Financiële markten

De heer Heinen (VVD): Dank u wel, voorzitter. Ook nu staan er weer heel veel onderwerpen op de agenda. In het vorige commissiedebat heb ik vooral de focus gelegd op de relatie tussen het monetaire beleid en de financiële markten en de destabiliserende gevolgen van dat zeer ruime beleid. Vandaag wil ik een andere focus leggen. Ik wil de focus leggen op de relatie tussen technologie en financiële markten. Ik vind het persoonlijk een zeer boeiend onderwerp, maar ik denk ook dat de combinatie van technologie en financiën steeds belangrijker wordt, ook in het functioneren van onze gehele economie. Op dat thema loop ik dus een aantal punten langs. Ik begin bij cryptomarkten, het private digitale geld. Een aantal weken terug stortte een van de grootste cryptobeurzen ter wereld in, FTX genaamd. Die werd aangestuurd door een paar jongelui op de Bahama's. Het klinkt als een jongensboek, maar dan met een slechte afloop. Miljarden aan spaargeld waren namelijk ineens verdwenen. Ik denk dat het een van de grootste financiële zwendels in de geschiedenis van crypto's zal blijken te zijn. Mogelijk zijn ook tienduizenden Nederlanders gedupeerd. Ik vroeg me af: is er een beeld van hoeveel Nederlanders de dupe zijn van het instorten van deze beurs? FTX richtte zich namelijk ook op Nederlanders met een Nederlandse website. In dat geval is registratie verplicht bij De Nederlandsche Bank, zodat die kan controleren op witwassen, fraude en dat soort zaken. Maar FTX was niet geregistreerd. Dat betekent dus dat die eigenlijk illegaal opereerde in Nederland. Dat roept de vraag op hoe DNB hier toezicht op heeft gehouden. Heeft DNB misschien niet voor de schermen, maar wel achter de schermen ingegrepen? Ik ben benieuwd wat daar precies is gebeurd. Zijn er bijvoorbeeld dwangsommen of bestuurlijke boetes uitgedeeld, zoals wel het geval was bij Binance, die ook niet geregistreerd was en die uiteindelijk wel die boete heeft betaald? Of is er aangifte gedaan bij het Openbaar Ministerie? Is er überhaupt met internationale opsporingsdiensten gesproken, ook met het oog op toekomstige schadeclaims? Ik hoor daar graag de laatste stand van zaken van. DNB, De Nederlandsche Bank, heeft een paar weken geleden een goed rapport uitgebracht over crypto's. Ze wezen daarin onder andere op het belang van Europese regelgeving voor de handhaving en het toezicht. MiCAR, Markets in Crypto-Assets Regulation, moet per 2024 ingaan. We hebben dus eigenlijk nog steeds een slecht regelgevend kader. DNB wijst erop dat de ontwikkelingen zo snel gaan — we zien dat ook in de praktijk — dat ook als we straks MiCAR hebben, het toezicht dan wellicht weer niet voldoende is voor de ontwikkelingen die gaande zijn. Ze wijzen in dat kader bijvoorbeeld op andere vormen van cryptoactiva en -diensten zoals decentralized finance. Daarvan is nu al bekend dat het buiten de MiCAR-verordening zal vallen. Ziet de minister daarbij risico's? De ontwikkelingen gaan zo snel. Eigenlijk is mijn vraag: hoe zorgen we ervoor dat we niet telkens achter de feiten aanlopen? Hoe houden we grip op deze ontwikkelingen om uiteindelijk consumenten te beschermen? Ik ben benieuwd hoe het denken daarover is in Europa en op nationaal niveau. Voorzitter. Dan bigtechbedrijven op de Nederlandse betaalmarkt. Die ontwikkelingen gaan ook enorm snel. We hebben het in dit geval voornamelijk over buitenlandse partijen zoals Apple, Google, Facebook en Amazon. Volgens de ACM zijn zij nog niet dominant in de betalingsmarkt maar kunnen ze dat wel worden, waardoor mededingingsrisico's ontstaan. Het probleem is alleen dat die techbedrijven opereren als technisch dienstverlener en niet als betaalinstelling. Zij vallen daardoor niet onder de regelgeving PSD2, de Europese betaaldienstrichtlijn. Die zou dan aangepast moeten worden. Ik ben benieuwd wat daar nu de laatste stand van zaken van is. Het denken was wel om de richtlijn aan te passen. Er is ook een nationale evaluatie uitgevoerd van de PSD2. Daarin wordt onder andere het opheffen van het verbod op het doorberekenen van kosten van betaalmethoden aan klanten besproken. In de kabinetsreactie lees ik een beetje een dubbele boodschap. Ik lees terughoudendheid voor het afschaffen van dat verbod, maar ik lees ook dat de minister toch met toezichthouders in gesprek wil gaan om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn. Ik vind die route wel kwetsbaar. Als je het hebt over marktdominantie van bigtechbedrijven, dan zou een bedrijf dat producten aanbiedt, zoals Amazon, concurrerende betaaldiensten duurder kunnen maken en dus klanten weer naar een eigen betaalplatform kunnen toeleiden, en zich daardoor oneigenlijk meer marktmacht kunnen toe-eigenen. Ik ben benieuwd hoe de minister dat ziet en welke gesprekken de minister met de toezichthouder voert op dit punt. Voorzitter. Dan onlineaankopen, eigenlijk hetzelfde punt als mevrouw Van Dijk. De AFM heeft recent een onderzoek gedaan naar de toename van achteraf betalen, genaamd "Buy Now, Pay Later". Mevrouw Van Dijk verwees er al naar. Dat betekent dus dat je bij een webshop bestelt, het product geleverd krijgt en pas achteraf hoeft te betalen. Het is natuurlijk heel aantrekkelijk om op deze manier een product te kopen, maar de rekening volgt en de schulden stapelen zich dan wel op. Het lijkt in toenemende mate een verdienmodel te worden om achteraf hoge incasso's op te leggen. Ik las dat het bij sommige bedrijven zelfs 20% tot 40% van de omzet is. Ik vond dat wel heftig om te lezen. Het riekt zelfs naar cowboypraktijken, met als risico dat de consumenten uiteindelijk weer met schulden opgezadeld worden. Deze "buy now, pay later"-bedrijven vallen nu ook buiten het toezicht. Er zou wel Europese regelgeving aankomen, maar ja, dat duurt natuurlijk jaren. Ook hierbij is weer de vraag: moeten we niet, vooruitlopend daarop, nationaal toezicht gaan houden? Graag een reactie van de minister op dit punt. Voorzitter, gezien de tijd laat ik het daarbij. Dank u wel.