziekenhuis, de thuiszorg, een specialist verderop of een verpleeghuis. Dan is het wel belangrijk dat gegevens veilig, snel en goed beschikbaar zijn. Als systemen niet goed samenwerken, leidt dat tot dubbel onderzoek, extra administratieve lasten, frustratie bij zorgverleners en soms zelfs ook tot risico's voor patiënten. Tegelijkertijd zijn er ook zorgen over de uitvoerbaarheid, de wirwar aan systemen en de afhankelijkheid van grote ICT-partijen. De belangrijkste vraag blijft: helpt dit de zorgverlener en de patiënt in de praktijk echt verder? Digitalisering moet ondersteunend zijn aan het werk van artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners. Niet nog een extra scherm en nog meer registraties of nog meer vinkjes. Ik heb dan ook een aantal vragen aan de minister. Hoe wordt voorkomen dat kleinere zorgaanbieders en regionale instellingen straks vastlopen in ingewikkelde implementaties en daarmee gepaard gaande hoge ICT-kosten? Grote ziekenhuizen hebben vaak nog wel de capaciteit en expertise in huis, maar dat geldt niet voor elke zorgorganisatie. Hoe zorgt de minister ervoor dat landelijke standaarden ook echt praktisch werkbaar worden op de werkvloer? We zien namelijk vaak dat systemen in theorie goed bedacht zijn, maar in de praktijk uiteindelijk toch weer extra werk en minder tijd voor de patiënt opleveren. Bij databeschikbaarheid en het delen van gegevens binnen de Europese gezondheidsdataruimte is het belangrijk dat mensen wel zelf grip houden op hun data. Een duidelijke en eenvoudige opt-outregeling lijkt daarbij verstandig. Als mensen straks voor allerlei losse onderdelen apart toestemming moeten geven, ontstaat al snel een onwerkbare situatie waarin het overzicht uiteindelijk ontbreekt. Hoe kijkt de minister daarnaar? Tegelijkertijd vraagt dit wel om vertrouwen. Mensen moeten erop kunnen rekenen dat medische gegevens veilig zijn. Cyberaanvallen, datalekken en hackers laten zien hoe kwetsbaar systemen soms zijn. Kan de minister aangeven hoe wordt voorkomen dat zorginstellingen steeds verder digitaliseren zonder dat de digitale weerbaarheid hierin voldoende meegroeit? Hoe worden kleinere zorgaanbieders daarbij ondersteund? Cybersecurity mag geen sluitpost zijn in de digitalisering van de zorg. Maar andersom mag angst voor risico's ook niet betekenen dat noodzakelijke verbeteringen eindeloos worden uitgesteld. Daarin moet een balans zijn. Verder zijn er veel plannen, programma's, overlegtafels en pilots in het kader van EHDS en Wegiz, de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg, maar de vraag is wat de zorgverlener daarvan concreet gaat merken. Hoe gaat deze minister ervoor zorgen dat succesvolle toepassingen juist sneller worden opgeschaald, in plaats van dat goede initiatieven lang blijven hangen in proefprojecten? Tot slot, voorzitter. Digitalisering mag nooit het menselijke aspect van zorg verdringen. Sterker nog, digitalisering zou moeten bijdragen aan meer tijd en ruimte voor persoonlijk intermenselijk contact tussen zorgverlener en patiënt. Daarnaast is niet iedere patiënt digitaal vaardig. Niet iedere oudere kan goed omgaan met apps of portalen. Geen enkele zorgverlener wil tijdens een gesprek naar een beeldscherm kijken in plaats van naar de patiënt. Technologie moet de zorg menselijker en werkbaarder maken en niet afstandelijker of ingewikkelder. Dank u wel.