Nationaal Strategisch Plan (NSP)

Mevrouw Vestering (PvdD): Dank u wel, voorzitter. Bijna 4 miljard euro aan Europese subsidies gaat er in de komende vijf jaar naar de Nederlandse landbouw. Dat is bijna 800 miljoen euro per jaar. Met bijna 4 miljard euro kun je een heleboel goed doen, maar je kunt er ook een hele hoop ellende mee veroorzaken. We zitten midden in een natuurcrisis, een biodiversiteitscrisis, een klimaatcrisis en een landbouwcrisis. Daar zou ik graag over doorpraten, op een ander moment. Ik wijs even in de richting van de PVV. Boeren zitten klem in een onhoudbaar systeem door de jarenlange inzet op intensivering en schaalvergroting. Nederland is op weg om wereldkampioen biodiversiteitsverlies te worden. Afgelopen jaren profiteerde vooral de gangbare veehouderij van EU-subsidies. Slechts 2,5% van de subsidies ging in Nederland naar de biologische landbouw. Eerst kreeg een boer meer subsidie als hij meer produceerde. Nu is het gekoppeld aan de grond: de grootste jongens krijgen de meeste steun. Hoe meer grond, hoe meer inkomenssteun. Maar door de zwakke positie van de boeren in de keten heeft die inkomenssteun de boer niks gebracht. Het enige resultaat is dat de boer verder uitgeknepen kan worden door de voedselindustrie en zijn producten nu tot onder de kostprijs moet verkopen. En de dieren en de natuur? Elk onderzoek laat zien dat die geen cent zijn opgeschoten met de miljarden uit het GLB. Ik ben dan ook benieuwd waar de minister het vandaan haalt dat bijvoorbeeld het agrarisch natuur- en landschapsbeheer effectief zou zijn geweest. Graag een reactie. Het roer moet dus om, maar met het voorliggende voorstel voor het Nationaal Strategisch Plan wordt volgens de effectenanalyse van Wageningen maar een fractie van de klimaat- en stikstofdoelen gehaald, omdat het, wederom, volledig leunt op vrijwilligheid. Want Nederland moet natuurlijk wel de slager en de melkboer van de wereld blijven. Boeren moeten voldoende geld verdienen. En o ja, als een soort bijvangst: het GLB moet ook nog een bijdrage leveren aan het tegengaan van klimaatverandering en het versterken van de biodiversiteit en de water-, bodem- en luchtkwaliteit. Tegelijk vragen we weer om een vrijstelling, om dicht langs de waterkant mest te kunnen uitrijden en gif te kunnen spuiten, en om een ontheffing, om meer mest te kunnen uitrijden. Burgers betalen miljarden euro's aan belastinggeld voor de vernietiging van hun eigen leefomgeving en mogen daarbij ook nog eens betalen voor herstelmaatregelen die niets opleveren. Doelen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, water en landschap, waarvoor we verschillende internationale verplichtingen hebben die we simpelweg moeten halen, worden volgens de analyse van de WUR het best bereikt met verplichtingen en gerichte maatregelen. Op deze manier geven we gratis geld aan boeren die daar zo min mogelijk voor hoeven te doen. Het is namelijk een subsidie, een gift. Maar de minister heeft het over de wortel en de stok. Een stok zou het zijn als je de wettelijke eisen opschroeft en daar ook op gaat handhaven. Maar het verhogen van de conditionaliteit is simpelweg iets terugvragen voor een gift van publiek geld. In de context van de huidige klimaat- en natuurcrisis en de erbarmelijke waterkwaliteit vind ik het ongehoord dat de minister zelfs daar nog voor terugdeinst. Ook hierop graag een reactie van de minister. Voorzitter. Dan de overheveling van de eerste naar de tweede pijler. Even kort door de bocht: hoeveel geld gaat er van de directe inkomensondersteuning naar de bredere doelen van de plattelandsontwikkeling? De minister erkent dat meer overheveling noodzakelijk is en wil in 2023 beginnen met 15%. Hoe het in de jaren daarna moet, houdt ze open. Er kan maximaal 42% overgeheveld worden naar de tweede pijler. Opnieuw laat de WUR-studie zien dat doelen voor klimaat, natuur en water alleen gehaald kunnen worden met voldoende budget in de tweede pijler. Waarom verlaagt de minister de overheveling niet naar 40%, om zo maximaal in te zetten op de transitie naar kringlooplandbouw, die toch haar eigen landbouwvisie was? Voorzitter. De Partij voor de Dieren heeft zich altijd uitgesproken tegen het GLB en vindt dat de boer een eerlijk inkomen uit de markt zou moeten kunnen halen en dat de overheid ervoor moet zorgen dat de omstandigheden zo zijn dat boeren dit dus zelf kunnen. Wat ons betreft zijn het nieuwe GLB en het voorliggende Nationaal Strategisch Plan dan ook de laatste. Laten we ervoor zorgen dat dit geld zo effectief mogelijk wordt ingezet voor de grote landbouwtransitie waar we voor staan en dat de doelen uit de kringloopvisie, de Van Boer tot Bordstrategie en de biodiversiteitsstrategie worden gehaald. Tot slot. De omslag naar een meer plantaardige landbouw is noodzakelijk. In de vorige periode ging rond 70% van de directe inkomenssteun naar landbouwgrond waarop eiwitten voor dierlijke consumptie werden geproduceerd. Gebruik de nieuwe periode voor de eiwittransitie. Welke mogelijkheden ziet de minister hiervoor? Dank u wel.