Online kinderrechten

Brontekst

Mevrouw Van der Werf (D66): Dank u wel, voorzitter. Heel Nederland zat gekluisterd aan First Dates. Een jongen vertelde zijn date: jij gaat nooit meer verdienen dan ik; jij hebt niet meer ambitie. Dat is geen originele gedachte. Dat wereldbeeld heeft hij online opgepikt, net als veel andere jongens van zijn leeftijd. Een wereldbeeld dat gepusht wordt door algoritmes, met rolmodellen die vrouwen wegzetten als minderwaardig. Dat is precies hoe het werkt: niet één filmpje, maar een algoritme dat keer op keer dezelfde extreme boodschap herhaalt, beloont en versterkt; totdat je in een fuik belandt waarin vrouwenhaat inmiddels heel normaal is geworden. Dat is de digitale wereld van nu: geen tegenspraak, geen debat, alleen een oneindige feed die steeds smaller wordt. En de ouders staan machteloos aan de zijlijn. Voorzitter. Vroeger hadden we ook gestoorde denkbeelden. Mensen die van alles zeiden, maar die geen digitale megafoon kregen. Zij werden niet zo breed aangeboden via algoritmes en werden tegengesproken op het dorpsplein. Nu worden die uitspraken op een podium gehesen, omdat het de aandacht trekt. Spektakel is goed, want het krijgt views en likes. Gekte is spektakel — en zo helpen algoritmes extreme denkbeelden mainstream te maken. Ook daarom legden wij eerder het digitale kinderwetje op tafel, met voorstellen voor een schermtijd, thuis en op school, voor het breken van de macht van big tech en voor vangrails die kinderen beschermen en toerusten met vaardigheden. Die voorstellen liggen er. De vraag is wanneer we een kabinetsreactie kunnen verwachten. En nog specifieker: de Kamer sprak zich ook al uit voor de uitbreiding van een mobieltjesrichtlijn, "thuis of in de kluis"; wanneer gaat dat in, zodat ouders en scholen weten waar ze aan toe zijn? Voorzitter. Regels zijn nodig, maar alleen regels zijn niet genoeg. Kinderen moeten ook zelf leren om kritisch te kijken, feiten van fabels te onderscheiden en weerbaar te worden in een wereld vol nepnieuws en manipulatie. Digitale geletterdheid moet net zo vanzelfsprekend zijn als taal en rekenen, niet alleen voor hun eigen welzijn maar ook voor de toekomst van onze democratie. Want wie niet snapt hoe algoritmes werken, is een makkelijke prooi — voor complotdenkers, voor extremisten en voor buitenlandse mogendheden. Daarom heb ik een aantal vragen. Waarom blijft het kabinet hangen in vrijblijvende instrumenten, zoals een Kijkwijzer, een KIA, een Gamecheck? Dat zijn allemaal prachtige instrumenten, maar er moeten ook harde verplichtingen komen. Waarom duurt het tot 2027 voordat de kerndoelen voor digitale geletterdheid ingaan, en zelfs tot 2031 voordat de inspectie daarop gaat handhaven? En waarom kan bijvoorbeeld Vlaanderen in een paar maanden een concreet curriculum maken, terwijl wij hierover al tien jaar aan het overleggen zijn? Voorzitter. De urgentie blijkt ook uit de aankomende verkiezingen. Onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam laat zien dat TikTok extreemrechtse livestreamers actief een groter podium bezorgt, niet omdat jongeren ernaar zochten maar omdat het meer geld oplevert. Knaken boven kinderen: zo werkt dat platform. In Roemenië zagen we hoe verkiezingen op die manier konden worden gemanipuleerd. Hoe voorkomt dit kabinet dat ook Nederland dit gaat overkomen? Hoe beschermen wij onze verkiezingen tegen deze vermaledijde algoritmes? Er ligt een kabinetsstrategie, maar eerlijk gezegd zie ik er weinig strategie in. Het is vooral een opsomming van bestaand beleid. Er komen nog een paar overlegclubs bij, maar geen concrete doelen, geen meetbare resultaten, geen financiële onderbouwing en vooral geen overtuigende regie. Gaat deze staatssecretaris andere departementen aanspreken als zij niet voldoende doen om onze kinderen te beschermen? Voorzitter, tot slot. De zorgen van ouders, de verhalen van jongeren en de signalen uit onderzoeken wijzen allemaal één kant op: dit gaat niet vanzelf over. Net als bij het kinderwetje van Van Houten staan we nu opnieuw voor een keuze. Kiezen we voor kinderen of kiezen we voor de verdienmodellen van big tech? D66 kiest voor kinderen, voor een digitale wereld waarin zij veilig en vrij kunnen opgroeien, waar technologie hun kansen vergroot en niet hun vrijheid beperkt. Het kan wél. Dank u wel, voorzitter.

Versie 97aeebf0381cf2f73e50b8cb94016c742eb455e523af52e74ab1658f39e96504 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.