Financiële markten

De heer Alkaya (SP): Dank u wel, voorzitter. De SP maakt zich steeds meer zorgen over het dalende gebruik van contant geld als betaalmiddel in ons land. Het gebruik van contant geld was al jaren gestaag aan het afnemen. Dat is ook wel verklaarbaar, want juist het digitale geld neemt toe. Maar sinds de pandemie gaat het wel heel erg snel. Mensen zijn meer contactloos gaan betalen en veel winkeliers hebben sinds de pandemie er ook een gewoonte van gemaakt om geen contant geld meer te accepteren. Het valt ook op dat de bereikbaarheid en de gebruiksvriendelijkheid van afstortfaciliteiten en wisselgelddiensten voor de ondernemers als erg laag worden gewaardeerd, met een rapportcijfer van tussen de 4 en de 5, volgens onderzoek. De sluiting van een deel van de afstortfaciliteiten vanwege plofkraak, de sluiting van bankkantoren of capaciteitstekorten bij het waardetransport worden als mogelijke oorzaken daarvoor genoemd. Het gevolg is in ieder geval dat in bepaalde sectoren al bijna 10% van de detailhandel geen contant geld meer accepteert en zo'n 5% van de horeca, maar bij dienstverleners is dit ongeveer 17%. Dit is zorgwekkend, want het blijft ook maar dalen. Daar gaat nog bij komen dat contant afrekenen vanaf €3.000 verboden wordt als het aan de regering ligt. Die wet gaan we nog uitgebreid behandelen. Kortom, het uitgeven van contant geld wordt steeds moeilijker. Aan de andere kant wordt het voor de consument ook steeds moeilijker en duurder om aan contant geld te komen, zoals de PVV net in een interruptie op het CDA al aangaf. Klanten van sommige banken moeten tegenwoordig betalen als zij meer dan een bepaald bedrag contant opnemen. Het aantal geldautomaten heeft natuurlijk ook effect daarop. Onderaan de streep neemt door deze ontwikkeling niet alleen het aantal transacties aan de toonbank flink af, omdat mensen steeds meer online kopen, maar ook het percentage dat met contant geld wordt betaald áls je al aan de toonbank afrekent. De meest recente cijfers daarvan zijn van 2021. Ik denk dat het ondertussen veel sneller is gegaan en dat het nog meer is afgenomen, maar ook toen al was het aantal transacties aan de toonbank afgenomen tot 5,67 miljard ten opzichte van 5,81 miljard een jaar eerder, en slechts een op de vijf van die betalingen aan de toonbank was nog met contant geld. Deze teloorgang moet stoppen, niet alleen omdat veel mensen afhankelijk zijn van die betalingen, maar ook vanwege het belang van de stabiliteit van het financiële stelsel. Ik weet dat het kabinet deze mening deelt. Ik weet dat ook veruit de meeste politieke partijen — ik denk zelfs allemaal — deze mening delen, maar de tijd van vrijblijvend steun uitspreken en tijdelijke afspraken hierover maken in vrijwillige convenanten moet voorbij zijn. Dat lijkt simpelweg niet genoeg te werken om die achteruitgang te stoppen. Ik vraag de minister daarom om met een wet te komen om de teloorgang van contant geld te stoppen, onder meer door acceptatie verplicht te stellen voor alle detailhandel. Laten we daarmee beginnen. Is zij daartoe bereid? Voorzitter. Dan nog één ander punt, over de evaluatie van PSD2, de Europese wet die onder meer banken verplicht om desgevraagd transactiegegevens van hun klanten te delen met andere organisaties. Samenvattend komt het erop neer dat het niet van de grond komt. Daarom worden er allemaal aanbevelingen gedaan om het delen van transactiegegevens meer te stimuleren om er toch een succes van te maken. Maar kan de conclusie van de evaluatie ook niet zijn dat er bij consumenten blijkbaar geen behoefte aan is en dat de regering dus ook kan stoppen met de ambitie om het delen van de transactiegegevens te stimuleren? Veruit de meeste mensen willen helemaal niet dat hun betaalgegevens gedeeld worden met anderen. Gelukkig is na veel maatschappelijke druk bij de invoering van de wet goed geregeld dat de klanten nadrukkelijk toestemming moeten geven. Dat doen gelukkig niet heel veel mensen. Het gebruik van PSD2-diensten door consumenten is daarom nog heel erg beperkt. Bij ondernemers is dat weer wat anders, maar bij consumenten is het eigenlijk verwaarloosbaar, zo concluderen de onderzoekers. Veel mensen blijken namelijk gelukkig terughoudend in het delen van hun betaalgegevens. De SP is hierdoor blij, maar ook enigszins opgelucht. Wij maakten ons daar veel zorgen over bij de implementatie van PSD2. Veel doemscenario's zijn gelukkig geen realiteit geworden. Laten wij dit zo houden, zeker met het oog op de voorstellen die de EU nog van plan is te gaan presenteren rond wat zij "open finance" noemen. Deelt de minister onze mening over terughoudendheid met het delen van betaalgegevens? Wat is het kabinet van plan om concreet met deze evaluatie te doen? Wat zijn de volgende stappen? Is het afstappen van die ambitie ook een optie? Behoort bijvoorbeeld het schrappen van de mogelijkheden die PSD2 heeft gecreëerd om transactiegegevens van mensen te delen ook tot de opties, dus dat we dat er simpelweg uit halen, dat we de privacywaarborgen en dergelijke wel behouden, maar dat we het delen van transactiegegevens een stille dood laten sterven? Dank u wel.