Bestrijding witwassen en terrorismefinanciering

Brontekst

Minister Yeşilgöz-Zegerius: Ik wilde met de heer van Weyenberg beginnen. Ik heb een paar vragen vooraf en daarna heb ik eigenlijk maar twee mapjes. Ik stel dus voor dat ik gewoon de vragen beantwoord. De heer Van Weyenberg vroeg naar het verschil tussen … Nee, laat ik het anders zeggen. Hij vroeg naar de risico's. Hij stelde eigenlijk een hele basic vraag: waar zitten nou eigenlijk de risico's, bekeken vanuit JenV? In het debat liep door elkaar wat het verschil is tussen crimineel vermogen en witwassen. Ik denk dat dat onderscheiden moet worden, omdat je dan ook een strakker debat krijgt over wanneer je waarop inzet. Je kunt geld verdienen met legale activiteiten, gewoon door het werk wat je doet, en ervoor kiezen om daar geen belasting over te betalen, dus om belasting te ontduiken. Nou, daar vinden we wat van met z'n allen. Daar was net ook een debat over. Je kunt ook geld verdienen met illegale activiteiten. Uiteraard betaal je daar geen belasting over. Je hebt er dan ook alle baat bij om het wit te wassen en ervoor te zorgen dat je er vervolgens zelf beter van wordt, want daarvoor doe je het. Criminelen doen dat laatste. Zo bouwen ze crimineel vermogen op. Zij gebruiken dat vermogen deels om te doen wat ik net zei: wapens kopen en handlangers vinden, maar ook mensen die onze rechtsstaat dienen onder druk zetten en noem maar op. Een deel van dat geld wil men, als crimineel, vervolgens gebruiken voor bijvoorbeeld pensioen. In de praktijk wordt dat nu vaak naar het buitenland gesluisd. De heer Heinen vroeg: het is een miljardenbusiness; hoe kan het dat we hier maar een paar honderd miljoen afpakken? De belangrijkste reden daarvoor is dat het geld niet in Nederland blijft. Je kunt hier op papier dus hogere doelen stellen en daarna in elk debat elkaar bevragen waarom we die niet halen, maar het geld en overigens ook de drugs blijven niet in ons land. Het geweld blijft hier, de intimidatie blijft hier en de corruptie blijft hier, maar de drugs en het geld verlaten ons land. Daarmee hebben we te dealen. Als je het geld naar het buitenland sluist, wil je dat vervolgens ook witwassen, zodat je het in de bovenwereld kunt gebruiken. Witwassen is een van de dingen die met crimineel geld kunnen worden gedaan. Soms is dat handig, maar vaak loop je als crimineel het risico dat je dan in de kijker loopt. Een crimineel — daar kom ik straks ook op — is helemaal niet bezig met ons belastingsysteem; hij wil daar gewoon weg van blijven en is met hele andere zaken bezig. Het grootste risico is dan, zeg ik richting de heer Van Weyenberg, dat dat geld uit de onderwereld in de bovenwereld terechtkomt. Dat geld is dan echt een extra machtsmiddel voor criminelen. Dat zien we ook in ons land gebeuren. Dat kan op verschillende manieren. Daarom zijn die poortwachters zo cruciaal. Periodiek worden de grootste risico's — de heer Van Weyenberg vroeg daar terecht naar — natuurlijk ook geïdentificeerd en onderzocht. Daarover wordt gecommuniceerd. Je ziet dat er allerlei manieren zijn om dat in de bovenwereld te krijgen. Daar kom ik straks op, maar een heleboel elementen zitten bij de poortwachters via de sectoren, die er natuurlijk alle belang bij hebben om hun eigen sector veilig en schoon te houden. Zij worden op een andere manier ingezet. Je hebt tussenpersonen nodig, wil je het in de bovenwereld krijgen. De heer Grinwis vroeg hoe de minister van JenV kijkt naar witwaswalhalla Nederland. Hij haalde de heer Saviano aan en zei erbij dat dat iemand is die al jaren wordt beveiligd omdat hij wordt bedreigd door criminelen. Ik weet dat de heer Grinwis dit weet, maar ik moet