Online kinderrechten

Brontekst

De heer Six Dijkstra (NSC): Dank u wel, voorzitter. Ik spreek vandaag mede namens de ChristenUnie. Wellicht zal ik een deel van dit debat niet meemaken omdat ik zo meteen gelijktijdig een ander debat heb. Voorzitter. De samenleving gaat gebukt onder hypernervositeit. We zijn met z'n allen te druk, veeleisend en gehaast. Dat constateert de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving. Deze conclusie zal voor weinigen als verrassing komen. Je ziet overal om je heen dat deze rusteloze maatschappij naar ademruimte snakt. Dit geldt zeker voor jongeren. Deze hypernervositeit houdt in grote mate verband met onze digitaal steeds onbegrensdere wereld. Jongeren plukken hier helaas de zure vruchten van. Ze worden algoritmisch opgejaagd, ze zijn constant overprikkeld door alle pushmeldingen en verslavende apps, ze hebben continu Magister als zwaard van Damocles boven hun hoofd hangen, met al hun cijfers die te allen tijde door hun ouders ingezien kunnen worden, en ze kwijnen weg in online-echokamers waar ze depressief en geradicaliseerd raken. Ik wil de staatssecretaris van VWS vragen of zij uitgebreid wil reflecteren op het verband tussen de haastige samenleving, de ongezonde onlinewereld en het lage mentale welzijn onder jongeren. Wat is haar analyse? Samen met collega Ceder doe ik een aantal voorstellen in onze initiatiefnota De rode knop. Een daarvan is het in ere herstellen van een derde plek waar jongeren mensen ontmoeten, naast thuis en school: een sportclub, kerk, moskee, bordspelvereniging, buurthuis of skatebaan. Voor veel jongeren is TikTok die derde plek geworden. Is de staatssecretaris het met ons eens dat het hebben van een fysieke derde plek van groot belang is voor opgroeiende jongeren? Is de regering bereid te normeren en uit te spreken dat de samenleving deze plekken heel hard nodig heeft om onze jongeren gezond, gelukkig en geworteld te laten zijn? We zijn blij met de normen van het kabinet: geen smartphone tot groep 8 en geen sociale media tot 15 jaar. Wat mijn fractie betreft worden deze normen ook wettelijk vastgelegd, maar we juichen deze eerste stap toe. Laat het wat gebruikelijker worden dat we allemaal iets meer offline zijn en onthaasten, want dit is per slot van rekening een samenlevingsvraagstuk. Smartphonevrij Opgroeien heeft een jokerkaart ontwikkeld voor één uur smartphoneloos. Die helpt ongetwijfeld ook in het gesprek aan de keukentafel. Ik zou die dan ook graag aan de beide bewindslieden willen aanbieden. Voorzitter. Het wettelijk recht op vergetelheid moet laagdrempeliger gemaakt worden. Onze kinderen zijn weerloos tegen het surveillancekapitalisme. Ze worden online getrackt, geprofileerd en getarget. Onzekere tienermeisjes zijn een gewillige doelgroep voor deze adverteerders. Ze worden verslaafd gemaakt aan sociale media, ze moeten hun leven en hun lichaam meten met een onbereikbare Instagramrealiteit, hen wordt een onzeker lichaamsbeeld aangepraat en dan worden ze geprofileerd: circa 11.000 tot 30.000 data-attributen per internetgebruiker. Hun data worden verhandeld aan de hoogste bieder. Vervolgens wordt tienermeisjes wijsgemaakt dat consumentisme en lichamelijke ingrepen al hun problemen gaan oplossen. Het is ronduit ziek. Ik heb er geen andere woorden voor. Lees bijvoorbeeld het onderzoek "De prijs van gratis internet" van het Rathenau Instituut in opdracht van de Tweede Kamer. Ik meen dat onze commissie hier al een kabinetsreactie op gevraagd heeft. Anders wil ik dat alsnog doen. Wanneer kan de Kamer die verwachten? Dat vraag ik de regering. Dat wettelijk recht op vergetelheid onder de AVG bestaat nu voornamelijk op papier. Big tech lapt het aan zijn laars, want er zijn al zeer lang zeer gedetailleerde profielen van iedere internetgebruiker gemaakt. Het kabinet vindt de zorgen daaromheen blijkbaar onzin, want de eergisteren ingediende motie-Ceder/Six Dijkstra om dit recht laagdrempeliger te maken is volgens de regering overbodig. Dus mijn vraag aan de staatssecretaris van BZK is: gelooft hij echt dat alles hier goed gaat, dat er geen probleem is en dat we hier niks meer aan hoeven te doen? Of ziet hij net als de heer Ceder en ik wel in dat het in de praktijk nogal moeilijk is om hier gebruik van te maken? Deelt hij onze zorgen over hoe jongeren online geprofileerd en getarget worden? NSC en de ChristenUnie pleiten daarom voor een rode knop om bijvoorbeeld als je 18 jaar bent met een digitale schone lei te beginnen, met een gecoördineerde gegevensverwijdering van al je persoonlijke sporen. 100% dekking lukt natuurlijk niet vanaf dag één — dat snappen wij ook — maar laten we wel weer durven denken in vergezichten. Maak afspraken met grote onlineplatforms zoals TikTok, Snapchat en Instagram en de databrokers, zoals Acxiom en Oracle. Dan is het effect al aanzienlijk. Tot slot, voorzitter, leeftijdsverificatie. Daar zijn al veel debatten over gevoerd en er zijn al meerdere moties van de hand van onder anderen de heer Ceder en mijzelf aangenomen om hier werk van te maken. Want wat offline verboden is voor minderjarigen, zoals gokken of het kopen van alcohol, is ook online verboden — maar dat moet wel gehandhaafd worden. Dus laten we vooral een cryptografische methode van leeftijdsverificatie gebruiken, die zowel betrouwbaar als privacyvriendelijk is. Die methodes bestaan. We hoeven geen paspoorten of selfies te uploaden naar big tech. Het is goed dat het kabinet met TNO in gesprek gaat over leeftijdsverificatie, maar kan de staatssecretaris nader ingaan op zijn bewering dat er geen one-size-fits-all-leeftijdsverificatie zou bestaan? Want waarom zouden bestaande cryptografische technologieën in de praktijk niet volstaan? Ik heb tot nu toe nog geen inhoudelijke argumenten gehoord. Voorzitter. Ik zie uit naar de beantwoording. Dank u wel.

Versie 97aeebf0381cf2f73e50b8cb94016c742eb455e523af52e74ab1658f39e96504 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.