Uitvoering sociale zekerheid

Brontekst

Mevrouw Maatoug (GroenLinks-PvdA): Dank, voorzitter. Nu heb ik hetzelfde probleem als het lid Keijzer: ik heb mijn timer namelijk niet aangezet. Je zult zien dat ik minder goed in de timing ben. Misschien ga ik wel gebruikmaken van die 30 seconden. Voorzitter. Wat fijn dat we vandaag bij elkaar komen voor het commissiedebat over de uitvoering van de sociale zekerheid. Volgens mij is dat de eerste keer. Alle onderwerpen die we in dit huis behandelen, zijn belangrijk, maar dit is echt wel een van mijn lievelingsdebatten, niet omdat het leuk is of omdat ik het leuk zou vinden, want dan gaat het weer over ons, maar omdat alle dingen waar we het, vooral in campagnetijd over hebben — denk aan bestaanszekerheid — echt in regelingen verwerkt worden voor mensen. Je ziet hoe complex en ingewikkeld het is in de dagelijkse praktijk en daar hebben we het over in dit debat. Ook vandaag zijn er weer heel veel onderwerpen. Hoe snel je ook spreekt, je hebt niet de tijd om ze allemaal langs te gaan. Voorzitter. Omdat het de eerste keer is, dacht ik: ik zal even met mijn collega's delen waarom ik dit nou zo'n belangrijk onderwerp vind. Je zou het soms bijna vergeten, zeker net na zo'n stemming over al die moties, waarin de arm net iets te vaak of te weinig omhoog is gegaan, maar alle woorden die wij uitspreken in dit huis van de democratie zijn alleen maar iets waard omdat ze uiteindelijk daden worden, omdat we ze uitvoeren, omdat het werkelijkheid wordt, omdat we het gaan doen, net zoals onze Grondwet, onze rechten en plichten, onze wetten en regels iets betekenen omdat we ze uitvoeren. Dat zou je bijna vergeten, want ons vak is met elkaar de beslissing nemen, maar daarna wordt het uitgevoerd. De uitvoeringswerkelijkheid is moeilijk en ingewikkeld, zeker als je het doet met stelsels die ouder zijn, die samenhangen en die doorwerken in echte levens van mensen. Daar worden we eigenlijk elke dag mee geconfronteerd. Als je terugkijkt, zie je, ook vandaag weer, heel veel brieven met daarin beslissingen van tien, vijftien of twintig jaar geleden, evaluatie na evaluatie, problemen die al door voorgangers van ons besproken zijn en die blijven doorleven. Je ziet dat het ingewikkeld is voor mensen die er elke dag van moeten leven en van rond moeten komen, of je nou een individu of een ondernemer bent. Je ziet ook dat het ons niet lukt om verandering teweeg te brengen. De probleemanalyse hebben we eigenlijk al best een tijdje. Denk aan stapeling en multiproblematiek; dan komen die woorden die de heer Van Oostenbruggen net op een bepaalde manier categoriseerde. Hoe goed de intenties ook zijn, soms blijft het bij praten over onderwerpen, soms in de microfoon van een journalist, soms met elkaar, in een debat. Als je dan een paar maanden of een paar jaar later kijkt, zie je: verrek, er is weer een brief met nieuwe toezeggingen, terwijl het probleem nog precies hetzelfde is. Een van de redenen waarom ik het zo fijn vind om woordvoerder Uitvoering van mijn fractie te zijn, is dat wij als GroenLinks-PvdA vinden dat er niet alleen maar aandacht moet zijn voor nieuwe dingen, voor elke keer weer nieuwe wetten en regels, maar ook voor de dingen die we al hebben afgesproken, de dingen waar we het over eens zijn, de dingen die er al staan: hoe gaat het daar eigenlijk mee? Mijn collega's hebben vandaag al heel veel verschillende onderwerpen aangeraakt. Ik ben benieuwd naar de beantwoording. In mijn inbreng heb ik drie punten. Het eerste is de aanpak eenverdieners. Vorig jaar, iets langer dan een jaar geleden, op 21 maart, heb ik vragen gesteld na de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep. Toen hebben we met z'n allen gezegd: o, wat erg, dat kan echt niet! Waar hebben we het dan over? Er zijn mensen die onder het sociaal minimum vallen, het sociaal minimum waarvan wij gezegd hebben dat het ontoereikend is en dat je daar eigenlijk al niet van kunt rondkomen. Wat bleek? Dat wisten we al, sinds 2016. Collega's hebben daar in 2020 ook al vragen over gesteld. Het vraagstuk is ingewikkeld, ja. De samenloop van de Toeslagenwet en sociale zekerheid, zeker met arbeidsongeschiktheid in de mix, in een huishouden met verschillende inkomens, is ingewikkeld, maar de afweging daaronder is helemaal niet ingewikkeld. Wat ik bij mijzelf merk — ik zal zo wat concrete vragen stellen — is dat we ons als politiek soms ook verschuilen achter die complexiteit. Dan kijk ik de minister aan, maar dan kijk ik ook onszelf, de Kamer, aan. Want we zeggen: het is echt heel erg, heel erg, dat mensen onder het sociaal minimum vallen; we moeten nu reageren; wat kunnen we doen? Maar wacht even: als dat betekent dat we in de herverdeling iets meer moeten doen, willen we die randvoorwaarde niet over; zo erg vinden we het niet dat het sociaal minimum niet gehaald wordt. De combinatie van onze preferenties zorgt ervoor dat er niks gebeurt. En dan staan we er weer. In 2016 wisten we het. In 2020 wisten we het. En wat zeggen we dan? "O, wat erg! Het kan toch niet dat er in Nederland — bestaanszekerheid is zó belangrijk! — mensen onder het minimum komen dat we met elkaar hebben vastgesteld? Dat kan toch niet?" Wat krijgen we dan? Ook nu weer, naar aanleiding van de motie-Warmerdam: processen, gemeentes voldoen niet, het gaat langzaam, het is ingewikkeld, het is nog ingewikkelder, het lukt niet. Maar die mensen zitten nog steeds onder het sociaal minimum. Mijn vraag aan de minister is: welke dingen zouden we kunnen doen met de aanpak die we nu hebben en welke dingen helpen in de politieke besluitvorming om dat te versnellen? Mijn tweede vraag is: is de groep die we nu in beeld hebben, volledig of gaat het om meer mensen? In alle openheid: wat kunnen wij doen om ervoor te zorgen dat het probleem structureel wordt opgelost? Want we zijn slechts aan het lappen en gemeentes hebben het er ontzettend moeilijk mee. Het tweede punt: de herstelactie en de terugvorderingsactie bij de abonnementsservice van de AW bij het UWV. Kan de minister wat beter uitleggen wat er nou aan de hand is? Klopt het dat het om bedragen van €20.000 tot €30.000 gaat? Om hoeveel mensen gaat het? Gaan we dit echt bij deze mensen terugvorderen? Ik ben over de tijd. Dank je wel voor de 10 seconden van het lid Keijzer. Ik geef het woord terug aan de voorzitter.

Versie ad19e022ffc21d2f0abc4b9f8069bd5d3257d9cb406518e53bbcc8453fdb4558 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.