het toch zeggen vanuit mijn rol: daarvoor hoeven we niet naar Italië te kijken. Tientallen mensen die voor onze rechtsstaat werken, journalisten, advocaten, rechters en politici, worden dag en nacht beveiligd omdat zij onder druk worden gezet door criminelen. Om dat te kunnen doen, hebben criminelen geld nodig en dat is het deel waarover we het nu met elkaar hebben. Ik ben het dus niet eens met de analyse van de heer Saviano dat ons belastingklimaat ondermijnende drugscriminaliteit in de hand werkt, omdat criminelen echt met iets heel anders bezig zijn en helemaal niks met de belasting en het belastingklimaat te maken hebben. Zij verdienen hun geld met zeer verwerpelijke illegale activiteiten. Ons belastingklimaat is echt hun minste zorg. Ik ga weer terug naar de feitelijke vragen. Ook de voorgaande vragen hadden natuurlijk feitelijk betrekking op dit debat, maar ik heb het nu bijvoorbeeld over de vragen over de FIU. De heer Heinen vroeg welke concrete stappen de minister neemt om de zogenaamde feedbackloop te verbeteren. Je wilt natuurlijk dat er melding wordt gedaan, maar je wilt ook heel graag dat iedereen die een melding doet, zich betrokken voelt bij de aanpak, zich ook onderdeel voelt van de oplossing en ook terughoort hoe hij het in huis op orde kan houden. Een goede feedbackloop — een ambtelijk woord voor iets heel fundamenteels — is dus echt ontzettend belangrijk. Het is essentieel voor een goed functionerende meldketen. Daar worden dus ook concrete acties op ondernomen. Zo informeert de Financial Intelligence Unit melders als een ongebruikelijke transactie verdacht is verklaard. Tevens zijn bij de FIU accounthouders werkzaam die doorlopend in contact staan met de melders. Ook is de samenwerking met de melders geïntensiveerd. Een heel mooi voorbeeld daarvan is de Fintell Alliance. Daarin werken de Financial Intelligence Unit en de grote banken nauw samen. Ook in de samenwerkingsverbanden zoals het Financieel Expertise Centrum en het Anti Money Laundering Centre worden kennis en expertise steeds meer met melders gedeeld. Er wordt dus heel veel gedaan. Ik wil niet zeggen dat dit al helemaal goed is. Ik hoor ook veel vanuit het veld, maar ook van ondernemers — dat is weer net een iets andere invalshoek — dat zij zeggen: maak mij er onderdeel van en help mij om me in te zetten voor verdere verbetering intern. Daar zijn wij dus ook mee bezig. Het vergroten van de feedbackloop is een van de grote prioriteiten binnen de nieuwe beleidsagenda van de aanpak witwassen. Verschillende leden vroegen of er genoeg wordt geïnvesteerd in de Financial Intelligence Unit en in de opsporing en vervolging van witwassen. Ja, met de unit wordt continu bezien of de investeringen in capaciteit en technologie voldoende zijn en of er aanleiding is voor aanpassing. Dat geldt overigens ook voor de betrokken opsporingsdiensten en het Openbaar Ministerie. Zo zijn de afgelopen jaren — 2018, 2019, 2020 — extra middelen beschikbaar gesteld aan de unit in het kader van de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit, witwassen en cybercrime. In het laatste deel van de daaruit gefinancierde capaciteitsuitbreiding is men naar in totaal 90 fte gegaan. Dat heeft ook dit jaar zijn beslag gekregen. Met de Prinsjesdaggelden zijn er extra middelen bij gekomen en bij het coalitieakkoord zijn er extra middelen bij gekomen. Maar zoals net ook werd onderstreept door verschillende leden, is de sleutel natuurlijk ook niet alleen maar meer geld, meer mensen. Het is vooral ook slimmer werken. Daarbij wordt er ook goed geïnvesteerd in technologie en dergelijke. Dan de vraag over de suggestie van DNB om niet langer ongebruikelijke