Raad Algemene Zaken d.d. 6 februari 2023 / Rechtsstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie

Minister Hoekstra: Een paar dingen. Deze RAZ gaat zich daar beperkt voor lenen, denk ik. Daarom verwees ik naar de ministers van Defensie, die er nog rechtstreekser invloed op kunnen hebben en die daar in maart over spreken, maar ik wil graag zelf ook kijken hoe ik daaraan mijn steentje kan bijdragen. Even realistisch gezien: gisteren hadden we de discussie over hoe je ervoor zorgt dat je ook anderen meeneemt en verleidt met je standpunt over bijvoorbeeld de sanctieontwijking, maar dat is toch nog makkelijker. Ik denk namelijk dat die weg minder lang is dan deze, omdat je zelf die industrie niet hebt. Daarmee zeg ik niet dat ik het niet wil proberen. Ik denk namelijk dat het gewoon echt een verstandig idee is, maar de road to impact is wel een hele lange, want het gaat dus over die industrieën elders. De wijze waarop we de discussie zouden moeten vervolgen, is volgens mij: samen optrekken met de Commissie en met een paar medestanders, het liefst uit de grote landen, om te zorgen dat we dit aanzwengelen. Maar laat ik nou afspreken dat ikzelf bij een volgend debat hierop terugkom of dat de minister van Defensie hierop terugkomt, want dit moeten we gewoon op de agenda houden. Ik denk dat de heer Brekelmans ook onmiddellijk erkent dat we dit niet in drie maanden hebben geregeld. Dit probleem en dit onderwerp gaan nog minimaal net zo lang als de oorlog duurt bij ons blijven. De heer Amhaouch steunt nog steeds een speciaal agressietribunaal, evenals het kabinet. Wij hebben daarin steeds uitgedragen dat wij daar met betrekking tot de juridische vorm, waar internationaal nog wel enige discussie over is, pragmatisch in zitten. We moeten doen wat werkt en waarvoor je een meerderheid kan krijgen. Wij staan open voor een vestiging in Den Haag. We onderzoeken daarvoor wat mogelijk is, waarbij je dat natuurlijk alleen moet doen als er brede internationale en overigens ook financiële steun voor zou zijn, als het geen afbreuk doet aan het werk van het ICC en als er voldoende capaciteit is. Met dat soort praktische zaken heb je dus te maken, maar wij zijn daar absoluut voor. Ik ga ook in op de vraag van de heer Brekelmans over Servië en de Wagner Group; die vraag zit in zekere zin ook in het bakje met overige vragen. We moeten het bericht even verifiëren, want aanwezigheid van de Wagner Group in Servië is vooralsnog niet vastgesteld, maar ik had daar precies dezelfde emotie bij: het kan toch niet waar zijn dat er ergens binnen de grenzen van Europa, in een land dat bovendien intensieve gesprekken heeft en uiteindelijk bij de Europese familie wil horen, gerekruteerd wordt? Bovendien gaat dit over een instituut waar gewoon sancties tegen zijn ingesteld. Wij zullen Servië daar dus op aanspreken. Breder doen we dat overigens al over de gebrekkige aansluiting bij het gemeenschappelijk veiligheidsbeleid. Dan vroeg de heer Amhaouch nog naar het Europese Marshallplan. Het in december aangekondigde platform is inmiddels operationeel. De G7, de Commissie, internationale financiële instellingen en ook Oekraïne zelf nemen hieraan deel. Dat platform gaat Oekraïne ondersteunen, waarbij het uitgangspunt overigens blijft dat Oekraïne de lead neemt in hoe dat wederopbouwplan eruit moet zien. Dat wil Oekraïne ook zelf. Volgens mij is daar gisteren een brief over naar de Kamer gegaan van de minister van BHOS. De volgende vragen gingen over de inlichtingendiensten. Daarvan heb ik gisteren al aangegeven dat ik dat een niet makkelijke maar wel interessante route vind om verder te verkennen. Dat ging in reactie op de vraag van Brekelmans en ook op het door Van der Lee aangevraagde debat over de vraag of er voldoende informatie van inlichtingendiensten is op het punt van sanctieontwijkers. Ik zou ook pleiten voor een verdere versterking en een meer gezamenlijke analyse. Ik moet gewoon realistisch zijn over hoe snel dat zo'n unit wordt. Ik snap die vraag van Brekelmans heel goed, maar het is niet zo dat men veel overcapaciteit heeft bij EDEO of bij de Commissie. Ik wil me daar dus zeker voor inzetten, maar dat wordt nog wel een gesprek, als ik het zo mag formuleren. Volgens mij heb ik daarmee de verschillende onderdelen van die vraag van de heer Brekelmans uitgesorteerd. Voorzitter. Dan vroeg mevrouw Piri naar draagvlak. Ik ben het zeer met haar eens dat dat essentieel is. Het goede nieuws is nu dat het draagvlak in de hele Unie maar zeker in Nederland opvallend hoog is. Ik denk dat sommigen van ons een halfjaar of negen maanden geleden somberder waren, maar er is meer nodig, omdat we voorlopig niet van de oorlog af zijn. Volgens mij heb je met een aantal zaken te maken als je dat draagvlak wil behouden. Het eerste is: elke keer teruggaan naar waarom dit voor ons allemaal belangrijk is. Vanzelfsprekend is het belangrijk voor Oekraïne, maar dit raakt ook aan de essentie van waar Nederland voor staat en waar Europa voor staat. Je ziet de moraliteit en de geopolitiek ook nauw samenvallen, meer dan anders heel vaak het geval is. Dat is dus het eerste punt waar we wat mij betreft niet genoeg over kunnen communiceren. Het tweede wat we te doen hebben, is ervoor zorgen dat je bij negatieve zijeffecten — die hebben we natuurlijk in een heel extreme mate gezien met de energierekening — mensen uit de brand helpt. Het valt nu iets mee met de energierekening ten opzichte van de prognoses van september of oktober, maar dat waren bedragen die het gemiddelde Nederlandse huishouden echt niet kan trekken. Je zal mensen dan dus ook in praktische zin moeten helpen. Dat had ik ook logisch gevonden als het een heel ander type crisis was geweest, maar hierbij kom je potentieel meteen in de discussie terecht of het de prijs waard is. Wat mij betreft is dat zonder meer het geval, maar het helpt wel enorm om pontificaal onze eigen mensen, onze eigen bedrijven en onze eigen ondernemers uit de brand te helpen. Dat hebben we volgens mij als kabinet met brede steun van de kamer ook geprobeerd te doen. Ik heb nog één ding in de categorie Oekraïne. Mevrouw Koekkoek vroeg om een vertrouwelijke brief op korte termijn. Dat vind ik eerlijk gezegd ingewikkeld, zeker omdat ik niet zie dat we dat ook nog voor de Europese Raad zouden moeten willen doen. Waar ik wel naar wil kijken — maar daarover wil ik echt even overleggen met de minister van Defensie — is of we op een goede manier hebben ingeregeld dat we de Kamer op een verstandige manier periodiek bijpraten, als daar breder bij de commissie behoefte aan zou bestaan. Ik denk overigens dat dat primair de RBZ-commissie is.