Financiële markten

De heer Nijboer (PvdA): En vandaag spreek ik ook namens collega Van der Lee van GroenLinks, voorzitter. Voorzitter. Klarna, Afterpay: het zijn bedrijven waar ik niks van moet hebben. We hebben in de afgelopen jaren vrij Kamerbreed — ik weet niet of het helemaal Kamerbreed was, maar het scheelde niet veel — best een strijd gevoerd tegen bedrijven die veel te hoge rentes vroegen en bijvoorbeeld ook tegen Wehkamp, die een verdienmodel had van via een achterdeur hele hoge rentes in rekening brengen na het bestellen van producten. Dat brengt mensen in de problemen. Zeker nu de koopkracht onder druk staat en mensen de energierekening niet kunnen betalen, is het verleidelijk om steeds meer aankopen op krediet te doen, dus om te denken: nou, ik zie het later wel; ik heb het nu nodig. Alleen, de problemen worden er niet kleiner van, maar groter. Voorzitter. Daarom heeft de voorgaande minister, minister Dijsselbloem — hij heeft dat eerst gedaan en daarna heeft Hoekstra het verder aangescherpt — gezegd dat het niet meer dan 10% rente mag zijn, inclusief alle kosten. Er mogen ook geen servicekosten bij of andere administratiekosten. Het mag maximaal 10% zijn. Dat is ook bij wet vastgelegd. Nou wil het dat er weer nieuwe bedrijven zijn die wat verzonnen hebben. We hadden flitskredieten, maar die zijn ook wel weer zo'n beetje verboden. Die bedrijven zeggen: we gaan leningen verstrekken die minder dan 30 dagen duren. Dan is het geen lening, maar een nagestelde betaling of iets wat daarop lijkt. Nee, het is geen achtergestelde betaling; dat is weer iets anders. Dat is gewoon helemaal niet de bedoeling. Ook steeds meer jongeren maken daarvan gebruik. Soms gaat het om kleine bedragen, van €10 of €20. Dan moeten ze €15 of €30 terugbetalen. Dat zijn belachelijke percentages. Ik wil de minister vragen om daartegen op te treden. We hebben niet voor niks die 10% rente. Die geldt voor iedereen. Die moet ook hiervoor gelden. Het zal dan niet meer zo'n businessmodel zijn. Als er €10 wordt uitgeleend in één maand en er moet €10,10 worden terugbetaald, dan wens ik ze daar veel succes mee. Dat kan dan nog. Ook de AFM wijst daarop en ik geloof dat het CDA daar ook naar vroeg. Dus stel daar paal en perk aan. Voorzitter. Op het gebied van contant geld is actie nodig. Het aantal pinautomaten staat onder druk, overigens niet alleen op het platteland, maar ook in de steden. De geldmaat vond ik op zichzelf verdedigbaar, want ja, er wordt wat minder gepind en dan kun je beter één goede plek hebben dan drie banken naast elkaar en vervolgens een hele tijd niks, maar dan moeten ze ook wel een beetje werken en open zijn. Het kan niet de bedoeling zijn dat er steeds krappere openingstijden zijn — ik snap best dat dat vanwege de veiligheid is — , dat er steeds minder pinautomaten zijn en dat als er eentje leeg is, je de halve stad door moet om ergens anders te komen of dat je vijf dorpen verderop moet zijn. Ik zie dat ook bij de toegankelijkheid. Er is dat Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer, het MOB. Als je daar tussen de regels leest — het zijn allemaal hele brave, nette mensen en zo — zie je dat het gewoon helemaal niet goed gaat. De toegankelijkheid kachelt gewoon achteruit in Nederland op dit moment. Niet zozeer de dekkingsgraad van die pinautomaten, want dat gaat nog wel, maar wel de toegankelijkheid voor degenen die het echt nodig hebben. Stel dat je blind bent of je het op een andere manier nodig hebt. Dat gaat echt niet goed, hoor. Hoe kijkt de minister daarnaar? Het mkb klaagt ook al steen en been. Wij willen dat contant betalen nog mogelijk is. Dat wil de minister ook. Maar als je nergens je geld meer kunt afstorten of als je er precies op die en die uren moet zijn en je het allemaal moet aanmelden, als het gewoon praktisch onmogelijk wordt, wordt het ook voor een winkelier bijna onmogelijk om nog fatsoenlijk de winkel te runnen. Voorzitter. Dan de kosten van de betaalrekeningen. Er is een duur consultancybureau aan de gang geweest en dat heeft gezegd: het wordt allemaal duurder en daarom is het verantwoord dat betaalrekeningen voor de mensen steeds duurder worden. Eerder was het nog gratis in Nederland. Toen zeiden we nog: de banken verdienen aan de rente. Sinds die lage rente is dat niet meer zo. Het is echter wel een basisvoorziening. Ik denk dat de minister dat wel met de PvdA en GroenLinks eens is. Maar waar ligt dan de grens? Wat zijn redelijke kosten die je in rekening kan brengen voor iets wat je echt nodig hebt? Een paspoort en zo hebben we ook allemaal nodig. Daarvoor zijn ook maximumtarieven gesteld. Wanneer is het een keer genoeg? Die prijzen stijgen wel. Eerst was het bijna niks, toen was het een euro in de maand en nu gaat het naar tientallen euro's. En het blijft maar doorgaan, terwijl inderdaad de winsten van de banken en de eigen aandeleninkoop niet achterblijven. Die nemen een grote vlucht. Voorzitter. Dan kom ik op iets wat ik niet zelf heb verzonnen — dat zeg ik er maar eerlijk bij — maar de Consumentenbond. In de PSD2-richtlijn staat dat fishing en spoofing niet meer in de basis de verantwoordelijkheid zijn van de banken, dat ze dat niet meer hoeven te betalen. Ik heb er hier jaren voor gestreden, toen ik begon in de Kamer al, dat als je door middel van fishing of spoofing door criminelen wordt opgelicht, de banken het dan gewoon vergoeden, tenzij je echt moedwillig de boel flest. Nou staat in de Europese richtlijn straks dat dat niet meer zo is. Tenminste, als ik het goed heb begrepen. Mijn vraag is of dat klopt en of de minister er wat aan kan doen, zodat dat niet gebeurt. Want we hebben nu eindelijk die consumentenbescherming in de wetgeving geregeld in Nederland en dan wordt straks Europese wetgeving leidend. Behouden we het dan? Hoe zit dat? Voorzitter. Ik sluit aan bij het CDA-punt over toezicht en vrijwilligersorganisaties. Dat vond ik goede vragen van mevrouw Van Dijk. De heer Van Weyenberg zei iets over bunq en die rechtszaak. Ik kon me daar wel wat bij voorstellen. Mijn beeld is toch een beetje — ik geloof dat we ook nog een debat over witwassen en zo krijgen — dat er op papier heel veel in orde moet worden gemaakt en dat daar heel veel kosten mee gemoeid zijn, maar dat er in de praktijk hele rijke consultants van komen en hele lachende criminelen. Zou er toch niet veel meer risicogebaseerd toezicht moeten zijn en echt op een andere manier dan iedere particulier en elk klein bedrijf maar helemaal door de mangel halen en dwarszitten terwijl uiteindelijk de grote vissen er niet mee gevangen worden? Tot slot, helemaal.