Opkomende en toekomstige technologieën

Brontekst

Mevrouw Kathmann (GroenLinks-PvdA): Dank u wel, voorzitter. Mevrouw Koekkoek van Volt nam ons mee naar 2050, en ik wil u graag weer even mee terugnemen naar november 2022. De wereld stond op zijn kop: opeens was daar ChatGPT, de grootste generatieve AI-applicatie, die bijna magisch leek. Wat deed politiek Den Haag? Het stond er een beetje bij en keek er beetje naar. Dat hebben we heel lang gedaan. Een beetje kijken, een beetje staan ... Gelukkig giert inmiddels het gevoel van urgentie breed door onze aderen. De handen zijn nu eindelijk op elkaar voor een AI-faciliteit en een Nederlands taalmodel. Nederland en Europa moeten veel meer zelf kunnen en onafhankelijker zijn. Onze toekomst ligt in onze handen, niet in die van techbro's die de hielen van de macht likken. Dat zijn misschien andere woorden dan die de heer Krul van het CDA net gebruikte. Vandaag kijken we dus naar de toekomst. Hoe gaan wij als Nederland en Europa de digitale industriepolitiek voeren die de geopolitiek van ons vraagt? GroenLinks-PvdA wil vandaag stappen zetten. Zelfs een land als Bulgarije investeert 150 miljoen in rekenkracht. Als Nederland hebben we de boot nog niet helemaal gemist, maar de trossen zijn bijna los. De AI Act vraagt twee dingen van ons: grijp de kansen en bescherm de burgers. Met de AI-fabriek moeten we dat in één keer goed doen. Voor de kansen kijkt GroenLinks-Partij van de Arbeid naar de kennis die we al hebben. Er staat een Nederlands-Europees ecosysteem van start-ups en professionals te popelen om mee te doen. Dat wiel moeten we niet opnieuw gaan uitvinden. We moeten de sector in zijn kracht zetten. Het Nederlandse vlaggetje op onze AI-systemen zit hem in het hoe en wat. We hoeven geen koploper te worden, dat willen we ook helemaal niet. Maar digitaliseren doen we op onze eigen voorwaarden door open en transparante systemen te bouwen, die getraind zijn op hoogwaardige Nederlandse data. Het biedt een kans om ICT'ers op te leiden in de vetste fabriek van Europa. Ik vraag hier niet om geld voor een kleine niche of sector, maar voor de broodnodige innovaties op het gebied van voedsel, digitalisering in de zorg en de politieketen. Dat zijn waardevolle systemen die onze burgers vooruithelpen. Zo kunnen we ook het infuus met de big tech losknippen. Ook het Nederlandse taalmodel vraagt om samenwerking. Er is betrouwbare data nodig en het model moet altijd uitlegbaar zijn. Daarom mijn vraag: komt de staatssecretaris met een uitvoeringsagenda op dit terrein? Het moet namelijk duidelijk worden voor kennisinstellingen en bedrijven hoe ze hun expertise kunnen delen en hoe ze mee kunnen bouwen. Komt de staatssecretaris met een investeringsagenda om de Nederlandse sector te versterken en de kennis in eigen huis te houden? Ik benoem dan heel specifiek de samenwerkingsconstructie van ICAI. Daar werken instellingen en bedrijven samen aan maatschappelijke vraagstukken. Dat is echt innovatie van onderop. Met het wegvallen van het Groeifonds en bij gebrek aan een agenda zijn de centen opgedroogd en valt innovatie eigenlijk stil. Ondertussen hebben zij 54 labs die op dit moment echt opereren rond maatschappelijke vraagstukken. Is het kabinet bereid om deze samenwerking mee te nemen in die agenda? Systeemtechnologieën als AI zijn, net als het internet, van iedereen. In Nederland moeten we die belofte ook waarmaken. Dan wil ik nog even ingaan op de deepfakes, waar ook het CDA net terecht bij stilstond. Dat gaat over de door AI gemaakte plaatjes en video's die in extreme gevallen de levens van mensen verwoesten. Ik heb het net als het CDA over de deepfake porno. Ik wil me aansluiten bij de vraag over het meldpunt. Ik heb daar nog een aantal vragen bij. Ziet de staatssecretaris de mogelijkheid om zogenaamde uitkleedapps en -websites nationaal en Europees te verbieden of van het internet te gooien? Hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat mensen op de hoogte zijn, en dat ze in ieder geval weten dat het zomaar maken van die beelden verboden is? Heel veel mensen weten dat namelijk niet en voelen zich dan compleet machteloos. Ze gaan dat dan natuurlijk ook niet melden. Ook ik wil dan nog even stilstaan bij de kwantumcomputers en hoe we de informatie van de overheid kwantum ready maken. We weten al jaren dat de opkomst van kwantumcomputers een gevaar vormt voor vertrouwelijke informatie en versleutelde communicatie. Er moeten goede standaarden zijn om systemen weerbaar te maken. Het is goed dat er nu een internationale standaard is omarmd, maar — dit is de grote vraag — zetten we die standaarden voor kwantumveilige encryptie nu ook in bij overheidsaanbestedingen? De enige manier om het rap heel goed te gaan doen, is door het bij overheidsaanbestedingen als keiharde voorwaarde te stellen. Ik zou daar gelijk bij willen vragen: hoe zorgen we ervoor dat wij als Kamer weten dat dat gebeurt en hoe kunnen we daar meer controle en sturing uitoefenen?

Versie aa22d447409b42b5f2527277b00a89dd93f4b337cafcfa3890eeb07ca3523100 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.