transacties, maar verdachte transacties te melden. Waarom wordt die niet overgenomen? Het meldsysteem in Nederland is bewust zo laagdrempelig mogelijk ingericht om alle poortwachters — dat zijn er heel veel — en niet alleen de banken waarop het rapport van De Nederlandsche Bank ziet, zo veel mogelijk te ontlasten bij het verrichten van onderzoek naar ongebruikelijke transacties. Dan het antwoord op de vraag van de heer Van der Lee. Het melden van verdachte transacties zou tot extra lasten en extra kosten leiden voor de poortwachters. Het wordt niet minder, maar wel ingewikkelder. Als jij nu een transactie meldt bij de FIU, dan kan men daar het onderzoek doen met die expertise, maar ook bijvoorbeeld met data waar een poortwachter niet bij kan. Denk aan politiegegevens. Dat is al een enorme meerwaarde ten opzichte van wat een poortwachter kan. Daar komt het volgende bij. Als je meldingen van verschillende poortwachters hebt, dan komen die op één punt bij mekaar. Dus je kunt ook nog de data versterken en verrijken met wat je nog meer ziet. Er zit dus ontzettend veel meerwaarde in om het op een centrale, deskundige plek terug te laten komen, in plaats van dat we tegen de poortwachters zeggen: dat moet je allemaal zelf doen, maar wel zonder dat je die connectie kan maken met bijvoorbeeld een andere poortwachter en zonder informatie van de politie. Dat betekent dat de Financial Intelligence Unit daar veel beter toe geëquipeerd is. Ik had het net over de verwevenheid tussen onderwereld en bovenwereld en de aanwezigheid van de georganiseerde misdaad in ons land. Dat gaat niet minder worden en ook niet minder complex. Dan heb je liever dat iedereen alert is en dat je iets op een plek kan melden waar de deskundigheid zit om dat te wegen. Ik stap dan even over naar de rol van de notaris. Dat was volgens mij de vraag van mevrouw Van Dijk, als ik me niet vergis, namelijk: wat vindt de minister van het advies van de Financial Action Task Force om de notaris diensten te laten weigeren als structuren onduidelijk zijn? Ik vind dat een heel terecht advies. Daarbij heeft de taskforce aanbevolen dat alle instellingen, met name notarissen, redelijke maatregelen treffen om diensten te weigeren als de eigendomsstructuur van hun cliënten zo complex of onduidelijk is dat die daadwerkelijk risico op witwassen of terrorismefinanciering oplevert. Daar vraagt men dus ook extra aandacht voor. Een notaris heeft ook een zogenaamde ministerieplicht. Die houdt in dat de notaris in beginsel verplicht is de door de klant verlangde werkzaamheden te verrichten, maar de notaris is wel verplicht om diensten te weigeren wanneer er een redelijke overtuiging of vermoeden is dat de werkzaamheid die van de notaris verlangd wordt, leidt tot strijd met het recht of de openbare orde, wanneer zijn medewerking wordt verlangd bij handelingen die kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg hebben of wanneer hij andere gegronde redenen voor weigering heeft. Daar is dus al ruimte voor. Ik vind het heel erg terecht dat hier extra aandacht voor wordt gevraagd. Vooral collega-minister Weerwind spreekt bijvoorbeeld met notarissen, maar ik hoor ook vanuit verschillende sectoren, ook van notarissen, makelaars en noem maar op: help ons om de sector schoon te houden. Daarvoor heeft men soms ook regels van ons nodig, want anders vraag je individueel van mensen iets wat ook daarna weer veiligheidsrisico's kan hebben. Ik beantwoord de vraag nu even kort door de bocht, maar volgens mij begrijpt u wat ik daarover probeer uit te leggen.

Versie bd1ccfeb371984df618dbf48fdc7d22f50cf666c9359b74c838bb83fd82144aa · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.